Trump denkt in deals, Poetin in processen. Toen Witkoff en Kushner in Moskou waren, verbleef daar nog een hoogwaardigheidsbekleder: de Chinese minister van buitenlandse zaken Wang Yi. Hij had een gesprek met Sergej Sjojgoe, het hoofd van de Russische Veiligheidsraad. Geen toeval. De week ervoor had de Chinese president Xi Jinping een telefoongesprek met Trump om de claim op de hereniging met Taiwan nog eens duidelijk te maken. In Moskou bevestigden Wang Yi en Sjojgoe nadrukkelijk het één-Chinabeleid. Rusland-China presenteren zich als machtsblok.

Geopolitieke herverkaveling

De onderhandelingen gaan niet meer exclusief over Oekraïne, maar over een geopolitieke herverkaveling, waarin drie grote mogendheden – VS, China en Rusland – de leiding hebben en een ‘linkage’ aanbrengen tussen diverse kwesties. Dossiers worden gekoppeld en dat maakt een vredesregeling voor Oekraïne juist moeilijker. Amerika onderhandelt met oog op het Amerikaans belang. Volgens de meeste Amerikaanse politici ligt dat belang in, wat Europeanen zouden noemen, het ‘Verre Oosten’. Omgekeerd is voor Amerikanen Oekraïne een ‘far away country, we know little about’.

Het gevolg hiervan is dat Europa aan de zijlijn staat, onderling verdeeld, met drie grote landen – Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk – die intern zijn verzwakt. Duitsland is inmiddels een land zonder kompas en bondskanselier Friedrich Merz is stuurloos. In Groot-Brittannië is Nigel Farage de meest populaire politicus en Frankrijk is de facto failliet. Voor Moskou zijn het drie brullende muizen. Erger: de Amerikanen hebben niets op met de Europese Unie. Ursula von der Leyen, voorzitster van de Europese Commissie, wordt ongezien ter zijde geschoven en de Hoge Vertegenwoordigster voor het Buitenlands Beleid, de Estse Kaja Kallas, wordt genegeerd. Haar uitgesproken doel is om Rusland, na de ‘overwinning’, op te splitsen in kleine staatjes. Daarmee zet ze de EU voor paal. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Marco Rubio, weigerde haar te ontmoeten.

In deze situatie zit Poetin ontspannen achter zijn schaakbord want waarom zou hij een diplomatieke prijs betalen voor doeleinden die hij militair kan bereiken? Poetin is een machthebber die de Verlichting heeft overgeslagen en verschilt in militair denken niet veel van Jozef Stalin. Neem het ‘28 Punten Vredesplan’, oftewel het ’28PPP’.

Het was direct zichtbaar dat de tekst ervan was opgesteld in het Russisch, door Russen. Het spreekt in punt 2 over een ‘volledig non-agressieakkoord’ tussen Rusland, Oekraïne en de NAVO’. In het Russisch denken is een ‘non-agressiepact’ een gebruikelijk fenomeen, zoals het Hitler-Stalin-pact van 23 augustus 1939. Op 22 juni 1941 viel Duitsland echter de Sovjet-Unie aan en schond Hitler het pact, tot grote verrassing van Stalin. De term ‘non-agressiepact’ komt in het Amerikaans politieke denken niet voor want de VS komt immers op voor ‘vrijheid en democratie’. Dat is géén agressie. Ook het denken in invloedssferen en ‘bufferzones’ is typerend voor het vroegere Sovjet-machtsdenken, dat Poetin altijd nog typeert.

Russisch verlanglijstje

Voor Poetin zijn 3 kwesties essentieel in het ‘28PPP’:

1. Oekraïne wordt geen lid van de NAVO; geen NAVO-troepen op Oekraïens grondgebied.
2. Rusland krijgt de gebieden in Oekraïne die het opeist, zoals de hele Donbas.
3. Het Oekraïense leger mag maximaal 600.000 militairen tellen.

De aanpak doet denken aan de werkwijze op de Conferentie van Berlijn in 1884-1885, toen Afrika werd opgedeeld tussen de koloniale mogendheden. Afrikanen hadden geen enkele inspraak. Oekraïne mocht alleen eigen opinies ventileren via Europese landen. Het ‘28PPP’ maakt van Oekraïne een bufferzone.

Qua gebieden zou volgens ‘28PPP’ Donetsk, deels nog in Oekraïense handen, volledig in Russisch beheer overgaan door de terugtrekking van Oekraïense troepen, waarna het verlaten gebied een ‘gedemilitariseerde bufferzone’ wordt onder Russisch bestuur. Het is niet verwonderlijk dat Marco Rubio, in een informele context, ’28PPP’ een ‘Russisch verlanglijstje’ noemde.

In overleg met Oekraïne hebben Europese landen, in gesprekken met Rubio, pogingen gedaan om ’28PPP’ te amenderen. De EU probeerde vooral clausules rondom een verbod op Oekraïens NAVO-lidmaatschap, het afstaan van Oekraïense gebieden en de toegestane Oekraïense legersterkte te verwateren.

Essentieel was de Europese amendering van de relatie Oekraïne en NAVO. De EU stelde: ‘Oekraïense toetreding tot de NAVO vereist consensus onder NAVO-lidstaten en die is er niet.’ Dit zet de deur naar Oekraïens NAVO-lidmaatschap op een kier. Een ander punt: ‘De NAVO heeft geen permanente troepen in Oekraïne onder zijn commando, in vredestijd’. De Oekraïense legersterkte zou op 800.000 moeten uitkomen.

Poetin heeft de ‘Europese inbreng’ volledig afgewezen en stelde dat Europa ‘zichzelf buiten spel’ heeft gezet. Rusland wil Europa er helemaal niet bijhebben, wat niet moeilijk is want de EU is geen reële machtsfactor en de drie grote landen zitten politiek en financieel-economisch in de put. De Amerikanen moeten Europa wel aanhoren maar spreken liever zélf met Oekraïne en doen dat alsof het een stout kind is. Europa zit in de rol van burgemeester in oorlogstijd, om ‘erger te voorkomen’.

Dappere Belgen

Bovendien is er Europese onenigheid over het inzetten van de geschatte 148 miljard euro aan bevroren Russische tegoeden, die zijn gestald bij effectenbewaarder ‘Euroclear’ in Brussel. De EU wil deze tegoeden inzetten ten bate van Oekraïne, maar België – de meest pro-federale EU-lidstaat – is tégen. Premier Bart De Wever vreest een exodus van grote financiële tegoeden uit België. De eerste Vlaams-nationale premier van België redt België. Zoals Julius Caesar al zei: ‘Van alle Galliërs zijn de Belgen het dapperst’. Poetin kan dat enkel beamen.

Poetin zet China mede op het schaakbord met de kwestie Taiwan. Daarmee verbreedt hij de machtsstrijd, met steun van Xi Jinpin. Het geeft hem de ruimte, ondanks alle ‘vooruitgang’ met ‘28PPP’, om geen concessies te doen. De militaire operaties verlopen min of meer gunstig voor hem, terwijl hij Oekraïne blijft terroriseren met luchtaanvallen op energiecentrales. De Oekraïense bevolking lijdt onder kou en donkerheid.

‘Niets aan de hand’ in Moskou

Dat staat in schril contrast met Moskou waar het leven min of meer zijn gang gaat, al verdwijnen Europese auto’s geleidelijk uit het beeld, verdrongen door Chinese. Poetin wil de Amerikaanse onderhandelaars laten zien dat er niets aan de hand is. Zo ging Kirill Dmitriev, hoofd van het Russische Directe Investeringsfonds en vertrouweling van Poetin, een wandeling maken met Witkoff en Kushner op het Rode Plein; op weg naar een goede lunch in de Petrovka-straat. Volgens The Spectator zonder opvallende bewaking, met als doel te tonen dat het leven in Moskou ‘normaal’ is. Dmitriev studeerde in Amerika en kent het land. Zijn vrouw is goed bevriend met Poetins jongste dochter, de 37-jarige Ekaterina Tichonova. Dmitriev leidt Witkoff door Moskou. Of leidt hij hem om de neus?

Hoe ongeduldiger Trump, hoe eerder hij bereid is een Russisch-Amerikaans ‘28PPP’ door te drukken. Op Europese ‘bondgenoten’ is hij uitgekeken, en Oekraïne ‘moet luisteren’. Trump staat voor Congresverkiezingen in 2026. Hij moet de meerderheid in het Congres behouden, anders dreigen er weer afzettingsprocedures. Trump is gehaast. Poetin heeft daar allemaal geen last van. 

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Oekraïne: Trump is ‘a man in a hurry’, Poetin schaakt rustig verder en Europa doet er niet toe verscheen eerst op Wynia's Week.

De toespraak klonk alarmistisch, alsof de Russen voor de deur staan. Alarmisme was eerder de methode bij het Nederlandse energie- klimaatbeleid dat momenteel verzandt in hoge kosten en economische stagnatie. Rutte deed een Call to Arms tussen de glinsterend spiegels.

Late bekering

De toespraak was kort en krachtig, naar Amerikaans model. ‘De veiligheidssituatie is ongetwijfeld de slechtste in mijn leven’, aldus Rutte. Daarna schilderde hij een beeld alsof heel Europa elk moment door Rusland kan worden overvallen. Het klonk jaren ’30-achtig: ‘Poetin probeert Oekraïne van de kaart te vegen. Hij probeert een fundamentele verandering door te voeren in de Europese veiligheidsarchitectuur die ons decennia veiligheid bood. Hij probeert onze vrijheid en levenswijze te verpletteren. Zijn patroon van agressie is niet nieuw. Maar té lang deden we niets, we traden niet op. Georgië in 2008, de Krim in 2014’.

Rutte sprak in Brussel weinig over de voorgeschiedenis. Echter: hij werd in 2010 premier van Nederland en bepleitte, net als destijds de Duitse Bondskanselier Merkel, een goede relatie met Poetin. Ze hielden dat lang vol. Voor Rutte eindigde die relatie pas met het neerhalen van de MH-17 op 17 juli 2014. Merkel ging langer door met de Duitse Ostpolitik, en kreeg dat pas na de Russische invasie in Oekraïne op 24 februari 2022 op haar brood gesmeerd. De schreeuw van de havik klinkt wat schel zonder zelfreflectie over dat verleden.

Met de nieuwe baan komt een nieuw masker. De verklaring begon op 22 november jl. toen Rutte een bezoek bracht aan de pas herkozen Amerikaanse president Donald Trump in Mar-a-Lago, zijn riante onderkomen in Florida dat intussen bedevaartoord is geworden voor regeringsleiders, vrienden en tegenstanders, vooral uit kringen van progressieve media die met hem willen aanpappen. Rutte kreeg zijn job description nader uitgewerkt: ‘Europa moet méér betalen aan de NAVO, anders….’. Er volgen dan enkele bespiegelingen die voor sommige Republikeinen voor de hand liggen, zoals ‘Europa moet het zelf maar uitzoeken’. In het Congres is er, zowel in Senaat als Huis van Afgevaardigden, een grote meerderheid voor de NAVO als veiligheidspact. Dat animo daalt echter, als Amerika het leeuwendeel moet betalen.

Zo kreeg Rutte de duidelijke taakstelling mee: De huidige norm van 2% is niet voldoende. Het moet naar 3% en liever zelfs 4%. Dat is een moeilijk verhaal voor Rutte want Europa werkte zichzelf de economische put in met het energie- en klimaatbeleid dat ooit aan burgers werd verkocht met alarmistische verhalen en scenario’s over het einde van de wereld.

Volgens Trump is dat beleid een ‘green scam’ die hij zelf in Amerika gaat afschaffen. De kiezers steunden hem. Trump gaat ook de muur tussen Mexico en de VS afbouwen om illegale immigratie te stoppen. Europa zit intussen midden in een migratiecrisis die boze kiezers en wankele regeringen heeft voortgebracht.

