Is Eelco Heinen werkelijk zo zuinig of willen de VVD en hijzelf vooral uitstralen dat het beleid zuinig is? Waarom neemt de VVD genoegen met een begrotingstekort van 2,1 procent, terwijl we tijdens de eerste Rutte-kabinetten nog tot 0 procent de broekriem moesten aanhalen?

Wie is CDA’er Tom Berendsen en welke rol gaat hij spelen in de buitenlandse politiek, terwijl tegenwoordig de premier op dat terrein de baas is? Gaat Jetten hem de kaas van het brood eten? Waarom wilde Dilan Yeşilgöz per se naar Defensie, terwijl dat ministerie lange tijd weinig geliefd was onder politici?

En wie zijn de vertrouwelingen van Mark Rutte in het nieuwe kabinet? Dat is relevant, want we weten dat het kabinet van Jetten letterlijk de boodschap van Rutte vanuit Brussel wil uitvoeren, namelijk bezuinigen op pensioenen, zorguitgaven en uitkeringen? Wordt er bezuinigd op de zorg omdat die te duur wordt of omdat we de NAVO-norm van Donald Trump gaan uitvoeren? Is dit kabinet drie keer D66, of is het toch meer drie keer VVD?

Maar vooral: waarom haalt D66-leider Jetten enkele meer of minder omstreden partijgenoten terug naar Den Haag om ze minister te maken? Kijk daarvoor ook alvast naar dit artikel dat Wouter Roorda enkele jaren geleden schreef en waaruit beoogd klimaatminister Stientje van Veldhoven tevoorschijn komt als een klassiek geval van lobbycratische draaideurpolitiek. Lees, kijk en luister!

WWTV is ook te beluisteren als podcast.

Wynia’s Week is er drie keer per week, met duizend verhalen, video’s en podcasts per jaar. Dat is allemaal vrij toegankelijk, dankzij de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht PIM & SYP: Wie won de kabinetsformatie, is het de VVD of toch nog D66? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het nieuwe kabinet dat over twee weken met de koning op het bordes moet staan, is een kabinet van restauratie. Een vijfde kabinet-Rutte, dat de periode van het kabinet-Schoof snel moet doen vergeten. De populisten, de winnaars van de verkiezingen van 2023, zijn terug in de oppositie, en kunnen daar toezien hoe het beleid van de Rutte-jaren wordt voortgezet, met hetzelfde motorblok van VVD, CDA en D66 dat tussen 2017 en 2024 over Nederland regeerde. In de kern is dat rechts financieel-economisch beleid en culturele linksigheid – precies het tegenovergestelde van wat je graag zou zien.

Rechtse stem radicaliseert

De populisten van PVV en BBB en het laat-christelijk progressieve NSC hebben er weinig van gebakken. Natuurlijk, er was de volstrekt onwelwillende obstructie van de oppositie, de nauw verholen afkeer van de media en het verzet van activistische ambtenaren, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat die kleine oogst en vroege val vooral ook aan de eigen incompetentie en het gebrek aan ervaring te wijten zijn.

De frustratie daarover uit zich niet in een toenemende populariteit van JA21, maar in de voorzichtige groei van Forum voor Democratie, waarvan de bruine randen en de jeugdzonden van te verkiezen volksvertegenwoordigers dezer dagen schel worden belicht in de media. De rechtse stem radicaliseert, en dat komt door de opzichtige manier waarop het linkse midden de populisten van het schaakbord heeft geveegd.

De VVD is eigenlijk de prima donna in deze coalitie. Het is nog niet zo lang geleden dat het ernaar uitzag dat de politieke carrière van Dilan Yesilgöz een vroegtijdig einde zou kennen. Door GL-PvdA beslist uit te sluiten als coalitiepartner, herwon zij vertrouwen. Mede daarom was zij niet de geschikte kandidaat om als fractievoorzitter lange trajecten van onderhandelingen met Jesse Klaver in te gaan. Dat mag Ruben Brekelmans gaan doen.

Yesilgöz wordt vice-premier, blijft de politiek leider van de VVD en is bij voorbaat verzekerd van een grote zichtbaarheid als minister van Defensie. Ze mag in een tijd van internationale spanningen heel veel geld gaan uitgeven – dankzij de druk van Trump en haar voorganger Rutte.

