Mounjary van de Amerikaanse fabrikant Eli Lilly is sinds eind 2024 op de Nederlandse markt. Sinds 1 april heeft het concurrentie van Wegovy van het Deense farmaceutische bedrijf Novo Nordisk. Huisartsen kunnen deze middelen voorschrijven voor patiënten met overgewicht, maar patiënten moeten de kosten voor deze middelen wel zelf betalen. Het middel is niet opgenomen in het verzekerde pakket en zorgverzekeraars mogen het dus niet vergoeden.

Gratis of met korting

De positieve gezondheidseffecten van afslankmiddelen als Mounjaro en Wegovy zijn aanzienlijk. Het was al bekend dat deze middelen tot een lagere bloeddruk leiden, de nierfunctie verbeteren en het risico op hartaanvallen en beroertes verminderen. Uit een recente studie in het medische tijdschrift The Lancet blijkt dat deze afslankmiddelen ook tot een aanzienlijke verlaging van het risico op psychiatrische aandoeningen als depressies, angststoornissen en verslavingsproblemen leiden.

Vanwege de positieve effecten op hart- en vaatziekten gaat de Britse gezondheidsdienst NHS Wegovy vanaf deze zomer gratis beschikbaar stellen aan mensen met overgewicht (BMI hoger dan 27) die een hartaanval of beroerte hebben gehad. In de Verenigde Staten kunnen mensen die Wegovy uit eigen zak betalen via onder andere WeightWatchers een kortingsabonnement afsluiten waardoor ze tot 30 procent op de kosten van het middel kunnen besparen. In ons land is het nog niet zo ver en moeten mensen Wegovy en Mounjaro volledig zelf betalen.

Afhankelijk van de dosering kost een injectie met Wegovy tussen €106,51 en €228,40 en Mounjaro tussen de €102,05 en €421,01. Daar komen de kosten van verstrekking door de apotheek nog bij.

Ruim de helft van alle volwassenen heeft overgewicht (een BMI van 25 of meer). Dat zijn ruim 7 miljoen mensen. Meestal moeten mensen die afslankmedicatie gebruiken eenmaal per week een injectie zetten. Als alle Nederlanders met overgewicht een jaar lang afslankmedicatie zouden gebruiken, dan zou dat minimaal €37 miljard per jaar kosten. Het is onbetaalbaar om een dergelijk bedrag via de zorgverzekering te laten vergoeden. Het zou tot een premiestijging van ongeveer 60 procent leiden.

Prijsverlaging in aantocht

Tegelijk met het op de Nederlandse markt brengen van Wegovy verliepen in India en China de patenten op dit middel. Hierdoor kunnen ook andere farmaceutische bedrijven het op de markt brengen. Deze concurrentie zal de prijs van het zogenaamde generieke product flink verlagen. Naar verwachting zal een maandelijke dosering als de patenten zijn verlopen ongeveer €15 gaan kosten.

Daarmee wordt het middel voor iedereen betaalbaar. Zeker als je bedenkt dat de besparingen door minder te eten voor de meeste mensen groter zijn dan de prijs van het generieke afslankmiddel. We moeten echter nog wel even wachten voordat het zo ver is. In Europa verlopen de patenten pas over een jaar of vijf.

Aanslag op solidariteit

In de tussentijd zullen sommige mensen deze middelen via Chinese webshops gaan bestellen. Op de website Alibaba worden afslankinjecties aangeboden vanaf $2,50 per stuk. Hier zit wel een groot gezondheidsrisico aan. Bij verkeerd gebruik of een te hoge dosering kan vergiftiging optreden. Dit kan leiden tot misselijkheid en braken, een te lage bloedsuikerspiegel en in ernstige gevallen tot ontstekingen aan de alvleesklier. De kwaliteit van de afslankmedicatie bij Chinese webshops is ook niet gegarandeerd. Het is daarom aan te raden om afslankmiddelen alleen onder toezicht en op recept van een Nederlandse arts te gebruiken.

