Oostenrijkers hebben de mentaliteit van Midden-Europa, een regio die zij tijdens het Habsburgse Rijk bijeenhielden. De Vielvölkerstaat is verdwenen, maar de mentaliteit bleef. Oostenrijkers zijn afgemeten, ingehouden en conflictmijdend. Geen Hollands moralisme. Zij begrijpen de volkeren uit hun vroegere monarchie, ondanks onderlinge taalverschillen, vaak beter dan Duitsers met wie ze dezelfde taal delen.

Het gaat geweldig

Onder Oostenrijkers is hiërarchie een gewoonterecht dat niet bij het grofvuil is gezet; discipline is de kern van het karakter. Zij willen vooral geen fouten maken en leven zo in een zelfgemaakt keurslijf. Naar de buitenwereld is alles prima, ook als dat niet het geval is. Het gaat geweldig in Oostenrijk, oftewel ‘alles ur leiwand in Österreich’.

Hooggeplaatsten zoals professoren en ministers, dikwijls een Herr of Frau Doktor, worden met respect benaderd. Het gewone volk wordt getrakteerd op Verbote. In de metro van Wenen hangen plakkaten met de Verbote, maar liefst 35. En men houdt er zich aan. Weinig zaken zijn zo proper als de Weense metro.

Wenen telt 2 miljoen inwoners op een Oostenrijkse bevolking van 9,1 miljoen. De rest van het land is ‘provincie’ en het verre Voralberg vrijwel Zwitsers. Amsterdam telt 864.000 inwoners op 18 miljoen Nederlanders. Zou Amsterdam de omvang van 3 tot 4 miljoen inwoners kennen, het hoofdstedelijk bestuur zou spontaan instorten. Dat doet het eigenlijk nu al.

Wenen kent zijn pracht en praal als centrum van een groot Habsburgs Rijk, dat een waterhoofd werd in de republiek Oostenrijk. De stad is een levensgroot museum van een rijk dat met passen en meten bij elkaar werd gehouden. Tijdens het Congres van Wenen (1815) construeerde Klemens von Metternich een Europese orde die honderd jaar standhield. In de vele koffiehuizen werd gediscussieerd, gecomponeerd en geconspireerd. Politieke beginnelingen als Jozef Stalin en Leo Trotski frequenteerden Café Central, en wellicht gelukkig maar. Zou Stalin decennia later Wenen dezelfde behandeling hebben gegeven als Berlijn, dan zou er weinig overeind zijn gebleven.

Er zijn vele musea maar in het Museum van Militaire Geschiedenis staan objecten die het einde van het Habsburgse Rijk zouden inluiden. Zoals de ‘Gräf & Stift’-auto waarin kroonprins Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophia op 28 juni 1914 werden doodgeschoten door de anarchist Gavrilo Princip. Slechts twee schoten, beide raak en fataal. Het kogelgat zit nog in de auto. Sophia werd in de buik getroffen; de kroonprins in de keel. Dat werd het startschot van de Eerste Wereldoorlog dat het einde zou inluiden van het Oude Europa en vier rijken: het Habsburgse, het Ottomaanse, het Duitse en het Russische tsarenrijk. Twee dodelijke schoten en 17 miljoen doden in een wereldoorlog die erop volgde, en die daarop de basis legde voor een nóg grotere wereldoorlog.

In de Kaisergruft van de Kapuzinerkirche zijn sinds 1633 maar liefst 150 Habsburgers bijgezet; keizers en keizerinnen plus familieleden. Een lange rij met hier en daar bloemen voor de meest bekenden zoals Franz Joseph en de meest geliefde, keizerin Elisabeth, die in 1898 werd doodgestoken aan het Meer van Genève, ook door een anarchist.

Wandeling door de tijd

Een bezoek aan de Kaisergruft is een wandeling door de tijd. Bij de uitgang stond nog een kist, eigenlijk onopvallend. Het was niemand minder dan Otto von Habsburg (1912-2011), de laatste kroonprins van het Habsburgse Rijk. En laat ik die hebben gekend. ‘Otto’ was lid van het Europees Parlement van 1979 tot 1999 voor de Beierse conservatieve CSU van Franz Josef Strauß. Over Von Habsburg deed een mooie grap de ronde. Op de vraag hoe Otto aankeek tegen de voetbalwedstrijd Oostenrijk-Hongarije zou hij hebben geantwoord: ‘Aber gegen wen spielen wir denn eigentlich?’

