Wie een onderbouwing wil van het voorgaande hoeft alleen maar de electorale kaart van Nederland erbij te pakken. De wingewesten van GroenLinks-PvdA liggen tegenwoordig uitsluitend nog in de stedelijke agglomeraties, met de enclave Bloemendaal als even veelzeggende als pikante uitschieter. Daar zitten de mensen die zich dagelijks, met een riant witteboordensalaris, afvragen ‘hoe het verder moet’ en ‘wat de planeet nog aankan’. En met hun gevulde portemonnee hebben zij de mogelijkheden om de zelf opgeworpen vragen te beantwoorden door zonnepanelen aan te schaffen, elektrische auto’s te kopen en bij de supermarkt of alternatieve bio-winkels verantwoord voedsel in te slaan.

Hoewel daar op zichzelf niks tegen is, leidt het tot zelfgenoegzame claims op alwetendheid en naakte bemoeizucht die voor mensen buiten die groep, veelal in de provincie wonend, niet meer te harden zijn. Zeker niet als blijkt dat de Bloemendalers en aanverwante lui de weg naar Schiphol nog net zo goed weten te vinden als tien of twintig jaar geleden. Hashtag #hypocrisie.

Hoe ‘dom’ het politieke discours binnentrad

Tegen deze achtergrond hoeft het totaal niet te verbazen dat de term ‘dom’ het politieke discours binnen is getreden. De eerste groep, die ook in de privéomgeving (relatie, opvoeding, genderrollen) hartstochtelijk analyseert en moraliseert, begint het langzaam beu te worden dat de tweede groep, die de handen vol heeft binnen de wettelijke kaders te overleven en hier en daar nog een pleziertje te scoren, niet hartstochtelijk intekent voor een politiek-correcte, multiculturele, genivelleerde, preutse, vuurwerkloze en van elke andere opwinding verstoken maatschappij. (Bekertje op de grasmat? Staken die Eredivisiewedstrijd!). En, tja, als je zo’n vlak geschuurde toekomst dus niet ziet zitten, dan ben je in de ogen van de eerste groep, en zeker in de ogen van hun briesende aanvoerder die wekelijks een column afscheidt in de Volkskrant, ‘domrechts’.

De Franse bestsellerschrijver Michel Houellebecq, die eerder moslimaanslagen en de opkomst van de gele hesjes correct voorspelde en al tijden geroemd wordt om het aanvoelen van maatschappelijke onderstromen, heeft altijd een scherp oog gehad voor de kilte in de westerse samenleving. In zijn laatste interview (hier gepubliceerd in Het Financieele Dagblad) hekelt hij de machtsuitoefening van de theoretisch geschoolden, die zijns inziens een veel taaiere en arrogantere greep op de macht hebben dan, bijvoorbeeld, de adel zoveel eeuwen geleden. Behalve hun geboorte had de adel niets in handen om hun machtsbehoud te rechtvaardigen, meent Houellebecq. ‘Hedendaagse elites daarentegen,’ constateert hij, ‘claimen intellectuele en morele superioriteit.’ In het licht van dit citaat is de term ‘domrechts’ niets meer of minder dan een instrument om die eigen moraliteit boven elke discussie te verheffen en de bevolking te delegitimeren daar iets tegenover te zetten.

Houellebecq geeft op zijn beurt openlijk toe schatplichtig te zijn aan de Amerikaanse historicus Christopher Lasch (1932-1994), die hij in hetzelfde interview omschrijft als iemand ‘die zijn tijd ver vooruit was’ en onlangs ook door Ronald Plasterk enthousiast werd geciteerd. Begin jaren negentig was Lasch een van de weinigen die niet een ontevreden bevolking aanwees als toekomstige aanjager van sociale onrust, maar een ontevreden bovenlaag die niet kan verkroppen dat gewone mensen hun door rein- en zuiverheid gedomineerde levensstijl niet willen kopiëren. En al zeker niet om die reden uitgescholden willen worden voor ‘domrechts’.

Ook te midden van de huidige migratieperikelen vliegt de term ‘domrechts’ weer veelvuldig in de rondte. Waar grote delen van de bevolking, in merendeel praktisch geschoolden, het druk zat heeft om hun reguliere verplichtingen te voldoen en van migranten grosso modo verwacht dat ze meedoen aan onze westerse maatschappij, blijven de theoretisch geschoolden en hun geestverwanten de migrant op voorhand presenteren als een ‘verrijking’ die ons allen noopt, vinden zij, in de spiegel te kijken en onze westerse waarden te heroverwegen.

Buitengewoon ineffectief

Heb je daar geen tijd voor of geen zin in, of zie je intellectueel geen reden tot die heroverweging, dan val je wederom in het pulletje ‘domrechts’. En o wee als je al of niet openlijk verdrietig wordt of in verzet komt wanneer je jouw buurt door die ‘verrijkende’ influx ziet veranderen, dan weten de theoretisch geschoolden niet hoe snel ze je, vanuit hun keurig aangeharkte bakfietswijken, in het kamp ‘racistisch’ en ‘xenofoob’ moeten stoppen en daarmee voorgoed brandmerken als kwaadaardig, niet serieus te nemen (soms lijkt het wegzetten van andersdenkenden hun laatste pleziertje).           