Nederland valt Rutte bij

Duitsland én Frankrijk, de twee kernlanden van de EU, hebben verkiezingen in het vooruitzicht. De Duitse regering van Olaf Scholz is gevallen en de Franse premier Michel Barnier is door het Franse parlement naar huis gestuurd. En dan komt Rutte met zijn 3% norm; eigenlijk willen de Amerikanen 4% maar bij dat percentage doet de nieuwe secretaris-generaal voorlopig wat wasverzachter.

Hij ziet geen andere uitweg dan een alarmistische noodbel: de Russen komen! Misschien niet in persoon, maar wel via digitale wegen om banken, vliegvelden, ziekenhuizen of ministeries plat te leggen. Dát was zijn missie op 12 december in Brussel. Voor het huldebetoog stonden de notabelen te dringen: de Nederlandse minister van Defensie Ruben Brekelmans, een sympathieke persoon die bij mijn weten geen militaire ervaring heeft. Gelukkig kreeg hij meteen bijval van de, zoals Trump ze noemt, ‘televisiegeneraals’. En natuurlijk de hoogste Nederlandse militair bij de NAVO, admiraal Rob Bauer en de huidige Commandant der Strijdkrachten (CDS), Onno Eichelsheim.

Het is uiteraard een kniesoor die daarover valt, maar de twee hoge militairen dienden ten tijde van premier Rutte en werkten mee, in het beste geval met tegenzin, aan het afbraakbeleid dat het kabinet-Rutte doorvoerde op Defensie. Alleen de toenmalige minister van Defensie, Hans Hillen (CDA) verzette zich, maar kreeg van de woedende premier te horen dat hij de keuze had: schikken of aftreden. Nederland verkocht alle tanks. Onder andere aan Finland, dat onlangs NAVO-lid is geworden. Zo staan onze tanks dan tóch nog aan de oostgrens van de NAVO.

Cash of pinnen?

Voor een alarmistische boodschap is veel alarm nodig om het maatschappelijk draagvlak te creëren. Dat wordt in stelling gebracht, zoals met de mededeling dat burgers contant geld in huis moeten houden. Ingeval van digitale aanvallen op banken waardoor je niet kunt pinnen. Vermoedelijke dader van een hybride-aanval: Rusland. Dat is mogelijk maar het vreemde is dat de overheid voordien precies het tegenovergestelde bepleitte: alleen pinnen was pluis.

Koningin Máxima werd zelfs op pad gestuurd om ‘digitaal geld’ aan te prijzen, onder andere in de Derde Wereld. Er zou zo mogelijk een ‘digitale euro’ moeten komen die cash overbodig maakt, want dat laatste maakt belastingontduiking makkelijker. In Nederland is het nu vooral pinnen, maar in onze buurlanden is cash nog altijd koning. Nu klinkt de alarmbel van Rutte en maakt cash toch weer een kans. Want… de Russen!

Ik ben het met Rutte eens dat de NAVO de hoeksteen is voor ons veiligheidsbeleid. Staat de NAVO er slecht voor? Nee! Na de Russische invasie in Oekraïne is het aantal leden gegroeid tot 32, onder andere met Zweden en Finland. Werken in het leger is weer populair in Nederland en maatschappelijk aanvaard. Dat laatste is wel eens anders geweest. Onze Oost-Europese bondgenoten zoals Polen houden sterke legers op de been. Met artikel 5 van het NAVO-verdrag op zak, zitten de 3 Baltische staten beschermd.

Ik werkte ooit in het Brusselse kabinet van de Estse EU-Commissaris Siim Kallas en bezocht Estland. Als je daar bent en op de landkaart kijkt, ziet de wereld er geopolitiek wel wat anders uit dan in Nederland. Goed dat ze in de NAVO zitten. Door de NAVO-uitbreiding is de Oostzee eigenlijk een NAVO-zee geworden. Er loopt nu een ijzeren gordijn van Noord-Noorwegen tot het zuiden van de Zwarte Zee. Ooit liep de scheidslijn dwars door Duitsland en Berlijn.

Onderhandelen of bewapenen?

Verder: kijk naar de situatie in Oekraïne. Poetin meende er in drie weken heer en meester te zijn. Dat viel zwaar tegen. Oekraïne bleef overeind, het Russische leger kwam vast te zitten. Er is nu een uitzichtloze uitputtingsoorlog waarbij Rusland een beroep moet doen op militairen uit Noord-Korea. Russen ontvluchten juist mobilisatie, ze willen helemaal niet naar het front van Magere Hein.

Met een alarmistisch discours oogst Rutte inzake defensie hetzelfde als Frans Timmermans inzake klimaat: ongeloof. Bangmakerij werkt kortstondig, daarna slaat het om. Burgers voelen zich bedrogen en zetten de voet dwars bij de stembus. Geef een eerlijk beeld: onderbouw de noodzaak van een hoger defensiebudget feitelijk en presenteer een plan voor bijvoorbeeld een Europese wapenindustrie naar Airbus-model. Alarmisme is een vorm van paniekzaaierij. 

Het is hoogst merkwaardig. Rutte predikt een ‘oorlogseconomie’ en Trump wil onderhandelen met Poetin en Zelensky over een vredesregeling in Oekraïne. Wat zou een gewone burger in Europa verkiezen?  

Eind 2024 verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en zeker ook in Nederland een politieke omwenteling voltrekt. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan onder meer HIER worden besteld.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Hartelijk dank!

Het bericht In Brussel heeft Mark Rutte weer een nieuw masker opgezet verscheen eerst op Wynia's Week.

Meer dan ooit tevoren worden deze ‘Europese verkiezingen’ een strijd tussen links en rechts, tussen meer en minder macht, geld en bevoegdheden naar Brussel. Dat proces wordt nog versterkt doordat in heel wat EU-landen – waaronder Nederland – ook regeringen kritischer zijn geworden op de Europese eenwording. En dat terwijl de Brusselse trein normaliter de neiging heeft door te denderen.

Het woord is aan Jan Werts. Of dat nieuwe Europese migratiepact waar veel van wordt verwacht de asielinstroom zal beperken? Werts: ‘Ik ken hier in Brussel eigenlijk niemand die gelooft in de uitvoering van dat pact.’

Dit voorjaar begint de EU toetredingsonderhandelingen met Oekraïne en Moldavië. Is dat geen gevaarlijke vlucht naar voren, meer landen erbij en uitgerekend landen in oorlog of onder Russische intimidatie?

Werts: ‘Om tot zaken te komen probeer je altijd in de gedachtewereld van jouw tegenpartij te komen. Doen we hier even. In 1989 valt de Berlijnse Muur. In 2004 haken wij acht Oost- en Midden-Europese landen aan, waarvan drie (Baltische staten) tot de Sovjet-Unie hoorden. In 2007 nog eens twee: Roemenië en Bulgarije. In 2013 arriveert Kroatië in Brussel. Moskou gaf op dit enorme verlies aan invloed geen kick. Tot zover was er kennelijk daar geen probleem.

‘In 2008 opent de NAVO in Boekarest de optie om Oekraïne en Georgië later toe te laten. President Bush junior wilde dat lidmaatschap daar zelfs meteen toestaan. De Europese leiders onder aanvoering van Merkel en Sarkozy stonden echter op de rem.

‘Mijn bevriende collega’s Frans Boogaard (AD) en Hans de Bruijn (GPD) waren erbij en zaten bij de persconferentie helemaal vooraan. “Na de persconferentie moesten wij de spuugdruppels van de daar eveneens genodigde volop fulminerende Poetin van onze wangen wrijven. Zó totaal woedend was hij”, zegt Boogaard nu. Achteraf kun je je afvragen hoe het was gelopen als Bush zijn zin had gehad. Waren we er dan zonder oorlog af gekomen? Of hadden we al veel eerder een juist veel grotere oorlog gehad? In elk geval had het Westen al die jaren wel meer begrip mogen tonen voor de gepijnigde Russische gevoelens, en had het meer moeten doen om met Rusland on speaking terms te blijven.’

‘Zet die bijeenkomst dan misschien de toon voor de verwijdering van vandaag? Nadien worden Albanië, Bosnië-Herzegovina, Montenegro, Moldavië, Noord-Macedonië, Servië en het supergrote Oekraïne (voorheen behorend tot de Sovjet-Unie) allemaal serieuze kandidaten voor het volledige EU-lidmaatschap. Met Wit-Rusland wordt ook nog aangepapt, maar dat mislukt. De lange westkant van Rusland grenst nu aan EU-landen (of kandidaten). Vervolgens zoekt Brussel ijverig overeenkomsten van samenwerking met de landen zuidelijk onder Rusland. Zoals Armenië, Azerbeidzjan, Georgië, Kazachstan, Oezbekistan enz.  Kijk op de landkaart en je schrikt (zeker als Rus): tweeëntwintig landen uit de invloedsfeer van Moskou gehaald. Het lijkt op ‘n omsingeling, traditioneel hét angstbeeld van de heersers over Rusland.

‘Wél met één toevoeging: genoemde landen willen allemaal weg uit de Russische invloedssfeer. Mogen wij ze dan weigeren?’    

Henry Kissinger zei lang geleden al dat als je een club wilt verzwakken je die vooral eindeloos moet vergroten. Waarom lijkt niemand in Brussel dat te beseffen?

‘Midden jaren zeventig interviewde ik de Belgische eerste minister Leo Tindemans, destijds gezaghebbend in Europa. Ik herinner mij, dat hij (off-the-record) ongelukkig was met de uitbreiding van zes naar negen landen, wat later naar twaalf, enzovoort. Vandaag naar de EU van 36 landen waarop men nu aanstuurt. Wil je een hecht en sterk verenigd Europa bouwen dan kan dat alleen met de Oude Zes. Of hoogstens met negen, dus inclusief het VK, Denemarken en Ierland, was ’s mans overtuiging.

‘Waarom Tindemans dat nooit openlijk zei? “Elke Europese staat kan verzoeken tot dit Verdrag te mogen toetreden” (artikel 98 EGKS-verdrag van 1951). Zo staat het tot op vandaag in alle Europese verdragen.’

Er is een nieuwe golf richting Europese defensie gaande, onder invloed van de Russische agressie en onzekerheid over de VS. Maar hoe realistisch is het dat het wat wordt? ‘Europese’ troepen zijn nooit wat geworden. Er is geen buitenlandse politiek die nodig is voor een gezamenlijke defensie.

‘Je kunt pas over een Europees leger spreken nadat je een stevig collectief buitenlands beleid hebt. Hoe wil je anders over “oorlog en vrede” besluiten? Voor defensie is een gemeenschappelijke strategie en een uniform commando vereist. Maar hoe dan? Duits legercommando namens Europa? Uitgesloten. Of gaan de Fransen de Duitsers bevelen? 

‘Van dat vereiste buitenlands beleid is na zeventig jaar proberen en lippendienst geen sprake. Israël, Rusland, Venezuela, de Palestijnse staat, China, welk spanningsveld je ook noemt, de EU-27 denken er (vaak sterk) uiteenlopend over. “Team Europe” kakelt per kakofonie omdat de gekoesterde nationale belangen te veel verschillen. Geen hoofdstad piekert er over haar nationale autonomie wat te dimmen, laat staan in te leveren. De grote landen zéker niet, de kleintjes evenmin. “De EU is helaas slechts een toeschouwer” (Zaungast), zo commentarieert de gezaghebbende Neue Zürcher Zeitung. 

‘De EU-landen doen er beter aan niet massaal aan hun NAVO-verplichting te blijven verzaken om minimaal twee procent van hun welvaart (bbp) in defensie te steken. En hun defensie-industrie onder de regels van de Europese interne markt te brengen, met als gevolg forse kostenbesparingen. Dat zou Europa echt versterken. Beter dan het hedendaagse bla-bla over een oorlogseconomie of een onbereikbaar gezamenlijk buitenlands optreden.’