De ex-kroonprins had vier nationaliteiten: Oostenrijks, Duits, Hongaars en Kroatisch. Hij moest met het Habsburggesetz van 1961 alle keizerlijke aanspraken opgeven. ‘Kroonprins’ Otto was gezegend met zeven kinderen van wie er enkele werkten als zijn assistent, onder wie Walburga Habsburg-Lotharingen. Sommigen zagen in haar een aantrekkelijke huwelijkspartner maar ontbeerden de nodige adellijke papieren. Vrijwel alle kinderen van Otto trouwden met adellijke partners.

In het Europees Parlement werd Otto een symbool. Tijdens het bezoek van paus Johannes Paulus II in 1988 griste hij een pamflet uit handen van dominee Ian Paisley, met het opschrift ‘Anti-Christ’. Het werd een handgemeen tussen de nazaat van het Heilige Roomse Rijk en de voorman van het Noord-Ierse protestantisme.

Von Habsburg speelde een opvallende rol bij het verdwijnen van het IJzeren Gordijn door in 1989 ‘Paneuropese Picknicks’ te organiseren in de buurt van de Hongaarse grensstad Sopor, met de Hongaarse oppositie. Zo zorgde hij voor een ‘gat in de muur’ die kort nadien zou verdwijnen. Hij genoot van zijn keizerlijke rol en zag zich als Werkzeug Gottes.

Als volleerde Habsburger sloeg Otto in 2008, de eindfase van zijn leven, de plank mis. Hij kenmerkte Oostenrijk als ‘slachtoffer van de Anschluss’ bij het Derde Rijk. Otto: ‘Geen staat in Europa heeft meer recht zich zo te noemen dan Oostenrijk’. De Oostenrijkse elite was geschokt.

Von Habsburg had onvoldoende gemerkt dat er een verschuiving had plaatsgevonden in het denken over de Oostenrijkse rol in de Tweede Wereldoorlog: van ‘slachtofferrol’ naar ‘medepleger’. De rol van Oostenrijkse nazi’s in het bestuur over Nederland was een treffend bewijs.

Kurt Waldheim

Met de slachtofferrol maskeerde Oostenrijk decennialang zijn ‘schuldaandeel’ in het nazitijdperk. Daarmee kon de Oostenrijkse elite alle schuld doorschuiven naar de Duitsers, alsof Ludwig van Beethoven een Oostenrijker was en Adolf Hitler een Duitser. Oostenrijk speelde de idyllische Alpenrepubliek.

Die idylle duurde tot medio jaren tachtig van de vorige eeuw toen Kurt Waldheim, voormalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties, door de mand viel. Hij was nogal spaarzaam met informatie over zijn rol in de Tweede Wereldoorlog. Waldheim speelde de neutrale toeschouwer maar zijn cv sprak boekdelen: lid van de Sturmabteilung (SA), officier van de Wehrmacht in Griekenland en organisator van antisemitische propaganda. Toch won hij nipt de presidentsverkiezingen van 1987. De bevolking was echter tot op het bot verdeeld. In het buitenland werd president Waldheim vrijwel overal persona non grata.

De tijd deed het tij keren. Geleidelijk werden de feiten onder ogen gezien. Jongere generaties zien Oostenrijk als medepleger en als medeschuldig. Leerlingen van de meeste scholen in Oostenrijk brengen een bezoek aan een voormalig concentratiekamp, meestal Mauthausen. Antisemitisme geldt in het Oostenrijkse strafrecht als ‘verzwarende omstandigheid’. Demonstreren tegen het Gaza-beleid van Israël is niet verboden, maar antisemitische leuzen en plakkaten wél. De politie grijpt dan in. Joodse burgers en gebouwen worden extra beschermd.

Graadmeter van beschaving

Wenen was ooit de stad van burgemeester Karl Lueger (1844-1910) die campagne voerde op basis van antisemitisme nadat joden in het Habsburg Rijk zich er vrij mochten vestigen. Hij was een inspiratiebron voor Hitler die in Wenen een giftige cocktail destilleerde uit nationalisme, socialisme en antisemitisme. Die smet is onuitwisbaar, maar Wenen toont beterschap.