Tot zover de voedingsbodem waarop een term als ‘domrechts’ bon ton heeft kunnen worden. Nu aandacht voor de gevolgen. Schrijver Arnon Grunberg had daar laatst in het tv-programma Buitenhof behartigenswaardige dingen over te melden. ‘Het gevaar van seculier moralisme,’ zei hij, ‘is dat je pas toegelaten wordt tot een gesprek of discussie als je de juiste mening hebt. Dat is niet alleen funest. Het is ook zeer onverdraagzaam.’ Toch is dát precies wat we dag in dag uit zien gebeuren: het open gesprek wordt bewust gefrustreerd door mensen met het correcte standpunt die zich superieur voelen ten opzichte van de mensen met het incorrecte standpunt; het beste gesymboliseerd in Hillary Clinton die Trump-stemmers in 2015 uitmaakte voor ‘deplorables’. Grunberg: ‘Trump- of PVV-kiezers gaan vernederen is het echt het laatste wat je moet doen. Het is buitengewoon ineffectief.’

Niet om Grunberg gelijk te willen geven of te zwichten voor de verleiding van een makkelijke conclusie, maar dat de explosieve groei van de PVV grotendeels gelijk op is gegaan met de opkomst van de term ‘domrechts’ valt moeilijk te ontkennen. En suggereert op z’n minst dat de onverdroten door scheldende Volkskrant-columnist eens bij zichzelf te rade zou moeten gaan of hij alleen zijn columns en podcasts aan het pluggen is of werkelijk iets ten goede wil veranderen.

Kijkend naar progressieve successen van recente datum – denk bijvoorbeeld aan de legalisering van het homohuwelijk, het liberale drugsbeleid en de inmiddels bijna totale dominantie van rookvrije ruimtes – valt een ding op: tegenstanders van het homohuwelijk, van liberaal drugsbeleid en van strenge anti-rookmaatregelen zijn nooit onderwerp geweest van grootscheepse cancel-zucht of eensgezinde haatcampagnes; ze hebben zich geruisloos aangepast aan de nieuwe realiteit. Dus, in hemelsnaam, waarom andersdenkenden verrot schelden als je vindt dat je prachtige, vooruitstrevende ideeën voor Nederland en de wereld in petto hebt?

In de minderheid

Over een ding hebben de theoretisch geschoolden, in al hun veronderstelde wijsheid, heen gekeken, en dat is dat ze weliswaar, zoals Houellebecq aangeeft, op belangrijke posities zitten en er rotsvast van overtuigd zijn dat ze aan de goede kant van de geschiedenis staan, maar dat ze getalsmatig wél in de minderheid zijn. De electorale opmars in de steden is niet voldoende om de dramatische afkalving in de periferie te compenseren (in zetelaantal was links nog nooit zo klein).

En dat doet pijn. Je hoeft de NPO maar aan te zetten of de kwaliteitskranten maar open te slaan of je ziet het machtsbolwerk kreunen in de vorm van ach-en-wee roepen over de staat van onze democratie. Terwijl de totstandkoming van het kabinet-Schoof nota bene een overwinning van diezelfde democratie is! De stembusuitslag is na een moeizaam formatieproces keurig vertaald naar een nieuwe regering die, conform de kiezerswens, een rechtsere koers wil varen, in de wetenschap dat ze de door theoretisch geschoolden gedomineerde instituties tegenover zich zullen vinden, of, zoals Grunberg onthulde dat de ambtenarij in de wedstrijd zit: men zal aan die kant proberen ‘zoveel mogelijk zand in de machine te strooien.’    

Wat je politieke voorkeur uiteindelijk ook is en met welke idealen je jezelf ook identificeert, uiteindelijk is democratie, zoals de internationaal gerespecteerde Israëlische historicus, schrijver en futuroloog Yuval Noah Harari onlangs nog eens benadrukte ‘in essentie een gesprek’. Dat gesprek dag in dag uit proberen in te perken dan wel verzieken met de term ‘domrechts’ gaat niets of niemand helpen.

‘Domrechts’ in stelling brengen getuigt vooral zelf van oneindige domheid.

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’. 

Wynia’s Week ligt iedere dinsdag, donderdag en zaterdag bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De oneindige domheid van de term ‘domrechts’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Alsof dit geheel nog niet positief en verbindend genoeg was, zei een jongen in een oranjekleurig jack, doelend op de festivalsfeer: ‘Als we dit niveau van menselijkheid in de wereld zouden verspreiden, verdwenen alle problemen.’        

Safe space voor de progressieve elite

Idealiter is het niet nodig met een politieke bril naar de sfeer op een muziekfestival te kijken, maar deze reportage deed zo opzichtig z’n best de multiculturele samenleving als een weldadige safe space voor te stellen, de indruk te wekken dat wereldvrede om de hoek ligt zodra we maar naar de juiste muziek gaan luisteren, dat je gerust kunt spreken van moeilijk te verdragen kitsch. Het lijkt onschuldig. Maar deze reportage weerspiegelde exact hoe de progressieve elite, zeker de leiding van de NTR, ons land graag voor zich ziet – rimpelloos, multi-etnisch, grootsteeds, optimistisch – en als het zich in de werkelijkheid niet of nauwelijks voordoet dan creëer je het toch gewoon op de snijtafel van een montagestudio? Niemand die het item gezien heeft kan ontkennen dat je de nieuwste, mierzoete slogan van D66 (‘Kies voor een land waar je vrij kunt zijn. Waar niemand je laat vallen. Zet de eerste stap en schrijf je in’) er probleemloos onder had kunnen plakken.

