Westerse toeristen hebben, net als alle toeristen, sterk de neiging samen te klitten in eigen resorts, restaurants, bars en stukjes strand. Ook expats doen dat. Als je dat niet actief opzoekt, gaat dat langs je heen. En hoewel Thailand, althans vóór Covid, tientallen miljoenen westerse toeristen per jaar ontving, raken die snel uit beeld als je de gebaande paden verlaat. 

Bijvoorbeeld: de doorsnee toerist die aankomt in Bangkok en naar een van de paradijseilanden in het zuiden wil, boekt on line of bij een reisbureau een all-in bus/ferry ticket. Dan wordt je bij je hotel opgehaald en zit je in een touringcar en later op een snelle catamaran met alleen maar farang (westerlingen). Je kan ook in Bangkok een taxi nemen naar de zuidelijke busterminal, op een openbare bus stappen en in de stad waar de ferries vertrekken zelf een kaartje kopen. Dan ben je de hele reis lang vrijwel de enige farang aan boord.

In welke taal zou Kaag dromen?

Dat is geen doel op zich. Ik ben in afgelegen delen van het Thaise platteland geweest waar ik een bezienswaardigheid was, zo weinig farang kwamen daar. Dat is een paar dagen lang leuk, bij zonsondergang de koe van de familie van het land halen en op stal zetten. Maar voor een stadsmens is het leven op het Thaise platteland heel saai. De meeste jonge Thais willen daar ook weg, op z’n minst voor een paar jaar, naar Bangkok of naar het toeristische zuiden, waar wel wat te beleven en te verdienen valt.

Bij oppervlakkige contacten met andere westerlingen stuit ik soms onverhoeds op een landgenoot die ook op eigen gelegenheid rondreist, en niet zelden is dan de reactie: ‘Ben jij ook Nederlander? Wat heerlijk. Ik ben zó blij dat ik weer even Nederlands kan praten!’ Dat doe ik dan wel, maar mij is die emotie volkomen vreemd. Ik heb nog nooit heimwee naar Nederland gehad. Nederlands spreken mis ik totaal niet. Al na een paar dagen in het buitenland denk en droom ik grotendeels in het Engels, en ook het Thais begint inmiddels m’n onderbewuste te koloniseren. 

Ik ben dus eigenlijk een Kaag-kosmopoliet. Ik ben benieuwd in welke taal Sigrid Kaag droomt. Engels? Arabisch? Zij heeft het grootste deel van haar leven niet in Nederland doorgebracht, woonde voordat ze in 2017 terugkwam al ruim twintig jaar niet meer in Europa, bezit (of bezat) huizen in Ramallah, Jeruzalem en Zwitserland, haar kinderen studeren niet in Nederland, en haar man is een Palestijn, met wie ze, naar ik aanneem, Arabisch spreekt.

Ik zou er voor getekend hebben, voor zo’n globetrottersleven, maar ik snap ook dat dit niet normaal is. De grote meerderheid van de Nederlanders zou nooit voor zo’n leven kiezen. Nederlanders zijn wat dat betreft niets bijzonders, dat geldt voor alle nationaliteiten.

Voor elk volk is het heel normaal, en volkomen acceptabel, dat je blij bent als je weer je moedertaal kan spreken, om je comfortabeler te voelen in het gezelschap van landgenoten, om je eigen, vertrouwde cultuur te prefereren boven andere culturen. Dat geldt zelfs voor emigranten die al vijftig jaar in een ander land leven, of je nu westerling, Aziaat of Afrikaan bent.

Dat heeft weinig tot niets met racisme of xenofobie te maken. Vrijwel geen Nederlander heeft er moeite mee als tien à vijftien procent van de mensen in de eigen wijk een andere huidskleur heeft of uit een andere cultuur komt. De acceptatie van liefdesrelaties tussen partners van verschillende etnische achtergrond  – de ultieme integratie – is van de kant van autochtone Nederlanders nooit een serieus probleem geweest. Zolang maar gewaarborgd is dat de eigen cultuur toonaangevend blijft, is de tolerantie groot.

Voor financiën had Kaag slechts plichtmatige interesse

En dat is precies waar het spaak gelopen is met de woke-politiek waar Kaag het boegbeeld van werd. Als je alleen naar sociaal-economische indicatoren kijkt, pas ik helemaal in de doelgroep van D66, en daar heb ik tot een jaar of vijftien geleden ook op gestemd. En toen Kaag haar debuut maakte in de Nederlandse politiek, was ik aanvankelijk zeer van haar onder de indruk.

Eindelijk een Nederlander die zich niet als een schutterige hork gedraagt op het mondiale podium; iemand met echte internationale ervaring die de machtigen der aarde allemaal al gesproken heeft. Haar fans vielen in katzwijm als ze tijdens een persconferentie moeiteloos overschakelde van Engels naar Frans naar Arabisch.

Maar als minister en vicepremier heeft ze geen moment de indruk kunnen wekken dat ze er primair voor de gewone Nederlander was. Voor binnenlandse politiek of haar portefeuille, financiën, toonde ze slechts plichtmatige interesse. Maar ze zat wel steeds in het regeringsvliegtuig om zich tegen internationale kwesties aan te bemoeien, met als grotesk dieptepunt, wat mij betreft, haar pendeldiplomatie naar Paramaribo om de Surinaamse regering te smeken de Nederlandse slavernijexcuses te accepteren. Ze had notabene als minister van Financiën geen snars met dat onderwerp te maken, maar Rutte liet het allemaal weer gebeuren.

Kaag, die een half leven lang hoog over Nederland heen gevlogen is in de stratosfeer van de internationale diplomatie, heeft zich waarschijnlijk geen moment afgevraagd hoe zulk gedrag op gewone Nederlanders ‘in de wijken’ moest overkomen: van welk land denk je eigenlijk dat je minister bent?

Kosmopolieten als Kaag hebben nooit een achterban hoeven overtuigen, hebben nooit voor een zaal vol boze buurtbewoners gestaan. Die kunnen zich niet eens meer voorstellen dat de meeste mensen gehecht zijn aan hun eigen buurtje, hun eigen sportclub, hun eigen cultuur, aan hoe hun stad eruit zag toen ze opgroeiden. Of als ze het al beseffen, kijken ze er stiekem op neer.

Dat wil zeggen, als het westerse autochtonen betreft. Met de tribale sentimenten in het Midden-Oosten wordt door hen, op zich terecht, terdege rekening gehouden. Als je nu de trein pakt naar Den Haag, uitstapt op Hollands Spoor en het station uit loopt, lijk je wel geteleporteerd naar Amman of Istanbul.

Bij politici hoort het eigen volk op de eerste plaats te staan

Mij maakt het niet uit, want ik ben daar weliswaar  opgegroeid, maar woon tegenwoordig uit vrije wil meestal aan de andere kant van de wereld. Maar mogen de mensen die moeten blijven daar misschien iets van vinden? Daarvoor moet je niet bij Kaag en andere planeetredders als Timmermans of Klaver zijn. 

Stel dat door massa-immigratie de Turkse cultuur in Turkije niet langer dominant zou zijn, of de Arabische cultuur niet langer dominant in Marokko, al was het maar in een paar grote steden. Het zou voor die volken reden zijn voor burgeroorlog en etnische zuivering. Maar volgens westerse ‘weg met ons’-politici als Kaag worden wij geacht zulke trends te omarmen, op straffe van te worden bestempeld tot racist. 

‘Eigen volk eerst’ is een besmette term geworden, maar op de keper beschouwd is het juist de dure plicht van politici om het eigen volk, binnen de grenzen van de universele mensenrechten uiteraard, op de eerste plaats te zetten. Die hebben jou als politicus namelijk gekozen, hun vertrouwen geschonken en ze betalen jouw salaris. Een minister is echt wat anders dan Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor Nederland, maar ik vraag me af of Kaag dat verschil wel zag, of erkende.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers schreef De Stikstoffuik, het boek dat ontleedt hoe Nederland in de handen van activistische ecologen raakte en zichzelf zo als enige land ter wereld een ‘stikstofcrisis’ bezorgde. Jaspers publiceert iedere zaterdag zijn column in Wynia’s Week.

Wynia’s Week viert deze maand het vijfjarig bestaan. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee – ook in 2024?

Het bericht Sigrid Kaag wist geen moment de indruk te wekken dat ze er primair voor de gewone Nederlander was verscheen eerst op Wynia's Week.

Stedin is de monopolist die gas en stroom levert aan 2,3 miljoen bedrijven en consumenten in Zuid-Holland, Zeeland en Utrecht. Het bedrijf is nu nog volledig in handen van 42 gemeenten in zijn eigen werkgebied. Stedin telt zo’n 5.000 werknemers.