De omgang met de joodse minderheid in Europese steden is intussen een graadmeter van cultuur en beschaving. De geschiedenis heeft Wenen harde lessen geleerd, terwijl Amsterdam uitzichtloos en hopeloos in de toekomst staart.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De geschiedenis heeft harde lessen geleerd, maar nu geldt: ‘Alles ur leiwand in Österreich’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij de parlementaire verkiezingen van 29 september vorig jaar werd de FPÖ voor het eerst de grootste partij van Oostenrijk. Christendemocraten (ÖVP), socialisten (SPÖ) en liberalen (NEOS, voluit ‘Das Neue Österreich’) schoven samen aan tafel om de ‘Freiheitlichen’ buiten de deur te houden. Na drie maanden knalde het binnenskamers zo hard dat de formatiepoging mislukte. De liberalen liepen boos weg want de economische hervormingen waren ‘te mager’. Harde ingrepen waren nodig want Oostenrijk overschrijdt het begrotingstekort van 3 procent, de Europese norm. Met socialisten is het lastig bezuinigen. Christendemocraten en liberalen hebben in het Oostenrijkse parlement een meerderheid van één zetel. ‘Onwerkbaar’, concludeerden ze. President Van der Bellen moest aankloppen bij de man die ze allemaal wilden mijden: Herbert Kickl.

Christendemocraten voor het blok

In Nederland werd de PVV in 2023 de grootste partij. Maar Geert Wilders werd geen premier want er moest een regering op afstand komen, met de fractieleiders als schooldirectie. Zo werkt Oostenrijk niet. Kickl kreeg het bot op zijn bord en hij wil het uitbenen. Van der Bellen, die Kickl en zijn FPÖ haat, kon niet anders. De ÖVP, de enige partner die in aanmerking komt, staat voor hetzelfde blok als het CDA in 2010. De partij is intern verscheurd, maar de toestand is hopelozer dan bij de vorige gelegenheden, in 2000 en 2017. ÖVP was toen de grootste en deelde de lakens uit bij de junior partner FPÖ.

De rollen zijn nu omgekeerd. Kickl las de ÖVP de levieten: ‘Geen spelletjes, geen trucs, geen sabotage en geen dwarsliggerij. Anders komen er nieuwe verkiezingen en wij zijn er klaar voor.’ ‘Neuwahlen’ zijn voor de christendemocraten een schrikbeeld want volgens opiniepeilingen zou de FPÖ nóg groter worden en de ÖVP nóg verder krimpen.

In 2000 was de ÖVP met bondskanselier Wolfgang Schüssel nog heer en meester. De FPÖ, toen geleid door Jörg Haider, moest buigen. Zélf nam hij geen zitting in de regering. Hij bestookte haar van buitenaf, kreeg ruzie binnenshuis en verliet uiteindelijk zijn partij om een nieuwe op te richten. In 2008 verongelukte hij met zijn auto, zwaar onder invloed. Politiek gesproken was Haider een eeuwige puber. Door de splitsing zakte de FPÖ in de peilingen. Hoewel Kickl, net als Haider uit Kärnten stamde en diens leerling was, volgde hij de ‘Obmann’ niet met zijn splitsing.

In 2017 groeide de FPÖ weer als kool door de migratiecrisis. De partij, intussen geleid door Heinz-Christian Strache, was weer nodig. Dit keer klopte de jonge ÖVP-politicus en kanselierskandidaat Sebastian Kurz (38) aan. Het klikte met vicekanselier Strache en Kickl werd minister van binnenlandse zaken. In 2019 maakte de carrière van Strache een duikvlucht door de Ibiza-video, die – het was goed getimed – twee jaar eerder in het geheim was opgenomen. De partijleider, toen nog in de oppositie, besprak voorstellen van een vrouw die zich presenteerde als nicht van een Russische oligarch. Het ging om een in Oostenrijk niet ongebruikelijke ‘deal’ annex ‘dirty trick’, waarbij overheidscontracten worden toegekend in ruil voor positieve publiciteit. Strache trad af, Kickl werd door Kurz op staande voet ontslagen en daarna vertrokken ook de overige FPÖ-ministers. De partij viel weer in een diep gat.

De nieuwe leider werd de FPÖ werd… Herbert Kickl. Op het eerste oog geen charismatische figuur. Een kleine gestalte, en té ascetisch voor een partij waar het bier rijkelijk vloeit zoals in de vervlogen tijden van de ‘Burschenschaften’, studentikoze verenigingen met een nationaal-conservatief kenmerk.

Kickl bouwde de partij weer op, vanuit de ruïnes, en kreeg daarbij een cadeau: corona. Hij schilderde het regeringsbeleid, inclusief vaccinaties en lockdowns, af als een ‘aanval op de vrijheid’. Hij presenteerde zich als de toekomstige ‘Volkskanzler’, wat bij tegenstanders meteen de alarmbellen deed afgaan. Was er ook niet die andere Oostenrijker, A. Hitler, die dat ook ooit riep? Kickl zei zich te willen presenteren als de bondskanselier ‘für den kleinen Mann’, om die te beschermen tegen ‘Staatsgewalt’ en tegen de immigrerende buitenwereld. Oostenrijk diende ‘eine Festung’ te worden. Kickl komt zelf niet over als een volkstribuun. Hij spreekt scherp formulerend, doelgericht  en op rustige toon. Geen brallende woordenbrij.

