Het verhaal van de historische Jeanne d’Arc is bekend uit de geschiedenis. Als jong meisje had zij visioenen van heiligen die haar opriepen om te helpen in de strijd tegen de Engelsen. Met haar leger van vierduizend soldaten boekte zij overwinningen, maar sommige bisschoppen en professoren aan de Sorbonne vreesden dat Jeanne zo’n succes had omdat zij door de duivel was bezeten. Toen zij een gevecht verloor en door de Engelsen gevangen werd genomen, wilden haar vijanden aan het hof haar niet vrijkopen, en zo werd zij na een vals proces levend verbrand op de markt van Rouen op 30 mei 1430.

Een verzonnen proces

Sophie de Lint, directeur van de Nationale Opera, had de Russische regisseur Dimitri Tsjerniakov aangetrokken voor regie en decors. Zijn draaibare decors van een rechtszaal passen niet bij het libretto van de opera waarin helemaal geen proces voorkomt. Bij Tsjaikovski worstelt Jeanne met haar geweten omdat de liefde voor een ridder afleidt van haar goddelijke missie. Zijn opera eindigt met de brandstapel en een koor van engelen die Jeanne verwelkomen in het paradijs.

Tsjerniakov laat alle religieuze verwijzingen weg en vervangt Jeanne’s innerlijke worsteling door een twee uur durend verzonnen openbaar proces, waarbij Jeanne ook nog op een gynaecologische stoel wordt gesmeten door soldaten (eveneens verzonnen door de regisseur) en daarbij wordt uitgekleed tot bh en slip en een hoerige jurk krijgt – waarom?

Het deed denken aan de al even radicale ingreep van Tsjerniakov in de vier Ring-opera’s van Wagner in Berlijn. Twee avonden spelen onmiskenbaar diep in het bos – we weten van de gebroeders Grimm hoe belangrijk het bos was in de Duitse sprookjeswereld van de negentiende eeuw. Maar bij Tsjerniakov is geen bos te zien; zijn vertelling speelt vier avonden in wachtkamers van een ziekenhuis.

Tsjerniakov werd bij de première uitgefloten. Zijn afgang was ons geluk, want we konden kaarten krijgen voor een latere serie voorstellingen. Een onzinnige enscenering, maar wie de vier verhalen kent kan nog plezier beleven aan de inventieve manier waarop details door het acteren van de zangers toch overeind blijven.

Maar geen feest der (gedeeltelijke) herkenning bij de Maagd van Orleans, want wie kent het werk al? Sophie de Lint had kunnen beseffen dat zo’n radicale regisseur een groot risico was bij een onbekende opera. Nu moeten de toeschouwers zelf proberen te verzinnen wat Tsjaikovski bedoelde, en intussen zien ze hoe de fantastisch zingende Elena Stikhina door een dictatoriale regisseur wordt vernederd.

Smakeloos feminisme

Voor de zomer ook al een weinig geslaagde opvoering van Frau ohne Schatten. Marc Albrecht werd terecht geprezen voor de orkestklank, maar Sophie de Lint had Katie Mitchell gevraagd voor de regie, in Engeland bekend als de meest agressief- feministische regisseur. Naar eigen zeggen had zij voor Amsterdam het ‘sprookje’ van componist Richard Strauss omgevormd tot een ‘snelle en gewelddadige thriller’.

Strauss sluit feestelijk af in C-groot omdat de keizerin eindelijk haar kinderwens in vervulling weet gaan. Bij Katie Mitchell is het geen feest aan het eind, maar worden een aantal overbodig toegevoegde acteurs afgemaakt door een peloton van ook al extra toegevoegde terroristen – niet in de rolbezetting maar verzonnen door de regisseur – die de hele avond met mitrailleurs over het toneel marcheren. Smakeloos feminisme.

Terecht uitgefloten

Bij de opera moet er per avond en per stoel ongeveer tweehonderd euro subsidie worden toegevoegd aan wat de bezoekers betalen. Daarom is het een zaak van fatsoen om na te denken over wat hier beter kan. Directeur Sophie de Lint begon verkeerd door een al aanbestede productie van Otello te cancelen omdat het team uit ‘blanken’ bestond. Een gevaarlijke ideologie: straks verbranden we Homerus, omdat die dichtte over mannenliefde zonder zelf gecertificeerd homo te zijn.

Meer recent een enscenering van Fidelio waar niemand iets van begreep. Een misser van het management, nog extra omdat niet tijdig werd ingegrepen toen de regissieur zich niet alleen vergreep aan Beethoven, maar zich ook fout gedroeg jegens de artiesten. Terecht uitgefloten in Amsterdam.