De reden om bovenstaande reportage in herinnering te roepen, is dat het een perfecte illustratie vormt van hoe consequent en succesvol – en hoe geniepig ook – alle krachten die kritisch zijn op de multiculturele samenleving, of zich zorgen maken over de bevolkingssamenstelling van Nederland over tien of twintig jaar, in het frame van sfeerbedervers worden geduwd. We kennen inmiddels allemaal de wekelijkse tirades van de heetgebakerde Volkskrant-columnist Sander Schimmelpenninck die de geringste poging om bijvoorbeeld kritisch naar het migratiebeleid te kijken, of, zoals Telegraaf-journalist Wierd Duk, simpelweg ruimte te bieden aan reële opvattingen van gewone mensen, op de automatische piloot rubriceert als ‘extreemrechts’, ‘radicaal-rechts’ of, zijn absolute favoriet, ‘domrechts’.

In een column over de TU Twente, een tijdje terug, sloeg Schimmelpenninck een nog rigoureuzer pad in: als regio’s niet tijdig meer divers worden is hun economische doodvonnis – logisch, vond hij – getekend (‘het platteland zucht onder een gebrek aan diversiteit’). Schimmelpenninck is het soort stoker dat de grenzen opzoekt. Dat de vermeende intolerantie van de doorsnee-Tukker doodleuk overtoept en zich pas tevreden toont als heel Twente van dat zogenaamde gebrek aan diversiteit verlost is, kortom, als het straks in een groot, verbindend Ahoy-terrein is veranderd waar de high potentials hun progressieve levensgevoel de vrije loop kunnen laten.

Dwingelandij en kitsch

Het komt erop neer dat Schimmelpenninck, en onder zijn aanvoerderschap zijn hele progressieve achterban, hun eigen dwingelandij en het kitschgehalte van hun denkbeelden ontkennen. Zijn volgersleger blijft gretig de duimpjes onder zijn stukken aanklikken en verlekkerd naar zijn podcast luisteren omdat er, tot hun stiekeme vreugde, om de zoveel tijd iets knapt in Sanders hersenen, namelijk als hij meent dat er gedachten of ideeën worden geuit die niet stroken met zijn ideaalbeeld van een rimpelloze, meritocratische, veelkleurige samenleving.

Dan verbleekt de haat die hij zijn tegenstanders toedicht bij de haat die hijzelf, in omgekeerde richting, over hen uitstort. Nota bene Arnon Grunberg, toch geen rechtse jongen, zei in het onlangs verschenen interviewboek Vrijheidsvuur over zijn Volkskrant-collega: ‘Wat hij in zijn columns beweert blijft meestal hangen in vrij simpele vijandbeelden.’ En: ‘Hij is intellectueel gezien natuurlijk geen groot licht.’

Het yogamatje als gevaar

Bij Roxane van Iperen, het net zo driftig ingestelde ‘zusje’ van Schimmelpenninck, is het niet veel anders. In haar essay Eigen welzijn eerst. Hoe de middenklasse haar liberale waarden verloor hakt zij feitenvrij in op vrouwen die aan yoga doen of interesse in spiritualiteit aan de dag leggen als zijnde de grondleggers van een nieuw soort fascisme. Ook in haar geval zie je, net als bij Schimmelpenninck, dat wat zij haar tegenstanders verwijt, ditmaal het denken in een ‘wij’ en een ‘zij’, zelf in verhevigde mate toepast.

Met Van Iperen’s essay in de hand begin je van de weeromstuit in elke vrouw die een yogamatje uitrolt dan wel gelooft in of op zoek is naar genezende natuurkrachten een gevaar te zien; op z’n minst een pleitbezorger van het blanke ras of, erger nog, de onschuldige ogende frontsoldaat van een racistisch geïnspireerde orde.

Schimmelpenninck en Van Iperen tonen aan hoe selectief gevestigde media omgaan met het begrip ‘complotdenker’. Het komt erop neer dat als je bijvoorbeeld belangenverstrengeling meent te zien tussen farmaceutische bedrijven en regeringen en je hebt geweigerd jezelf met een coronavaccin te laten inenten je als beperkt toerekeningsvatbaar, als ‘gekkie’ of ‘wappie’, wordt neergezet. Terwijl een hysterica als Van Iperen bij de NPO zowat met bloemen en applaus wordt binnengehaald om voor ‘de verrechtsing van de maatschappij’, die feitelijk niet meer is dan een via democratische verkiezingen verlopende correctie op de kabinetten-Rutte, te waarschuwen. Sterker, in 2021 mocht ze de 4 mei-lezing verzorgen.