Trouw wordt beloond

Bijna alle VVD-bewindslieden keren terug, en verwisselen een centrum-rechts voor een centrum-links kabinet dat vooral met de extreem-linkse GL-PvdA deals moet gaan sluiten. Maar VVD’ers kunnen dat. En trouw wordt beloond. Sophie Hermans, een sof op Klimaat en Groene Groei, gaat naar Volksgezondheid en mag daar de verhoging van het eigen risico gaan invoeren. David van Weel keert terug op Justitie en Veiligheid. Vincent Karremans verruilt Economische Zaken voor Infrastructuur en Waterstaat, Thierry Aartsen mag aan de slag als minister van Werk en Participatie, en Eric van der Burg mag als staatssecretaris de overheid ‘slagvaardiger’ gaan maken. Het belangrijkst is natuurlijk dat Eelco Heinen minister van Financiën blijft en dus de staatskas streng zal bewaken. De VVD krijgt dus de schatkist en gaat over onze buitenlandse en binnenlandse veiligheid.

Moeilijke jaren

De nieuwe premier Rob Jetten, die later dit jaar met zijn Argentijnse verloofde Nicolás Keenan in het huwelijk zal treden, heeft de verkiezingen met metaforen en beloften van verandering gewonnen, maar is nu jeune premier van een minderheidskabinet dat moet hopen op een omslag in de politieke cultuur. Niets wijst erop dat die omslag van eigenbelang en partijbelang naar een denken in termen van algemeen belang zich al voordoet, en daarom gaat Jetten moeilijke jaren tegemoet.

Een partijgenoot mag als minister van Landbouw de boeren gaan vertellen dat zij nu toch echt plaats moeten gaan maken, en informateur Rianne Letschert wordt beloond met het ministerschap van Onderwijs. Belangrijk is ook dat de tradities van de kabinetten-Rutte op levensbeschouwelijk terrein worden voortgezet via een staatssecretariaat op Justitie en Veiligheid waar meer-ouderschap, draagmoederschap en een nieuwe Transgenderwet moeten worden vormgegeven. En er komt weer een minister van Ontwikkelingssamenwerking, die de bezuinigingen gaat terugdraaien en de subsidiekranen naar de NGO’s weer wagenwijd open zal zetten.

CDA krijgt Asiel & Migratie

En het CDA? Ach, het CDA. De partij van Henri Bontenbal, die in de Kamer blijft als fractievoorzitter en politiek leider, levert de minister van Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken en Economische Zaken. Ook Asiel & Migratie gaat naar de christendemocraten en voor deze post wordt de naam van Bart van de Brink genoemd, Bontenbals getrouwe secondant. De twee wetten van Faber worden overgenomen (zonder de steun van D66 en misschien ook wel van het CDA zelf in de Eerste Kamer), en verder wordt er gewacht op het Europese Migratiepact. Aan nationaal migratiebeleid wordt verder weinig gedaan.

Als we dit plaatje overzien, zien we niet alleen een overduidelijk streven naar een voortzetting van het progressief-liberale beleid van de Rutte-jaren, maar bovenal ook een blinde miskenning van de maatschappelijke werkelijkheid. Asiel en migratie zijn de grote thema’s die mensen bezighouden, met de komst van al die azc’s (en dit kabinet wil de Spreidingswet handhaven), de spanningen, het geweld en de verloedering die met migratie gepaard gaan. Die vraag wordt in het geheel niet geadresseerd.

Blindganger

Daarmee wordt niet alleen de maatschappelijke werkelijkheid ontkend, maar ook de verkiezingsuitslag van vorig jaar, waar rechtse partijen minimaal een derde van de stemmen behaalden. Deze formatie bood een kans om die stem serieus te nemen en te erkennen. Maar er is voor gekozen de meest voor de hand liggende partner – JA21 – nadrukkelijk op afstand te houden.

Vanuit het perspectief van de culturele realiteit is dit kabinet een blindganger, de grote ontkenning van de zorgen en gerechtvaardigde behoeften van heel veel heel gewone mensen, die wel de prijs van alle ‘investeringen’ mogen gaan betalen. Moge dit kabinet een heel kort leven beschoren zijn.

Wynia’s Week bestaat officieel 7 jaar! Met dank aan alle auteurs, donateurs en alle andere lezers, kijkers en supporters. Op naar de volgende 7 jaar! www.wyniasweek.nl/doneren

Het bericht Dit kabinet is de grote ontkenning van de zorgen en gerechtvaardigde behoeften van heel veel mensen. Moge het een kort leven beschoren zijn. verscheen eerst op Wynia's Week.

Daar was de rekening nu dan alsnog, in de vorm van het regeerakkoord van D66, VVD en CDA. Onderwijs wordt op voorspraak van kandidaat-premier Rob Jetten (D66) nog gespaard, maar de uitkeringen, de AOW en de gezondheidszorg moeten samen met belastingverhogingen de miljarden voor extra uitgaven opleveren, waaronder vooral die voor defensie, NAVO en Oekraïne.