De directeur op de eerste plaats

Mw. De Lint begint ieder jaarprogramma met drie pagina’s interview van haarzelf. Opera is onze hobby, dus we kijken ook naar brochures van andere operahuizen als Brussel, Luik en Berlijn. Overal maakt het jaarprogram reclame voor beroemde opera’s, zangers en dirigenten; alleen in Amsterdam staat de directeur op de eerste plaats met dit jaar: ‘Wij willen geen reconstructies brengen, maar kunstwerken van nu…. Regisseur Tsjerniakov ziet Jeanne d’Arc als een personage dat de sociale normen uitdaagt en daarom wordt uitgestoten.’ Dat is niet Tsjaikovski maar Tsjerniakov (hier een De maagd van Orleans uit het Bolsjoj theater. Tweeënhalf uur muziek zonder discussie van sociale normen en nergens een rechtszaal).

In de bioscoop zagen we een transmissie van Puccini’s Turandot uit de Londense opera. In de pauze een interview met regisseur Jack Furness: ‘Wat is uw visie op de opera?’ Furness: ‘Puccini is zo veel rijker dan ik… Het beste wat ik kan doen is zo veel mogelijk laten zien van wat Puccini heeft uitgedrukt… Er zijn zo veel lagen… Ik ben blij om al die lagen te ontdekken.’

Meer bescheidenheid

Zo’n bescheiden aanpak met eerbied voor componist en tekst is wel heel anders dan mw. De Lint die bij voorbeeld over Frau ohne Schatten zeker weet dat ze een regisseur nodig heeft om die ‘feeërieke opera te relateren aan de rauwe werkelijkheid’ (haar woorden). Ze kiest vaak goede zangers, maar moet echt veel meer respect tonen voor de componisten die zij op het podium mag brengen.

En ze kan meer kaarten verkopen door zelf een stap van drie pagina’s terug te doen in de brochure en haar eigen paginagrote kleurenfoto te vervangen door bijvoorbeeld een mooi portret van een artiest voor het komende seizoen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Directeur Sophie de Lint van de Nationale Opera moet meer respect tonen voor de componisten en zelf een stap terug doen verscheen eerst op Wynia's Week.

En dan het slechte nieuws: de Nationale Opera geeft geen restitutie voor al betaalde toegangskaarten voor de resterende opvoeringen van Fidelio.

200 euro subsidie per stoel

Vandaag verder over de Nationale Opera. Sophie de Lint zwaait daar een zwaar gesubsidieerde scepter. Mevrouw De Lint is ook schrijfster. Lale Gül schrijft een stuk beter, maar die heeft er haar beroep van gemaakt. Lale Gül kan ook krachtiger en zuiverder zelf denken en doet hevig haar best om niet achter ondoordachte modes aan te lopen.

Daar schiet mevrouw De Lint tekort. En dat is ernstig want voor iedere avond in de grote zaal van de opera is ongeveer 200 euro subsidie extra nodig op elk van de 1600 stoelen bovenop wat de bezoekers betalen – ook als die stoel onbezet bljft. Misschien zou Lale Gül haar wel in een boze bui een eencellige noemen – de voorkeursterm in haar rijke repertoire voor Nederlanders die niet genoeg zelf nadenken. Ja, die Turken kunnen zich mooi krachtig uitdrukken. Ik herinner me nog mijn vriend uit Istanboel,  professor Murat, in een vergadering aan onze universiteit in Bahrain: ‘Mijnheer, als ik u een kakkerlak noem zou dat een belediging zijn voor de kakkerlakken.’

We weten heel veel over het denken van  mevrouw De Lint, want een groot afgedrukte foto plus twee pagina’s tekst prijken sinds haar komst in iedere uitgave van het Vriendenblad van de Opera en in alle brochures. Ik zou niet denken dat die formule met de directeur groot vooraan de beste verkoop-formule is voor de Opera – een niet zo goed teken is dat kleine en grote giften aan de opera de laatste twee jaar met dertig procent zijn afgenomen.

Zelf heb ik ervaring als bestuurslid bij het Nederlands Dans Theater, het Rotterdams Philharmonisch Orkest en het Holland Festival. Nooit stond de directeur op de eerste plaats in de reclame. Carel Birnie was medeoprichter van het NDT en werd algemeen bewonderd, maar we zagen mooie foto’s van choreograaf Jiri Kilian en zijn dansers in de brochure. Bij het Holland Festival zorgde de directeur voor de programmering, maar ik herinner me niet dat hij in de verkoop zichzelf naar voren schoof. In Rotterdam was James Conlon toen de chef-dirigent en zijn portret stond natuurlijk in de seizoensbrochure, niet die van directeur Hans van Beers. Nergens was er een directeur die zo veel pagina’s publiciteit voor zichzelf claimde.