Nieuwe verhoudingen

Het Oostenrijkse parlement werd na de eedafleggingen van de verkozenen een bastion van de FPÖ die met Walter Rosenkranz de voorzitter leverde, na de president het hoogste ambt van de Republiek. De FPÖ-fractie werd met 57 leden, van wie 13 vrouwen, de grootste. Rosenkranz sloeg meteen toe met zijn eerste buitenlandse gast: Viktor Orbán, de minister-president van Hongarije. Alsof de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie (1867-1918) haar herintrede deed. De voorzitter liet de Europese vlag uit de ontvangstsalon verwijderen en nodigde, behalve de FPÖ, geen andere fracties uit. Dergelijke stoutigheden zie ik Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma niet zo snel uithalen.

De verhoudingen veranderden niet alleen binnenlands, met de FPÖ als grootste partij, maar ook buitenlands. Er zijn nu tal van rechtse regeringen, in diverse variaties (Nederland, Italië, Zweden), terwijl in Frankrijk en Duitsland de voorvrouwen Marine Le Pen en Alice Weidel op de poorten van de macht hameren.

Het is voor de Europese Commissie en het Europees Parlement, waarin de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) de derde fractie vormen, veel moeilijker geworden om Oostenrijk – zoals in 2000 en 2017 – aan het kruis te nagelen. Onder de Europese regeringsleiders is de Italiaanse premier Giorgia Meloni de Madonna van conservatief Europa. Wie haar voor het hoofd stoot, krijgt het in dubbele portie terug. Vraag het maar aan de Franse president Emmanuel Macron.

Het meest dringende thema bij de onderhandelingen in Wenen is wél Europees: de begrotingsregels, met name de 3 procent-norm voor het begrotingstekort. Vóór de verkiezingen zei de regering dat het tekort 2,8 procent was, maar kort erna bleek het 4 procent te zijn! Dat betekende 18 miljard extra bezuinigen. Het liberale NEOS wilde harde ingrepen; de socialisten lagen dwars en de ÖVP keek richting FPÖ. Zo krijgt Kickl, als formateur, de factuur van 18 miljard euro onder zijn neus. FPÖ en ÖVP kwamen alvast overeen 6,3 miljard euro te bezuinigen om een zogenoemde ‘excessieve begrotingstekort-procedure’ van de Europese Commissie te voorkomen, en daarmee een verlaging van de Oostenrijkse kredietwaardigheid op de financiële markten.

De onderhandelingen met de FPÖ doen denken aan die met de PVV. Het eerste dat de FPÖ te horen kreeg van ÖVP-onderhandelaar Christian Stocker: ‘Ein Öxit kommt nicht in Frage’. Öxit is de Oostenrijke variant van de Brexit en de Nexit. Kickl mag kritiek uitoefenen, maar er is een harde grens.

Immigratie amper een geschilpunt

De FPÖ bekritiseert sancties tegen Rusland en moet net als de PVV bijdraaien. Wenen hoopt uiteraard dat de zegen van elders komt: een vredesregeling via Donald Trump. En een ‘Bundeskanzler Kickl’ moet zich aan de rechtsregels houden. Kortom: rechtsstatelijkheid, à la Pieter Omtzigt. Opmerkelijk: immigratie is amper een geschilpunt, zij het dat de ÖVP een ander vocabulaire hanteert. Belangrijkste: pakt de ‘Kickl- mayonaise’ voor het onderling vertrouwen?

Das is relevant, want in december verscheen plotseling een oude bekende in de Duitse ARD-talkshow van Sandra Maischberger: Sebastian Kurz. Hij zei gelukkig te zijn in het zakenleven, maar sloot niets uit. Weliswaar werd hij zelf intussen voorwaardelijk veroordeeld, tot acht maanden cel voor het afleggen van valse verklaringen. Een proces wegens het inkopen van advertenties bij kranten in ruil voor positieve opiniepeilingen – à la de methode-Strache – loopt nog.

Kurz en Kickl hebben hun strijdbijl begraven, zeggen ze, maar áls formateur Kickl mislukt en daarmee ‘Neuwahlen’ uitlokt, heeft de ÖVP nog één stemkanon klaarstaan: Sebastian Kurz!

Eind 2024 verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en zeker ook in Nederland een politieke omwenteling voltrekt. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan onder meer HIER worden besteld.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Hartelijk dank!