Een andere poging tot Europese oplossing: het pact voor het indammen van illegale immigratie. Wat zeg jij?

‘Wordt het zojuist in Brussel afgesloten migratiepact werkelijk uitgevoerd? Dat zal immigratie dan zeker indammen. Er ligt nu een gedetailleerd akkoord en dat is gezien de spanningen rond dat dringende probleem, best knap werk. Maar Polen en Hongarije liggen nu al(weer) volop dwars. Ik ken hier eigenlijk niemand die gelooft in de uitvoering van dit pact. In september 2015 is een vergelijkbaar politiek bindend akkoord gesloten. Dat is later bevestigd door het Hof in Luxemburg, maar vervolgens door de hoofdsteden nooit gerealiseerd. Dus ondanks de intussen voortgaande migrantenstroom richting EU: twee tot drie miljoen nieuwkomers per jaar, het getal schommelt nogal. 

‘Speciale akkoorden voor beperking van de toestroom zoals met Turkije, Tunesië, Mauritanië en Egypte lijken mij effectiever en bovendien humaner gezien het kerkhof dat de Middellandse Zee is. Tot nu toe krijgen alleen de landen die migratie buiten de EU om zelf regelen – zoals Denemarken, intussen Zweden – het opgelost.’

Mark Rutte was bijna veertien jaar het gezicht van Nederland in de EU. Hoe zou je zijn ‘Europese record’ samenvatten? Heeft hij iets voor Nederland bereikt in Europa?

‘Geen Nederlandse regeringschef kreeg via de Europese Raad voor elkaar wat Rutte is gelukt. Ik heb ze alle zeven vanaf Joop den Uyl in 1975 hier bezig gezien. Houdt voor ogen dat Duitsland en Frankrijk daar samen de toon zetten. In crisessituaties speelde Rutte daar dan, ook volgens buitenlandse media, zijn rol.

‘Ik noem de tsunami aan vluchtelingen van 2015-2016 met als gevolg de geslaagde EU-Turkije Deal. Of neem juli 2015: Griekenland failliet. Kanselier Merkel, president Macron, Raadsvoorzitter Tusk en premier Tsipras sluiten in urenlang nachtelijk beraad het conceptakkoord. Opnieuw is Rutte dan de enige van de reeks andere leiders die daar weer aanwezig is.

‘In 2020 leidt Rutte de groep van zuinige landen (met Denemarken, Finland, Oostenrijk en Zweden). Zij ageren tegen 500 miljard aan giften aan vooral zuidelijke landen tot herstel van de coronacrisis. Zij slagen er dwars tegen Duitsland en Frankrijk in, dit bedrag te verlagen naar 390 miljard.’

Hoe kijken ze in Brussel en in andere hoofdsteden tegen het kabinet ‘Wilders I’ aan? Of wordt ervan uitgegaan dat de soep niet zo heet gegeten wordt? Is het populisme het nieuwe normaal?

‘De recente draai van “radicaal rechts” om niet meer uit de EU te stappen (lukt toch niet) maar die te ondergraven, komt hard aan. “Het Europese project staat voortaan van binnenuit op het spel”,  zegt de vooraanstaande Franse socialist en voormalig Eurocommissaris, Pierre Moscovici in een interview met de Brusselse Le Soir, van 20 maart.

‘Zelf denk ook ik overigens dat de soep niet zo heet gegeten wordt. Rechts wil zich vooral bewijzen als alternatief voor links, dat wordt de inzet. Zo gezien is de komende politieke wending in Nederland, of ze nu lukt of niet, als politiek conflict goed voor de democratie.’

Gaat Nederland straks een andere positie innemen in het Europese krachtenveld?

‘Zeker weten. Laat onze nieuwe premier voorlopig hier vooral achter de Duitse kanselier aanhobbelen. Dan maak je als Nederlander geen brokken.

Je telt als leider van een kleiner land pas mee als de buitenlandse pers zich na de Europese top om je verdringt. Rutte arriveert hier in 2010. Maar pas vanaf ongeveer het Nederlandse Raadsvoorzitterschap van 2016 komt hij uit de verf. De nieuwkomer moet zich in dit grote gezelschap eerst maar ‘ns bewijzen en het spel leren doorzien.’ 

Nederlandse politici als Rutte, Timmermans en Hoekstra hebben er een handje van om zuidelijke en Oost-Europese landen te kritiseren. Kan Nederland niet beter voor zichzelf opkomen dan anderen de maat te nemen?

‘Het is in de Europese Raad totaal ongebruikelijk dat nationale leiders daar elkaar openlijk bekritiseren. Rutte doet dat wel. Eerst tegen Griekenland en Italië. Later volgen Polen en Hongarije. Zo kreeg hij de bijnaam “sheriff Rutte”. 

‘In 2021 protesteert een ruime meerderheid van de leiders per brief tegen Hongaarse wetgeving over seksuele opvoeding en bescherming van het gezin die tegelijk negatief focust op de LGBTQ+-gemeenschap. In de eerstvolgende Europese Raad gaan diverse leiders daarop door. 

‘Maar alleen Rutte vraagt de Hongaarse premier Viktor Orbán waarom hij niet uit de Europese Unie stapt. “Daar hebben we verdragsartikel 50 voor. Hongarije moet op dit punt op de knieën”,  zegt hij staande voor de Nederlandse ambassade, waar de LGBTQ+-regenboogvlag demonstratief aan de gevel wappert. “Ofwel ben je lid van de EU en deel je de waardengemeenschap, ofwel ga je eruit”. Mooi gezegd, maar heeft het enig effect gehad?’

Het Europees parlement krijgt mogelijk een veel eurosceptischer samenstelling. Dat is een fundamentele zwaai. Tot dusver was dat juist de EU-fanclub. Wat zijn de gevolgen?

‘Voor het eerst gaan twee nu nog kleine politieke fracties meetellen, afhankelijk van de verkiezingsuitslag. De ‘eurorealistische’ Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) zijn sterk pro-NAVO en voor het behoud van de nationale zelfstandigheid. Zij telt 67 op nu 705 parlementsleden. Minder migranten en minder Brusselse regelneverij zijn prioriteiten. Onder meer de SGP, JA21, regeringspartij Broeders van Italië (met premier Meloni, power woman in de Europese Raad) en het Poolse Recht en Rechtvaardigheid zitten hier bij elkaar. Volgens de prognoses klimmen zij naar 85 zetels.

‘Dan het radicaal-eurokritische Identiteit en Democratie (ID) met onder meer de PVV, FVD, het Franse Nationaal Front, Vlaams Belang, de Italiaanse Lega en Alternative für Deutschland (AfD). Telt nu 62 leden en zou naar 98 gaan. Kloppen de prognoses – wat nog wel onzeker is – dan worden de radicalen in negen EU-landen, waaronder Nederland, de grootste. Tel je de genoemde twee op – hoewel ze wel verschillen – dan draait die combine uit op ongeveer 180 leden. Dat is meer dan de 173 waarop de EVP/CDA/BBB/NSC – in Straatsburg altijd de grootste – zou eindigen.

‘Dat telt. Zo’n parlement staat ongekend kritisch tegenover een Europees klimaat- en milieubeleid en migranten uit moslimlanden. Tegelijk zullen de middenpartijen wat richting rechts opschuiven willen ze niet weggevaagd worden zoals met het CDA gebeurde.

‘Komende jaren mikt de Europese Raad op migratie, defensie, veiligheid en een internationaal sterker bedrijfsleven. Er is dan voortaan duidelijk minder focus op klimaatverandering of milieubeheer, citeert nieuwsagentschap Politico van 11 april uit een uitgelekte beleidsnota. Bullets not bees, zo vatten zij het samen. Direct na het vertrek van Timmermans uit Brussel is voorzitter Von der Leyen dan ook al gaan bijsturen. Zij wil aanblijven tot 2029.’

Jan Werts is sinds 1975 EU-correspondent in Brussel. Hij promoveerde daar in 1991 op de besluitvorming in de EU. Hij is auteur en coauteur van tien boeken over Europa.  

Wynia’s Week wordt gedragen door de donateurs. Doe u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Alleen wie migratie buiten de EU om regelt – Denemarken, Zweden – krijgt het tot dusver opgelost’ verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Russische spionage is het laatste jaar drastisch van karakter veranderd. Voorheen kon het land in Europa gebruikmaken van spionnen met een dekmantel als diplomaat op Russische ambassades in het buitenland. Zij probeerden bronnen te werven en aan inlichtingen te komen. Maar sinds Europese landen in 2022 na de inval in Oekraïne diplomaten gingen uitzetten – Nederland stuurde zeventien Russen terug naar Moskou – moet het land een andere strategie kiezen. Digitale spionage biedt uitkomst.’

Onze energievoorziening is vast ook doelwit

Voor de hackers van Ruslands militaire inlichtingendienst GROe is Nederland als doorvoerland van westerse wapens extra interessant. Niet toevallig, aldus de Volkskrant, zijn Russische infiltratiepogingen ontdekt bij toeleveringsbedrijven van het ministerie van Defensie: ‘Op het moment dat Europese leiders steeds luider waarschuwen voor een mogelijke oorlog met Rusland, probeert dat land op tal van manieren de Europese Unie en de NAVO te ondermijnen.’

‘Tal van manieren’: laten we daar eens op doorborduren. Want bij hun pogingen om de westerse democratieën te verzwakken, zullen de heersers in het Kremlin vast en zeker ook onze energievoorziening niet over het hoofd zien. Dat is immers een essentieel onderdeel van onze infrastructuur en dus van groot belang voor onze economische prestaties en onze militaire weerbaarheid. Poetin en consorten mogen daarom hopen dat zoveel mogelijk Europeanen – Nederlanders incluis – in de waan komen te verkeren dat het einde der tijden nabij is: door klimaatverandering.

Natuurlijk, in de vier en een half miljard jaar dat de aarde bestaat is het klimaat voortdurend veranderd. Ook ging de zeespiegelstijging al eens twintig keer zo snel en waren er tijden met meer dan twintig keer zoveel CO2 in de atmosfeer als nu. Maar dat soort kennis is nu even niet in Russisch belang. Het gaat er namelijk om dat mensen gaan geloven dat we het naderende klimaat-armageddon alleen nog kunnen afwenden door middel van een energietransitie. In dat kader moet de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals kolen, olie en gas, bekend komen te staan als een duivelse praktijk die zo snel mogelijk dient te worden uitgebannen.

Maar is dat dan niet nadelig voor een fossiele exporteur als Rusland? Nee, want er is een tweede stap. Het is namelijk óók noodzakelijk en in Russisch belang dat zo weinig mogelijk mensen de voordelen gaan beseffen van kernenergie (goedkoop, veilig, nauwelijks CO2-uitstoot). Want dan zal als vanzelf worden gekozen voor ‘klimaatoplossingen’ die fataal uitpakken voor onze energie-infrastructuur: warmtepompen en elektrische auto’s die de vraag naar stroom opjagen, gekoppeld aan zonne- en windenergie, die het stroomnetwerk instabiel maken. Voorspelbaar gevolg: te weinig capaciteit om nieuwe bedrijven aan te sluiten, en dreigende stroomuitval ook voor kleinverbruikers, zoals huishoudens en winkeliers.

Schaamte en zelfkastijding

Behalve energievoorziening is ook voedselvoorziening van fundamenteel belang. Ook daar zouden de Russen dus aan ondermijning kunnen doen. Bijvoorbeeld door onze agrarische sector in diskrediet te brengen als veroorzaker van dierenleed en stankoverlast, vervuiler van grond- en drinkwater en – last but not least – als uitstoter van stikstof. Bijkomend voordeel: Nederland is het tweede exportland voor landbouwproducten ter wereld, dus het verdacht maken van onze boeren kan ook internationaal interessante destabiliserende effecten hebben.