Het bleef 14 maanden geleden nog betrekkelijk onopgemerkt, toen Rutte bij de pas herkozen en nog niet eens als president geïnstalleerde Donald Trump vandaan kwam en meteen zinspeelde op een massieve verhoging van de uitgaven voor Defensie voor NAVO-landen als Nederland. In de voorgaande jaren was het ook Nederland amper gelukt om aan de 2 procent van het nationaal inkomen te komen die tien jaar tevoren onder Amerikaanse druk was opgelegd.

Rutte zinspeelde na zijn eerste bezoek aan de aankomende president al op een verdere verhoging naar 3 of 4 procent. Bij de NAVO-top van vorig jaar juni in Den Haag werd het afgemaakt op 3,5 procent in 2025, plus 1,5 procent voor infrastructuur die nodig is voor de nationale veiligheid. Dat is meer dan de vragende partij, de Amerikaanse president, nu zelf aan defensie uitgeeft. Maar Donald Trump houdt van grote ronde getallen en in Den Haag kreeg hij goeddeels zijn zin.

De eisen van Trump waren in politiek Den Haag tot dusver opvallend onomstreden. Dat was ook terug te zien aan de verkiezingsprogramma’s van de meeste partijen zoals die eind vorig jaar werden ‘doorgerekend’ door het Centraal Planbureau. Vrijwel al die partijen (de PVV deed bijvoorbeeld niet mee) toonden voor de komende kabinetsperiode tot 2030 precies hetzelfde extra-bedrag voor Defensie, te weten 6,3 miljard in 2030. Dat wijst niet op grote tegenstellingen over dit thema: ook bij GL/PvdA was er kennelijk instemming over de 3,5 procent voor Defensie in 2035, zij het dat GL/PvdA vooralsnog niet verder wilde rekenen dan 2030.

Het ‘flintertje’ van Rutte

De publieke opinie hield zich richting de verkiezingen van 29 oktober 2025 ook niet zo bezig met defensie, die zag migratie, wonen en zorg als belangrijkste probleemthema’s en daar gingen de verkiezingsdebatten dan ook vaak over. Niemand die het had over de opdracht die Rutte vanuit Brussel een klein jaar eerder aan de Nederlandse politiek had meegegeven.

Toch kon die aanwijzing van de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO moeilijk onopgemerkt blijven. Normaal bemoeit zo’n NAVO-chef zich met de belangen van het bondgenootschap en niet met de vraag waar de aangesloten landen hun extra uitgaven voor de krijgsmacht van zouden moeten betalen. Maar Rutte hield zich niet in.

‘Oorlogseconomie’

Nogal aanmatigend richtte hij zich erop, in het bijzonder in zijn contacten met de Nederlandse pers, dat er maar ‘een flintertje’ van de Nederlandse uitgaven voor pensioenen, zorg en sociale zekerheid af hoefde om de extra miljarden voor de krijgsmacht mogelijk te maken.

Vooral VVD-politici lieten in de volgende weken en maanden blijken dat ze de boodschap uit Brussel hadden begrepen. Minister van Defensie Ruben Brekelmans, toenmalig minister van Justitie David van Weel, Rutte’s eigen NAVO-kabinetschef en voormalig diplomaat en VVD-minister Geoffrey van Leeuwen en diverse militairen verkondigden zonder ophouden dat het nu andere tijden waren en dat ook burgers zich dienden in te stellen op oorlogsomstandigheden. Het begrip ‘oorlogseconomie’ viel.

VVD-leider Dilan Yesilgöz bekroonde half maart vorig jaar de VVD-campagne richting NAVO-top met een toespraak in het Oorlogsmuseum in Overloon. Pas terug van een bezoek aan oorlogsland Oekraïne stelde ze – staande voor een antiek oorlogsvliegtuig – dat ‘de afgelopen tien jaar de wereld ingrijpend veranderd’ is, dat het de hoogste tijd is om in Europa militair op eigen benen te staan, dat ‘als we vrede willen, moeten we ons voorbereiden op oorlog’ en dat landen als Duitsland en Nederland er 3,5 procent van hun nationaal inkomen aan dienden te besteden om aan de nieuwe behoeften te voldoen.

Yesilgöz nam de eisen van Trump over, maar stelde nadrukkelijk dat de extra defensie-uitgaven ook nodig waren omdat het Amerika van Trump niet meer de betrouwbare partner van vroeger was. En: ‘We zullen moeilijke financiële en morele keuzes moeten maken om voor onze eigen veiligheid te staan.’