Verbod voor witte tenors om Otello te spelen

Bij de Opera spant de nieuwe brochure de kroon. Een paginagrote nieuwe foto van mevrouw De Lint en nu zelfs drie pagina’s over haar ideeën. Hier zijn er twee, en deze bezoeker is er niet blij mee. De unaniem afgekraakte Fidelio was – hopen we – een eenmalige miskleun, maar haar ideologie blijft gevaarlijk voor komende seizoenen.

Eén: haar eerste grote solo beslissing was om een al geboekte nieuwe opvoering van Verdi’s Otello te cancelen vanwege ‘het voortschrijdend inzicht dat een volledig wit team, óók de vertolker van Otello, problematisch is. Dit voelde niet meer goed met de huidige veranderingen in onze maatschappij… Otello in een hedendaagse vorm kan alleen maar in een team van kleur.’ Andere operahuizen stoppen tegenwoordig wél met de oude gewoonte om Otello als een Zwarte Piet blackface te geven, maar ik geloof dat alleen mevrouw De Lint de rol voor witte tenors compleet wil verbieden. Een witte tenor kan dus volgens haar niet de rol spelen van een generaal uit Noord-Afrika die jaloers wordt op zijn vrouw (jaloezie is bij Verdi het hoofdthema en racisme speelt een heel geringe rol, minder nog dan bij Shakespeare). Zie bij voorbeeld dit artikel.

Giftige ideologie

Gelukkig werkt mevrouw De Lint niet als directeur van het Concertgebouw. Dan had ze met dezelfde redenering Debussy’s Iberia moeten verbieden, omdat de componist nooit in Spanje heeft gereisd. En de meesterlijke roman Nostromo van Joseph Conrad, een prachtig boek over Latijns-Amerika, was bij haar ook gecanceld, omdat de schrijver nooit meer heeft gezien van dat continent dan een of twee dagen vanaf zijn schip, dobberend buitengaats voor de kust van Venezuela. Een giftige ideologie om dan zo’n boek te verbieden.

Twee: ‘Ik wil onze kunstvorm openbreken…we zijn nog steeds heel ver verwijderd van een publiek dat representatief is voor de bevolking. Daar werken we aan, het is topprioriteit.’ Mogen mensen niet verschillende smaken en voorkeuren hebben? De provinciestad waar ik woon is al heel lang erg goed in waterpolo. Moet het dan een topprioriteit zijn om team en toeschouwers representatief te maken voor de hele bevolking van Nederland?

In de sport zijn zulke ideeën terecht nooit aangeslagen. Wedstrijden winnen en supporters enthousiast houden zijn de prioriteiten voor het management, niet of team en toeschouwers wel de ‘correcte’ percentages van allerlei etnische groepen in de totale bevolking weerspiegelen. Ik houd van opera en muziek, maar weet niets van waterpolo; andersom is ook prima.

Als mevrouw De Lint had gezegd dat ze het makkelijker wil maken voor jonge mensen om eens van een opera te genieten – helemaal mee eens. Als Vredenburg in Utrecht een formule vindt om meer publiek te trekken voor klassieke muziek – prachtig. Maar om als doel te stellen dat het publiek representatief moet zijn voor de hele bevolking is toch onzin. Laat het nieuwe kabinet snel muziek en sport weer goed terug brengen in het basisonderwijs, daarmee maken ze alle kinderen rijker.

Foute blik op kunst

Tot slot: mevrouw De Lint heeft ervaring in het vak, maar kennelijk niet in de marketing. Dan zou ze nooit haar eigen foto’s en haar eigen bespiegelingen zo prominent voorin alle publicaties plaatsen. Niettemin heb ik ook dit jaar succesvolle producties gezien; Innocence was indrukwekkend, en Trittico prachtig geregisseerd en gezongen. Maar het schrappen van Otello, omdat de regisseur en de tenor wit zijn, verraadt een foute blik op kunst en kunstenaars.

En piekeren dat het publiek nog niet representatief is voor de totale bevolking is gevaarlijk. Straks gaat mevrouw De Lint na een al opgevoerde nieuwe opera over Shell ook nog een opera betalen over stikstof om nog wat meer klimaatactivisten in het operahuis te krijgen.

Ze doet me denken aan die anekdote over de Mona Lisa: ‘Ja, een mooi schilderij, maar Leonardo da Vinci had toch wel een hoekje kunnen inruimen voor de kindersterfte in Florence. Dat was toch het belangrijkste probleem van zijn tijd.’  

Volgende week de heldere denkwereld van Lale Gül.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank!