Zelfs als de prijs zakt naar €15 per maand, zouden de kosten nog ruim €1,2 miljard per jaar bedragen als alle mensen met overgewicht het zouden gaan gebruiken. Als dit via de zorgverzekering vergoed zou worden, zouden de premies met ruim €3 per maand omhoog gaan. Daarmee zou de vergoeding via de zorgverzekering wel betaalbaarder worden, maar de vraag is of dit geen te grote aanslag is op de solidariteit tussen mensen met een gezond gewicht en mensen met overgewicht: zijn mensen met een normaal gewicht bereid om extra premie te betalen voor de afslankmedicatie voor mensen met overgewicht?

Als de kosten van afslankmedicatie door de zorgverzekering worden vergoed, verlaagt het de drempel om van deze medicatie gebruik te maken. Het neemt een prikkel weg om op normaal gewicht te blijven en overgewicht te voorkomen. Het zet dus aan tot een minder gezonde leefstijl en meer gebruik van deze middelen dan nodig is.

Er valt dus wat voor te zeggen om deze middelen niet of niet volledig te vergoeden. Ook een verhoging van het eigen risico kan ervoor zorgen dat mensen zelf meer voor de kosten van deze middelen opdraaien.

Anders kijken naar collectieve vergoeding

De wijdere verspreiding van het gebruik van afslankmedicatie roept de vraag op of we niet anders naar de collectieve vergoeding voor geneesmiddelen moeten gaan kijken. Afslankmedicatie hoort bij de keuze voor een bepaalde leefstijl. De kosten voor deze keuze zouden mensen vooral zelf moeten dragen, zeker als deze kosten voor iedereen te dragen zijn. De afslankmedicatie zet de discussie over eigen betalingen en het eigen risico in de zorg in een nieuw licht.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Afslankmedicatie hoort bij de keuze voor een bepaalde leefstijl en moet daarom niet of niet volledig worden vergoed door de zorgverzekering verscheen eerst op Wynia's Week.

De voorstanders van een streng beleid om mensen gezond te laten leven – door een collega van mij ooit omschreven als de gezondheidspolitie – vinden dat niet. Zij grepen de cijfers van het RIVM juist aan om te betogen dat de overheid nog strenger moet optreden en meer geld voor preventie moet uittrekken.

Preventieprogramma’s leveren vaak niets op

De cijfers van het RIVM werden direct aangegrepen om te pleiten voor het terugdraaien van de voorgenomen bezuinigingen op preventie. Het kabinet wil minder geld geven aan gemeenten voor subsidies voor sport, bewegen en preventieprogramma’s. Ook organisaties als het Voedingscentrum, het  Trimbosinstituut en het RIVM zullen door het kabinet worden gekort op hun subsidie. In het Kamerdebat over deze bezuinigingen zei SP-fractieleider Jimmy Dijk hierover: ‘Iedereen die zegt dat preventie belangrijk is en bezuinigt op preventie, kletst uit zijn nek.’

Of dat waar is, valt te bezien. Preventie is belangrijk, maar preventieprogramma’s leveren vaak weinig tot niets op. Dat geldt ook voor de programma’s om mensen gezonder te laten leven. Deelnemers aan deze programma’s haken vaak voortijdig af, het effect van de programma’s is meestal beperkt en de kilo’s die zijn kwijtgeraakt, zitten er vaak snel weer aan. Het is uitzonderlijk als een preventieprogramma 10% gewichtsverlies oplevert. Maar iemand met obesitas die 130 kilo weegt, is na 10% gewichtsverlies nog steeds veel te dik. Leefstijlprogramma’s lossen het probleem van overgewicht niet op.

Het RIVM-rapport bevat ook een pleidooi voor het stellen van concrete gezondheidsdoelen. Volgens sommigen zouden die doelen net als de normen voor stikstofuitstoot, de biodiversiteit en de opwarming van de aarde zelfs in de wet moeten worden vastgelegd, waardoor de overheid wordt verplicht om meer maatregelen te nemen om overgewicht te verminderen.

Het vastleggen van gezondheidsdoelen in de wet is een onzalig idee. Wat als deze doelen niet worden gehaald? Gaan dan Urgenda en Milieudefensie  rechtszaken aanspannen om de overheid hiertoe te dwingen? En hoe dan? Worden te dikke mensen opgepakt en in strafkampen uitgehongerd tot ze op gezond gewicht zijn? Gaan de bitterballen en pizza’s op rantsoen en wordt de overheid door de rechter verplicht om te controleren of Nederlanders voldoende broccoli en worteltjes eten?