Nu zou je, met een toegeeflijke blik, nog kunnen zeggen dat de repo over het North Sea Jazz Festival niet alleen kitsch is, maar tot op zekere hoogte ook een (weliswaar heilig afgebeeld) voorproefje van de toekomst van Europa. En dat rechtse krachten zich vergeefs verzetten tegen wat onafwendbaar is: het in de minderheid raken van blanke Europeanen in Europa.

Maar het werkelijke gif van genoemde publicisten is niet dat ze zo’n scenario prima vinden en in sommige gevallen zelfs toejuichen, maar dat zij en hun aanhang elke, volstrekt legitieme vorm van islamkritiek, zorg over de kosten en de gevolgen van massa-immigratie of de noodzakelijke samenhang binnen een samenleving delegitimeren, het verdachte etiket van ‘radicaal-’ of ‘extreemrechts‘ opplakken. Zulke discussies tot taboe willen verklaren en daarmee de bandbreedte van het publieke debat willen inperken, getuigt van puur anti-intellectualisme of, zoals Grunberg al zei, ‘in het blijven hangen in simpele vijandbeelden’.  

Zuur en nodeloos negatief

Het framen als tak van sport in de politieke arena is – helaas – zo dominant geworden dat je zelf soms ook begint te twijfelen of sommige van je gedachten nog wel echt van jóu zijn dan wel het resultaat van een succesvol geïmpregneerd frame.

Toen ik laatst in een van mijn app-groepen constateerde dat degenen die zich laten voorstaan op een ver ontwikkeld klimaatbewustzijn en haantje de voorste zijn in het bevragen en veroordelen van milieubelastend gedrag bij anderen zelf met het grootste gemak aankondigden hun huwelijks- of relatiejubileum met een verre vliegreis luister bij te zetten, vroeg ik me, middels een ingetypte reactie, af of ze zeker wisten ‘dat de aarde al die jubilea wel kon dragen’. Hetgeen door het merendeel van de app-groep werd becommentarieerd als zuur en nodeloos negatief.     

Zou ik dan toch een rechtse sfeerbederver zijn?

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’. 

WYNIA’S WEEK ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Rechtse’ mensen zijn sfeerbedervers, zegt het frame van de progressieve elite verscheen eerst op Wynia's Week.

Tot slaaf gemaakt

Moet worden gesproken van ‘slaaf’ of moet je zeggen ‘tot slaaf gemaakt’? Deze kwestie speelt met name omdat het prestigieuze Rijksmuseum ermee aan de slag is gegaan.

Theodor Holman vindt de term ‘slaaf’ eigenlijk beter dan ‘tot slaaf gemaakt’: “Iedereen weet onmiddellijk wat met ‘slaaf’ wordt bedoeld. Iemand die tegen zijn wil en door fysieke bedreiging slavenarbeid moet verrichten. Zelfs de politieke connotatie kent men.’’

‘Tot slaaf gemaakt’ is een vertaling van het Engelse ‘enslaved’. De letterlijke vertaling is ‘verslaafde’. Probleem is dat het Nederlandse ‘verslaafde’ dermate gedomineerd wordt door zijn figuurlijke betekenis – denk aan gokverslaafde of drugsverslaafde – dat de letterlijke betekenis op het tweede plan is komen te staan. In het Engels doet dat probleem zich niet voor omdat men dan van ‘addict’ spreekt. Een heel ander woord dus.

Maar ook daarvan afgezien vind ik het onnodig om ‘slaaf’ te vervangen door ‘tot slaaf gemaakt’. Ik zie ‘tot slaaf gemaakt’ als een pleonasme. Als iedere slaaf als tot slaaf gemaakt geldt, dan behelst het woord ‘slaaf’ toch al dat je tot slaaf gemaakt bent. Dan hoef je dat er toch niet bij te vertellen.

Verder meen ik dat de term ook gewoonweg niet klopt. Er zijn ook mensen geweest die niet ergens tijdens hun leven tot slaaf gemaakt zijn, maar die als slaaf geboren zijn omdat ze kind van een slaaf waren. Die gelden dus niet als tot slaaf gemaakt.

Dan kun je wel zeggen dat zij bij hun geboorte tot slaaf gemaakt zijn, maar dat vind ik een kunstmatige constructie die voorbijgaat aan wat met ‘verslaafd’ oorspronkelijk bedoeld is. Dan zou ik als geboortige Nederlander ook ‘tot Nederlander gemaakt’ moeten heten.

Gastarbeiders

Probleem met het vervangen van besmette woorden door onbesmette woorden, is dat zulke opschoonacties op de wat langere termijn weinig zoden aan de dijk zetten. Die vermaledijde negatieve betekenis sluipt er na verloop van tijd toch weer in.

Zo sprak men in de jaren zestig over gastarbeiders. Strikt genomen is dat een heel net woord. Je ziet buitenlandse werknemers als gast. En een gast dient, zoals iedereen weet, goed en beleefd te worden behandeld. Een gast krijgt zelfs vaak een voorkeursbehandeling. De lekkerste koekjes zijn voor de gast.

Toch is het woord gastarbeider in diskrediet geraakt omdat er zich negatieve connotaties gingen aanhechten. Eerst is men toen van minderheden gaan spreken. Omdat minderheden echter met ‘minder’ geassocieerd kon worden, is men van allochtonen gaan spreken.