Voor de goede orde: Stedin wordt ‘gered’, maar staat niet op omvallen. Met de kapitaalinjectie redt de rijksoverheid zijn eigen energiepolitiek, waarin gas plaats moet maken voor stroom. Voor verwarming, voor vervoer (laadpalen), voor elektrificatie van het bedrijfsleven.

500 miljoen voor Stedin is nog maar het begin

De investering van 500 miljoen is op zich al een indrukwekkend bedrag, maar het is nog maar een begin. Het is de stellige verwachting op de ministeries van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en van Financiën dat andere grote regionale netbeheerders, Liander en Enexis, ook een beroep zullen moeten doen op de rijksoverheid. Daarom kun je gerust stellen dat deze kapitaalinjectie de voorbode is van nationalisering door de rijksoverheid van de regionale netwerkbedrijven.

Waarom moet de rijksoverheid met kapitaal over de brug komen? Simpel gezegd: het overhaast ingevoerde gasverbod en de energiepolitiek van verduurzaming vallen veel duurder uit. Stedin, maar ook de andere netwerkbedrijven, schermen met fenomenale bedragen die zij willen investeren. Stedin: 8 miljard euro tot 2030.

De huidige eigenaren kunnen of willen er zelf geen extra geld meer in steken. Zij hebben de afgelopen vier jaar samen 451 miljoen euro bijgedragen, al was daarvan 251 miljoen de opbrengst van een verkocht dochterbedrijf dat zij niet aan zichzelf hebben uitgekeerd. Of alle gemeenten alles op alles hebben gezet om Stedin te steunen is de vraag. De eigenaren van Stedin waren ook eigenaar van energieleverancier Eneco, dat in 2019 voor de hoofdprijs (4,1 miljard euro) is verkocht aan twee Japanse bedrijven: Mitsubishi en Chubu.

Stedin mocht en mag niet worden verkocht, omdat de netwerkbedrijven in overheidshanden (gemeenten, provincies) moeten blijven. Je kunt de gemeenten niet verplichten deze opbrengst van Eneco volledig te herinvesteren in Stedin, maar het lag wel voor de hand.

Het demissionaire kabinet had de 500 miljoen euro vorig jaar al in de Miljoenennota 2023 gereserveerd. Zo lang hebben de onderhandelingen geduurd met de gemeenten over wat Stedin waard is en dus hoeveel aandelen de rijksoverheid voor zijn geld kreeg. Aan de onderhandelingstafel moet het hard zijn toegegaan. De rijksoverheid en de eigenaren keken heel verschillend naar de waarde, er bleef een verschil, maar in ‘constructieve onderhandeling’ is er toch een prijs overeengekomen, schrijven demissionaire ministers Sigrid Kaag (Financiën, D66) en Rob Jetten (EZK, D66) vrijdag aan de Tweede Kamer.

De Nederlandse Staat krijgt 11,9 procent van de aandelen en de ministers spreken dan ook van deelneming als bij staatsdeelnemingen (zoals Schiphol en de NS). Sterker nog: ze noemen zichzelf c.q. de rijksoverheid de lender of last resort, dat is de financier die als reddende engel optreedt als een bedrijf een vermogenstekort heeft.

De rijksoverheid gaat eerste viool spelen

Ze maken de Kamerleden attent op het feit dat Stedin er nog niet is. Ook een kapitaalinjectie van andere overheden die nog geen aandeelhouder zijn (lees: de provincies Utrecht en Zuid-Holland) ‘is gewenst’, schrijven de ministers. Benieuwd wie de provincies de duimschroeven gaat aandraaien.

Kaag en Jetten maken duidelijk dat de rijksoverheid straks de eerste viool zal spelen onder de aandeelhouders. Zo zijn al afspraken gemaakt over het dividendbeleid van Stedin. Want wat is gebleken? Voor sommige gemeenten is het dividend een welkome, vaste inkomstenbron. Anders gezegd: hoe hoger de tarieven van monopolist Stedin, hoe meer opbrengsten, hoe meer winst, hoe meer dividend.

Zo is een nutsbedrijf, want dat zou Stedin moeten zijn, een melkkoetje voor overheidseigenaren. De (te?) hoge tarieven zijn dan stiekeme belastingheffing op burgers en bedrijven. De klanten van Stedin zijn wat dat betreft afhankelijk van de waakzaamheid van de ACM, de Autoriteit Consument en Markt, die de tarieven moet goedkeuren.

Omdat bij Stedin en de andere netwerkbedrijven zoveel politici aan tafel zitten, moet ook de vraag gesteld worden: wat zijn de economische en politieke consequenties van de bemoeienis van de rijksoverheid?

Stedin is het eerste netwerkbedrijf dat wordt ‘gered’, maar niet de laatste. Ruim een jaar geleden, in juni 2022, schatte minister Jetten de kapitaalbehoefte van de regionale netwerkbedrijven op 4,5 miljard euro. Nu de ministers zich opwerpen als de redders in nood zullen de andere aandeelhouders hen aan hun woord houden. Kortom: Den Haag betaalt.

De gevolgen laten zich uittekenen. Bij Stedin bedingt de rijksoverheid niet alleen de benoeming van een commissaris, maar heeft zij ook zeggenschap gevraagd én gekregen op de investeringsplannen. Kortom: welk bedrijf, welke regio, welke stad of welke categorie activiteit krijgt prioriteit bij investeringen.

De machtsgreep staat haaks op de wensen van BBB en Omtzigt

Om nog maar te zwijgen van een vraag die verder in de toekomst ligt: moeten de regionale netwerkbedrijven niet worden samen gevoegd tot één landelijk onderneming. Zoals er ook één Gasunie is (gas), één Tennet (hoogspanning) en één Prorail (spoorinfrastructuur).

Het eerste gevolg, de rijksinvloed op de regionale investeringen, moet nog inzinken, maar is politiek pikant. De machtsgreep staat haaks op de wensen van BBB en Nieuw Sociaal Contract (Pieter Omtzigt) die de regio’s buiten Den Haag en de Randstad juist een grotere stem willen geven.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Gasverbod en elektrificatie blijken een bodemloze put. Dus springen Kaag en Jetten bij, met Haagse miljarden verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie D66 zegt, zegt Hans van Mierlo. Ook wel HAFMO, want dat waren de initialen van de charismatische voorman en medeoprichter van de partij. Legendarisch om zijn monologue intérieur langs de Amsterdamse grachten (1967), legendarisch om zijn woordkunst (‘Wij voeren oppositie vóór het kabinet’) en legendarisch ook om zijn geaarzel en getwijfel.

D66 wilde aanvankelijk staat en samenleving radicaal democratiseren. Het partijstelsel was vermolmd en moest tot ontploffing worden gebracht. De explosie zou de oerknal voor een nieuw politiek en maatschappelijk bestel worden en daarmee zou de taak van de partij zijn volbracht.

Dit D66 was geen politieke partij in de klassieke zin van het woord, maar een project.

Het ritselde bij D66 van de ‘vrijgestelden’

Dichtgeplakt, regentesk Nederland schrok zich een hoedje, niet het minst om het libertaire en vrijmoedige gedrag van de D66’ers. De VVD mocht dan gehoond worden om haar bitterballen en bier, D66 lééfde zo ongeveer in de kroeg.

Het ritselde bij de partij van de ‘vrijgestelden’ en freelancers: hoogopgeleide journalisten, wetenschappers, hoge ambtenaren, consultants, rechters, schrijvers, kunstenaars, studenten, de progressieve intellectuele elite van het land kortom.

Bekrompen was men niet en bescheiden evenmin. Hans Gruijters, intellectueel en kroegbaas, las als minister tijdens de eindeloze vergaderingen van het kabinet-Den Uyl vaak een boek. Toen hij daarop door de premier werd aangesproken, zou hij hebben gezegd: ‘Ik lees niet met mijn oren’.

Niets lukte

Ik beken: ik was verrukt van deze dwarse kijk en dit vlerkerige gedrag en stemde meer dan eens op D66. Ook al lukte de partij niets.

Gekozen premier, gekozen burgemeesters, referenda, allemaal mooi en aardig, maar daar had het bestel geen zin in en ook binnen D66 leefden de nodige twijfels, met name over het referendum.

Toen duidelijk werd dat de missie van D66 was vastgelopen, wilde Van Mierlo de partij opheffen (het project beëindigen), maar zoveel consequentheid kon de statutair vereiste tweederde meerderheid van het partijcongres in 1974 (net) niet opbrengen. Die had de smaak te pakken gekregen en wilde een echte politieke partij worden.

Onder leiding van Jan Terlouw, die Van Mierlo was opgevolgd, deed de partij wat ze als de oorzaak van het vastgelopen bestel had gezien. Ze koos een ideologie, het sociaalliberalisme.

Maar het was een jas die niet lekker zat. De kroonjuwelen hingen uit de zakken en het verschil met het vooruitstrevende deel van de VVD (soms met de hele VVD) was niet erg helder, zoals ook de voorliefde voor de PvdA soms klemde.

