Verder kwam de IND op de proppen met een cijfer van meer dan 5.000 asielaanvragen, inclusief herhaalde aanvragen en nareizigers, alleen al in de maand september. Is Wir schaffen das 2.0 in aantocht? Voorspellen is lastig, zeker als het om immigratie en asiel gaat. Hoe deze cijfers te duiden?

Om te beginnen dat immigratiesaldo van 78.000 personen over de eerste drie kwartalen van dit jaar, waarvan 49.000 in het derde kwartaal. Tenzij we nieuwe corona-gerelateerde internationale reisbeperkingen krijgen, moet het raar lopen als het cijfer over heel 2021 niet boven de 100.000 uitkomt. Het is zelfs allerminst ondenkbaar dat het record van 108.000 personen dat Rutte III vestigde in het pre-coronajaar 2019, dit jaar gaat sneuvelen.

Broekers-Knol

Dan die ruim 5.000 asielaanvragen in september dit jaar. Zo’n hoog maandcijfer is sinds 2015, het jaar van Wir schaffen das, niet meer voorgekomen. Laten we eerst eens kijken wat staatssecretaris Broekers-Knol hiervan vindt. Zij zorgde voor verwarring door eerst in de Kamer te spreken van een tijdelijke piek, maar later op het Journaal over een permanent karakter.

Hierover aan de tand gevoeld tijdens het mondelinge vragenuurtje, bleek dat die ‘tijdelijke piek’ betrekking had op capaciteitsproblemen in de opvang die het gevolg zijn van de stijging van het aantal asielaanvragen in combinatie met een stagnerende uitstroom. Haar uitspraken in het Journaal ‘preciseerde’ de bewindsvrouwe aldus:

Daar waar we decennia geleden nog zagen dat die zich vaak voordeed als relatief kortdurende situaties, zoals we hebben gehad met de oorlog in Bosnië, zien we inmiddels dat asielinstroom een constante factor is, waar we rekening mee moeten houden.

Wat staat hier nu eigenlijk? Kennelijk is de staatssecretaris van mening dat de asielinstroom in het verleden wisselvalliger verliep dan tegenwoordig. Als we naar de recente cijfers kijken lijkt dat wel te kloppen. Na het piekjaar 2015 tot en met het pre-coronajaar 2019 verliep de instroom opvallend gelijkmatig: zo rond de 30.000 aanvragen per jaar. Een interessante constatering, maar dit brengt ons niet verder.

Onvoorspelbaar

Blijft de vraag hoe we dat cijfer van ruim 5.000 aanvragen in september nu moeten interpreteren: als een tijdelijke piek misschien, bijvoorbeeld vanwege een inhaaleffect na de reisbeperkingen eerder dit jaar? Het blijft echter ook mogelijk dat dit cijfer de voorbode is van hogere asielcijfers dan we in de afgelopen pre-coronajaren gewend waren. Het migratiepotentieel in Afrika en het Midden-Oosten is immers praktisch onbeperkt, al zijn de push– en pullfactoren die uiteindelijk bepalend zijn voor de instroom kwantitatief gezien nauwelijks te voorspellen.

Terugkijkend op de discussie die de nieuwste cijfers hebben losgemaakt valt op hoezeer de aandacht van de gevestigde partijen – daarin gevolgd door de meeste media – is gericht op korte-termijnperikelen als capaciteitsproblemen in de opvang. Veel belangrijker zijn natuurlijk de uiteindelijke gevolgen voor de Nederlandse samenleving: verder oplopende woningnood, versobering van de verzorgingsstaat en verlies aan sociale cohesie, om een paar hete hangijzers te noemen.

Misbruik op grote schaal

Sinds Nederland bevoegdheden inzake immigratie en asiel heeft overgedragen aan de Europese Unie zijn we onze greep op de instroom grotendeels kwijt. Tegelijkertijd constateert het kabinet

dat de voorzieningen die worden geboden op basis van het asielrecht kwetsbaar zijn voor oneigenlijk gebruik. Niet asielgerechtigde migranten, maar ook mensensmokkelaars maken hier op grote schaal misbruik van.

Aldus staatssecretaris Broekers-Knol in een brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer van 3 juli 2020.

Sancties blijven uit

Als het erop aankomt dit misbruik tegen te gaan met gebruikmaking van bevoegdheden die men nog wel heeft, laat het kabinet het afweten. Een paar voorbeelden. Van erkende asielzoekers die op bezoek gaan in het land van herkomst, waarvan men heeft beweerd vervolging te vrezen, wordt de verblijfsvergunning niet ingetrokken of de naturalisatie niet nietig verklaard.

En het niet voldoen aan de inburgeringsplicht blijft in de praktijk zonder gevolgen voor de verblijfsvergunning, hoewel de wet wel die mogelijkheid biedt. Om van het volkomen falende terugkeerbeleid, vooral van overlastgevende en criminele ‘veiligelanders’, maar niet te spreken.

Pushbacks

Als het gaat om beperking van de instroom hoeven we van de Europese Unie niets te verwachten. Daar komt men niet veel verder dan plannen om de pijn over de lidstaten te verdelen. Met name de lidstaten in Midden- en Oost-Europa hebben daar geen trek in.