Alleen al omdat dit best een geleerd woord is zonder referenties naar gangbaar Nederlands, is het nauwelijks als scheldwoord te gebruiken. Het woord is dus prima te gebruiken voor een inhoudelijk debat op televisie of in de krant.

Totdat de overheid het woord ‘allochtoon’ in 2016 toch ook in de ban doet. Taalkundige Wim Daniëls noemt dat terecht, want: “De term was allang niet meer neutraal.” Maar, denk ik dan, als zelfs een woord als allochtoon de tand des tijds niet overleeft, dan heeft het ook geen zin om de taal steeds aan te passen. Dat is net zoiets als steeds nieuwe kleren kopen als ze vuil zijn.

An sich is er weinig mis met ‘allochtoon’. Je zegt met dat woord niet iets onoorbaars. Daarom zie ik ook weinig reden om het woord te vervangen. Dat de betekenis van het woord dan toch verandert, ligt niet aan het woord.

Negroïde personen

Net als met ‘allochtoon’ is met het woord ‘neger’ an sich weinig aan de hand. Etymologisch bezien betekent het gewoon zwart. Anders is dat met het woord ‘nikker’. Aan dat woord kleeft wel een denigrerende betekenis, vergelijkbaar met het woord ‘vent’ voor een man of ‘wijf’ voor een vrouw.

Typisch is dat het Engelstalige ‘nigger’ juist door de zwarte gemeenschap in de VS in leven wordt gehouden om disrespect tegenover elkaar mee uit te drukken. Eigenlijk kun je er dan niet over gaan klagen, als ook buitenstaanders dat woord weer gaan gebruiken. Het gebruik van bepaalde woorden voorbehouden aan bepaalde bevolkingsgroepen op basis van huidskleur, dát zou pas racistisch zijn.

Lange tijd is het woord ‘neger’ enigszins ‘geëufemiseerd’ door het gebruik van het uit het Latijns afkomstige ‘negro’. In een gerechtelijke uitspraak uit 2018 denkt de rechter het goed te doen door te spreken van ‘negroïde mensen’, ‘negroïde personen’, ‘negroïde kinderen’, en ‘negroïde jongens’. Dat klinkt natuurlijk net iets intellectueler dan spreken over negers, maar is niet wezenlijk anders.

In de VS probeert men een verwijzing naar de huidskleur te vermijden door de herkomst te benoemen, als men spreekt van African Americans of Afro-Americans. Ondertussen stelt eenieder zich daar toch gewoon negers bij voor.

‘Black’ en ‘white’

Met de opkomst van het intersectionalisme wordt een andere koers ingezet. Men kiest nu niet meer voor verhullend maar juist voor contrasterend taalgebruik. Bij voorkeur heeft men het over ‘black’ en ‘white’ met niets daartussen. Latino’s en Native Americans worden onder ‘black’ gecategoriseerd’.

Alles wat niet voor wit kan doorgaan, geldt dus als zwart. De politieke reden daarachter is om zo een soort solidariteit onder gekleurde bevolkingsgroepen te creëren. Met de getalsmatige meerderheid die zo ontstaat, hoopt men de blanke Amerikanen onder druk te kunnen zetten. Dat is in de VS nog wel de grootste bevolkingsgroep is, maar niet meer de meerderheid.

Door alles met een kleurtje zwart te noemen, kiezen intersectionalisten doelbewust voor een woord met een, naar ze zelf heilig geloven, negatieve connotatie. Vervolgens wordt geëist dat betekenissen die kunnen leiden tot die negatieve connotatie niet meer gebruikt mogen worden.

Woorden als zwartrijders, zwarte lijst of zwarte dag dienen uit het vocabulaire geschrapt te worden. Zo hoopt men dan te bereiken dat er ook over zwart als huidskleur positiever gedacht wordt. Zwart mag dus geen negatieve connotaties meer hebben, ook als die niets van doen hebben met huidskleur. Het is nogal een omslachtige operatie. Ik verwacht niet dat die gaat werken.

Taal laat zich niet dwingen

Het probleem met politiek correcte taalhervorming is niet dat woorden iets anders uitdrukken dan dat mensen willen zeggen. Probleem is juist dat woorden veel beter uitdrukken wat mensen willen zeggen dan die taalhervormers wenselijk achten.

Ook met heel nette woorden kunnen mensen nog altijd zeggen wat ze willen zeggen. De betekenis van de gebruikte woorden past zich vervolgens aan in de richting van wat men wil zeggen. Maar dat betekent eigenlijk ook dat er helemaal geen taalprobleem is. Taal functioneert immers prima als mensen gewoonweg kunnen zeggen wat ze bedoelen.

Op de keper beschouwd is taal zelfs in de ogen van intersectionistische taalhervormers ook niet zozeer het probleem. Probleem is dat ze taal zien als oplossing. Ze eisen de taal op om deze te instrumentaliseren. Door taalvernieuwing willen ze wat gezegd kan worden beïnvloeden en zo de samenleving veranderen.

Taal zien ze dus als breekijzer voor maatschappijverandering. Vraag is evenwel of taal zich wel zo laat gebruiken. Het is toch een beetje alsof je wilt afvallen door op de weegschaal te gaan staan en de wijzer van de weegschaal in de gewenste richting te duwen.