Er zat niet veel anders op dan de vlucht voorwaarts te kiezen en dus noemde de partij zich ‘het redelijk alternatief’ en roemde ze haar pragmatisme. Je kon met haar alle kanten op, nogal een verschil met de revolutionaire beginjaren van de partij!

Zuchtend en zwetend het landsbelang dienen

Zo werd D66 afhankelijk van het al dan niet aanwezige charisma van de partijleider en van de toevallige politieke context. Alleen als er een vinkje achter charisma kon worden gezet en een minnetje achter de politieke context (bijvoorbeeld wanneer de standaardregeringspartijen het niet met elkaar konden vinden), werd D66 opgetrommeld.

Die ging dan zuchtend en zwetend het landsbelang dienen en nam zitting in het kabinet. Chic, zonder twijfel, maar wie zonder leidende filosofie en nog steeds behept met een fundamentele existentiële twijfel zo’n beslissing neemt, moet niet raar opkijken wanneer die stap ongeloofwaardig wordt en van de partij een speelbal maakt van publieke gunst en afwijzing.

Daar komt bij dat de partij – we zeggen het netjes – een ongelukkige hand had bij het kiezen van bewindslieden. Katten in vreemde pakhuizen, geen notie van de echte wereld en vluchtend in abstracties en principes.

Ons soort mensen

Wie wat dieper graaft, ziet een partij van en voor nette mensen die keurige, zij het tijdgebonden opvattingen hebben en elkaar daarin vinden aan de borrel- respectievelijk salontafel. Leuke mensen vaak, belezen, vrijzinnig, levenslustig. Maar op hun manier ook benepen, want met afkeer bezien ze de platheid van de gewone mensen, hun voorkeur voor vet voer, ordinaire sporten en lage cultuur. En uiteraard hun bevattelijkheid (of is het hun natuurlijke aanleg?) voor populisme en foute leiders.

Voor het gros van deze nette mensen is politiek geen roeping, maar maakt het deel uit van hun persoonlijke waarden en dagelijkse doen en laten. D66 is een onderdeel van hun lifestyle. Een representatie van hun zijn. Maar zeker niet de enige. Niet voor niets kwalificeren vele prominente Nederlanders zich als ‘snurkend lid van D66’. Zoals menig progressief ook lid was van de VPRO of Amnesty. Het hoorde bij de vooruitstrevende standaarduitrusting.

Fortuyn, Wilders, Van der Plas

Het is niet voor niets dat existentiële zaken als economie, werk, lonen en prijzen, wonen en pensioen nauwelijks interesse oproepen in kringen van D66. Cultuur, onderwijs, staatsbestuur, vrede, Europa, milieu, emancipatie en woke, dát interesseert ze. Onderwerpen die aan bod komen als je je over overleven geen zorgen meer hoeft te maken.

Waar de elites in de sociaaldemocratie en de christendemocratie zich bekommerden om de gewone man, daar hebben D66’ers gewoon geen affiniteit met die mensen. Als ze zich al een voorstelling van ze kunnen maken (‘Wie zijn toch die mensen?’).

De aanvallen die D66-leiders uitvoerden op leidslieden van het gemene volk, zijn van een disproportionele bitterheid. Thom de Graaf die met het dagboek van Anne Frank Pim Fortuyn om de oren meende te moeten slaan. Alexander Pechtold die van zijn weerzin tegen Geert Wilders een dagtaak maakte. Jan Paternotte die zijn handen vol heeft, want hij moet bij wijze van erfopvolging Wilders bevechten en ook nog eens Caroline van der Plas.

Losse band met ideologie

Het zijn geen trucjes à la de linkse wolk van Rutte om kiezers te trekken, maar een bijna panische verdediging van het eigen nette milieu tegen deze ‘volksmenners’. Alsof er opeens onguur volk in je keurige buurt verschijnt!

De losse band met ideologie en partijbelang leverde fraaie scenes op. Uit alle hoeken en gaten konden meningen en discussies oppoppen. En ideeën, want daar zat de partij meestal niet om verlegen. Soms ook met succes, denk aan het homohuwelijk en euthanasie.

Ging het na kabinetsdeelname weer eens bergafwaarts, dan probeerden ze blijmoedig de boel weer overeind te krijgen. Zoals ze dat ook in hun beroepsleven gewend waren: artikel verscheuren, opnieuw beginnen of proef mislukt, nieuwe poging.

En dat lukte altijd weer, want elke verkiezingsnederlaag werd gevolgd door herstel. Zelfs toen de partij niet meer dan een postbus was (1974) of drie zetels had en nul zetels peilde (2006): een prestatie.

Interessanter dan de vraag waarom de partij in de verkiezingsuitslagen omhoog en omlaag vloog, is waarom ze door andere partijen steeds werd gevraagd om zitting te nemen in het kabinet. Het antwoord is als je naar de details kijkt, per keer verschillend, maar de trend is helder: D66 is een soort reservepartij.

Een vaste reserve, een bankzitter zoals bij een voetbalelftal of meer in hun stijl: een hockeyelftal. Geen sterspeler natuurlijk, want dan stond je in de basis. Ook geen degelijke speler, maar een nuttige invaller, als de coach het ook niet meer weet. Een noodgreep, een gok, die de ene keer dramatisch uitpakt en de andere keer weer meevalt.

Meest favoriete oppositiepartij

Je kunt daar van alles van vinden, maar het gaf aan D66 bestaansrecht. Stopverf, smeerolie, give it a name, het hield het schip van staat boven water. En de partij vond het best. Ideologisch al niet het scherpste mes in de la, kon ze zich schikken in vrijwel elke combinatie. En als regeringsdeelname er even niet inzat, dan deed de partij wel mee met begrotings- en andere akkoorden in haar rol als ‘meest favoriete oppositiepartij’. Inderdaad, verder weg van de ontstaansreden van D66 kun je moeilijk geraken.

Aan de vereiste geestelijke flexibiliteit (voor anderen: kleurloosheid) kon de partij moeiteloos voldoen. De verkiezingsslogans zijn even tekenend als hilarisch: ‘En nu vooruit’, ‘Kansen voor iedereen’ en in de categorie ‘Hier zet men koffie en over’: ‘Laat iedereen vrij, maar niemand vallen’.

Onschuld verloren

Maar een paar jaar geleden is D66 haar onschuld verloren. Van onbestemde alleslijm verkleurde ze in korte tijd tot een verbeten partij die de samenleving naar haar hand wil zetten en alle tegenstand afdoet als fascisme, klimaatontkenning en wappiegedrag.

Dwingen en verbieden liggen haar in de mond bestorven. Rond een ongenaakbare leidster groept een stel straatvechters samen dat tegenstanders met gescheld en stiekeme streken te lijf gaat. De ‘magere mannetjes’ Jan Paternotte en Sjoerd Sjoerdsma, om er een paar te noemen. Omlijst met ongeleide projectielen als Tjeerd de Groot, die zijn bekering tot milieuactivist dagelijks celebreert met persoonlijke aanvallen en krankzinnige fabels (‘wormen krijgen stress’). En gepusht door zeloten als Rob Jetten, die tientallen miljarden mag besteden aan vrijwel kansloze klimaatprojecten.

De partij die polarisatie altijd verafschuwde, polariseert nu zelf als een dolle. De partij die verwetenschappelijkte politiek nastreefde, doodt nu elke discussie die afwijkt van haar radicale gelijk.

D66 is geradicaliseerd

De naam is nog steeds D66 en de oude garde wil haar ook nog zo zien, maar de partij is geradicaliseerd of beter, overgenomen door mensen die een heel ander wereldbeeld hebben dan het sociaalliberale. Er is een factie binnen de libertaire, vrijheidslievende, wat laconieke progressieve intellectuele elite ontstaan die de planeet wil redden en daarom de democratie onder curatele wil stellen. Die de vrijheid van meningsuiting wil inperken, want dat leidt maar af. Die het kiesrecht voor ouderen wil intrekken, want die stemmen verkeerd.

Een factie die landbouw en veeteelt wil halveren, want anders stikken de plantjes (en de wormen). Die koerst op degrowth, wat het de burgers ook aan welvaart kost. Die massale immigratie prima vindt. Die tegen kernenergie is en liever het Natura 2000-gebied Noordzee volgooit met windmolens.

Die haar plan voor ‘voltooid leven’ doordramt ook al is iedereen tegen. Die elke debat over zelfidentificatie uit de weg gaat om de betreffende wetswijziging maar aangenomen te krijgen. En zo verder.

Anders dan de traditie wil (‘regeren is halveren’), verloor D66 na deelname aan Rutte III niet de verkiezingen, maar steeg ze met lijstrekker Sigrid Kaag naar 24 zetels, een evenaring van het record van Van Mierlo (1994).