Niemand kan zeggen dat de VVD de boodschap uit Brussel geheim heeft gehouden. Het VVD-verkiezingsprogramma was er ook duidelijk over: de AOW – en de pensioenen – dienden later in te gaan, uitkeringen moesten soberder en korter en de collectieve zorg moest miljarden inleveren om extra uitgaven – vooral voor defensie – mogelijk te maken en het begrotingstekort in de hand te houden.

Won Dilan de formatie?

Anders dan bij de VVD in de Ruttejaren gebruikelijk, heeft VVD-leider Dilan Yesilgöz de poot stijf gehouden tijdens de onderhandelingen over het regeerakkoord voor het kabinet-Jetten en veel van het VVD-programma binnengehaald. Tot 2030 komt er al een kleine tien miljard bij aan defensie-uitgaven om in dat jaar op 2,8 procent van het nationaal inkomen voor defensie uit te komen, op weg naar de 3,5 procent in 2035 (met nog eens tien miljard extra).

Waarbij dan wel aangetekend moet worden dat de militaire uitgaven van Nederland voor Oekraïne (3 miljard per jaar) daar wel deel van uitmaken. En deze en andere extra uitgaven moeten betaald worden uit hogere belastingen (de ‘Vrijheidsbijdrage’, zoals bedacht door Henri Bontenbals CDA) van ongeveer 5 miljard per jaar, voor tweederde te betalen uit hogere inkomstenbelasting en voor de rest door bedrijven.

En verder dus uit lagere kosten voor sociale zekerheid, het inperken van de uitgaven voor zorg en het later ingaan van AOW en pensioen. Dat zijn zogezegd de ‘flintertjes’ waarover Rutte sprak. En daarmee komt nu dus alsnog het debat over de door Trump via Rutte geëiste extra defensiemiljarden waarover tot dusver een soort van unanimiteit bestond in het Haagse establishment.

Haagse ijdeltuiterij kost geld

Dat brengt ons op een ander opvallend aspect van het regeerakkoord voor het kabinet-Jetten: de genante borstklopperij en de aanmatigende pretenties. Het begon afgelopen vrijdag al met de opgeblazen taal van kandidaat-premier Rob Jetten bij de presentatie van het akkoord. Nederland wil in ‘de kopgroep’ zitten als het gaat om spionagesamenwerking met Europese landen, de coalitie pretendeert dat Nederland ‘de sterkste economie van Europa’ heeft of krijgt, Nederland moet ‘de aanjager’ zijn en ‘een leidende rol’ hebben bij het opbouwen van een ‘geopolitiek sterke Europese Unie die daadkrachtig optreedt’, ‘Nederland loopt voorop in het realiseren van een Europese pijler binnen de NAVO’, Nederland wordt ‘aanjager’ bij het uitvoeren van economische plannen binnen de EU, Nederland wil de Verenigde Staten ‘aanspreken’, Nederland gaat de leiding nemen bij modernisering van vluchtelingenverdragen en Nederland is of wordt ‘koploper in de digitale wereld’.

Het zou lachwekkend zijn als het gratis was, maar dat is het niet. Nederland betaalde altijd al een hoge prijs voor de pretentie om gidsland te zijn en relatief gezien het meeste geld aan ontwikkelingshulp uit te geven. De eerste kabinetten-Rutte bezuinigden harder en voerden meer lastenverzwaringen door dan gezond was – en dat alleen omdat we andere landen altijd de les lazen over de begrotingstekorten. Toen het land dat zo’n beetje te boven was gekomen ging het derde kabinet-Rutte in 2016 op aandrang van D66 ‘koploper’ worden bij het klimaatbeleid in Europa (en daarmee van de wereld).

Tussendoor werd het land getroffen door een stikstofcrisis, die uitsluitend terug te voeren is op het feit dat Nederland – gidsland immers – veel strengere normen toepast dan enig land in de wereld. De laatste jaren wil Nederland bovendien ‘aanjager’ zijn bij de militaire en andere steun voor Oekraïne.

Oude en nieuwe pretenties

Al deze ambities en pretenties bestaan nog steeds, ook al zijn ze – zoals in het geval van klimaat en stikstof – over het geheel genomen een mislukking gebleken. De ontwikkelingshulp gaat weer omhoog. Het klimaatbeleid van de kabinetten-Rutte gaat gewoon door. Nederland blijft ‘aanjager’ van de uitgaven voor Oekraïne. En daar komen de nieuwe pretenties op het gebied van defensie bovenop. Nogmaals: gratis is het niet.