De kracht van taal is juist dat de bedoeling van wat men wil zeggen toch wel overkomt. Is het niet dankzij de woorden, dan is het wel ondanks die woorden. Taal is gedienstig aan wat men wil zeggen. Daar is geen kruid tegen gewassen. Dat is nu net het leuke aan taal. Taal laat zich niet dwingen.

Het bericht De onmogelijkheid van politiek correct taalgebruik verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Ik begrijp niet dat iemand zoals jij, die ook goed opgeleid is, zoiets kan vinden.’ Het zal 2016 geweest zijn en ik maakte kenbaar dat ik wel begreep dat veel Amerikanen Trump’s boodschap aantrekkelijk vonden. Deze woorden hoorde ik van een vriendin die, eigenlijk net zoals ik, een typische ‘anywhere’ is: louter topuniversiteiten op het CV, het liefst ook in het buitenland; een baan bij een consultancy, investment bank of multinational; alle opties open om waar dan ook ter wereld te werken.

De term ‘anywhere’ of ‘overalmens’ werd bedacht door David Goodhart. Hij staat in contrast tot de ‘somewhere’ of ‘ergensmens’, die geworteld is in zijn eigen, plaatsgebonden gemeenschap. De anywhere is hogeropgeleid, werkt in de kenniseconomie, en heeft meer gemeen met anywheres buiten de landsgrenzen dan met landsgenoten die geen anywheres zijn. Hun politieke interesses liggen soms eerder in de Verenigde Staten dan het thuisland, zoals ex-D66 politica Wassila Hachchi die haar Kamerlidmaatschap opzegde om voor Hillary Clinton campagne te voeren.

‘Ik geloof niet dat je dit meent. Je bent toch een persoon van kleur!’

Naast de juiste opleiding en banen vereist lidmaatschap van de anywheres ook het onderschrijven van het gemeenschappelijke, sociaal wenselijke gedachtegoed. De maakbare samenleving en cultuurrelativisme zijn cruciaal, uiteraard ook klimaatverandering, en het allerergste wat er bestaat zijn racisten (en alleen blanken kunnen racistisch zijn).

Het belangrijkste is dat je dit gedachtegoed onderkent tegenover andere anywheres. Doe je dat niet dan loop je het risico persona non grata te worden. Of je ook de daad bij het woord voegt, is minder belangrijk. Grote bedrijven zoals Apple zullen extra geld uittrekken voor diversiteit en zich uitspreken over Black Lives Matter, maar tegelijkertijd Amerikaanse sancties vanwege Chinese concentratiekampen aanvechten.

Vooralsnog heb ik slechts één groep kunnen ontdekken die nog zonder angst voor represailles voor hun mening uit konden komen. Dat waren moslims met een donkere huidskleur. Een dergelijke collega van mij (Amerikaans) gaf toe op Trump te hebben gestemd. In plaats van een scheldkanonnade dat hij een verschrikkelijke racist was, leidde dit tot kortsluiting: mijn andere collega kon het simpelweg niet geloven: ‘Je maakt een grapje. Ik geloof niet dat je dit meent. Je bent toch een persoon van kleur!’

Anywhere-nationalisme

In zijn essay ‘Notes on Nationalism’ omschreef de Britse schrijver George Orwell dit fenomeen al: leden van allerlei subculturen erkennen sommige feiten gewoon niet. Een patriottische Engelsman circa 1945 kon niet erkennen dat Groot-Brittannië na de Tweede Wereldoorlog geen wereldmacht meer was. Een anywhere kan niet erkennen dat een hoogopgeleide ‘persoon van kleur’ op Donald Trump stemt.

Lidmaatschap tot de anywhere subcultuur eist dus ook het negeren van feiten die niet van pas komen. Dat Europeanen tot in de 19^e eeuw nog tot slaaf werden gemaakt, hoort u niet te weten. Alle statistieken die afbreuk doen aan de idealen van de maakbare samenleving horen ook genegeerd te worden. Zoals Arnout Jaspers vorige week in Wynia’s Week aanstipte: bepaalde feiten hoor je niet te willen weten.

Blind voor eigen fouten

Dit wordt een probleem omdat de beslissingen in vrijwel alle Westerse landen door anywheres genomen worden, waardoor een beleidsuniformiteit ontstaat. Hierdoor kan de voormalig presidentskandidaat en huidige minister van infrastructuur van de Verenigde Staten, Pete Buttigeig, ongegeneerd zeggen dat ‘snelwegen racistisch zijn’ zonder op Last Week Tonight (de Amerikaanse Zondag met Lubach) belachelijk te worden gemaakt.

Of in Nederland: de grootste partijen buiten de PVV, de somewhere partij bij uitstek, hebben allemaal anywheres aan het hoofd. Mark Rutte: Unilever. Wopke Hoekstra: McKinsey, Shell, en Insead. Kaag: Oxford, Exeter, Verenigde Naties. Geen wonder dus, dat zelfs het beleid van zogenaamd rechtse partijen naar links neigt.