Het bericht Sophie de Lint van de Nationale Opera geeft blijk van een giftige ideologie inzake kunst verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat deze in hun pogingen het Nederlandse volk te overtuigen op hen te stemmen niet al te snuggere vogelvangers blijken te zijn, volgt uit de resultaten van de meest recente verkiezingen en peilingen. Het is tegelijk vermakelijk en zielig om te zien dat besluiten van bepaalde linkse politieke partijen om als een gezamenlijkheid op te treden geen enkel effect hebben op de uitslag van recente peilingen.   

En dat verschillende Nederlandse politieke partijen bangeriken zijn, blijkt uit hun opstelling tegenover bepaalde andere Nederlandse politieke partijen. Politieke partijen, die een samenwerking met deze andere politieke partijen al bij voorbaat uitsluiten zonder rekening te houden met het woord van de kiezer, blijken angst voor mogelijke schade aan het eigen imago belangrijker te vinden dan de uitslag  van verkiezingen.    

Partij belangrijker dan het land?

Tijdens haar H.J. Schoo-lezing leek Sigrid Kaag een bom onder de formatie te leggen. Goedemorgen Nederland had op 7 september 2021 daarop het volgende commentaar: ‘De vraag is nu wat de ‘zware woorden’ van Kaag waard zijn. Als je dit soort dingen zegt, hoe geloofwaardig ben je dan voor je eigen achterban als je over twee weken zegt: ik ga toch weer in zee met de VVD?’ Kaag zei diezelfde dag in de Tweede Kamer, dat D66 in ieder geval niet zou gaan samenwerken met Forum voor Democratie of de PVV. ‘De halve partij zou weglopen’, verklaarde ze bij Buitenhof.

Het is duidelijk. Voor D66 is de eigen partij belangrijker dan de mening, de stemmen van de kiezers. Kees van der Staaij van de SGP noemde D66 niet voor niets ‘kampioen uitsluiting’. Je zou D66 nu net zo goed kampioen ondemocratisch gedrag kunnen noemen. Compleet tegengesteld aan gedrag en opstelling in de gloriedagen van Hans Van Mierlo.

Van Mierlo lanceerde zijn ‘ontploffingstheorie’. ‘D’66 verdwijnt wanneer we het huidige politieke stelsel mee hebben helpen opblazen.’ Dat is een heel andere opstelling dan bang worden dat de halve partij zou weglopen. D66 is verworden tot een soort machtsbeluste angsthaas, waarbij Sigrid Kaag volgens De Volkskrant van 8 september 2021 precies deed wat ze haar collega’s verwijt: spelletjes spelen op de politieke apenrots in plaats van werk te maken van de formatie.

Het stuk dat ze met Mark Rutte samen schreven, is wat Kaag betreft de basis van een regeerakkoord. Als ze dat laatste meent, ‘zou het na bijna zes maanden vergeefs formeren gepast zijn om er eens werk van te gaan maken en niet te blijven hangen in onderlinge schimpscheuten. Dat is het minste wat informateur Remkes nu mag verwachten.’

Toen de bisschoppen in Nederland rooms-katholieken verboden op de PvdA te stemmen, vormde dat voor de KVP geen enkel beletsel om met de PvdA in een kabinet te gaan zitten. Zo hoort het ook. Want in Nederland is scheiding van kerk en staat een fundamenteel uitgangspunt voor de inrichting van de rechtstaat. Sommigen zijn dat kennelijk vergeten.

De blokkade van Segers

Gert-Jan Segers, de fractieleider van de ChristenUnie, is opgeroepen een absolute blokkade op te werpen tegen verdere verruiming van euthanasie door D66. Zo deze oproep inhoudt dat de ChristenUnie niet in een kabinet met D66 mag gaan zitten wanneer de bedoelde blokkade niet wordt gerealiseerd, is hier sprake van overtreding van het beginsel van scheiding van kerk en staat. In Nederland mag iedereen een eigen al of niet op geloof gebaseerde mening hebben over euthanasie.

Zodra een op geloof gebaseerde mening echter leidt tot het door een politieke partij weigeren deel te nemen aan een kabinet met politieke partijen die deze mening niet delen, is dat in strijd met de scheiding van kerk en staat als fundamenteel uitgangspunt voor onze rechtstaat. De weigerende politieke partij is dan ondemocratisch bezig. Eigen interpretatie van wat een geloof voorschrijft hoort noch voor de toenmalige KVP, noch voor de huidige ChristenUnie de basis te zijn voor een beslissing om al of niet samen te werken met anderen.

Immers, zoals Sportin’ Life, een drugdealer die zijn twijfels uit over wat men denkt dat er zoal in de Bijbel staat, zingt in de opera Porgy and Bess van Ira & George Gershwin:

It ain’t necessarily so
It ain’t necessarily so
The t’ings dat yo’ li’ble
To read in de Bible
It ain’t necessarily so.

Het bericht Papageno en de Nederlandse politiek verscheen eerst op Wynia's Week.