Nieuw leiderschap was haar claim en zijzelf als eerste vrouwelijke premier. Het lokte veel kiezers, vooral vrouwen, maar die waren blijkens de peilingen snel weer weg. En met hen vele andere kiezers.

Kaag bleek het tegendeel van haar verkiezingsbelofte, het diapositief van haar faam. Het vinkje voor charisma veranderde razendsnel en onherstelbaar in een minnetje. Even werd de kritiek nog afgedaan als de angst van witte mannen voor sterke vrouwen, maar ook die verdedigingslinie ligt plat.

Maak D66 weer klein

De onvermijdelijke collaps zal de partij terugbrengen naar haar natuurlijke omvang, een zetel of 8. Het gekke is: dat moet D66 ook willen.

De partij is op z’n best als ze klein is: bescheiden, vrijzinnig, emancipatoir en onideologisch genoeg om niet te blijven steken in dogma’s en welles-nietes. Dan groeit ze allengs weer, kan ze vastgelopen kabinetten redden, krijgt ze van de kiezer misschien weer op haar donder en begint ze onverwijld aan een fase van opkrabbelen.

Om weer serieus te worden genomen, moet ze zich wel ontdoen van de geradicaliseerde bovenlaag en zorgen dat de vrijzinnige liberale smaakmakers weer terugkeren. Mensen als Hans Vijlbrief en Wouter Koolmees.

Dan komt het herstel van de rede, van het pragmatisme, van de verbinding en van de vernieuwing vanzelf.

Tip voor een originele verkiezingsslogan? ‘Maak D66 weer klein!’

Paul Verburgt schrijft wekelijks in Wynia’s Week over politiek en samenleving. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Remedie voor dolende Democraten: maak D66 weer klein verscheen eerst op Wynia's Week.

Meer realistisch is dat bij zo weinig verbetering in het gemiddelde nog steeds ieder jaar veel mensen een periodiek er bijkrijgen of een baan vinden die beter verdient, maar dat ook heel veel mensen niet wegkomen uit laagbetaald werk, geen vaste baan vinden, of hun eigen bedrijf zien worstelen. De betere term voor ‘minuscule groei’ is dan ‘stagnatie’. Dat geldt ook voor de investeringen: het CPB voorspelt minimale groei.

Geen gerespecteerde scheidsrechter

Laten we hopen dat het CPB ongelijk krijgt, maar er zijn wel redenen voor somberheid, en misschien heet de belangrijkste reden ‘Kaag’. Zij is zo anders dan haar voorgangers. Alle ministers van Financiën sinds de Tweede Wereldoorlog voelden zich in de eerste plaats verantwoordelijk voor een goed evenwicht tussen de wensen van de vakministers. Die willen altijd meer op hun eigen gebied, en de taak van Financiën is om die verlangens te beoordelen, en om te zorgen dat het totaal van alle gewenste uitgaven niet zó hoog wordt dat volgend jaar, én het jaar daarna, de belasting te veel moet stijgen.

Kaag is heel anders. Geen gerespecteerde scheidsrechter die boven alle concurrerende vakministers staat, maar voortdurend de  aanvoerder van het D66-peloton dat ongeremd tientallen miljarden extra wil besteden tegen CO2 en stikstof. Met die rol verstoort Kaag de balans die altijd werd aangenomen in Den Haag, ook tijdens het kabinet-Den Uyl waar Rutte vorige maand in zijn campagne vlot denigrerend over sprak.

Duisenberg en Andriessen kenden hun plicht

Den Uyls minister van Financiën, Wim Duisenberg, was lid van de  PvdA en zijn partij maakte zich sterk om de enorm gestegen aardgaswinsten uit Groningen in te zetten voor een royalere welvaartsstaat. Maar Duisenberg begreep dat juist hij daarbij niet vooraan moest lopen, maar dat zijn taak was om de economie door de recessie van 1974-’75 te sturen, geld te reserveren voor de toekomst, en de groei van de totale uitgaven van de overheid beheersbaar te houden.

Kritiek op wat hij toen kon bereiken is zeker mogelijk, maar Duisenberg bleef in elk geval stabiel en standvastig in zijn rol als ‘schatkistbewaarder’ (Toen Duisenbergs opvolger Frans Andriessen in het kabinet-Van Agt voelde dat hij onvoldoende gezag kreeg van zijn premier om de rol van arbiter goed uit te voeren, trad hij af. Ook Andriessen begreep wat de plicht was van een minister van Financiën). 

Kaag is verantwoordelijk voor de verbittering in de politiek

Laten we hopen dat Kaag inderdaad de belangrijkste oorzaak is van de verwachte toekomstige stagnatie, want haar kunnen de kiezers snel verwijderen. Als de bijna-nul-groei een diepere hoofdoorzaak heeft, bij voorbeeld een anti-excellentie wokecultuur, of – in samenhang daarmee – slechtere resultaten in het onderwijs, dan is het al lastig om daar op termijn verbetering aan te brengen, en onmogelijk om per direct een omslag te bewerken. Maar Sigrid Kaag kan heel snel  vertrekken als minister en wanneer D66 dan verliest bij de volgende verkiezingen, is er een opening voor een meer traditionale en stabiele minister van Financiën.  

Wat we zeker weten is dat, dankzij Kaag, ruim baan voor alle uitgaven tegen CO2 en stikstof ten koste gaat van de middelen en dus van de kwaliteit op twee andere hoofdterreinen voor de overheid: het onderwijs en de zorg. Wat we ook zeker weten is dat verschraling van onderwijs en zorg de gezinnen met lagere inkomens harder raakt dan de hogere middengroepen en de elite (de D66-aanhangers).

En het lijkt waarschijnlijk dat die kloof een van de oorzaken is van de verbittering in de politiek: de armoede stijgt, de verschillen tussen rijk en arm nemen toe, kinderen krijgen minder en slechter onderwijs en Nederlanders die geen huis kunnen kopen en geen elektrische auto kunnen betalen, staan teleurgesteld aan de zijlijn.

Twee slechte beoordelingen

Covid kwam over ons uit China, de oorlog in Oekraïne zijn wij niet begonnen, maar 60 miljard tegen CO2 en stikstof is eigen beleid en heeft grote gevolgen voor onze economie. Niet alleen de kosten maar ook de dwangmatige sturing zijn schadelijk.

Kaag lijkt daar onbekommerd over, maar elke minister van Financiën krijgt van de kiezers twee beoordelingen voor beleid met betrekking tot de investeringen. Eén cijfer voor het verstandig sturen van de overheidsinvesteringen.

Dat heeft minister Kaag extreem gedaan met zoveel miljarden in de Noordzee en dus niet voor kernenergie, en nog eens zo veel extra miljarden voor bekabeling die deels nodig is ook in een scenario met meer kernenergie, maar vooral het gevolg is van de windmolens in de Noordzee en de geforceerd snelle overgang op elektrische auto’s.

Misschien krijgt Kaag daarvoor nog steeds een 8 van haar (intussen gehalveerde) eigen aanhang, maar een onvoldoende van de meerderheid. En er is een tweede rapportcijfer voor het al dan niet scheppen van een betrouwbaar investeringsklimaat voor het bedrijfsleven buiten de overheid. Daar had het niet veel slechter gekund.

Wat moeten de huizenbouwers met Kaag? Hoe kunnen de boeren investeren in hun bedrijfsvoering bij zo veel onzekerheid? Wie durft te investeren in kinderopvang als de financiële regeling op de schop gaat? Wie bouwt een supermarkt als de armoede toeneemt, de winkeldiefstallen stijgen en de politie het te druk heeft?

Veel kiezers zullen teleurgesteld zijn in een minister die blind lijkt voor de schade die ze nu al heeft aangericht aan het investeringsklimaat. Geen stabiliteit, geen perspectief, alles opgeofferd aan reusachtige subsidies voor investeringen in CO2-bestrijding.

Tijd voor een betere minister van Financiën

Het evenwicht is zoek. Minister Kaag is cheerleader voor haar eigen aanhang, en vergeet zo de belangrijkste taak van een minister van Financiën: ‘sound economic management’. De economische dynamiek gaat kapot en dat betekent dat er geen geld komt om de kwaliteit van onderwijs en zorg te verbeteren. Intussen daalt in het  opinieonderzoek de populariteit van onze koning, en de elite speculeert er heerlijk op los in de elite-media. ‘Is de tijd rijp voor de overgang naar een republiek?’

De enorme verschuiving van alle kanten van het spectrum naar BBB en het zware verlies van D66 suggereren dat veel Nederlanders diep teleurgesteld zijn, maar dan niet in de koning maar in de politiek. Willem-Alexander is even sportief als zijn moeder en misschien zelfs meer inlevend. Dan is het toch logischer om na te denken over de vraag: ‘Is het tijd voor een betere minister van Financiën?