We gaan nog even door. Want ondermijning door de Russen hoeft zich natuurlijk niet te beperken tot materiële zaken. Landen hebben ook een mentale infrastructuur die onder vuur kan komen te liggen. Het Kremlin heeft bijvoorbeeld geen enkel belang bij een Nederland dat trots is en blaakt van zelfvertrouwen. Liever hebben ze een vijand die zich schaamt voor het eigen verleden en voortdurend aan zelfkastijding doet.

Ons aanhoudende geweeklaag over het Nederlandse slavernijverleden zal de Russen om die reden zeker bevallen, net als onze permanente zelfbeschuldigingen omtrent ‘islamofobie’, ‘institutioneel racisme’ en gebrek aan ‘diversiteit’. Een land dat zich wentelt in schuldgevoel is geen vitale opponent. We zwijgen dan nog over onze status als immigratieland met een steeds verder uitdijend multicultureel drama.

Ondermijning doen we zelf wel

Gelukkig voor de Russen hoeven ze zich nauwelijks in te spannen om al deze zaken te bevorderen. Want het in gevaar brengen van onze energievoorziening, het afbouwen van onze agrarische sector en het ondermijnen van ons nationale zelfbewustzijn kan het Kremlin met een gerust hart overlaten aan de Nederlanders zélf. Meer in het bijzonder aan onze progressieve politici, want als het gaat om klimaatalarmisme, anti-kernenergie-sentimenten, stikstofhysterie, massa-immigratie en onze collectieve schuldcultuur zijn zij de belangrijkste aanjagers.

Zo bezien is niet de openlijke Poetin-fan Thierry Baudet de man die Moskou het meest in de kaart speelt, maar eerder iemand als GroenLinks-PvdA-leider en Kremlin-hater Frans Timmermans. Wat kan politiek toch fascinerend zijn.  

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Poetin in de kaart spelen? Dat doet Frans Timmermans misschien wel beter dan Thierry Baudet verscheen eerst op Wynia's Week.

En of dat nieuwe Europese migratiepact waar in Den Haag veel van wordt verwacht de asielinstroom zal beperken? Werts: ‘Ik ken hier in Brussel eigenlijk niemand die gelooft in de uitvoering van dit pact.’

Dit voorjaar begint de EU toetredingsonderhandelingen met Oekraïne en Moldavië. Is dat geen gevaarlijke vlucht naar voren, meer landen erbij en uitgerekend landen in oorlog of onder Russische intimidatie?

Om tot zaken te komen probeer je altijd in de gedachtewereld van jouw tegenpartij te komen. Doen we hier even. In 1989 valt de Berlijnse Muur. In 2004 haken wij acht Oost- en Midden-Europese landen aan, waarvan drie (Baltische staten) tot de Sovjet-Unie hoorden. In 2007 nog eens twee: Roemenië en Bulgarije. In 2013 arriveert Kroatië in Brussel. Moskou gaf op dit enorme verlies aan invloed geen kick. Tot zover was er kennelijk daar geen probleem.

In 2008 opent de NAVO in Boekarest de optie om Oekraïne en Georgië later toe te laten. President Bush junior wilde dat lidmaatschap daar zelfs meteen toestaan. De Europese leiders onder aanvoering van Merkel en Sarkozy stonden echter op de rem.

Mijn bevriende collega’s Frans Boogaard (AD) en Hans de Bruijn (GPD) waren erbij en zaten bij de persconferentie helemaal vooraan. ‘Na de persconferentie moesten wij de spuugdruppels van de daar eveneens genodigde volop fulminerende Poetin van onze wangen wrijven. Zó totaal woedend was hij’, zegt Boogaard nu. ‘Achteraf kun je je afvragen hoe het was gelopen als Bush zijn zin had gehad. Waren we er dan zonder oorlog af gekomen? Of hadden we al veel eerder een juist veel grotere oorlog gehad? In elk geval had het Westen al die jaren wel meer begrip mogen tonen voor de gepijnigde Russische gevoelens, en had het meer moeten doen om met Rusland on speaking terms te blijven’.

Zet die bijeenkomst dan misschien de toon voor de verwijdering van vandaag? Nadien worden Albanië, Bosnië-Herzegovina, Montenegro, Moldavië, Noord-Macedonië, Servië en het supergrote Oekraïne (voorheen behorend tot de Sovjet-Unie) allemaal serieuze kandidaten voor het volledige EU-lidmaatschap. Met Wit-Rusland wordt ook nog aangepapt, maar dat mislukt. De lange westkant van Rusland grenst nu aan EU-landen (of kandidaten). Vervolgens zoekt Brussel ijverig overeenkomsten van samenwerking met de landen zuidelijk onder Rusland. Zoals Armenië, Azerbeidzjan, Georgië, Kazachstan, Oezbekistan enz.  Kijk op de landkaart en je schrikt (zeker als Rus): tweeëntwintig landen uit de invloedsfeer van Moskou gehaald. Het lijkt op ‘n omsingeling, traditioneel hét angstbeeld van de heersers over Rusland.

Wél met één toevoeging: genoemde landen willen allemaal weg uit de Russische invloedssfeer. Mogen wij ze dan weigeren?    

Henry Kissinger zei lang geleden al dat als je een club wilt verzwakken je die vooral eindeloos moet vergroten. Waarom lijkt niemand in Brussel dat te beseffen?

Midden jaren zeventig interviewde ik de Belgische eerste minister Leo Tindemans, destijds gezaghebbend in Europa. Ik herinner mij, dat hij (off-the-record) ongelukkig was met de uitbreiding van zes naar negen landen, wat later naar twaalf enz. Vandaag naar de EU van 36 landen waarop men nu aanstuurt. Wil je een hecht en sterk verenigd Europa bouwen dan kan dat alleen met de Oude Zes. Of hoogstens met negen, dus inclusief het VK, Denemarken en Ierland, was ’s mans overtuiging.

Waarom Tindemans dat nooit openlijk zei? ‘Elke Europese staat kan verzoeken tot dit Verdrag te mogen toetreden’ (artikel 98 EGKS-verdrag van 1951). Zo staat het tot op vandaag in alle Europese verdragen.

Er is een nieuwe golf richting Europese defensie gaande, onder invloed van de Russische agressie en onzekerheid over de VS. Maar hoe realistisch is het dat het wat wordt? ‘Europese’ troepen zijn nooit wat geworden. Er is geen buitenlandse politiek die nodig is voor een gezamenlijke defensie.

Je kunt pas over een Europees leger spreken nadat je een stevig collectief buitenlands beleid hebt. Hoe wil je anders over ‘oorlog en vrede’ besluiten? Voor defensie is een gemeenschappelijke strategie en een uniform commando vereist. Maar hoe dan? Duits legercommando namens Europa? Uitgesloten. Of gaan de Fransen de Duitsers bevelen? 

Van dat vereiste buitenlands beleid is na zeventig jaar proberen en lippendienst geen sprake. Israël, Rusland, Venezuela, de Palestijnse Staat, China, welk spanningsveld je ook noemt, de EU-27 denken er (vaak sterk) uiteenlopend over. ‘Team Europe’ kakelt per kakofonie omdat de gekoesterde nationale belangen te veel verschillen. Geen hoofdstad piekert er over haar nationale autonomie wat te dimmen, laat staan in te leveren. De grote landen zéker niet, de kleintjes evenmin. ‘De EU is helaas slechts een toeschouwer’ (Zaungast) zo commentarieert de gezaghebbende Neue Zürcher Zeitung. 

De EU-landen doen er beter aan niet massaal aan hun NAVO-verplichting te blijven verzaken om minimaal twee procent van hun welvaart (bbp) in defensie te steken. En hun defensie-industrie onder de regels van de Europese interne markt te brengen, met als gevolg forse kostenbesparingen. Dat zou Europa echt versterken. Beter dan het hedendaagse bla bla over een oorlogseconomie of een onbereikbaar gezamenlijk buitenlands optreden.

Een andere poging tot Europese oplossing: het pact voor het indammen van illegale immigratie. Wat zeg jij?

Wordt het zojuist in Brussel afgesloten migratiepact werkelijk uitgevoerd? Dat zal immigratie dan zeker indammen. Er ligt nu een gedetailleerd akkoord en dat is gezien de spanningen rond dat dringende probleem, best knap werk. Maar Polen en Hongarije liggen nu al(weer) volop dwars. Ik ken hier eigenlijk niemand die gelooft in de uitvoering van dit pact. In september 2015 is een vergelijkbaar politiek bindend akkoord gesloten. Dat is later bevestigd door het Hof in Luxemburg, maar vervolgens door de hoofdsteden nooit gerealiseerd. Dus ondanks de intussen voortgaande migrantenstroom richting EU: twee tot drie miljoen nieuwkomers per jaar, het getal schommelt nogal. 

Speciale akkoorden voor beperking van de toestroom zoals met Turkije, Tunesië, Mauritanië en Egypte lijken mij effectiever en bovendien humaner gezien het kerkhof dat de Middellandse Zee is. Tot nu toe krijgen alleen de landen die migratie buiten de EU om zelf regelen (zoals Denemarken, intussen Zweden) het opgelost.

Mark Rutte was bijna 14 jaar het gezicht van Nederland in de EU. Hoe zou je zijn ‘Europese record’ samenvatten? Heeft hij iets voor Nederland bereikt in Europa?

Geen Nederlandse regeringschef kreeg via de Europese Raad voor elkaar wat Rutte is gelukt. Ik heb ze alle zeven vanaf Joop den Uyl in 1975 hier bezig gezien. Houdt voor ogen dat Duitsland en Frankrijk daar samen de toon zetten. In crisessituaties speelde Rutte daar dan, ook volgens buitenlandse media, zijn rol.

Ik noem de tsunami aan vluchtelingen van 2015-2016 met als gevolg de geslaagde EU-Turkije Deal. Of neem juli 2015: Griekenland failliet. Kanselier Merkel, president Macron, Raadsvoorzitter Tusk en premier Tsipras sluiten in urenlang nachtelijk beraad het conceptakkoord. Opnieuw is Rutte dan de enige van de reeks andere leiders die daar weer aanwezig is.

In 2020 leidt Rutte de groep van zuinige landen (met Denemarken, Finland, Oostenrijk en Zweden). Zij ageren tegen 500 miljard aan giften aan vooral zuidelijke landen tot herstel van de coronacrisis. Zij slagen er dwars tegen Duitsland en Frankrijk in, dit bedrag te verlagen naar 390 miljard.

Hoe kijken ze in Brussel en in andere hoofdsteden tegen ‘Wilders 1’ aan? Of wordt ervan uitgegaan dat de soep niet zo heet gegeten wordt? Is het populisme het nieuwe normaal?

De recente draai van ‘radicaal rechts’ om niet meer uit de EU te stappen (lukt toch niet) maar die te ondergraven, komt hard aan. ‘Het Europese project staat voortaan van binnenuit op het spel’, zegt de vooraanstaande Franse socialist en voormalig Eurocommissaris, Pierre Moscovici, in een interview met de Brusselse Le Soir, van 20 maart.

Zelf denk ook ik overigens dat de soep niet zo heet gegeten wordt. Rechts wil zich vooral bewijzen als alternatief voor links, dat wordt de inzet. Zo gezien is de komende politieke wending in Nederland, of ze nu lukt of niet, als politiek conflict goed voor de democratie.

Gaat Nederland straks een andere positie innemen in het Europese krachtenveld?

Zeker weten. Laat onze nieuwe premier voorlopig hier vooral achter de Duitse kanselier aanhobbelen. Dan maak je als Nederlander geen brokken.

Je telt als leider van een kleiner land pas mee als de buitenlandse pers zich na de Europese top om je verdringt. Rutte arriveert hier in 2010. Maar pas vanaf ongeveer het Nederlandse Raadsvoorzitterschap van 2016 komt hij uit de verf. De nieuwkomer moet zich in dit grote gezelschap eerst maar ‘ns bewijzen en het spel leren doorzien. 