In deze editie van Wynia’s Week ziet u hoe het nieuwe regeerakkoord verder uitpakt. Wim Groot inventariseert de financiële maatregelen voor de gezondheidszorg (en voor verzekerden en voor patiënten), Derk-Jan Eppink zet de Europese ambities van Jetten-1 op een rijtje, Menno Tamminga kijkt waar de economische groei blijft en Jan van de Beek checkt of er nog wat over blijft van het eerder beloofde strenge asielbeleid.

Wynia’s Week is ongebonden, onafhankelijk en onverveerd. Steunt u onze vrije journalistiek? Wynia’s Week wordt volledig gedragen door de donateurs. Hartelijk dank!

Het bericht Later pensioen, duurdere zorg, kortere uitkeringen: defensiemiljarden kosten meer dan ‘een flintertje’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Het CDA gaat aan de slag met D66 en de VVD in een minderheidscoalitie die voor meerderheden in Tweede en Eerste Kamer vooral op de hulp van GroenLinks-PvdA zal zijn aangewezen. Je raakt eraan gewend, aan deze constellatie. Het kabinet-Jetten presenteert zich als een middenkabinet, maar is in feite een centrum-links kabinet dat te dealen zal hebben met het radicaal-linkse GL-PvdA. Dat het CDA daar middenin zit, is iets dat ons niet langer verrast maar is in het licht van de geschiedenis en de christendemocratische ideologie hoogst opmerkelijk te noemen.

Laten wij ons eens voorstellen dat de grondleggers van de christendemocratie – Abraham Kuyper (ARP), A. F. de Savornin Lohman (CHU) en Herman Schaepman (grondlegger van de rooms-katholieke politiek, zoals vorm gekregen in de RKSP en later in de KVP) – een dezer dagen uit hun graf zouden verrijzen om de staat van de christendemocratie te inspecteren.

Tegen socialisme en liberalisme

Kuyper, Lohman en Schaepman hebben vorm gegeven aan een politieke beweging die zich zowel tegen het socialisme als het liberalisme keerde. Tegen het socialisme, omdat links de staat als de oplossing van alle problemen zag. Christendemocraten zetten in op het ‘maatschappelijk middenveld’: mensen konden zelf of met elkaar heel veel boontjes zelf wel doppen. De staat was veelal onderdeel van het probleem. En bij de liberalen was de pluriformiteit van de samenleving niet in goede handen. Liberalen zagen zich als het onvermijdelijke hoogtepunt van de geschiedenis en hadden de neiging andersdenkenden als ‘achtergeblevenen’ te beschouwen, als de mug die de zalf van de samenleving stinkende maakt (naar de beroemde formulering van Jan Kappeyne van de Coppello) en daarom best een beetje onderdrukt mochten worden.

Kuyper, bijvoorbeeld, nam stelling tegen de liberalen in een volkspetitie tegen een liberale onderwijswet (1878) en richtte een jaar later zijn ARP op. In 1891 legde hij in een grote rede uit wat christelijk-sociaal was: wetgeving om arbeiders te beschermen moest er komen, maar uitkeringen en subsidies moesten ‘tot een minimum’, ‘tot de allergeringste afmetingen’ beperkt blijven. Eigen initiatief moest prevaleren, anders zouden we de ‘arbeidersstand’ slechts ontzenuwen en beroven van ‘zijn natuurlijke veerkracht’.

Dat was duidelijk, en het is lang duidelijk gebleven. Christelijke politiek was rechts zo niet conservatief (kleine staat, het belang van ondernemerschap, vaste waarden en normen) en duidelijk onderscheiden van liberalisme en socialisme. De grenzen werden ook streng bewaakt. In een herderlijk schrijven (mandement) verboden de Nederlandse bisschoppen in 1954 hun schapen om lid te worden van socialistische organisaties, op straffe van een verbod op deelname aan de sacramenten. Ook dat was duidelijk.

Maar toch begon er na de Tweede Wereldoorlog het een en ander te verschuiven – en zette een ontwikkeling waarvan de resultaten Kuyper, Lohman en Schaepman met verontwaardiging zou hebben vervuld. Protestantse theologen waren tot de overtuiging gekomen dat de oude antithese achterhaald was en werden lid van de PvdA. Het CDA (in 1980 ontstaan als fusie van ARP, CHU en KVP) wist zich te handhaven maar een nieuwe manier van denken had zich vanaf de jaren zestig ook in die gelederen breed gemaakt.

Deze verandering laat zich eigenlijk tamelijk gemakkelijk uitleggen, vooral als we de theologische onderbouwing (vroeger plachten christendemocraten het christelijk geloof te belijden) hier even weglaten. De grote ommekeer zat hem in een andere kijk op mens en wereld.