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het kabinet Balkenende 1.

Het bericht Sigrid Kaag is een afwijkende en schadelijke minister van Financiën verscheen eerst op Wynia's Week.

Dus als de financiële bestuurder van ABN Amro na een jaartje alweer vertrekt, is dat reden voor verwondering en zorg. Lars Kramer gaat zijn loopbaan buiten de bank voortzetten, meldde ABN Amro vorige week. In dat persbericht betuigt ABN Amro bestuursvoorzitter Robert Swaak zijn leedwezen (‘een groot verlies’), terwijl Kramer op zijn beurt zijn werkgever de hemel in prijst (‘alle ingrediënten voor succes aanwezig’). Na dit toneelspel voor twee heren blijf je achter met de vraag: waarom weg? Botert het persoonlijk niet?

‘Zuurpruim’

De verwondering en zorg over Kramers vertrek werden versterkt omdat een andere, kleinere bank, NIBC, juist op dezelfde dag aankondigde dat zij een nieuwe financieel directeur had gevonden. Wat een toeval: zij komt bij ABN Amro vandaan. De nieuwkomer is Claire Dumas, nu nog eindverantwoordelijk voor de verkoop en beheer van hypotheken. Het hypotheekbedrijf levert de stabiele inkomstenstroom die de basis is onder een bank. Geen spektakel, wel zekerheid.

Het tweevoudige vertrek op één dag roept de vraag op: gaat het daar wel goed met de bank en ‘ons’ aandelenbezit?

Dezelfde vraag had zich weken eerder ook opgedrongen, toen de vroegere hoofdeconoom van ABN Amro, Han de Jong, een kijkje in de keuken gaf. De Jong, een gerespecteerde econoom, schrijft inmiddels een eigen blog getiteld Crystal Clear Economics. Begin december beschreef hij een van de redenen zijn vertrek, drie jaar eerder.

De Jong had de nieuwe ‘duurzaamheidsstrategie’ van ABN Amro intern becommentarieerd. Hij vroeg zich onder meer af wie ging bepalen wat ‘duurzaam’ was en wat niet. Hij constateerde ook dat ABN Amro nieuwe risico’s op kredietverlening ging lopen waarmee de bank niet vertrouwd was, terwijl de bank zou stoppen met kredietverlening waarmee men juist bij uitstek vertrouwd was. Zijn toenmalige baas vond dat een ‘zure reactie waar hij niets mee kon’. Hij was ‘er klaar mee’. En Han de Jong met ABN Amro. Zijn opvolger, Sandra Phlippen, ook een gerespecteerd econoom, is een pleitbezorger van duurzaam financieren.

Botsende opvattingen over strategie komen natuurlijk wel vaker voor. Maar meestal worden ze niet openlijk uitgesproken. En topkader vertrekt wel vaker, maar niet twee op één dag. Als je de persoonlijke overwegingen terzijde schuift, zie je bij ABN Amro in zakelijk opzicht een patstelling. Wat is de oorzaak?

ABN Amro kwam in 2008 in handen van de overheid. Het kabinet BalkenendeVier nationaliseerde Fortis Nederland, waar ABN Amro deel van uitmaakte. Het was een van de vele, maar ook de duurste ingreep in de Nederlandse financiële sector om het acute vertrouwensverlies van spaarders in de kredietcrisis te keren. De overheid zei dat het aandeelhouderschap tijdelijk was. ABN Amro moest weer naar de beurs.

Dat gebeurde in 2015. De overheid verkocht toen het eerste pakket aandelen voor 17,75 euro per aandeel. De beursgang had de opmaat moeten zijn naar een snelle privatisering. Het liep anders. Het ABN Amro dossier laat zich lezen als een opeenvolging van persoonlijke tegenstellingen aan de top, gedoe over de invloed van het ministerie van Financiën, van missers in de bedrijfsvoering (witwasschandalen) en van het onvermogen om ambities in klinkende munt om te zetten.

Het vertrek van Kramer doet ook pijn omdat Nederlandse kandidaten steeds minder interesse hebben in topfuncties in de financiële wereld. De oer-Nederlandse Rabobank heeft een Belg aan het hoofd en een Fransman op de afdeling witwascontroles. De huidige ABN Amro-topman Swaak, een voormalige accountant, zei bij zijn benoeming in 2020 tegen Het Financieele Dagblad: ‘Ik was niet zelf op het idee gekomen om ceo van ABN Amro te worden.’

En alsof de slechte arbeidsmarkt voor topkader nog niet genoeg is: jarenlang was de geldpolitiek van de ECB met de negatieve rente een nachtmerrie. De rentestijging nu is beter nieuws, maar de omslag op de huizenmarkt juist weer niet.

Wordt ABN Amro een verliespost?

De opvolger van Kramer als financieel directeur erft de patstelling van ABN Amro als ‘staatsbank’. Als ‘staatsbank’ moet ABN Amro rekening houden met allerhande beperkingen die afbreuk doen aan de commerciële en strategische slagkracht, zoals relatief lage topbeloningen. Maar als de staat zijn handen van de bank zou aftrekken, kan ABN Amro wel eens in de meest kwetsbare categorie vallen: te klein voor tafellaken, te groot voor servet. Dé prooi voor buitenlandse opkopers.

Voor de belastingbetaler is er in dat laatste geval één troost. Het aandelenpakket van de overheid is zo groot dat een koper meteen de baas is. De koper moet daarvoor een premie betalen. Deze premie kan oplopen tot 30 procent. Dat zou de overnameprijs naar 19 euro per aandeel tillen.

Dan kan minister van Financiën Sigrid Kaag (D66) nog een profijtelijke transactie claimen: 10 miljard euro verdiend. Dan is ook meteen duidelijk dat er, op basis van cijfers van de Algemene Rekenkamer, nog een verlies resteert op de redding van ABN Amro in 2008: een verlies van meer dan 6 miljard euro.

Menno Tamminga  is een van de tientallen prominente auteurs van Wynia’s Week.

De lezers maken Wynia’s Week mogelijk, ook in 2023. Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Gaat het eigenlijk wel goed met ‘onze staatsbank’ ABN AMRO? verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat constateren PIM van GALEN en SYP WYNIA in hun maandelijkse videogesprek over de Nederlandse politiek. ‘De Europese Centrale Bank doet alles om Italië in de euro te houden. Een land als Nederland heeft inmiddels alle begrotingsregels losgelaten. En net als Italië altijd al deed, profiteert ook de Nederlandse staatsschuld van de inflatie. Schulden smelten immers weg door geldontwaarding.’

U kunt het videogesprek van Pim van Galen en Syp Wynia HIER bekijken. De podcast van hetzelfde gesprek vindt u HIER.

Op Prinsjesdag bleek de Miljoenennota nog niet klaar. Inmiddels is de begroting voor 2023 volledig over de kop gegooid, omdat het kabinet RutteVier uiteindelijk toch een miljardenplan – idee van PvdA en GroenLinks – heeft omarmd om volgend jaar de meerkosten van de modale energierekening voor rekening van de overheid te nemen. Afhankelijk van de prijs van olie en gas en van de duur van de compensatie zouden de kosten kunnen oplopen tot 40 miljard euro.

Tot enkele jaren geleden golden aan het Binnenhof de Zalmnorm en andere begrotingsregels. Bij begrotingsdebatten in de Tweede Kamer diende een partij die ergens meer aan uit wilde geven ook aan te geven hoe dat betaald moest worden (een bezuiniging elders, of een belastingverzwaring). Maar anno 2022 lijken alle remmen los.

Waar de minister van Financiën doorgaans de hand op de knip heeft kan minister Sigrid Kaag (D66) nu niet eens vertellen wat de energiecompensatie gaat kosten en hoe lang die gaat duren. De Miljoenennota staat dus op drijfzand. Dat is ongekend. En eigenlijk ook in strijd met een basisrecht van het parlement in een democratie: het budgetrecht. Nu moet de Tweede Kamer tekenen voor een blanco cheque.

De eerste kabinetten-Rutte waren in de jaren 2012-2016 juist heel streng op de overheidsfinanciën. Nederland dreigde in 2013 in het euro-strafbankje te belanden en met dat vooruitzicht vergaderde het eerste kabinet Rutte (VVD, CDA) in voorjaar 2012 wekenlang met gedoogpartner Geert Wilders in het Catshuis om een te groot begrotingstekort te voorkomen. Uiteindelijk weigerde Wilders aan het pakket van VVD en CDA mee te doen.

Het kabinet viel, maar D66, GroenLinks, ChristenUnie, SGP – en later dat jaar ook de PvdA – schoten te hulp. Er werd in die jaren voor zo’n 50 miljard bezuinigd en lasten verzwaard, met dramatische gevolgen voor de economie – en indirect ook voor de overheidsfinanciën, want er kwam door het afknijpen van de economie minder belastingen binnen, waardoor er door het kabinet RutteTwee nog weer verder bezuinigd moest worden.