Het bericht Krijgt Oostenrijk dan toch een ‘Volkskanzler’? verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor Europa is het signaal duidelijk. Met de FPÖ zal Oostenrijk dichter aanleunen bij de politiek van de Hongaarse premier Viktor Orban, inzake immigratie en de oorlog in Oekraïne.

Winstwaarschuwing: Kickl is dan wel de grote winnaar, of hij ook bondskanselier wordt is een andere zaak.

‘Bevrijdingsstrijd’

Op de vrijdagavond voor de verkiezingen gaf Kickl een toespraak tijdens de slotmanifestatie van de FPÖ, uitgerekend naast de Stephansdom uit 1578, de kathedraal die Wenen kenmerkt. Voor een menigte van enkele honderden mensen schetste hij zijn politieke agenda. Hij ziet zich als ‘anti-systeem’ politicus die een einde maakt aan het handjeklap van vooral christendemocraten en socialisten die nog een echte ‘zuil’ beheren, zoals ooit in Nederland en België.

Via vriendjespolitiek met de zakenwereld, de ‘Freunderlwirtschaft’, het aansturen van de media en het stelsel van cliëntelisme bij de verdeling van overheidsbanen. Het juiste partijlidmaatschap kan de doorslag geven. Kickl wil dat systeem breken. ‘De andere partijen hebben de wind van het systeem in de rug, maar voelen de tegenwind van de bevolking’. Hij ziet de FPÖ als leider van een ‘bevrijdingsstrijd’ en zichzelf aan het hoofd van Oostenrijk als ‘Volkskanzler’ die zorgt voor de ‘Festung Österreich’.

Immigratie is de troef van de FPÖ.  Kickl: ‘Wij eisen nultolerantie voor immigranten die misdaden begaan’. En bepleit remigratie. Het FPÖ-beleid verschilt amper van het beleid dat Hongarije al heeft: behandelen asielverzoeken aan de grens, bij afwijzing uitzetten.

Oostenrijk is geen lid van de Navo, neutraal zoals Zwitserland. Kickl: ‘Neutraliteit is een toekomstmodel, geen wapens leveren aan Oekraïne.’  Ook dit betekent dat Kickl hetzelfde standpunt heeft als Hongarije dat wel lid is van de Navo, maar inzake Oekraine een ‘opt-out’ kreeg in ruil voor instemming met Mark Rutte als secretaris-generaal van de Navo.

Saaiheid als wapen

Qua stijl verschilt Kickl sterk van zijn roemruchte voorgangers Jörg Haider en Heinz-Christian Strache. Beide waren glanzende narcisten, welbespraakt en extravagant. Kickl oogt als grijze muis, valt met zijn 1.72 meter niet meteen op, heeft een baardig gezicht en kleedt zich ‘niet elitair’. Die uiterlijke saaiheid is zijn wapen. Maar zijn innerlijke overtuiging is vasthoudend, terriër-achtig. 

Kickl komt uit de zuidelijke deelstaat Karinthië, waar hij in 1968 werd geboren in het plaatsje Radentheim, zoals hij zelf zegt, ‘van bescheiden afkomt’. Op het gymnasium in Spittal an der Drau raakte hij onder de indruk van de komende ‘sterke man’ uit de regio: Jörg Haider, oprichter van de FPÖ en jarenlang boegbeeld.

Slechts één haan kon heersen over de mestvaalt

Kickl studeerde politiek, filosofie en geschiedenis aan de universiteit van Wenen. Maar hij maakte zijn studie nooit af. Daarop aangesproken luidt zijn antwoord steevast: ‘ik kan weliswaar niets maar ik kan alles leren’. De werkelijke reden is dat hij in 1995 Haider leerde kennen, en hij toetrad tot diens ‘Akademie’ van de partij, de denktank. Kickl werd speechwriter voor Haider; viel op door zijn kennis van marketing, vooral het bedenken van slogans.

De twee waren totaal verschillend. Haider brutaal en provocatief; Kickl eerder rustig en bezonnen. Haider hield van feestjes met jonge mannen, de ‘Buberl partijtjes’; Kickl een gelovig katholiek, een gezinsman over wiens persoonlijk leven weinig bekend is. In 2005 kwam het tot een scheuring in de partij, want er kwam een nieuwe ster aan het firmament: Heinz Christian Strache (55). Slechts één haan kon heersen over de mestvaalt.

Door het onvoorspelbare optreden van Haider, die vergoelijkend sprak over de Waffen-SS (‘geen collectieve schuld’), werd de FPÖ van regeringsdeelname uitgesloten. Haider had zijn partij van 5% in 1983 tot 27% in 1999 gebracht, maar werd zelf struikelblok. Hij vertrok en richtte een eigen partij op. Haider ging ervan uit dat de getrouwe Kickl meeging. Dat gebeurde niet. Kickl bleef en Strache maakte hem secretaris-generaal van de partij. Zo manoeuvreerde hij zichzelf in het centrum van de macht. In 2008 kwam Haider om het leven bij een verkeersongeluk, onder de alcohol terugkerend van zijn beruchte feestje.