De doelstellingen van de oude christendemocratie waren bescheiden. Niet teveel veranderen, want het is al erg genoeg zoals het is. De hemel laat zich op deze aarde niet realiseren. De mens is geneigd tot het kwade, dus wet en orde eerst. Steun aan Israël, door dik en door dun. Hard werkende ondernemers zijn de bron van welvaart en werkgelegenheid. De staat verandert gemakkelijk in een roversbende, dus moeten machten gescheiden zijn en de macht van de staat door klassieke grondrechten worden beperkt. We kunnen elkaar niet bekeren en daarom moet de overheid ruimte laten aan de pluriformiteit in de samenleving en dus ook bijzonder onderwijs faciliteren.

Koninkrijk Gods op aarde

De bescheiden ambities maakten in de jaren zestig plaats voor grootse programma’s. Christenen wisten zich gered, en wisten dat iedereen dat eigenlijk was maar dat niet iedereen dat al wist. Dat moest de medemens dus worden uitgelegd zodat daarna de redding van deze wereld gezamenlijk ter hand kon worden genomen. Met het instrumentarium van de staat, wel te verstaan. Al die inspanningen zouden resulteren in het Koninkrijk Gods op aarde.

Zulke expliciete verwijzingen naar het bovennatuurlijke zullen we nu niet meer uit de mond van CDA’ers optekenen. Het geloof is geweken, de progressieve overtuiging gebleven. Het verdient opmerking dat de drie gezichtsbepalende figuren binnen het huidige CDA (partijleider Henri Bontenbal, Tweede Kamerlid Derk Boswijk, en op de achtergrond Pieter-Jan Dijkman van het wetenschappelijk instituut) uit reformatorische (zeg maar: SGP-)kring afkomstig zijn, maar zich daar in de loop van de tijd van hebben gedistantieerd en het oude calvinisme – met zijn soberheid en bescheiden doelstellingen – hebben ingeruild voor een progressievere, meer op deze aarde gerichte overtuiging.

Kortste weg naar overbodigheid

Als we de komende tijd dus gaan zien dat Bontenbal c.s. ondernemende boeren de nek omdraaien met rigide stikstofwetgeving, de lasten voor het bedrijfsleven verzwaren, de vrijheid van onderwijs door aanpalende wetgeving aantasten, in medisch-ethische kwesties de kant van het liberalisme kiezen, dan hoeft ons dat eigenlijk niet te verbazen. De nieuwe positie, een D66-achtige vermenging van socialisme en liberalisme, is de uitkomst van decennia van schuivende panelen die zijn verkocht als het ‘in rapport met de tijd brengen’ van de oorspronkelijke boodschap. En de secularisatie met een vleugje multiculturalisme deed de rest.

De panelen zijn inmiddels zo verschoven dat het CDA nauwelijks nog een eigen identiteit heeft en gemakkelijk inwisselbaar is geworden met andere partijen links van het midden. Die positie is een ontkenning van het eigen verleden en de kortste weg naar volstrekte overbodigheid.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De deelname van het CDA aan het kabinet-Jetten bezegelt de verlinksing van de christelijke politiek verscheen eerst op Wynia's Week.

De opties zijn beperkt. Het kabinet-Jetten kan er voor kiezen om de lasten voor de burgers te verhogen, te bezuinigen op andere collectieve uitgaven of om het begrotingstekort en de staatssschuld te laten oplopen. Waarschijnlijk kiezen ze voor alle drie een beetje.

Oudere generaties profiteerden van vredesdividend

Vooral de verleiding om de lasten door te schuiven naar de toekomst en het begrotingstekort te laten oplopen is verleidelijk. Hier kleeft wel een risico aan. Door de onzekere internationale situatie zou de rente de komende jaren wel eens verder kunnen oplopen. De tijd dat geld lenen bijna gratis was, ligt al weer een tijdje achter ons. Dat maakt de staatssschuld duurder en leidt tot financiele tegenvallers voor het kabinet.

Het roept daarnaast de vraag op of we de lasten van het versterken van onze veiligheid en de kwaliteit van onze samenleving moeten afwentelen op jongere generaties of dat ook de huidige oudere generaties daaraan moeten bijdragen. Zij zijn het immers geweest die het meest geprofiteerd hebben van het vredesdividend na de val van de communistische regimes begin jaren negentig.

Bezuinigingen en lastenverzwaringen voor burgers en bedrijven zijn niet populair. De vrees is dat het minderheidskabinet hiervoor geen steun zal vinden bij de oppositiepartijen. Die zouden wel de leuke dingen voor de mensen aan een meerderheid willen helpen, maar niet de pijnlijke maatregelen. Deze angst dat het minderheidskabinet niet de noodzakelijke maatregelen kan nemen om de ambitieuze plannen te financieren en de overheidsfinancien op orde te houden, is niet helemaal terecht. Het nieuwe kabinet kan veel bereiken zonder steun van de oppositiepartijen.