Omdat de anywhere subcultuur bepaalde feiten ook niet wil, zelfs niet kan, erkennen, ontstaan er fouten. Zo kan het gebeuren dat een dubieus gasbeleid jarenlang werd doorgezet, dat Femke Halsema haar kinderen van een zwarte school haalt omdat integratie toch niet zo geslaagd is, of dat coronamaatregelen ook soms lijken vastgeroest in de waan van gisteren.

Tunnelvisie is niet houdbaar

Volgens kabinetsinformateur Herman Tjeenk Willink ‘hangt de mate waarin burgers de overheid geloofwaardig achten af van de competentie van het bestuur.’ Zoals ik hierboven aantoon, neigt een overheid die uit enkel anywheres bestaat haar eigen competentie enorm te overschatten. Eén oorzaak hiervan is dat eenieder die de ‘verkeerde’ feiten naar boven haalt, het risico loopt te worden kaltgestellt. Door deze tunnelvisie wordt zelfkritiek geëlimineerd. Daarnaast begrijpt een homogene groep als de anywheres de sores van de somewheres slechter dan ze denkt.

Dit is niet houdbaar op de lange termijn. De lacune aan meningen en feiten die door anywhere-denken ontstond, werd al snel opgevuld door populistische partijen. Jarenlang konden deze partijen buiten de orde worden geplaatst door ze als populistisch en incompetent weg te zetten. Met de opkomst van competente populisten wordt dit niet meer mogelijk.

De grootste bedreiging voor de anywheres zijn de afvalligen, mensen als Pieter Omtzigt. Net zoals de standaard-anywhere is hij hoogopgeleid (inclusief Exeter, evenals Kaag). Het grote verschil: hij is niet bang tegen de orthodoxie van het anywhere-zijn in te gaan. Geen wonder, dat een lijst Pieter Omtzigt goed zou zijn voor 27 zetels.

Ook buiten de politiek begint deze beweging op stoom te komen. Ondernemers zoals Peter Thiel waren een zeldzame rechtse uitzondering binnen de tech scene, mensen zoals Steven Schuurman (die een miljoen aan D66 doneerde) waren eerder regel dan uitzondering.

Het nieuwe, spannende bedrijf is Coinbase. De oprichter, Brian Armstrong, is ook een typische anywhere: hoogopgeleid met werkervaring in het buitenland. Zijn visie op Black Lives Matter was duidelijk, maar controversieel: politiek had geen plaats binnen zijn bedrijf. Zestig werknemers gingen in op een ontslagpakket dat beschikbaar was voor een ieder die het er niet mee eens was.

Als ik iets heb opgemaakt uit mijn gesprekken met mede-anywheres dan is het wel dat men snakt naar een eind aan de verstikkende orthodoxie. Mensen zoals Omtzigt en Armstrong, die op een zakelijke, redelijke, en competente manier een alternatief bieden – zij zijn de toekomst.

Het bericht De ‘anywheres’ zijn de baas. Nog wel. verscheen eerst op Wynia's Week.

Onlangs las ik een artikel in de online versie van de Journal of the American Medical Association. De titel was ‘De paradox van zwangere mensen – uitgesloten van vaccinatieproeven ondanks een hoger risico op Covid-19-complicaties.’

            Zwangere mensen? Wat voor mensen? Vrouwen, toch? Het lijkt wel of het woord ‘vrouwen’, althans in een bepaalde context, eigenlijk een belediging is geworden, een woord dat we zorgvuldig moeten vermijden.

De leugen dat er geen biologisch verschil bestaat tussen mannen en vrouwen

Kijk bijvoorbeeld eens naar deze alinea uit het artikel:

‘7 januari: de Amerikaanse GGD’s (Centers for Disease Control and Prevention – CDC) hebben hun COVID-19-vaccinatierichtlijnen voor zwangere mensen bijgewerkt. “Op basis van de werking van RNA-vaccins achten experts het onwaarschijnlijk dat deze vaccins een specifiek risico vormen voor mensen die zwanger zijn”, schrijven de auteurs in de update. De werkelijke risico’s voor zwangere personen en hun ongeboren kinderen zijn echter onbekend, want de vaccins zijn op deze populatie niet getest. Het komt erop neer, zegt de CDC, dat vaccinatie “een persoonlijke keuze is voor mensen die zwanger zijn.”’

Ziet u hoe subtiel het woord vrouwen hier wordt vermeden? Het is alsof het toeval is, puur toeval, dat vrouwen en niet mannen zwanger zijn, en dat het heel goed andersom had kunnen zijn.

De impliciete leugen die de basis en motivatie vormt voor de semantische omweg in dit artikel laat zich gemakkelijk doorgronden, een leugen die naar nu blijkt door een belangrijke overheidsinstantie (de CDC) geaccepteerd wordt. De CDC is blijkbaar bereid om aan die leugen mee te werken, haar te verspreiden en ongetwijfeld binnenkort naleving ervan te eisen als voorwaarde voor financiering.

Die leugen houdt in dat er geen biologisch verschil is tussen mannen en vrouwen, een leugen die lafhartig wordt omarmd door toedoen van een kleine maar meedogenloze pressiegroep. In Engeland kunnen mensen (niet alleen zwangere mensen) op hun geboorteakte hun geslacht laten veranderen, een herziening van de geschiedenis die zelfs Stalin waarschijnlijk te ver was gegaan.