Nederlandse politici als Rutte, Timmermans en Hoekstra hebben er een handje van om zuidelijke en Oost-Europese landen te kritiseren. Kan Nederland niet beter voor zichzelf opkomen dan anderen de maat te nemen?

Het is in de Europese Raad totaal ongebruikelijk dat nationale leiders daar elkaar openlijk bekritiseren. Rutte doet dat wel. Eerst tegen Griekenland en Italië. Later volgen Polen en Hongarije. Zo kreeg hij de bijnaam ‘sheriff Rutte’. 

In 2021 protesteert een ruime meerderheid van de leiders per brief tegen Hongaarse wetgeving over seksuele opvoeding en bescherming van het gezin die tegelijk negatief focust op de LGBTQ+-gemeenschap. In de eerstvolgende Europese Raad gaan diverse leiders daarop door. 

Maar alleen Rutte vraagt de Hongaarse premier Viktor Orbán waarom hij niet uit de Europese Unie stapt. ‘Daar hebben we verdragsartikel 50 voor. Hongarije moet op dit punt op de knieën’, zegt hij staande voor de Nederlandse ambassade, waar de LGBTQ+-regenboogvlag demonstratief aan de gevel wappert. ‘Ofwel ben je lid van de EU en deel je de waardengemeenschap, ofwel ga je eruit’.

Mooi gezegd, maar heeft het enig effect gehad?

Het Europees parlement krijgt mogelijk een veel eurosceptischer samenstelling. Dat is een fundamentele zwaai. Tot dusver was dat juist de EU-fanclub. Wat zijn de gevolgen?

Voor het eerst gaan twee nu nog kleine politieke fracties meetellen, afhankelijk van de verkiezingsuitslag. De ‘eurorealistische’ Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) zijn sterk pro-Navo en het behoud van de nationale zelfstandigheid. Zij telt 67 op nu 705 parlementsleden. Minder migranten en minder Brusselse regelneverij zijn prioriteiten. Bijvoorbeeld de SGP, JA21, regeringspartij Broeders van Italië (met premier Meloni, power woman in de Europese Raad) en het Poolse Recht en Rechtvaardigheid zitten hier bijeen. Volgens de prognoses klimmen zij naar 85 zetels. 

Dan het radicaal eurokritische Identiteit en Democratie (ID) met onder andere de PVV, FVD, het Franse Nationaal Front, Vlaams Belang, de Italiaanse Lega, Alternative für Deutschland. Telt nu 62 leden en zou naar 98 gaan. Kloppen de prognoses (wat nog wel onzeker is) dan worden de radicalen in negen EU-landen, waaronder Nederland, de grootste. Tel je de genoemde twee op (hoewel ze wel verschillen) dan draait die combine uit op ongeveer 180 leden. Dat is meer dan de 173 waarop de EVP/CDA/BBB/NSC – in Straatsburg altijd de grootste – zou eindigen.

Dat telt. Zo’n parlement staat ongekend kritisch tegenover een Europees klimaat- en milieubeleid en migranten uit Moslimlanden. Tegelijk zullen de middenpartijen wat richting rechts opschuiven willen ze niet weggevaagd worden zoals met het CDA gebeurde.

Komende jaren mikt de Europese Raad op migratie, defensie, veiligheid en een internationaal sterker bedrijfsleven. Er is dan voortaan duidelijk minder focus op klimaatverandering of milieubeheer, citeert nieuwsagentschap Politico van 11 april uit een uitgelekte beleidsnota. Bullets not bees zo vatten zij het samen. Direct na het vertrek van Timmermans uit Brussel is voorzitter Von der Leyen dan ook al gaan bijsturen. Zij wil aanblijven tot 2029.

Jan Werts is sinds 1975 EU-correspondent in Brussel. Hij promoveerde daar in 1991 op de besluitvorming in de EU. Hij is auteur en coauteur van tien boeken over Europa.  

Wynia’s Week wordt gedragen door de donateurs. Doe u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Jan Werts: ‘Alleen wie de migratie buiten de EU om regelt – Denemarken, Zweden – krijgt het tot dusver opgelost’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Zoals de titel Schoonvader van Poetins geheim agent al aangeeft, speelt de dochter van Zjenja, Vera, een katalyserende rol in Van Duijns verhaal. Zijn missie, zowel ten opzichte van zijn familie en Russische vrienden als de Nederlandse lezer, omschrijft hij als ‘de leugens weerspreken, opkomen voor de waarheid’.

Een neototalitair maffiarijk

Door zijn nieuwe liefde werd Van Duijn getuige van de radicalisering die het bewind van Poetin doormaakte.  Hij verdiepte zich in de oorsprong en het verloop van de oorlogen die het Kremlin sinds jaar en dag voert in het najagen van het groot-Russische ideaal. Ingenieus verwerkt Van Duijn zijn inzichten en persoonlijke belevenissen in een reconstructie van het verloop van de oorlog tegen Oekraïne vanaf 14 februari 2022.

Gesteund door zijn dagboeken schetst Van Duijn een verontrustend beeld van wat hij de Russische variant van het fascisme noemt. Op het eerste gezicht doen vergelijkingen van Poetin met Hitler, Stalin en zelfs Dzjengis Khan wat overdreven aan, maar naarmate het boek vordert, overtuigen ze steeds meer.

Om de verharding van Rusland van ‘gatenkaas-autoritaire staat’ naar ‘neototalitair maffiarijk’ te illustreren, dist Van Duijn een anekdote van tien jaar geleden op. Zjenja en hij gaven toen een interview aan een plaatselijke radiozender in Nizjni Novgorod.

‘”Een Russisch-Nederlands echtpaar, geweldig”, jubelde de interviewster tegen haar luisteraars. Ze sloeg een bewonderende toon aan toen Zjenja vertelde hoe goed zij Nederlands sprak en in Amsterdam haar werk deed. Ze was nieuwsgierig naar mijn groene politiek in Amsterdam en liet me rustig uitpraten toen ik opmerkingen maakte over de beroerde lucht en het gore drinkwater in de stad, ja zelfs toen ik de onderdrukking van de demonstraties tegen de frauduleuze herverkiezing van Poetin bekritiseerde.

‘Een herinnering uit een vervlogen tijdperk. Nu zou het interview halverwege afgebroken worden. De interviewster zou als “buitenlands agent” gearresteerd worden, ik zou als spion worden opgepakt wegens anti-Russische propaganda. En Zjenja?  Ze had haar terugreis naar Nederland kunnen vergeten, zou de vrouwengevangenis indraaien.’

NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne

Van Duijn was in 2014, het jaar van de bezetting van de Krim door ‘groene mannetjes’ en de Donbas door ‘separatisten’, een eenzame criticus van het beleid van Angela Merkel, Mark Rutte en François Hollande. Hij verweet de regeringsleiders een akkoord met Poetin te willen sluiten. Hij schreef in Trouw:

‘Nederland is nu in Poetins propagandaoorlog verstrikt. Want laten we ons niet door woorden als “rebellen” of “separatisten” misleiden? De Oekraïense regering heeft als sinds maanden duidelijk gemaakt dat “de rebellen” zich niet zouden kunnen handhaven zonder de militaire, personele en politieke hulp van Poetin. Handlangers, niks “rebellen”.’

Onder het motto van zijn geopolitieke Werdegang ‘van Provo tot NAVO’ pleitte Van Duijn in hetzelfde jaar al voor het NAVO-lidmaatschap van Oekraïne: ‘Met zo’n krachtig militair-strategisch antwoord’, schreef hij in Trouw, ‘zal Poetin een gewapend conflict met het Westen uit de weg gaan, maar zonder dat zal hij het voortzetten.’

Een cursus Realpolitik

Vanwege de vele persoonlijke banden tussen Oekraïners en Russen ging Van Duijn ervan uit dat zijn nieuwe Russische familie en vrienden wel te overtuigen zouden zijn van de leugenachtigheid van de Russische staatspropaganda. Dat viel zwaar tegen. De kinderen van Zjenja geloofden dat Oekraïne bevrijd moest worden van het fascisme en dat de MH17 door die zogenaamde Oekraïense fascisten is neergehaald.

In een lange brief aan schoondochter Vera probeerde Van Duijn tevergeefs te voorkomen dat zij ging trouwen met een FSB-agent. Het betekende het einde van zijn huwelijk met Zjenja. Zij koos niet alleen partij voor haar kinderen, maar ook voor de PVV van Geert Wilders, een ‘vriend van misdaadbaas Poetin’.

Aan het eind van zijn boek vraagt Van Duijn zich af of hij spijt heeft van zijn huwelijk met Zjenja. Uiteindelijk toch niet. ‘Onze liefde werd voor mij een cursus Realpolitik.’

Roel van Duijn: Schoonvader van Poetins geheim agent. Tien jaar oorlog en liefde (Walburg Pers) 423 pagina’s, € 29,99.

Hans Wansink is historicus en journalist en publiceert over boeken in Wynia’s Week. Hij was redacteur van NRC Handelsblad, Intermediair en de Volkskrant.

Wynia’s Week verschijnt ook dit jaar 104 keer met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. Plus video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Van Provo tot NAVO: tien jaar oorlog en liefde door de ogen van Roel van Duijn verscheen eerst op Wynia's Week.

Waarom verliep de invasie van het geduchte Russische leger zo amateuristisch? En waarom lijken de Russen dan nu toch sterk genoeg te staan dat westerse hulp cruciaal is voor Oekraïne? De Britse historicus en politicoloog Mark Galeotti, werkzaam aan het Institute of International Relations in Praag en auteur van meerdere boeken over Rusland en Poetin, geeft in Poetins oorlogen een inkijkje in het Russische leger.

Van Sovjetleger naar ‘modern’ model

De eerste drie delen van Poetins oorlogen gaan over de hervormingen die sinds de val van de Sovjetunie plaatsvonden. Daarbij wordt ook ingegaan op de carrières van de uitvoerders van deze hervormingen, meest recentelijk defensieminister Sergej Sjojgoe.

Na de val van de Sovjetunie was het Russisch leger gedemoraliseerd door de ondergang van hun communistisch rijk, het debacle in Afghanistan en tekorten aan alles, van wapens tot voedsel. Generaals moesten bij plaatselijke boeren bedelen om kool en aardappelen voor hun soldaten.

Rusland had een leger dat was voorbereid op een derde wereldoorlog, maar kon dat niet betalen. Toch waren er enorme verantwoordelijkheden: ten eerste mocht wapentuig – met name kernwapens – niet in de verkeerde handen vallen. Ten tweede voelde Rusland zich gedwongen om in grenslanden en zelfs in Rusland zelf militair in te grijpen.

Dit vereiste een leger van professionele soldaten, welhaast naar Amerikaans model. In plaats van nauwelijks getrainde dienstplichtigen die zich op de Noord-Europese laagvlakte of de Siberische steppe tegen westerse dan wel Chinese soldaten te pletter moesten lopen, diende de nieuwe Russische soldaat een carrière in het leger hebben. Zo zou Rusland overblijven met een kleiner, duurzamer en effectiever leger.

Deze hervormingen lijken grotendeels te zijn geslaagd. Generaals die eerst tegenstribbelden omdat ze hun eigen positie zagen verdampen in een kleiner leger, hadden geen poot meer om op te staan na grote fouten in de eerste  Tsjetsjeense oorlog en de Georgische oorlogen.

Het eindresultaat was een leger dat in 2014 en 2015 de wens van Poetin leek waar te maken dat Rusland weer meetelde als wereldmacht. De Russische president behaalde zijn geopolitieke doelen met het opportunistisch inzetten van het Russisch leger in de Krim en in Syrië. Vanuit Poetins perspectief stonden het Westen en met name Amerika met de mond vol tanden.