Schrap plannen van het vorige kabinet

Het kabinet zal bij bezuinigingen vooral kijken naar de zorg en de sociale zekerheid. Dat is logisch want deze twee uitgavenposten vormen samen de helft van de totale collectieve uitgaven. Om te beginnen kan het kabinet bezuinigen op een aantal plannen van het vorige kabinet. Het kabinet-Schoof wilde het eigen risico in de zorg verlagen en geld uittrekken voor het herinvoeren van verzorgingshuizen. Door deze plannen te schrappen bezuinigt het nieuwe kabinet in een klap €5 miljard zonder dat de burger daar iets van merkt.

Het kabinet-Schoof wilde ook vanaf 2029 de kinderopvang voor ouders met een inkomen van meer dan €55.000 per jaar bijna gratis maken. Dit kadootje aan rijke ouders is overbodig, vergroot de personeelstekorten in de kinderopvang en is ook nog eens moeilijk in te voeren omdat het leidt tot ongeoorloofde staatssteun. Als dit wetsvoorstel wordt ingetrokken bespaart het nieuwe kabinet nog eens anderhalf miljard euro. Zo kan het nieuwe kabinet een flink deel van de bezuinigingen voor de eerste jaren realiseren zonder dat daar steun van oppositiepartijen voor nodig is.

Laat rijke ouderen meer bijdragen

Ook voor lastenverzwaringen is expliciete steun van de oppositiepartijen niet altijd nodig. Veel van de eigen bijdragen in de zorg, de kinderopvang en het onderwijs worden door de minister bij Algemene Maatregel van Bestuur vastgesteld. Hiervoor is geen wetswijziging noodzakelijk. Natuurlijk kan een Kamermeerderheid dergelijke lastenverzwaringen door een motie trachten tegen te houden. Een handige minister kan dat door het vinden van meerderheden op rechts of links voorkomen. Een argumentatie dat in de zorg de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen en rijke ouderen financieel meer kunnen bijdragen aan hun eigen zorg zou weerklank moeten vinden bij linkse partijen.

Hetzelfde geldt voor het verhogen van de inkomensgrens voor de bijdrage die werkgevers voor hun werknemers betalen in de zorgverzekeringswet. Het maximum inkomen waarover premie wordt geheven is nu €75.864. Door dat wat te verhogen dragen de hogere inkomens meer bij aan de kosten van de zorg. Ook dat zou steun moeten krijgen van linkse partijen.

Richt je op haalbare plannen

Wat het nieuwe kabinet beter niet kan doen is ingrijpende stelselwijzigingen voorstellen. Hiervoor is een lang wetgevingstraject en steun van oppositiepartijen nodig. Belangrijker is echter dat in de zorg stelselwijzigingen vaak tot een kostenexplosie leiden en vrijwel nooit tot besparingen. Ook plannen om de zorg efficiënter in te richten leveren vrijwel nooit de beloofde besparingen op.

Het nieuwe kabinet zou zich verder moeten richten op haalbare plannen. In de agenda die D66 en CDA begin december presenteerden, was bijvoorbeeld het voorstel opgenomen om nieuwe medisch specialisten standaard in loondienst te nemen. Dit is een onhaalbaar plan. Het leidt tot veel verzet bij de vrijgevestigde medisch specialisten en het is in strijd met de vrijheid van ondernemen.

Blijf van de medisch specialisten af

De vorige coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB besloot op een ondoordacht moment om €150 miljoen te bezuinigen op de inkomens van vrijgevestigde medisch specialisten. Deze week moest minister Jan Anthonie Bruin van Volksgezondheid de Tweede Kamer met hangende pootjes meedelen dat dat niet gaat lukken. De Federatie Medisch Specialisten, de belangenorganisatie, weigert hier aan mee te werken en het voorstel is in strijd met het recht op het vergaren van een inkomen. Het plan om nieuwe medisch specialisten te verplichten in loondienst te werken zal op dezelfde bezwaren stuiten. Het is daarom niet zinvol hier als kabinet veel van te verwachten.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Bezuinigen is makkelijker dan gedacht verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarom hierbij een gratis advies van iemand die dat meer dan 40 jaar wél gedaan heeft, bovendien bestuurlijke taken heeft vervuld en daarnaast te rade is gegaan bij meerdere collega’s met zowel bestuurs- als patiëntenzorg-ervaring.