Het gelijk van Wilders

De Nederlandse economie deed het door het afknijpbeleid in 2013 slechter dan enig ander euroland, op Portugal na. Hoewel inmiddels vrijwel alle Haagse politici – op Mark Rutte na – nu erkennen dat de ingrepen in de jaren 2012-2016 economisch schadelijk zijn geweest, krijgt Geert Wilders alleen achter de schermen, tot aan de PvdA toe, erkend dat hij het in 2012 bij het juiste eind had door niet overmatig aan de Brusselse normen mee te willen doen.

Sterker: Rutte en andere VVD’ers verwijten de PVV’er nog steeds dat hij in 2012 is ‘weggelopen’ uit het Catshuis. Een verwijt aan Rutte dat hij – die andere eurolanden immers graag financieel de maat nam – uit angst in Brussel weggehoond te worden de Nederlandse economie heeft afgeknepen zou meer op zijn plaats zijn.

Maar kijk dan nu!

Al minstens sinds 2019 hebben de kabinetten-Rutte alle remmen los gegooid. Hoezeer de tijden veranderd zijn bleek in de zomer van 2019, toen minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) als donderslag bij heldere hemel voorstelde om als staat tientallen extra miljarden te lenen: niet omdat het geld nodig was, maar omdat de rente zo laag was dat er geld mee verdiend kon worden of de economie er mee gestimuleerd kon worden. Het was een historisch unicum: de Nederlandse schatkistbeheerder die zonder noodzaak extra geld wilde lenen omdat de rente toch laag (of zelfs negatief) was. En toen moest Corona nog komen.

In 2020 gingen de remmen verder los, nu om banen te redden in de pandemiecrisis. Rekening: zo’n 80 miljard. Het fonds van Wiebes kwam er ook: twintig miljard. Toen RutteVier aantrad kwamen er nog twee fondsen: 35 miljard voor het klimaat en 25 miljard voor de stikstof.

Inmiddels was de Europese begroting in Brussel zo ongeveer verdubbeld met Corona als aanleiding. Rutte stribbelde nog wat tegen, maar er ging onder meer 200 miljard naar Italië, deels betaald uit via Brussel geleend geld. Italië was ook al minstens sinds 2012 vanuit Brussel en door de Europese Centrale Bank in Frankfurt met talloze honderden miljarden in de euro gehouden. Frankfurt had met dat doel de inflatie opgedreven, staatsobligaties opgekocht en de rente laag (of zelfs negatief) gehouden.

De euro werd zuidelijk

Voorlopige conclusie: na de bankencrisis, de eurocrisis, de Coronacrisis en de energiecrisis is er van de belofte in Duitsland en Nederland dat de euro een harde munt zou worden en dat de ECB de inflatie in toom zou houden niets uitgekomen. Duitsland ging twee jaar geleden zelf akkoord met Europese staatsleningen (eurobonds) die er inmiddels feitelijk zijn. En de begrotingsdiscipline van Berlijn en Den Haag is na Corona en energiecrisis zoek.

Enerzijds is de chaos compleet, omdat de ECB ondanks een dreigende recessie de rente wel omhoog moet gooien omdat de inflatie immers de pan uit rijst.

Anderzijds is de helderheid compleet: na ruim twee decennia euro zijn niet de zuidelijke eurolanden onder Duitse en Nederlandse handen gedisciplineerd, maar zijn Duitsland en Nederland qua begrotings- en staatsschuldbeleid Italiaans geworden. Zelfs het aangaan van schulden omdat die toch wel eroderen door inflatie – dankzij Poetin dan wel dankzij Frankfurt – is een aloude Italiaanse traditie.

In het zicht van de invoering van de girale euro per 1 januari 1999 waarschuwde VVD-leider Frits Bolkestein dat de nieuwe Europese munt net zo hard diende te zijn als de gulden tot dan toe was geweest. Dus geen munt die willens en wetens in waarde zou afbrokkelen om zo staatsschulden te laten wegsmelten. Bolkestein kreeg die garantie van toenmalig premier Wim Kok (PvdA). Waarop Bolkestein aankondigde die belofte van Kok in te zullen lijsten en boven zijn bed zou hangen.

Van de belofte van Kok is anno 2022 evenwel weinig terechtgekomen. Kok maakt het niet meer mee, maar Gerrit Zalm, de jarenlange VVD-minister van Financiën onder Kok (en Balkenende) wel. Zowel Bolkestein als Zalm hebben in de jaren 1996-1988 onder meer door bezoeken aan Duitsland nog pogingen gedaan om het financieel onbetrouwbare Italië buiten de euro te houden.

Duitse en Nederlandse financiële topambtenaren hadden eerder, in 1991, ook al geprobeerd om de euroregels zo op te stellen dat Italië niet – en misschien wel nooit – in de euro zou komen. Zij werden overtroefd door hun bazen in Bonn en Parijs en trouwens ook door Wim Kok die toen nog Nederlands minister van Financiën was.

De rollen omgedraaid

Alle pogingen de Italianen buiten de euro te houden mislukten destijds, niet in de laatste plaats omdat de Fransen de Italianen er koste wat kost bij wilden hebben en de Duitsers (bondskanselier Helmut Kohl, met name) de Fransen – en eigenlijk ook de Italianen – niet voor het hoofd wilde stoten. In Italië zelf was er een slimme topambtenaar, Mario Draghi, die de zaken zodanig bij elkaar sjoemelde dat het leek alsof Italië aan de voorwaarden voldeed om vanaf den beginnen aan de euro te voldoen. Zo geschiedde.

Mario Draghi was in 2012 opgeklommen tot president van de ECB in Frankfurt en beloofde in die hoedanigheid dat hij niets zou nalaten om de euro te redden (hij bedoelde: Italië in de euro te houden). Dat heeft hij gedaan. En de euro is geen harde munt, de euro is geen mark of gulden maar eerder de boterzachte Italiaanse lire. Italië heeft ook geen Duits of Nederlands begrotingsbeleid gekregen. Nederland en Duitsland hebben wel een Italiaans begrotingsbeleid.

Wynia’s Week is er 104 keer per jaar, vaak met video en podcast. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederland heeft nu Italiaans begrotingsbeleid verscheen eerst op Wynia's Week.

Rapportcijfer deze week van minister Kaag: VVD 4,1 CDA 3,9 CU 3,6; gemiddelde van drie regeringspartijen: 3,8. Maar de score bij de PvdA is 5,2 en bij GL 5; gemiddeld bij de twee linkse oppositiepartijen dertig procent beter op  5,1. Precies hetzelfde beeld bij minister Jetten: een veel hogere score bij de linkse oppositie dan bij VVD, CDA en CU.

Kaag (D66) en Jetten (D66) scoren dus bizar. Aanhangers van de mede-regeringspartijen vinden hen niks met niks, en Kaag krijgt bij alle drie, VVD, CDA en CU, zelfs de laagste score van alle twintig ministers. Intussen applaudiseren voor haar de twee belangrijke linkse oppositiepartijen PvdA en GL.

Hardvochtige prioriteiten

De afgang van Sigrid Kaag bij de coalitiepartners is opvallend. Tijdens Rutte-3 was zij de populairste D66-minister bij aanhangers van alle vier regeringspartijen (en ook bij PvdA- en GL-stemmers). Dat is omgeslagen door haar ministerschap van Financiën. Onbuigzaam over de gereserveerde miljarden voor CO2 en stikstof, en tegelijk gedecideerd dat er geen geld is voor langdurige steun met de energierekening, heeft zij nu niet alleen de laagste score van alle ministers bij drie van de vier regeringspartijen, maar staat zij ook helemaal onderaan bij JA21 en bij de BBB van Caroline van der Plas.

Gaat het bij de kritiek op Kaag om haar hardvochtige prioriteiten, Jetten wordt gezien als een klimaatdrammer. Op 20 januari 2019 vroeg Maurice de Hond: ‘Wordt het debat over klimaatmaatregelen gedomineerd door drammers zoals Klaver en Jetten?’ We zien opnieuw een duidelijke splitsing: bijna alle VVD- en CDA-stemmers veroordelen Klaver en Jetten als drammers; bij regeringspartij D66 is, net als bij PvdA en GL, slechts een kleine minderheid het daar mee eens.

Klimaatreligie

En toch: Rutte is met open ogen een coalitie aangegaan met de drammers, hoewel die volgens al deze opiniecijfers veel dichter staan bij PvdA en GL dan bij VVD, CDA en CU. Hij heeft er met Sigrid Kaag nog een drammer bijgekregen die extra gevaarlijk is voor zijn vierde en laatste kabinet omdat ze als minister van Financiën ‘afdwingbare normen voor stikstof kan combineren met geen enkele norm voor bestaanszekerheid’ (Omtzigt).