Begrijpelijk, omdat zij zien waar de migratie uit de Derde Wereld in West-Europa toe heeft geleid. Intussen zijn scheurtjes zichtbaar in het Europese immigratiekeurslijf. Uit Polen, de Baltische staten en Griekenland komen berichten over zogenaamde pushbacks van illegale immigranten.

Terugsturen zonder de gelegenheid te geven asiel aan te vragen is volgens de geldende opvattingen over het asielrecht niet toegestaan. Ongetwijfeld ingegeven door nobele bedoelingen, maar tevens wereldvreemd omdat dit een serieuze bewaking van de buitengrenzen onmogelijk maakt. De autoriteiten in de genoemde landen denken dan ook: als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan. En zij weten zich daarbij ongetwijfeld gesteund door hun bevolking.

Bottom-up

Ook onder de Nederlandse bevolking blijkt veel begrip te bestaan voor die pushbacks. Uit een recente peiling (bladzijde 20) blijkt dat 70% van de Nederlanders vindt dat de grenzen aan de rand van Europa beter moeten worden beschermd. En van die Nederlanders vindt 72% dat ook als dit betekent dat meer vluchtelingen worden teruggestuurd naar onveilige landen. Hierbij moet worden opgemerkt dat de landen waarnaar wordt teruggestuurd voor betrokkenen niet per se onveilig zijn.

Combineren we beide percentages, dan kunnen we concluderen dat de helft van de Nederlanders dat terugsturen acceptabel vindt. Aannemende dat er ook nog een categorie weet niet/geen mening is, kunnen we vaststellen dat er in Nederland meer voor- dan tegenstanders zijn van die omstreden pushbacks. Men kan dit natuurlijk afdoen als een ‘foute mening’, maar het is wel een indicatie dat beperking van de immigratie onder de bevolking een hogere prioriteit heeft dan bij de politici in Den Haag.

De top-down benadering (De EU bepaalt en Nederland voert uit) heeft – in het spraakgebruik van het kabinet – niet gebracht wat we ervan hadden verwacht. De instroom van immigranten in het algemeen en van asielzoekers in het bijzonder overtreft de absorptiecapaciteit van de Nederlandse samenleving.

Het wordt dan ook steeds lastiger voor Nederlandse bewindslieden om zich te verschuilen achter ‘Europa’. Aan een nieuw kabinet de taak om over te schakelen op een bottom-up aanpak en meer te luisteren naar wat leeft onder de bevolking.

Bevolkingsontwikkeling en immigratie behoren tot de vele thema’s waar in Wynia’s Week nuchter en feitelijk naar wordt gekeken. Steunt u deze onafhankelijke berichtgeving? Graag! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Meer immigratie, meer asielaanvragen: het schuurt en kraakt verscheen eerst op Wynia's Week.

Ondertussen is er een ander probleem: de Nederlandse asielzoekerscentra zitten mudjevol. Het Rode Kruis en andere hulpclubs klagen dat asielzoekers op stoelen moeten slapen en dat er weer tentenkampen nodig zijn. De kwaliteit van de opvang is ondermaats, zo wordt gezegd – en dat zou komen door bezuinigingen.

Hoe komen die AZC’s zo vol?

Maar wacht eens even: missen we niet iets? Hoe komen die asielzoekerscentra zo vol, waarom moet het COA overal nieuwe opvang zien te vinden (en dan niet voor de ‘Nederlandse’ Afghanen, maar voor de ‘gewone’ asielzoekers, vooral uit andere landen)? En waarom horen we nu wel over het tekort aan plaatsen in de AZC’s en een paar maanden geleden niet?

Daar is maar één verklaring voor, waar kennelijk weinigen in zijn geïnteresseerd. En dat antwoord luidt: Nederland wordt sinds de afgelopen zomer plotseling weer overlopen door asielzoekers. De aantallen zijn nog nooit zo hoog geweest sinds de asielzoekerscrisis van 2015-2016, zo’n vijf jaar geleden.

Hier zijn de cijfers

De eerste helft van het jaar kwamen er 300 à 500 asielzoekers per week naar Nederland. In dat getal zit van alles: eerste asielvragen, herhaalde asielvragen, hervestiging, wat niet al. Het zijn appels en peren, maar het gaat om de trend. En die luidt dat het weekcijfer in de zomer plotseling verdubbelde naar zo’n 800, 900. En vanaf eind september steeg het verder, naar 1100 à 1300 per week. Op jaarbasis komen we dan in de buurt van de asielinstroom van 2015. Toen bedroeg het jaarcijfer zoals dat wordt bijgehouden door het Europese statistiekbureau Eurostat 43.035. En 2015, dat wil niemand meer.

Premier Mark Rutte vindt het nog steeds zijn grootste prestatie dat hij er in maart 2016 samen met bondskanselier Angela Merkel in slaagde de Turkse president Erdogan met veel geld en nog meer mooie woorden zo ver te krijgen om zijn asielzoekers thuis te houden. Waarbij niet vergeten moet worden dat Oost-Europese regeringsleiders die hier vaak niet populair zijn minstens zo’n groot aandeel leverden door hun grenzen dicht te spijkeren.