Staatsingrijpen bij wapenfabrikanten

Rusland leek hierbij de lessen van voorgaande oorlogen geleerd te hebben. Er was niet langer sprake van vliegtuigen die een uur te laat vertrokken, zoals in Georgië, waardoor een kolonne soldaten ongehinderd door vijandelijke vliegtuigen kon worden gebombardeerd.

Galeotti besteed ook veel aandacht aan de veranderingen binnen de Russische industrie en het staatsapparaat die daadkrachtiger militair en politiek optreden toestonden. Denk hierbij aan samenwerking tussen het leger en spionageministeries om milities in de Donbas en in Syrië in te schakelen, of aan staatsingrijpen bij wapenfabrikanten om te absurde prijzen aan banden te leggen.

Deel vier van Poetins oorlogen lijkt bedoeld voor de echte ijzervreters. Wie geïnteresseerd is in de verschillende legerafdelingen, het nieuwste wapentuig, en de rivaliteit tussen de Russische mariniers en parachutisten, kan zijn hart ophalen. Hoe is het Russische leer opgedeeld? Welke wapens, voertuigen, vliegtuigen en boten heeft het tot zijn beschikking? Hoe groot zijn de bataljons? De waslijsten aan verschillende klassen straaljagers en boten is wellicht minder relevant voor de meer geschiedkundig georiënteerde lezer.

Galeotti toont, als gezegd, aan dat het Russisch leger goed is in het leren van fouten. Maar dat de Russen momenteel een lesje leren van de Oekraïners heeft ook zijn keerzijdes. Daar gaat het vijfde deel van Geleotti’s boek over. Twee zaken zijn markant bij zijn uitweiding over de Oekraïense oorlog. Ten eerste dat het aanvankelijk belabberde optreden van het Russische leger voornamelijk kwam door politiek en bestuurlijk falen. Je hebt weinig aan een goed geolied leger als de troepen pas een week van tevoren horen dat ze worden ingezet. Zeker tegen een tegenstander die zich al jaren voorbereid op een tegenactie en al zo goed als gemobiliseerd is. Dan eindigt je tank aan de trekhaak van een Oekraïense tractor.

Poetins fotokiekjes in straaljagers en naast tanks kunnen niet verhullen dat hij zo goed als geen militaire ervaring heeft. De beslissing om Oekraïne binnen te vallen werd gemaakt door ex-spionnen, niet door ex-militairen. Alle hervormingen en investeringen in het Russisch leger zijn tenietgedaan door onkundig optreden van deze kliek.

Ten tweede doet Rusland nu wel ervaring op in wat het land een ‘grote oorlog’ noemt. Ondanks de verliezen aan het begin van de oorlog, hebben de Russen nu meer controle verworven en zich aangepast aan de nieuwe omstandigheden.

Geen prognoses

Voor wie geïnteresseerd is in recente Russische geschiedenis biedt Galeotti’s boek een onthullende blik achter de schermen van de heersende Russische kliek. Voor wie een prognose wil over het verdere verloop van het conflict in Oekraïne is het boek misschien minder nuttig.

Galeotti heeft – niet voor het eerst – een vlot leesbaar boek geschreven dat toch academisch sterk is onderbouwd. Hij fleurt Poetins oorlogen op met persoonlijke anekdotes, van gesprekken met Russische en Britse (ex)-militairen tot professoren uit Sint Petersburg. Soms slaat hij details over, bijvoorbeeld over de oorsprong van het conflict in Zuid-Ossetië, die sommige lezers misschien wel nuttig hadden gevonden. Iedereen behalve de grootste Ruslandkenners zullen zit met dit boek vermaken en er wat van leren.

Mark Galeotti: Poetins oorlogen. Van Tsjetsjenië tot Oekraïne (Prometheus) 384 pagina’s, €25,99.

Felix van Litsenburg werkt in Amsterdam aan kunstmatige intelligentie in de juridische sector. Hij studeerde Philosophy, Politics, and Economics aan de universiteit van Oxford en economie aan de London School of Economics.

Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Achter de schermen van de heersende Russische kliek trekken ex-spionnen aan de touwtjes verscheen eerst op Wynia's Week.

Een nucleaire grootmacht versla je niet. Vladimir Poetin zal tactische nucleaire wapens inzetten, als hij meent dat Rusland existentieel gevaar loopt. Maar er is een alternatief. Henry Kissinger pleit er al geruime tijd voor. Armageddon kan worden voorkomen.

Volgens president Volodymyr Zelensky is Oekraïne klaar voor de strijd. De modder is opgedroogd en het zware materieel kan ingezet. De Russen zijn echter ingegraven en zullen niet snel capituleren. Een overwinning lijkt daarom verre van zeker. Meest waarschijnlijke scenario is een ‘stalemate’, een patstelling waarbij beide partijen geen terreinwinst meer boeken.

En dan nóg meer en weer méér geavanceerde wapens? Een dergelijke verdere escalatie zal niet tot het grondgebied van Oekraïne beperkt blijven. De verleiding zal groot zijn om de F-16’s op Russisch grondgebied in te zetten.

Zal Poetin vervolgens doen wat hij afgelopen september aankondigde?

‘If the territorial unity of our country is threatened, in order to protect Russia and our nation, we will unquestionably use all the weapons we have. This is no bluff.’

Derde wereldoorlog dreigt

Generaals van de NAVO hebben al laten weten dat in het geval van de inzet van een Russisch (tactisch) nucleair wapen de Zwarte Zee-vloot zal worden vernietigd. De Russische reactie zal vernietigend zijn, het begin van een derde wereldoorlog…

Hoe heeft het zover kunnen komen? Daar is al veel over geschreven, ook door ondergetekende.

Ik beperk me hier tot de constatering dat het verlies van Oekraïne aan het westerse kamp onacceptabel is voor Poetin. Tien voormalige Sovjetrepublieken en Warschaupactlanden zijn Oekraïne al voorgegaan en lid geworden van het in zijn ogen vijandige NAVO-bondgenootschap. Ondanks de belofte bij de hereniging van Duitsland dat de NAVO geen inch richting Rusland zou opschuiven.

Oekraïne in het Westerse kamp was een brug te ver. Oekraïne en in het bijzonder Kiev, de bakermat van het Russische rijk. Daarmee is een rode lijn overschreden, die in 2008 al duidelijk werd genoemd.

Wij kunnen de Russische redenering onzinnig vinden – in onze ogen is de NAVO slechts een defensief pact – maar dat is niet het perspectief van Poetin en van vele Russen. Ik heb in Rusland gewoond en gewerkt. In mijn tijd in Sint-Petersburg als waarnemend Consul-Generaal van Nederland heb ik het Russische perspectief leren kennen, hoewel de stad toentertijd – eind jaren negentig – nog relatief prowesters was en zelfs bekend stond als ‘Venster op het Westen’. Maar toch, zelfs in Sint-Petersburg, waar Poetin toen locoburgemeester was, werden het westen en in het bijzonder de NAVO niet vertrouwd.

De achtergrond van de Russische inval in Oekraïne verklaart waarom Poetin Oekraïne niet zomaar zal opgeven. De ‘bevrijding’ van dat land is voor hem (en vele Russen) niet minder dan een heilige oorlog. Over dat heilige karakter wordt ook niet geheimzinnig gedaan. Het is in groot detail beschreven door Poetins ‘huisfilosoof’ Alexander Doegin, wiens dochter recentelijk (door de Oekraïeners?) werd vermoord.

Het belang van deze achtergrond mag niet onderschat worden. Het betekent namelijk dat terugtrekking van zijn troepen uit Oekraïne voor Poetin geen optie is. Hij zal dat met alle tot zijn beschikking staande middelen proberen te voorkomen, inclusief middelen die wij in het westen – na Hiroshima en Nagasaki – voor ondenkbaar houden.

Poetin zal geen nederlaag in Oekraïne accepteren

De gedachte dat Rusland verslagen kan worden in Oekraïne, dat een overwinning binnen handbereik is wanneer we maar genoeg wapens leveren, is dan ook een gevaarlijke gedachte. Het accepteren van een nederlaag en terugtrekking van zijn troepen komt in het vocabulaire van Poetin gewoon niet voor. Als hij de oorlog met conventionele middelen niet kan winnen, zal hij andere middelen inzetten. Hij zal er niet voor terugdeinzen tactische nucleaire wapens in de strijd te gooien. Ondanks de waarschuwingen van China en India om dit niet te doen.

Poetin zal zijn handelswijze verdedigen met een beroep op lijfsbehoud van de Russische natie. Een natie, die in zijn opvatting inmiddels is uitgebreid met de Krim en vier provincies van Oekraïne: Cherson, Zaporizja, Donetsk en Loegansk. Zal Poetin snel tot een dergelijke dramatische stap overgaan? Dat denk ik niet. Hij weet dat hij daarmee veel goodwill zal verspelen – bij China en India, maar ook in al die landen, die in de VN weigerden in te stemmen met sancties tegen zijn land.

Maar in het volgende scenario zal hij er vermoedelijk niet langer voor terugschrikken: Het Oekraïense tegenoffensief loopt vast op de Russische stellingen. De opgebouwde verdedigingslinie blijkt een onoverkomelijke hindernis, zelfs voor de Leopard 2-tanks. Vervolgens zal er een ‘stalemate’ ontstaan.

De reactie van de VS zal zijn de wapenleveranties (nog) verder op te voeren. Met nog geavanceerdere wapens met een groot bereik, inclusief straaljagers die tot ver buiten de grenzen van Oekraïne kunnen opereren. Op een gegeven moment zullen die wapens ook worden gebruikt om Rusland zelf aan te vallen of de Krim. Dan kan Poetin het gebruik van tactische nucleaire ‘verdedigen’ ten opzichte van China en India.

De Amerikaanse president Joe Biden, de NAVO en de Europese bondgenoten gaan mee in dit gevaarlijke spel. Over Donald Trump kan veel worden gezegd, maar hij had zich nooit laten meeslepen in een steeds verder escalerend conflict. Waarschijnlijk had hij het conflict zelfs voorkomen (zoals hij zelf ook beweert).

Wat gebeurt er als Poetin daadwerkelijk de nucleaire trigger overhaalt? Welk NAVO-scenario ligt er dan klaar? Een rechtstreekse confrontatie VS-Rusland, zoals de Amerikaanse oud-opperbevelhebber in de Irak-oorlog generaal David Petraeus opperde? Of onderhandelingen, zoals Henry Kissinger, Nationaal Veiligheidsadviseur en minister van Buitenlandse Zaken onder Richard Nixon en Henry Ford (1969-1977), al langer bepleit? Dat is een realpolitieke benadering die ik volledig onderschrijf.

De meeste analisten gaan uit van een conventionele reactie van de NAVO zodra Poetin nucleaire wapens inzet. De Russische schepen in de Zwarte Zee zouden bijvoorbeeld kunnen worden gebombardeerd. Dat zal echter niet helpen. Poetin zal zich zelfs aangemoedigd voelen, want de NAVO durft blijkbaar geen nucleaire wapens te gebruiken.

Een tweede Cubacrisis

De NAVO zal op zijn beurt reageren met nóg meer conventionele inzet. En Poetin vervolgens met nóg meer nucleaire wapens. Op een gegeven moment zal Biden besluiten dat het genoeg is en Poetin dreigen met een nucleaire tegenaanval. We hebben dan een tweede Cubacrisis. Met een derde wereldoorlog als mogelijk gevolg in het geval Poetin zich niet net zo grootmoedig toont als in 1962 zijn Sovjet-voorganger Nikita Chroesjtsjov. Armageddon kan nog worden voorkomen. Pragmatici, zoals Kissinger, vinden dat Oekraïne moet onderhandelen en desnoods gebied moet opgeven voor vrede. Alles heroveren is onrealistisch.

Het argument van degenen die willen doorvechten is dat Poetin een vredesdeal niet zal honoreren. Hij zal later, wanneer het Russische leger weer op krachten is gekomen, de strijd hervatten.