Misschien zijn er nog maar weinig dames en heren over

In Engelstalige academische tijdschriften en andere publicaties voor de intelligentsia wordt in toenemende mate over ‘women and men’ gesproken in plaats van ‘men and women’, hoewel dat laatste veel gemakkelijker van de tong rolt en beter klinkt, net zoals ‘dames en heren’ (ongetwijfeld binnenkort ook verboden) soepel van de tong rolt en ons beter in de oren klinkt dan ‘heren en dames’.

Er zijn misschien nog maar weinig dames en heren over – ik heb die woorden in deze volgorde gezet omdat ze zo beter klinken en dus niet uit ideologische overwegingen – maar dat is een andere zaak.

Niet meer over dames en heren spreken omdat er geen dames en heren meer zijn (zijn we niet allemaal ongemanierde beesten geworden?), is iets anders dan die woorden uitbannen omdat er misschien een transseksueel in de zaal zit, of liever (want transseksuelen willen juist wel dames of heren zijn), een persoon van de vele onbepaalde geslachten die onlangs zijn ontdekt of waarvan het bestaan nu wordt erkend.

Ontzettende kleinzieligheid

Dat belachelijke omzeilen van het woord vrouwen door dat medische tijdschrift en de Amerikaanse GGD zou je als iets onbelangrijks kunnen beschouwen, maar dat zou toch denk ik een vergissing zijn.

Het is juist de ontzettende kleinzieligheid of moet ik zeggen grondigheid die er betekenis aan geeft, want het lijkt daardoor alsof de taal op een totalitaire manier in de gaten wordt gehouden, zo gevoelig ligt het blijkbaar allemaal.

Alarmerend is vooral het feit dat het anders dan in nazi-Duitsland helemaal geen centraal geleide dictatuur is die hier een verandering van taal en terminologie afdwingt.

We begrijpen best dat mensen onder een totalitair regime die nieuwe woorden gaan gebruiken, want die mensen durven niet anders en worden verraden als ze het niet doen. Maar wij geven ons al bij voorbaat over, in afwachting van een totalitaire overwinning.

Wat vandaag nog correct is, kan morgen een gedachtemisdaad zijn

Het belachelijke van de uitdrukking ‘mensen die zwanger zijn’ is in het voordeel van degenen die de rest van ons een totalitair regime willen opleggen (en daarbij vergeten dat totalitaire regimes hun eigen kinderen snel opeten). Als ze ons zover weten te krijgen dat wij belachelijke uitdrukkingen gaan bezigen, moeten we onze eerlijkheid laten varen, gaan we onszelf verachten en wordt onze weerstand gebroken.

Stel dat ik een artikel wil publiceren in een toonaangevend tijdschrift dat aandringt op een taalcode waar ik het niet mee eens ben, maar dat mijn stukken alleen wil publiceren als ik met die code instem. Ik sta dan voor de keuze: wat laat ik varen, mijn artikel of mijn principes?

Ga dan ergens anders naartoe, zegt u – en daar hebt u helemaal gelijk in. Maar steeds meer kranten en tijdschriften – althans alle toonaangevende uitgaven waarvan de inhoud meetelt – nemen, ook al is het dan vaak informeel, dezelfde of een vergelijkbare taalcode over (die natuurlijk snel verandert, net als de officiële geschiedenis onder Stalin, zodat wij angstig waakzaam blijven, want wat vandaag ‘correct’ taalgebruik is, kan morgen op een slecht karakter duiden, of misschien zelfs op een gedachtemisdaad, Orwells thoughtcrime).

We willen nu eenmaal vooruit komen in ons leven

Misschien blijven er een paar publicaties over waarin ik wel kan publiceren, al was het maar opdat de mainstream kan beweren tolerant te zijn, maar die bladen gaan dan dezelfde rol vervullen als de niet-communistische politieke ‘partijen’ vlak na de communistische overname in de volksrepublieken van Oost-Europa.

Wij allemaal – of velen van ons – richten ons op onze carrière, we willen vooruit komen in het leven. Dat is niet per se iets om ons voor te schamen: een entomoloog wil een bijdrage leveren aan de entomologie. Als we tijdens dat vooruitkomen in het leven af en toe een klein principe moeten opofferen, soms eens akkoord moeten gaan met dingen waar we het niet mee eens zijn, zodat we in godsnaam door kunnen gaan met ons eigenlijke werk – nou, jammer dan, het zij zo. De mensen hebben hun principes altijd tot op zekere hoogte moeten opofferen, dus het gaat hier meer om de mate waarin dan om de opoffering op zichzelf.

En daarom zullen we allemaal binnenkort zwangere vrouwen wel mensen gaan noemen die zwanger zijn, en elke andere belachelijke en sinistere uitdrukking gaan bezigen die weer een nieuwe actiegroep heeft bedacht, totdat niemand meer weet wat er waar is, omdat dan de waarheid zelf wordt veracht.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in The Epoch Times.

Het bericht Een woord vermijden eindigt met de waarheid verachten verscheen eerst op Wynia's Week.