De hoogste instroom sinds de asielcrisis

Nog wat cijfers: volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) kwamen er in augustus van dit jaar 2755 asielaanvragen binnen in Nederland, plus 770 nareizigers. Dat was een sterke groei in vergelijking met de voorgaande maanden (zo’n 1000 asielvragen per maand), het zijn de hoogste sinds het voorjaar van 2016. Maar de groei stokte niet. Inmiddels gaat het aantal asielvragen in de richting van de 5000 per maand.

Goed, het duurt nog maar kort en misschien zijn er geen nieuwe Turkijedeals nodig om de nieuwe, ontluikende crisis te bezweren. Maar dan moet je wel weten waar de aanzwellende stroom asielzoekers naar Nederland vandaan komt. En: is het alleen een Nederlands probleem, of heeft de hele Europese Unie – onze buurlanden in het bijzonder – er last van? Wat te doen?

Gelukkig hebben VVD en D66 afgelopen zomer alvast de basis gelegd voor hun aanstaande regeerakkoord en zijn ze niet om het thema asiel en (overige) immigratie heengelopen. ‘Migratie begint bij een nuchtere en realistische benadering gebaseerd op feiten,’ schreven Rutte en Kaag deze zomer. Dat is winst, want tot dusver waren de meeste Haagse politici als het om deze thema’s gaat doorgaans meer geïnteresseerd in sentimenten, dan in feiten.

De woordvoerder weet het niet of zegt het niet

Ik meldde mij dus bij een van de woordvoerders van staatssecretaris Ankie Broekers-Knol. Met twee simpele vragen: hoe is die aanzwellende asielstroom naar Nederland te verklaren en heeft de hele EU daar last van of alleen wij? De woordvoerder van de staatssecretaris deed wat teveel van zijn collega’s doen: kluitje in het riet. Hij verwees naar rapporten die ik al kende. Het laatste analyserende rapport houdt op in juli en toen moest de grote stroom – met al die problemen tot gevolg – nog beginnen. Nee, daar konden ze niet aan beginnen, om voortdurend tussendoor nieuwe cijfers te gaan zitten bekijken. En als ik wilde weten hoe het elders in de EU was, moest ik daar maar heen bellen.

Kennelijk zijn ze bij het ministerie van Justitie en Veiligheid al wel zo ver dat ze zien dat er zich de afgelopen maanden veel asielzoekers in Nederland meldden, maar hebben ze zich nog niet afgevraagd hoe dat komt, of dat zo blijft, of dat als een natuurverschijnsel moet worden beschouwd of dat er wat aan moet gebeuren. Of althans: ze zijn nog niet zo ver om u en mij daarover in te lichten.

Vluchtelingenwerk heeft wel een idee

Gelukkig is daar Vluchtelingenwerk Nederland, waar de ontvangst een stuk prettiger bleek. Daar zijn ze er ook nog niet uit, waar de snelle groei van het aantal asielzoekers aan te wijten is, maar ze hebben wel een aannemelijke verklaring, en die heet Corona.

Zoals vorig jaar het aantal asielaanvragen door allerlei grensbelemmeringen, vliegbelemmeringen en uitgevallen ambassades (voor visa) sterk is gedaald, zo lijkt er, nu die Corona-belemmeringen worden teruggedraaid, een inhaalvraag op gang te zijn gekomen. ‘En misschien hebben mensensmokkelaars ook nieuwe mogelijkheden gevonden.’

Ook het aantal gezinsherenigers dat zich meldt is sterk gestegen en dat zou de zelfde verklaring kunnen hebben. Dat het vooral om een inhaalvraag gaat, zou ook kunnen blijken uit het feit dat de instroom vergelijkbaar is met die van de afgelopen jaren: Syriërs, Afghanen, Somaliërs en Eritreeërs – maar niet bijzonder veel extra Afghanen, terwijl daar toch een extra uitstroom op gang lijkt gekomen.

Piek of trend?

Bij Vluchtelingenwerk zijn ze geneigd het als een inhaalslag en daarmee als ‘een piekje’ te beschouwen, maar zeker zijn ze er niet van of het als een piek of een trend moet worden gezien. Dat is dus de hamvraag. Niet alleen voor Vluchtelingenwerk en de rest van Nederland, maar ook voor Ankie Broekers-Knol, Mark Rutte en hun medewerkers.

Krijgt Nederland te maken met een nieuwe asielzoekerscrisis? Is die al begonnen? En gaat die vanzelf over? Wordt het nog massaler als er een extra Afghaanse stroom bijkomt? Een ‘nuchtere en realistische benadering gebaseerd op feiten’ is gewenst – ik zeg het Rutte en Kaag na. Waar zijn de feiten?

Wynia’s Week brengt onafhankelijke, ongebonden journalistiek. Steunt u deze broodnodige berichtgeving? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Het aantal asielzoekers vliegt omhoog. Blijft dat zo? verscheen eerst op Wynia's Week.