Een wondermiddel

Preventieprogramma’s zijn binnenkort waarschijnlijk overbodig. Er zijn medicijnen die mensen helpen om van hun overgewicht af te komen. Het bekendste is Ozempic. Ozempic is bedoeld voor de behandeling van diabetes. De Deense fabrikant ervan, Novo Nordisk, brengt het vergelijkbare middel Wegovy voor de behandeling van obesitas op de markt. Daarnaast produceert farmaceut Eli Lilly de middelen Mounjaro voor diabetes en Zepbound voor obesitas. Beide bedrijven maken recordwinsten door deze nieuwe medicijnen.

Andere farmaceutische bedrijven zijn ver gevorderd met het ontwikkelen van vergelijkbare medicijnen. Hoewel Ozempic wel bijwerkingen heeft, lijkt het vooral een wondermiddel te zijn. Het is niet alleen werkzaam tegen diabetes en overgewicht, maar ook bij hart- en vaatziekten en nierziekten. Er zijn zelfs aanwijzingen dat het werkzaam is tegen Alzheimer en in de behandeling van arthritis in de knie.

Kosten dalen waarschijnlijk

Deze middelen hebben ook invloed op het voedingspatroon. De werkzame stof semaglutide reguleert het bloedsuikergehalte en vermindert de eetlust. Gebruikers van deze medicijnen eten daardoor minder vaak zoete, zoute en vette producten. Als medicijn voor een gezondere leefstijl, is Ozempic waarschijnlijk effectiever dan een gezondheidsbevorderend programma.

President Biden besloot deze week dat de sociale zorgverzekering voor ouderen, Medicare, en die voor armen, Medicaid, in de VS Wegovy mogen vergoeden voor de behandeling van obesitas. In Nederland zijn we nog niet zo ver omdat de kosten nog te hoog worden gevonden. Vergoeding van de obesitasmiddelen zou wel tot 1,3 miljard euro per jaar kunnen kosten. Deze kosten zullen waarschijnlijk de komende jaren flink omlaag gaan. De prijzen zullen dalen doordat meer farmaceutische bedrijven afslankmedicijnen op de markt brengen.

In China en India lopen in 2026 de patenten op deze medicijnen af waardoor een golf van goedkope generieke middelen de markt zullen overspoelen. We kunnen deze middelen dan zelf goedkoop bij een Chinese webshop bestellen. Het gebruik ervan zal verder eenvoudiger worden. Nu nog moeten medicijnen tegen obesitas geïnjecteerd worden. Niet iedereen vindt dat prettig. Over enige tijd zullen deze middelen ook in tabletvorm verkrijgbaar zijn. Dat zal het gebruik doen toenemen.

Ozempic zal ons leven veranderen. Overgewicht en obesitas zullen tot het verleden gaan behoren. Slank zijn wordt weer de norm. Het aantal mensen met aandoeningen die met overgewicht verband houden, zoals diabetes en hart- en vaatziekten zal afnemen. Dure en risicovolle behandelingen voor obesitas zoals maagverkleiningsoperaties hoeven niet meer te worden uitgevoerd.

Gezondheidspolitie moet op zoek naar ander werk

Er zijn ook nadelen. Een reden om naar de sportschool te gaan of in alle vroegte joggend over straat te gaan, zal verdwijnen. Mensen gaan minder sporten. Of dat zo goed is voor de algehele gezondheid, moet blijken. Sowieso is er weinig tot niets bekend over de effecten van langdurig gebruik van Ozempic en andere afslankmedicijnen.

Als afslankmiddelen worden opgenomen in het zorgpakket, zullen de kosten en daarmee de zorgpremies verder omhoog gaan. Daar staan besparingen op dure behandelingen bij obesitas tegenover. De afslankmiddelen zullen een plekje krijgen als leefstijlmedicijn naast de bloeddrukverlagers en de cholesterolverlagers. En de gezondheidspolitie kan op zoek naar iets anders om zich druk over te maken.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.    

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Wondermiddel Ozempic werkt beter dan preventie en helpt obesitas de wereld uit verscheen eerst op Wynia's Week.