Alle geruzie deed de FPÖ geen goed. De FPÖ is een partij waarvan de conjunctuur erg afhankelijk is van het migratievraagstuk. In 2015 werd het hoogconjunctuur toen een asielgolf vanuit de Balkan opdook aan de Oostenrijkse grens. Strache en Kickl roken hun kans, want de kiezers vlogen massaal naar rechts. Bij de verkiezingen van 2017 kwam de FPÖ weer in de liga van de grote partijen. De christendemocraten behaalden met hun jonge lijsttrekker Sebastian Kurz 31,5%, de socialisten 27% en de FPÖ 26%. Kurz ging een coalitie aan met de FPÖ, Strache werd vicekanselier en Kickl kwam geruisloos in het kabinet, als minister van binnenlandse zaken.

Strache en de Ibiza-affaire

Toen werd ook de harde kant van Kickl zichtbaar voor de buitenwereld. Hij zegt weinig, maar wat hij zegt telt. Kickl heeft iets ascetisch: hij voltooide ooit een extreme triatlon in Schotland 2,4 km zwemmen, 200 km fietsen en een volle marathon: in 16 uur. Weinig Oostenrijkse politici zullen hem dat nadoen. Tijdens het Oostenrijks voorzitterschap in de EU lanceerde hij voorstellen voor een strakker asielbeleid, gesteund door Italië en Hongarije zoals het afhandelen van asielprocedures aan de buitengrenzen, inclusief op schepen voor de kust. Hij sprak verwijtend over ‘die deutsche Dummheit in der Mitte’.

Maar de FPÖ verknalde alles in 2019 toen een video verscheen met Strache die op een vakantieadres in Ibiza sprak met een vermeende nicht van een Russische oligarch, die tevens de Letse nationaliteit beweerde te hebben. Ze wilde zakendoen met Strache die een idee opperde: de Kronen Zeitung, verreweg de grootste krant van het land, kopen en aanzetten tot positieve berichtgeving over hem en zijn partij. De video dateerde van 2017, maar de makers ervan lanceerden het beeldmateriaal vlak voor de verkiezingen. Kurz brak de coalitie, Strache vertrok vrijwillig uit het kabinet, maar Kickl werd er meteen uitgezet. Kurz regeerde verder met de Groenen. De FPÖ was terug bij af.

Na veel interne strubbelingen werd Kickl in juni 2021 ‘Bundesparteiobmann’ van de FPÖ, nadat hij in het Oostenrijkse parlement fel campagne had gevoerd tegen het Corona-beleid van de regering-Kurz dat hij ‘misdadig’ noemde. Kickl ontpopte zich als een verbeten vechter, doorzetter en wilde zijn weerwraak. Slogan: ‘Kurz muss weg’. De appel viel rijp in zijn mand toen bekend werd dat Kurz zich als premier ook schuldig had gemaakt aan het omkopen van de media in de zogenoemde ‘Inseraten-affaire’. Wederom: extra overheidsadvertenties voor bepaalde media, met in ruil positieve berichtgeving en gunstige peilingen. Kurz vertrok.

Brandmauer

Kickl staat aan de top van zijn macht, maakte de FPÖ voor het eerst de grootste partij van Oostenrijk. Het breken van het Oostenrijkse systeem is niet eenvoudig en hij blijft afhankelijk, vooral van de ÖVP. Links eist al een ‘Brandmauer’ tegen de FPÖ, de uitsluiting van die partij bij coalitieonderhandelingen. Dat dwingt de ÖVP gevangene van links te worden. De zittende Oostenrijkse bondskanselier Karl Nehammer (ÖVP) wil niet met Kickl in zee. Maar wat gaat zijn partij doen?

Op 9 oktober 2024 verschijnt van Derk Jan Eppink zijn nieuwe boek ‘Rechtsomkeert’, waarin hij in heldere taal schetst wat er zich afspeelt in de achterkamers van de actuele rechtse ommekeer in Europa, de VS en vooral  in Nederland. ‘Rechtsomkeert’ verschijnt bij Uitgeverij Blauwburgwal. Het boek kost 22,95 en is nu al HIER voor te bestellen. Informatie voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Derk Jan Eppink: FPÖ trekt met zege in Oostenrijk Europa verder naar rechts verscheen eerst op Wynia's Week.