Dat argument kan worden ontkracht door een NAVO-lidmaatschap van Oekraïne onderdeel te maken van de vredesovereenkomst. In ruil daarvoor krijgt Rusland een bufferzone (de Donbas). Later de wapens weer opnemen is dan uitgesloten, want een NAVO-land val je niet aan. Dan treedt immers artikel 5 van Noord-Atlantisch Verdrag in werking: een aanval op één lidstaat wordt beschouwd als een aanval op alle lidstaten.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Het Oekraïense tegenoffensief lijkt begonnen. Met Poetin aan de nucleaire knop en WO3 aan de horizon? verscheen eerst op Wynia's Week.

Niet veel later smeten Russische ultranationalisten sloophamers naar de Finse ambassade in Moskou. De sloophamer is intussen een van de kenmerkende – haast mythische – symbolen van de Wagner Group. Op internet circuleren gruwelijke video’s van strijders van de Wagner Group die er gevangenen en overlopers mee executeren.

Op T-shirts en allerhande prullaria staan sloophamers afgebeeld naast het Wagner-logo. Dit is het soort beeldvorming dat doet denken aan (neo-)nazipropaganda. Wagner-strijders spuiten als graffiti overall swastika’s en SS-symbolen. In Oekraïne werd een commandant van de neonazistische Roesitsj-militie – gelieerd aan Wagner – gesignaleerd met symbolen van de 3de SS Panzer Divisie Totenkopf.

Primitieve mythologie

De Wagner Group is altijd gespitst geweest op het exploiteren van een primitief soort mythologie. Nog geen tien jaar geleden was de Wagner Group een amorf netwerk van bedrijven en groepen huurlingen die vaak dezelfde bevoorradingskanalen gebruikten.

Het was (en is) een legale Private Military Company (PMC) noch een echt huurlingenbedrijf. Serieuze geruchten en berichten over de Wagner Group doken eigenlijk pas op met de Russische bezetting van de Krim (2014) en de strijd in oostelijke Oekraïne – naast de beruchte ‘groene mannetjes.’

Het is niet duidelijk wie eigenlijk de oprichter van de Wagner Group is. Vaak valt de naam van Dmitri Oetkin, een (voormalige) commandant van de speciale eenheden van de GROe, de Russische militaire inlichtingendienst.

Oetkin werkte onder meer in de oostelijke Oekraïne. Hij koesterde al snel een ongezonde belangstelling voor Hitler en het Derde Rijk, waarvan onder andere enkele SS-tatoeages getuigen. Oetkins nom de guerre was ‘Wagner’ – naar de favoriete componist van Adolf Hitler.

Er bestaat echter niet veel hard bewijs dat Oetkin daadwerkelijk de oprichter is van de Wagner Group. Onderzoekscollectief Bellingcat dook in deze kwestie. De conclusie was dat Oetkin waarschijnlijk ‘slechts’ een zetbaas was en feitelijk vooral voor de GROe werkte.

De tweede naam die steeds valt, is die van Jevgeni Prigozjin. Diens carrière is – zelfs voor een Russische oligarch – nogal onconventioneel. Een militaire achtergrond heeft Prigozjin niet. In de jaren negentig zat hij een tijdje gevangen wegens diefstal. Via allerlei omwegen – zoals een worstenbedrijf – slaagde hij erin de catering voor het Kremlin binnen te halen. Vandaar Prigozjins bijnaam ‘Poetins meesterkok.’

Tot de echte inner circle van Poetin lijkt Prigozjin echter nooit te zijn doorgedrongen. Hij was eerder een doener, een klusjesman die zich onmisbaar maakte voor allerlei topfiguren in Moskou en Sint-Petersburg. (Overigens dezelfde methode die Poetin ooit gebruikte om op te klimmen naar de macht.)

Desinformatie in de VS

Een van Prigozjins techbedrijven verspreidde bijvoorbeeld desinformatie tijdens de Amerikaanse verkiezingen. Of hij leverde paramilitairen voor vuile klusjes in Afrika en het Midden-Oosten. Daarbij hield Poetin bewust afstand om altijd alles te kunnen ontkennen.

Prigozjin werd al snel stinkend rijk. Hij liet zich uitbetalen in bijvoorbeeld olieconcessies en diamanten. Prigozjin koesterde bewust een ultranationalistisch discours dat nog verder ging dan Poetins ideologie. Hij schrok er evenmin voor terug om ruzie te maken met de militaire elite. In de post-Sovjetstaat Rusland vertegenwoordigt Poetins meesterkok de puur criminele factie tegenover de gevestigde bureaucratische belangen van de krijgsmacht en de inlichtingendiensten.

Grijze zones

In essentie stapte de Wagner Group in de grijze zones die het Kremlin liever meed. Overal ter wereld werden de paramilitairen ingehuurd om veiligheidstrainingen te verzorgen, politiek en militair advies te geven, inlichtingen te verzamelen, leiders te bewaken en hun tegenstanders te elimineren.

Waar de overheden zwak waren, de onrust groot en de rijkdommen overdadig aanwezig, waren de mannen van Wagner te vinden: in Syrië, Mali, Venezuela, Libië en zo veel andere brandhaarden. Zo verwerden lokale leiders al snel tot cliënten van Moskou, met als bijkomend voordeel dat sancties worden omzeild. De Wagner Group heeft er geen enkele behoefte aan om rust en vredesprocessen dit verdienmodel te laten doorkruisen. En inderdaad, het Kremlin ontkende steeds elke betrokkenheid.

Van mensenrechten trekken de leden van de Wagner Group zich sowieso weinig tot niets aan. Zelfs onder andere huurlingen en paramilitaire organisaties is hun reputatie berucht – en dat wil wat zeggen. Het gebrek aan transparantie blokkeert zowat elke poging van buitenaf om verantwoording en straf af te dwingen.

Voor Poetin is de Wagner Group dan weer een bruikbaar instrument om bijvoorbeeld in de oostelijke Oekraïne lastige separatisten in te tomen en desnoods om te elimineren. Russische journalisten die onderzoek doen naar de Wagner Group riskeren hun leven.

In 2018 liep een team Russische journalisten in een dodelijke hinderlaag toen ze probeerden te achterhalen wat de Wagner Group in de Centraal Afrikaanse Republiek uitspookte. In hetzelfde jaar berichtte Maxim Borodin over de dood van Wagner-personeel in Syrië. Hij stierf onder verdachte omstandigheden: Borodin viel van het balkon van zijn appartement. Veel andere journalisten zijn bedreigd en lastiggevallen.

One-stop shop

‘Wagner is de one-stop shop voor autocraten wereldwijd,’ zoals veiligheidsexpert Mark Galeotti treffend schreef. Tien jaar geleden was de Wagner Group vooral een soort vaag ‘slagveldspook,’ gecultiveerd door Prigozjin cum suis om een voldongen feit (als machtsfactor) te creëren en een slaatje te slaan uit deze mythevorming.

Prigozjin zelf ontkende intussen iets met Wagner te maken te hebben. Op papier bestond de Wagner Group niet eens. De Russische wet verbiedt particuliere milities en huurlingenclubs. Dat maakt het – als gezegd – nóg gemakkelijker voor het Kremlin om elke betrokkenheid te ontkennen of juist om in te grijpen als dit soort groepen over de schreef gaan.

De Oekraïne-oorlog heeft dit spookachtige schaakspel overhoop gegooid. Prigozjin heeft een gok genomen die verkeerd lijkt uit te pakken. De Wagner Group is als het ware uit de kast gekomen en haar leden zijn niet langer spooksoldaten. Sterker nog, intussen koketteert Prigozjin met het Wagner-imago, een ultranationalistisch patriottisme en opende hij een blinkend hoofdkwartier in Sint Petersburg.

Borstklopperij

Pochend daagde Prigozjin de Oekraïense president Zelensky uit tot een luchtgevecht. Recentelijk financierde hij de productie van drie actiespeelfilms over Wagner-strijders in Libië en de Centraal Afrikaanse Republiek. De film Toerist beleefde haar première in Bangui, de hoofdstad van de Centraal Afrikaanse Republiek. Deze film draait om een groepje Russische militaire adviseurs die – uiteraard vol heroïek – gewelddadige rebellengroepen aanpakken.

En zo daagde Prigozjin ook het Russische militaire establishment uit en deed hij het voorkomen alsof alleen de Wagner Group competent was. Dat Poetin hem tolereerde, zegt volgens Galeotti iets over het feit dat inmiddels in Rusland alles draait om de oorlog: ‘In dit systeem is de klinkende munt niet de roebel, maar de gunst van Poetin.’

En inderdaad had Prigozjin op het slagveld van Oekraïne iets te bieden. Zijn mannen vervulden een operationele behoefte: door aan het front Oekraïense troepen – zoals dat heet in het militaire jargon – te ‘binden en slijten,’ won Poetin wat extra tijd om een begin te maken met zijn deelmobilisatie van nieuwe troepen.

Dat Poetin Prigozjin in elk geval tolereerde, bleek alleen al uit het feit dat de Wagner-baas met een militaire helikopter in een gevangeniscomplex landde om nieuwe strijders te werven (de surrealistische beelden daarvan gingen de wereld rond). Zoiets doe je niet zomaar zonder toestemming van Poetin.

Kat met negen levens ?

De bloedige strijd rond Bachmoet is Wagners lakmoesproef. Duizenden strijders stierven er al als kanonnenvoer. In menselijke golven stormen ze op de Oekraïense linies af – vaak dronken of onder invloed van drugs.

Naar het nu lijkt, heeft Prigozjin dus verkeerd gegokt. In feite is de Wagner Group buiten haar eigen comfort zone gestapt door veel meer dan voorheen in de openbaarheid te treden. Op het slagveld en tegenover een gemotiveerde tegenstander is het veel lastiger om de mystiek van een spookachtige kracht in de schaduw te handhaven. Subversie en terreur is waar de Wagner Group altijd ‘goed’ in is geweest. In een serieuze conventionele oorlog wordt vechten echter een bloederige worstmachine.

Het was voor de Wagner Group wellicht effectiever geweest om in de schaduw te blijven. Nu moet Prigozjin het einde van de Oekraïne-oorlog vrezen – want daarmee verliest de Wagner Group een groot deel van haar nut voor het Kremlin.

En áls de macht rond Poetin ineenstort, zal ook Prigozjin worden meegesleurd. Niet voor niets gaf Prigozjin recentelijk al aan zich (weer) op Afrika en het Midden-Oosten te willen gaan richten. Veel lucratiever – en voor het Kremlin nog steeds een bruikbaar instrument van buitenlands beleid.

Wie weet blijkt de Wagner-baas wel degelijk die spreekwoordelijke kat met de negen levens. Onlangs liet hij weer een nieuw proefballonnetje op: een kersvers ‘ideologisch leger’ met wervingscentra voor de jeugd in scholen en bij sportclubs. Een kat in het nauw maakt rare sprongen.

Militair historicus Christ Klep publiceert in Wynia’s Week regelmatig zijn actuele analyses over oorlog en andere veiligheidskwesties.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De mythe van Wagner – van spooksoldaten tot kanonnenvoer voor Poetin verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Meikever, meikever, vlieg weg naar huis,
Je huis staat in brand en je kinderen zijn weg.’

De geest van kardinaal Richelieu zong het oude kinderrijmpje op de wijs van Thank Heaven for Little Girls met zijn Maurice Chevalier-accent. Het krakerige geluid van een oude 78 toeren-plaat zoemde door mijn oordopjes terwijl Richelieu’s avatar het liedje begeleidde door een paar stappen te tapdansen.

We stonden of, beter gezegd, zweefden in een reconstructie van het paleis van de kardinaal op het Place des Vosges in Parijs. Het was enger dan het knekelhuis van de Kartuizers diep onder de riolen van Parijs waar ik de geest van Richelieu voor het eerst had opgeroepen.