Kaag en Jetten hechten zozeer aan hun klimaatreligie dat ze de almaar grotere kans accepteren dat VVD en CDA niet meer verder willen en D66 uit het kabinet verwijderen.

Stokpaarden

Op zich zou een kabinet goed voor het land kunnen samenwerken, ook al zijn er een paar ministers met afwijkende opvattingen. Was de VVD in het kabinet-Kok vóór de Melkert-banen? Ik denk het niet, maar de VVD kreeg van Kok en de eigen VVD-minister Zalm een mooie reeks van jaren met een steeds kleiner financieringstekort, en dat was een succes voor de VVD. Heeft één partij een stokpaard? Dan zetten de andere partijen hun stokpaarden er naast en mag van elke partij één stokpaard naar de finishlijn. Zo kan een kabinet accommoderen.

Compromisloos

Oud-minister Ad Melkert kreeg van politieke tegenstanders de koosnaam ‘rupsje nooitgenoeg’, maar hij begreep dat elke extra eis van zijn PvdA een prijs had in de vorm van een extra eis van VVD en D66. Kaag en Jetten lijken dat spel niet te willen spelen, leggen hun eigen eisen op tafel, en bewegen dan niet meer.

Kaag en Jetten zijn niet zo van compromissen sluiten en andere partijen ook wat gunnen. Dat bleek al direct toen minister Kaag zei dat ondanks de oorlog in Oekraïne en ondanks de driehonderd-euro-per-maand gas- en elektra-rekeningen er niet viel te praten over putten uit een deel van de 70 miljard tegen stikstof en CO2. Concrete begrotingen waren nog niet eens ingediend, maar aan de bedragen viel niet te tornen.

Crypto’s tegen CO2

Lastig ook voor de samenwerking met Kaag en Jetten: een blinddoek voor het buitenland, en aanhoudend onhoudbare, onwetenschappelijke claims voor het eigen gelijk.

Minister Melkert, bij voorbeeld, overlegde intensief met de OESO in Parijs over zijn Melkertbanen. Minister Kaag gaat ook graag over de grens maar landt dan  in Davos voor het World Economic Forum (WEF). De bobo’s die daar samenkomen blinken niet uit in kennis van de milieuproblematiek. Onlangs maakten ze reclame voor crypto-geld als middel tegen CO2. Veel gekker dan dat kan het niet.

Kaag heeft bij mijn weten nog nooit goed gesproken over de mix van bestrijden en aanpassen voor het CO2-probleem. Toch zou juist dat helpen om meer consensus te bereiken.

Onwaarheden

Intussen worden door de milieuministers steeds onwaarheden gesproken. Deze week beweerde landbouwminister Staghouwer dat organische landbouw even efficiënt kan zijn als landbouw met kunstmest. Hij zou dit jaar in Sri Lanka de werkelijkheid kunnen zien: hongersnood omdat de opbrengsten van het platteland zijn gehalveerd.

Ook over de kosten en opbrengsten van windmolens in de Noordzee worden continu onwaarheden beweerd (weglaten van de kosten van de kabels; rendementsberekeningen alsof de molens 24×7 stroom kunnen leveren; verwaarlozing van de kosten om fossiele energie in reserve te houden voor als er geen wind is; overoptimistische aannames over de levensduur; verwaarlozing van de kosten van afbraak en afvalverwerking).

Hopelijk worden de harten verwarmd

Krijgen we straks een koude winter, en is Kaag nog steeds minister van Financiën, dan moeten de anderhalf miljoen mensen die de 300 euro per maand voor energie niet kunnen betalen, maar in de gemeentebibliotheek gaan zitten om warm te blijven. Eurocommissaris Frans Timmermans – de man van de houtsnippers – is daar bang voor en accepteert nu dat prudente politici zo veel mogelijk steenkool en olie moeten bestellen voordat het koud wordt: ‘Europa moet voor de korte termijn terug naar kolen en olie… we komen nergens wanneer tekort aan energie leidt tot nog meer onrust en verdeeldheid. We moeten zorgen dat mensen in de komende winter niet in de kou zitten.’

Die uitspraak zal Timmermans niet makkelijk zijn gevallen. Als Kaag en Jetten niet snel met hem instemmen, en dat betekent CO2- en stikstofbudget vrijmaken voor aankoop van steenkool en olie en voor serieuze steun met de energiekosten, dan dreigt die onrust en verdeeldheid ook in Nederland. Maar dan worden de harten hopelijk verwarmd doordat VVD, CDA en CU Kaag en Jetten uit het kabinet gooien en ons blij maken met nieuwe verkiezingen.

We vallen u er zo weinig mogelijk mee lastig. Maar het is natuurlijk wel waar: Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Mogen we u noteren? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Gooi Kaag en Jetten uit het kabinet’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoeveel D66’ers hebben dit niet stiekem gedacht toen ze Kaag zagen hannesen tijdens de persconferentie over de Me Too-affaire in hun partij?

Ze straalde uit dat ze er alleen maar stond omdat ze er niet niet kon staan.

Toen de argumenten op waren – en dat was snel – viel Kaag terug op de verdedigingslinie waar het krioelt van angstige bestuurders en betrapte politici: ‘de media hebben het gedaan.’

Meltdown

Dat inmiddels 800 actieve leden van haar partij in een brandbrief om opheldering hadden gevraagd, telde kennelijk niet. Of zou ze vinden dat die ook door de media zijn misleid?

Het werd een meltdown van olympische proportie.

Uit piëteit heb ik de tv uitgezet.

Inmiddels blijkt uit peilingen dat binnen D66 het vertrouwen in Kaag bijna is gehalveerd; 20% wil zelfs dat ze opstapt.

Bij de kiezers is de score nog slechter: ze geniet het minste vertrouwen van alle ministers, zelfs minder dan haar partijgenote Ollongren en dat zegt wat. Volgens onderzoeker De Hond is haar partij inmiddels tien zetels kwijt.

Er is niemand die haar verdedigt.

Kamerleden en bewindslieden van D66 die na de persconferentie weer mochten spreken, hielden het op algemeenheden over het erkennen van fouten (‘nooit te laat’) en samen werken aan een veilige werkplek (‘als team’).

Voor zover ze van zich lieten horen.

Over Kaag geen woord.

Evenmin kwam er publieke steun van haar collegae in het kabinet en de coalitiepartijen. Ook al die hoge bestuurders van D66-huize zwijgen.  

‘Ophef’

Blijft over partijbrontosaurus Wolffensperger die het in een ingezonden brief in de Volkskrant van 23 april jl. voor haar opnam.

De brief werd direct verguisd, maar hij is juist erg de moeite waard. Het is de taal van patriciërs die de vrije pers prima vinden, zolang die zich maar netjes gedraagt.

Wolffensperger vindt die zedenzaak natuurlijk niet pluis, maar de maatschappelijke afkeuring is buiten proportie en alleen te verklaren uit ‘naijver’. Me Too wordt als alibi gebruikt om D66 en Kaag te beschadigen omdat zij te succesvol zijn. Achter dit alles zitten de media.

Niet netjes dus. Aldus Wolffensperger.

Is dit wat Kaag tijdens de persconferentie bedoelde toen ze – letterlijk – met een beschuldigende vinger naar de media wees?

Het zou zo maar kunnen.

Helemaal ongelijk heeft ze niet. De onthullingen van de Volkskrant over de Me Too-zaak waren spectaculair en de domme acties van D66 daarna eveneens. Daar schrijft geen journalist, hoe gerenommeerd en bezonken ook, een gortdroog stukje over. Preciezer, iedere journalist en columnist wil daar graag iets over zeggen. En dat deden ze. Ik ook.

Noem het ophef, maar ophef is als confetti op een verjaardagsfeestje. Het maakt het misschien gezelliger, maar gaat om het feestje.

Of beter, om de jarige.

En de jarige hier is Kaag. Die hoog te paard iedereen de les las. Toen zij wederom en nu op een thema dat ze bij uitstek had geclaimd, veiligheid voor vrouwen, pontificaal door de mand viel, was de boot aan.

Dat kun je vervelend vinden, maar het kan geen verrassing zijn. Maar dat was het wel en daar zit het probleem voor Kaag. Ze had kennelijk verwacht dat de pers haar wel zou helpen. Zoals altijd.

Ze had eerder juist de steun van de media

Vanaf het moment dat ze in beeld kwam als partijleider van D66 begonnen de media haar kopjes te geven. Lovende artikelen, dweperige interviews, een lange hagiografische documentaire bij de VPRO, fotoreportages van Kaag op verkiezingspad, zelfs haar gympen waren nieuws en geen talkshow of Kaag was van de partij. Kranten als NRC, Trouw en Volkskrant stonden bol van adoratie.