Ook in andere landen was interesse. Het Amerikaanse Time riep Kurz uit tot één van de tien meest veelbelovende wereldleiders. Kurz zou met zijn moderne, frisse uitstraling en strenge immigratie- en integratiebeleid de toverformule hebben gevonden om extreemrechts de wind uit de zeilen te nemen.

De glans is er inmiddels af. De ÖVP van Kurz keldert in de peilingen. Er loopt een strafzaak tegen de kanselier. Oostenrijkers worden de mooie praatjes en kekke foto’s op Facebook en Instagram een beetje zat.

Piepjonge minister van Buitenlandse Zaken

Kurz had naam gemaakt als minister van Buitenlandse Zaken en Integratie. Hij scherpte de inburgeringseisen aan: nieuwkomers moesten de Duitse taal en Oostenrijkse waarden en normen leren. Gezichtsbedekkende kleding werd verboden. Buitenlandse financiering van moskeeën werd aan banden gelegd. Een voorstel om de kinderbijslag de verlagen voor immigranten wier kinderen nog in hun land van herkomst woonden, werd door de sociaaldemocraten tegengehouden.

Kurz trok een harde lijn in de Europese migratiecrisis. Hij sloot achter de rug van de EU om een deal met buurlanden op de Westelijke Balkan om asielzoekers tegen te houden. Het maakte hem in Brussel niet geliefd, maar in eigen land wel.

De ÖVP stond tijdens het ministerschap van Kurz op 20 procent in de peilingen, achter de extreemrechtse FPÖ, met 35 procent, en de sociaaldemocratische SPÖ, met tussen de 25 en 30 procent. De partij vroeg hem in 2017 het stokje over te nemen van de weinig inspirerende Reinhold Mitterlehner. Kurz veranderde de ÖVP letterlijk van kleur (van zwart naar turqoise) en naam (Die neue Volkspartei, het doet denken aan New Labour), maar aan het programma sleutelde hij niet. De vernieuwing zat ‘m vooral in Kurz zelf.

Stemmenkanon

In de wat ingeslapen politiek van de Alpenrepubliek voelde de Instagrammende dertiger als een verademing. De ÖVP schoot omhoog en wist 31,5 procent van de stemmen binnen te slepen. De SPÖ en FPÖ wonnen ieder 26 procent. Kurz verruilde in zijn eerste regering de sociaaldemocraten voor de Vrijheidspartij.

De korting op de kinderbijslag voor buitenlandse ouders kwam er alsnog. Oostenrijkse ouders kregen juist belastingvoordeel. Voor kinderen met een taalachterstand werden extra lessen Duits ingevoerd. De politie kreeg meer bevoegdheid om telefoongesprekken af te luisteren en sms’jes te lezen. Iets waar Kurz een paar jaar later misschien nog eens aan heeft moeten denken toen zijn eigen WhatsApp-berichten in de krant stonden.

De coalitie kwam voortijdig ten val, nadat FPÖ-leider Heinz-Christian Strache op vakantie in Ibiza financiële steun had aanvaard van een jonge vrouw die de nicht van een rijke Russische zakenman beweerde te zijn. De FPÖ zakte in de daaropvolgende verkiezingen in najaar 2019 verder weg. Ook de sociaaldemocraten verloren. Kurz won maar liefst 37,5 procent van de stemmen en ging een coalitie aan met de Groenen.

Controlfreak

Aan de onthullingen en schandalen lijkt echter geen einde te komen. De schijnbaar frisse Kurz blijkt een controlfreak te zijn. Interviews en toespraken worden tot in de puntjes voorbereid. Hij heeft maar liefst tachtig fotografen, speechschrijvers en andere PR-mensen om hem heen lopen.

De overheid adverteert sinds Kurz is aangetreden vooral in tabloids die de kanselier goed gezind zijn. Kritische journalisten hebben het nakijken. Kurz heeft de Oostenrijkse ons-kent-ons-cultuur helemaal niet doorbroken. De Financial Times vatte het een aantal weken geleden mooi samen: de gezichten mogen dan jonger zijn, de pakken scherper en de kapsels piekfijn, maar achter de schermen wordt nog net zo druk genetwerkt en bekokstoofd als voorheen. Duitstalige media hebben het over het ‘House of Kurz’, een verwijzing naar de politieke dramaserie.