Metaverse, dat nog in de bètatest-modus verkeert, werd al geteisterd door geesten. De Oculus-headset die ik had gekregen van een softwarespecialist met een capuchon als een Capucijner monnik projecteerde het spook van Richelieu in een opgewekt 3D.

‘Pommeren is afgebrand’

‘Je weet wel, Spengler, dat het liedje afkomstig is uit de Dertigjarige Oorlog in Duitsland’, zei de geest van de kardinaal: ‘Maikäfer flieg! Der Vater ist im Krieg. Die Mutter ist in Pommerland, und Pommerland ist abgebrannt.’ Of, in jouw barbaarse taal: ‘Vlieg, meikever! Vader is in de oorlog. Moeder is in Pommeren, en Pommeren is afgebrand.’

‘Eminentie’, stamelde ik, ‘ik ken het rijmpje, maar wat heeft het te maken met Oekraïne?’

‘Dat, Spengler, zou toch overduidelijk moeten zijn voor een krabbelaar die zo zelfverzekerd schrijft over het uitsterven van beschavingen. Amateurs als de Amerikanen denken over het elimineren van een regime. Echte kenners van macht arrangeren de eliminatie van hele gebieden. Ik begrijp Poetin; in zekere zin benijd ik hem. Toen Charles de Gaulle in 1944 naar Moskou vloog om Stalin te ontmoeten, vroeg hij zich af wat hij had kunnen presteren als hij het bevel had gehad over een land als Rusland en niet slechts over een natie als Frankrijk.’

Met een wrede blik vervolgde Richelieu: ‘Mét de halve bevolking die werd geregeerd door de Oostenrijks-Spaanse Habsburgers, die verbonden waren met katholiek Duitsland, vernietigde Frankrijk zijn vijanden in de Dertigjarige Oorlog. Stel je eens voor wat ik had kunnen doen met Rusland! De Zweden die ik omkocht verwoestten Pommeren en lieten het ontvolkt achter. Kinderen zingen er nog steeds over. Maar drie generaties later, in 1709, brak Peter de Grote de trots van Zweden bij Poltava in Oekraïne.’

‘Waarom denk je dat Poetin ooit een snelle overwinning wilde’

‘Maar eminentie’, protesteerde ik, ‘Rusland heeft het heel slecht gedaan in zijn oorlog met Oekraïne. Het is vastgelopen met grote verliezen en heeft zijn kans op een snelle overwinning gemist, en het is er slechts in geslaagd het hele Westen tegen zich te verenigen.’

‘Ik had meer van je verwacht, Spengler, dan een herhaling van de nonsens die je in de kranten leest’, spoog Richelieu terug. Een gloeiende klodder ectoplasma bleef hangen aan het vizier van mijn Oculus. ‘Een snelle overwinning? Echt? En waarom denk je dat Poetin ooit een snelle overwinning wilde?’

Ik stond perplex. ‘Vergeeft u me mijn onbeschaamdheid, eminentie, maar als Poetin geen snelle overwinning wilde, wat wilde hij dan?’

‘Tijd’, zei Richelieu, ‘is het ultieme wapen. Ik begreep dat, en Poetin heeft zijn les goed geleerd. Clausewitz had in het algemeen gelijk toen hij zei dat oorlog de voortzetting van politiek met andere middelen is, maar er zijn omstandigheden dat oorlog zelf de politiek is. Dit schreef Aldous Huxley in zijn boek The Grey Eminence, een profiel van de chef van mijn inlichtingendienst, vader Joseph de Tremblay. Huxley heeft dat tamelijk goed opgeschreven, en dat mag ook wel want hij heeft het verhaal uit de eerste hand van mij gehoord in het knekelhuis van de Kartuizers onder de riolen van Parijs:

Zelfs pasbegraven doden…

‘In een memorandum over de zaken van Duitsland, dat hij in januari 1631 schreef ter instructie van de koning, drong vader Joseph erop aan het Franse beleid te richten op het systematisch uitbuiten van tijd als het dodelijkste van alle wapens in het arsenaal van de Bourbons. Voor dit doel moesten de onderhandelingen die in Regensburg waren begonnen [door vader Joseph namens de kardinaal], worden voortgezet, onophoudelijk. 

Terwijl de keizerlijke Rijksdag begonnen was, kwam er vanuit alle hoeken en gaten van Duitsland een eindeloze stroom smeekbeden naar Regensburg … Daaronder bevond zich ook een groep gedelegeerden uit Pommeren. Nederig maar vasthoudend smeekten zij de keizer en de keurvorsten om acht te slaan op de ellendige toestand van hun provincie … Zeer velen waren gestorven, en wie waren blijven leven aten gras en wortels – ja, en ook jonge kinderen en zieken en zelfs pas begraven doden ….

En toch zette [vader Joseph] hier, geduldig en met een doortrapte handigheid, een beleid voort dat het lijden van de armen die hij had beloofd te dienen alleen maar kon vergroten. Met volle kennis van wat al in Pommeren was gebeurd ging hij door een beleid te bepleiten dat de verspreiding van het kannibalisme naar andere gebieden wel moest garanderen.’

‘Je huis staat in brand, je kinderen zijn weg!’ kraaide de geest van Richelieu triomfantelijk. ‘Twee derde van de bevolking van Pommeren kwam om. Toen de oorlog afgelopen was zag de stichter van Pruisen, Friedrich Wilhelm I, dat hij geen volk meer had, dus nodigde hij, met het Edict van Potsdam, de vervolgde Hugenoten van Frankrijk uit, alsmede Polen, de Joden van Litouwen en wie hij verder maar kon overhalen. Zijn achterkleinzoon Frederik de Grote bouwde duizend dorpen door moerassen droog te leggen en die te bevolken met 300.000 immigranten. Pommeren kreeg echt wel zijn wraak op Frankrijk, maar het kostte een eeuw om genoeg Pommerianen bij elkaar te krijgen om gewicht te krijgen.’

‘Frankrijk leed net zo goed tijdens de Dertigjarige Oorlog’, mompelde Richelieu, ‘maar het is zeker geen toeval dat de kannibalistische heks van Hans en Grietje een Duitse, en geen Franse vrouw was.’

Jeltsin en Tsjetsjenië

Verbijsterd en verstomd stond ik in de CGI-herschepping van het paleis op het Place des Vosges. Tenslotte fluisterde ik: ‘Wat gaat er gebeuren met Oekraïne?’

‘Poetin zal weggaan uit Oekraïne zoals hij wegging uit Tsjetsjenië – hoewel Boris Jeltsin hiervoor een groot deel van het krediet toekomt; hij leidde de Eerste Tsjetsjeense Oorlog in 1994, toen een half miljoen van de 1,3 miljoen tellende bevolking van Tsjetsjenië werd weggevoerd, mogelijk 100.000 burgers werden gedood en het halve land werd verwoest. Mogelijk stierven nog eens 100.000 burgers – er zijn er zoveel gevlucht dat dat moeilijk te zeggen is.’

‘Russische troepen maakten de hoofdstad Grozny in 1999 met de grond gelijk, tegen een hoge prijs voor henzelf. Ik vind het amusant dat Amerikaanse commentatoren Jeltsin hooghouden als een toonbeeld van democratische welwillendheid terwijl hij net zo wreed was als Poetin. Er is maar één manier om Rusland te regeren. En zijden handschoentjes horen daar niet bij.’

Afgrijzen

De kardinaal grinnikte. ‘Nu, mijn naïeve vriend, voert Poetin het bevel over Tsjetsjeense shocktroepen in Oekraïne. Poetin begrijpt ‘het systematische uitbuiten van tijd als het dodelijkste van alle wapens’. Toen de oorlog begon was Oekraïne uitgehold. Het had een van de laagste geboortecijfers ter wereld, en zijn geboortecijfer zal nog verder dalen.’

‘Twaalf miljoen Oekraïeners, de helft van de weerbare bevolking in de werkende leeftijd, verlieten het land voor de oorlog begon. Nog eens vijf miljoen zijn gevlucht. Zolang de Russische artillerie beukt op de Oekraïense steden zullen er meer vluchten. Hoevelen keren terug? Grote delen van Oekraïne zullen tot ruïnes vervallen. Eeuwenlang ingesleten Roetheense wrok tegen Russische overheersers zal in een paar oorlogsweken worden opgebruikt en wat ervoor in de plaats komt is niets dan een dof gevoel van afgrijzen.’

De kardinaal grinnikte nog steeds. ‘Het dwaze Westen denkt dat het Rusland kan insluiten en Poetin uit de macht kan zetten. Europa kan niet zonder Russische olie en Russisch gas en zal Poetin een miljard dollar per dag blijven betalen, hoe veracht hij ook mag zijn. Het dwaaste van alles is dat het Westen denkt dat de botte, wrede slijtageoorlog die Rusland aan het vechten is duidt op een falen om zijn doelen te bereiken, terwijl de oorlog zelf Poetins doel is, net zoals die het doel van vader Joseph was in Regensburg in 1630.’

Een sterke maag

‘De protestantse zaak in Duitsland stond op instorten en de overwinning van de keizer was nabij. Toch vond ik toen de middelen om de oorlog gaande te houden. Vader Joseph vleide de bondgenoot van Oostenrijk, Maximiliaan I van Beieren, net zolang tot die het ontslag eiste van de keizerlijke generalissimo Albrecht von Wallenstein.’

‘Intussen was koning Gustaaf Adolf van Zweden geland in Pommeren, met een toelage uit de Franse schatkist. De Zweden verwoestten Centraal Europa en bevochten het Oostenrijkse keizerrijk tot het in 1635 volledig uitgeput was. Toen verklaarde ik Spanje, ooit de grote landmacht van Europa, de oorlog en liet het doodbloeden.’

‘U bent een monster’, flapte ik eruit.

‘Je vroeg mijn advies Spengler, omdat je het zelfgenoegzame gemoraliseer van de goedbedoelende mensen die deze tragedie in gang hebben gezet niet kunt verdragen, en omdat je ontzet bent door de mannen van de daad die de rotzooi opruimen die door de beoefenaren van de politiek van de deugd is achtergelaten. Als je onder het oppervlak van de geschiedenis wilt kijken – inclusief de geschiedenis die zich voor je preutse ogen ontvouwt – moet je een sterkere maag hebben.’

Naschrift David P. Goldman

Net nadat ik mijn seance met de Geest van Richelieu had gepubliceerd verscheen het volgende item op het Telegram-kanaal van Aleksander Doegin, de ‘Euraziationistische’ ideoloog die het dichtst in de buurt komt van een Russische nazi. De dilettanten, amateurs en goeddoeners in de westerse kanselarijen hebben geen idee waar zij mee te maken hebben. 

‘De NAVO zegt dat de militaire fase van het conflict in Oekraïne verre van voorbij is. Natuurlijk zal niemand Zelenski vrede laten sluiten. Oekraïne is geen subject, maar een object, terwijl het Zelenski-regiem geen actor is maar een instrument. Daarom is het noodzakelijk om rekening te houden met de bedoelingen van de vijand en de periode van de militaire fase van de operatie te benutten om de methodische vernietiging van de militaire infrastructuur van Oekraïne voort te zetten, en rekening houdend met de koers van de NAVO om het conflict te verlengen, is het raadzaam te overwegen om verder te gaan en de industriële faciliteiten in de gebieden van Oekraïne die buiten onze interesses liggen te vernietigen, en daarbij speciaal aandacht te besteden aan die objecten die Oekraïne, om voor de hand liggende redenen, niet zal kunnen herstellen. Later zal zo’n gemakkelijke gelegenheid om de deïndustrialisatie van Oekraïne te voltooien zich niet voordoen.’

Dit artikel verscheen oorspronkelijk in de Asia Times, 2 april 2022

Vertaling Chris Rutenfrans

Het bericht ‘Poetin begrijpt dat tijd het dodelijkste wapen is’ verscheen eerst op Wynia's Week.