Als Wolffensperger de mediabelangstelling voor de Me Too-affaire disproportioneel vindt, wat denkt hij dan van de bakken kritiekloze bewondering die de media anderhalf jaar lang over Kaag hebben uitgegoten?

We kunnen er veilig vanuit gaan dat hij die passend en proportioneel vindt. Kaag is toch hartstikke goed? En D66 ook? En die journalisten zijn toch vrij in hun keuzes geweest? Nou dan!

Juichende supporters

U en ik weten dat dit onzin is. De media hebben de afgelopen periode, tot aan de publicatie in de Volkskrant over de Me Too-affaire, hun plicht verzaakt. Ze waren juichende supporters of nee, smoorverliefde pubers.

Het lijdt geen twijfel of Kaag vond deze bijval verdiend. Ze was immers overtuigd van haar morele gelijk. Ze was zoveel beter dan die Rutte die ze nog tijdens de formatiebesprekingen in een openbare lezing als een gladjanus wegzette. Zij zou alles anders doen. Beter! Nieuw leiderschap. Zij, de eerste vrouwelijke premier.

De media geloofden haar, tilden haar op het schild en kondigden de nieuwe tijd aan. Zo beïnvloedden ze de publieke opinie, stuurden het maatschappelijke debat en smoorden het tegengeluid.

Uiteraard hebben al die verliefde journalisten het wel eens voelen kriebelen. Toen Kaag haar eigen verkiezingsprogramma niet bleek te kennen, niet met Rutte wilde regeren en het toch deed, GroenLinks en PvdA liet vallen, Remkes als een dronkenman wegzette, de zedenzaak van Kamerlid en partijgenoot Smeets liet versloffen, de evacuatie uit Kabul niet wist te regelen, haar rol als minister van Financiën niet oppakte etc. etc. Maar elke keer won de liefde het.

Toedekken, negeren

Totdat twee journalisten van de Volkskrant, op het (rechte) pad gebracht door het slachtoffer van de zedenzaak bij D66, tot bezinning kwamen en bloot legden dat Kaag een ‘gewone’ politicus is. Misschien zelfs een stuk erger, want bereid om een zedenzaak toe te dekken, het slachtoffer te negeren en met de dader vrolijk verder te werken, met geen ander doel dan de hoogste plek in ons land te bereiken.

Dat brak de liefdesban die de media totdien had beheerst.

De journalisten gingen weer doen waarvoor ze op aarde zijn: artikelen schrijven in plaats van liefdesbrieven.

D66, de partij van de beeldvorming, is haar machtigste wapen kwijt. Dat is niet Kaag, maar de liefde van de media voor Kaag.

Paul Verburgt schrijft (vrijwel) wekelijks columns, artikelen of analyses voor Wynia’s Week over politiek en samenleving. U kunt de broodnodige, nuchtere en onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week mede mogelijk maken. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Kaag en de media: de liefde is over verscheen eerst op Wynia's Week.

Ze zou als voorbeeld dienen voor veel vrouwen die de kans niet altijd kregen, ook voor mij dus. Bij de Kamerverkiezingen van vorig jaar werd ons door Kaag ‘nieuw leiderschap’ beloofd. We kregen gestaag te zien wat dat inhield.

De belofte leek even ingeleverd te worden. Ze wilde een ministerpost eind 2021 nadat de langste Nederlandse kabinetsformatie ooit achter de rug was. Maar Kaag herpakte zich, en zei algauw dat ze diezelfde belofte zou waarmaken in haar nieuwe functie als minister van Financiën. Nieuw leiderschap dus.

Happy Ramadan

Nog veel belangrijker: we hadden de eerste vrouwelijke minister van Financiën. Dat werd van de daken geschreeuwd en het leek wel alsof Kaag bij alle talkshowtafels tegelijk te gast was.

Ze had ambitieuze plannen want Nederland stond voor grote investeringen, zei ze. En de ene bijzondere tweet volgde op de andere. ‘Abortus, een sterker Europa’ en afgelopen week ‘een happy ramadan toegewenst aan alle moslim- broeders en zusters’.

En ik? Ik begon me steeds meer af te vragen wat nieuw leiderschap inhield. Was het ook voor mij, dat nieuwe leiderschap? Want ik zat toch echt met andere dingen aan mijn hoofd. De stijgende benzineprijzen. Of ik de temperatuur thuis wel hoog genoeg kon zetten zonder verrast te worden door de rekening aan het einde van het jaar, de stijgende inflatie.

Niets over inflatie

Maar ik begin een beetje ongemakkelijk te worden van onze minister van Financiën. We staan voor grote uitdagingen in onze samenleving, maar als ik het ‘nieuwe leiderschap’ goed begrijp mag ik al blij zijn dat we voor het eerst een vrouw hebben die deze ministerpost bekleedt.

Het is niets nieuws dat Kaag woke is en elitair. In zekere mate hoeft dat niet af te doen aan haar kwaliteiten. Het wordt nu alleen duidelijker dat die agenda door je strot wordt geduwd, zonder schaamte. Zelfs op momenten van nood gaat die agenda voor. Zonder een beetje te doen alsof andere zaken misschien wel belangrijker zijn.

Zaken die ons dagelijkse leven raken. Als we een weekend met de auto naar onze ouders willen in een andere stad. Als we in maart en april nog steeds winterweer hebben en de verwarming hoger willen zetten. Waarom gaat het niet daarover op haar tijdlijn?

Waar is Kaag als het over Financiën gaat?

Pieter Omtzigt stelde laatst terecht deze vraag via Twitter: ‘In de tijdlijn van de minister van Financiën @sigridkaag gaat het over Oekraïne, verkiezingen, abortus en meer. Maar niets over inflatie en koopkracht. Dat zijn megaproblemen. De grondwet en het regeerakkoord praten over bestaanszekerheid. Die is in groot gevaar voor velen.’

Sigrid Kaag blijkt niet alleen een vrouw die graag wil en kan, ze is ook een vrouw die zich geen zorgen hoeft te maken over basisbehoeftes. Nee, zij kan zich over grotere idealistische zaken bekommeren.

Ik weet nu wat nieuw leiderschap betekent. Het betekent dat je zonder economische achtergrond een ministerpost kan bekleden. Dat je het voortdurend kunt hebben over zaken die niet tot je post behoren, maar die jij al veel langer op je agenda hebt staan en prioriteit geeft. Nieuw leiderschap is voor gevorderde vrouwen!

Sujet Shams is publiciste. Ze schrijft van tijd tot tijd voor Wynia’s Week over haar leven en wat haar opvalt. Wynia’s Week wordt gedragen door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Nieuw leiderschap is alleen voor gevorderde vrouwen! verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is goed verklaarbaar. De rijken verdienen meer geld uit investeringen, en winst wordt lager belast dan inkomen uit arbeid. Ook doen rijkelui niet per se meer boodschappen, dus betalen ze in verhouding tot hun inkomen in totaal minder btw dan een gezin met een laag inkomen. Rijke Nederlanders zouden dus iets aan de scheve verhouding kunnen doen door meer te gaan eten, maar dan heb je weer een ander probleem.

Minister van Financiën Sigrid Kaag (D66) is niet blij: ‘De verdelingseffecten zijn heel anders dan de bedoeling is.’ De sterkste schouders moeten volgens haar de zwaarste lasten dragen. ‘Als je volgens dat principe wilt werken, moeten we nog stappen maken.’

Maar we werken al volgens dat principe. Het inkomen van de 50 procent laagste inkomens wordt tot gemiddeld 129 procent aangevuld met toeslagen en sociale zekerheid. Iemand met een inkomen van 17.524 euro betaalt 9.695 euro belasting, maar ontvangt gemiddeld 22.541 euro van de staat. Vooral de uitgaven aan de bijstand en langdurige zorg zijn volgens het CPB sterk nivellerend. De hoogste inkomens maken daar veel minder gebruik van.

Nederland is al erg gelijk

Kaag kijkt alleen naar hoe de belastingen worden geheven, maar het is veel belangrijker hoe de opbrengsten wordt (her)verdeeld. De 10 procent rijkste Nederlanders verdienen 32 procent van het geld. Daar houden ze netto 25 procent van over. De onderste 50 procent verdient 19 procent van het geld, maar komen dankzij alle nivellerende maatregelen uiteindelijk op 29 procent uit.

Dat is internationaal vergeleken veel. Er zijn weinig landen met een gelijkere inkomensverdeling dan Nederland. We laten alleen de Scandinavische en voormalige Oostblok-landen voor. In Nederland zit je met tweeënhalf keer het gemiddelde jaarinkomen al in de top 10 procent. In Amerika moet je daarvoor vierenhalf keer het gemiddelde jaarinkomen verdienen. De kloof tussen arm en rijk is daar veel groter. Dan doen we het hier niet slecht.

Het bericht Verder nivelleren is niet nodig verscheen eerst op Wynia's Week.