Het meest in het oog springt de benoeming van Thomas Schmid tot voorzitter van de Österreichische Beteiligungs AG, het nationale investeringsfonds. Schmid was een vertrouweling van Kurz uit zijn tijd als minister van Buitenlandse Zaken en had het in 2019 tot hoogste ambtenaar op het ministerie van Financiën geschopt. Kurz kreeg destijds kritiek vanuit de Katholieke Kerk, omdat hij ‘gevaarlijke’ asielzoekers in voorlopige hechtenis wilde nemen. Dat deed kerkleiders denken aan de Nazitijd.

Uit de uitgelekte WhatsApp-berichten blijkt dat Kurz zijn kameraad om hulp vroeg. Die nam contact op met de Kerk en waarschuwde dat Financiën hun belastingvoordeel wel eens onder de loep zou kunnen nemen. Schmid pochte tegen Kurz dat de Kerk een toontje lager zou zingen. Weken later werd Schmid gepromoveerd.

Kurz houdt vol dat hij zich niet met de benoeming van Schmid heeft bemoeid, maar de WhatsApp-berichten geven een andere indruk. Kurz schreef Schmid: ‘Wat je ook wilt, je krijgt het.’ Het antwoord van Schmid: ‘Ik hou van mijn kanselier.’ Omdat Kurz zijn ontkenning onder ede deed, is het Openbaar Ministerie een strafrechtelijk onderzoek gestart.

Helemaal opzienbarend is het niet. Oostenrijk hangt sinds mensenheugenis van vriendjespolitiek aan elkaar. Hoge ambtenaren en zelfs bedrijfsleiders zijn nauw verbonden aan de regeringspartijen. Maar waar die loyaliteit voorheen naar de ÖVP of SPÖ ging, draait nu alles om Kurz. De conservatieven hebben zich volledig afhankelijk gemaakt van één man, en dat blijkt ook nog eens een lichtgewicht.

Söder doet het anders

Dat het anders kan bewijzen de christendemocraten aan de overkant van de Alpen. Daar voelde de Beierse CSU tijdens de Europese asielcrisis ook de hete adem van extreemrechts in haar nek. Alternative für Deutschland (AfD) had in de landelijke verkiezingen meer dan 12 procent van de stemmen gehaald en het leek er op dat het die score in Beieren zou evenaren.

De CSU maakte, net als de ÖVP, een ruk naar rechts. De partij had plots de mond vol van christelijke waarden en dreigde de landelijke samenwerking met de CDU op te zeggen als die niet akkoord ging met strengere grensbewaking. Het werd niet beloond: de CSU viel in de deelstaatverkiezingen van 48 naar 37 procent, een dieptepunt.

De AfD won alsnog 10 procent van de stemmen. In exitpolls gaf maar liefst 70 procent van de Beieren aan dat de CSU zich te veel op migratie had gericht ten koste van andere zaken. Meer dan de helft vond dat de partij te veel de confrontatie had opgezocht.

De CSU luisterde. Partijleider Horst Seehofer ging naar Berlijn om minister van Binnenlandse Zaken te worden, waar hij verantwoordelijk is voor asielbeleid. Markus Söder nam de macht over. Net als Kurz een man die goed op zijn imago let, maar in tegenstelling tot Kurz ook een vent van statuur. Immigratie en Leitkultur werden ingeruild voor klimaatbeleid en verduurzaming. (Beieren loopt op het gebied van groene energie op de rest van Duitsland voor.)

In plaats van vijandbeelden op te roepen, benadrukte de CSU de Beierse identiteit. ‘Laptops und Lederhosen’ zijn inmiddels een cliché, maar de Beierse mix van traditie en moderniteit straalt zelfvertrouwen uit — en het is er één die nieuwkomers zich eigen kunnen maken.

Söder: zelfverzekerd

Voor Europa-kritiek was bij de CSU even geen plaats. De CSU had zich in het verleden verzet tegen herhaalde steunpakketten voor Griekenland, maar toen de coronapandemie uitbrak prees Söder het noodfonds dat de EU op wist te tuigen. Hij nam het virus serieus en kondigde strenge maatregelen af. Dat werd hem in dank afgenomen toen bleek dat Beieren relatief goed door de crisis kwam.

De CSU waaide aanvankelijk met de wind van Kurz mee en dacht, net als hem, op immigratie en integratie de strijd met extreemrechts aan te moeten gaan. Dat maakte geen sterke indruk. De zelfverzekerde koers van Söder wordt meer gewaardeerd. Hij is een van de populairste politici van Duitsland. Zusterpartij CDU krijgt er nog spijt van dat ze hem niet als gezamenlijke kanselierskandidaat hebben uitgekozen. De collega’s van de ÖVP zullen waarschijnlijk op zoek moeten naar een opvolger van hun kanselier.

Het bericht Conservatief wonderkind valt van zijn voetstuk verscheen eerst op Wynia's Week.