Bullshitjobs

De voorkeur van politici om vooral mensen te consulteren die werken aan de zorg en niet in de zorg heeft ertoe geleid dat de verkregen adviezen vooral gaan over bezuinigen in de zorg in plaats van aan de zorg. Deze adviezen gaan dan ook nog niet zelden gepaard met weer nieuwe managersfuncties. Dat zijn dan overigens vaak functies die te duiden zijn als bullshitjobs. Immers, zo blijven hun banen aan de zorg bestaan en komen er zelfs nieuwe bij.

Een ander weinig benoemd probleem is dat politici, zeker die met bestuursverantwoordelijkheid, nauwelijks geïnteresseerd zijn in de langere termijn en voornamelijk steeds maar willen scoren op de korte termijn. Een stelselwijziging zoals bepleit in mijn boek Zieke Zorg is dan ook kansloos op dit moment.

Vooropgesteld zij dat er best wel bezuinigd kan worden op onderdelen in de zorg. Maar – om een geliefde managementterm te gebruiken – er is heel veel laaghangend fruit aan de zorg. Daar kan enorm bezuinigd worden zonder nadelen voor de patiënt. De nieuwe regering zal daarom als stelregel moeten hanteren dat alvorens in de zorg te bezuinigen, de bezuinigingen aan de zorg in volle gang zijn.

Een eerste maatregel waar geen enkele patiënt iets van gaat merken is om een derde van alle managersfuncties in de zorg op te heffen, te beginnen met het geven van een dergelijke stelopdracht aan de raden van bestuur van ziekenhuizen. Wanneer de stelopdracht in termen van budget gaat, schrap een derde van het budget ten behoeve van het management, en niet in fte’s, dan is het nóg makkelijker uitvoerbaar.

Reduceer de rol van banken

Daarnaast kunnen per decreet alle registraties die niet tot een aantoonbare verbetering van zorgkwaliteit hebben geleid, worden geschrapt. Alleen registraties van basisgegevens, die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van beleid, en medisch noodzakelijke registraties worden gehandhaafd. Dat zal onmiddellijk repercussies hebben voor veel verborgen kosten die gemaakt worden in de ziekenhuizen, en ook leiden tot (gedeeltelijke) ontmanteling van de organisaties die hiervan leven. Als onderdeel hiervan kunnen ziekenhuisaccreditaties, die vooral papieren lasten en advieskosten genereren, per onmiddellijk worden geschrapt.

Een andere eenvoudige besparing is de rol van de banken te reduceren. Banken berekenen voor de leningen aan zorginstellingen zoals ziekenhuizen, een veel te hoge rente met als nepargument dat de lening risicovol is. Financieel experts en garantiestellingen door de staat zouden hier snel verandering in moeten kunnen brengen. Een regering met inzicht in de precieze getallen, waar ik als burger geen toegang toe krijg, kan de omvang van de te hoge significante bedragen die verdwijnen in de diepe portemonnees van banken wel bepalen.

Met preventie bezuinig je niet

Dan over de zorg zelf. De politici laten zich helaas beïnvloeden door prietpraat over bezuinigen door ‘niet-bewezen effectieve zorg’ te schrappen. Het is een onzinbegrip dat in veel partijprogramma’s staat en doet daarom het ergste vrezen. Het is een pakketbeheer-term en komt van mensen die niet willen begrijpen dat veel kwaliteit van zorg niet te bewijzen is met trials.

Evenzo gaat bezuinigen door preventie alleen werken als we tegelijk beslissen om mensen boven een bepaalde leeftijd geen toegang meer te geven tot alle zorg. Wat vriendelijker gezegd, preventie levert zelden echte bezuinigingen op de korte en middellange termijn en resulteert alleen in structureel minder zorgkosten als je impliciet ook minder zorg gaat leveren aan oudere generaties. Immers met goede preventie gaan mensen weliswaar op oudere leeftijd dood, maar in de periode vóór hun dood blijven ze zorgkosten genereren. En dan misschien minder aan kanker, maar méér aan ouderdomsziekten zoals dementie. Uiteraard draagt preventie bij aan levensgeluk en daarom draag ik het een warm hart toe, maar het is geen goede bezuinigingsmaatregel.

Vraag ouderen wat ze nog willen als ze ernstig ziek worden

Waar we massaal in zouden moeten investeren is zogenaamde advanced care-planning. Ouderen die plots geconfronteerd worden met een ernstige ziekte, dreigende ziekenhuis- of zelfs intensive care-opname, zijn daar te vaak niet op voorbereid. Zij moeten dan acuut ver dragende beslissingen nemen. Frequent heb ik in mijn carrière gezien dat het dan uitdraait op een pijnlijk, lang en belastend ziektebeloop, uitmondend in overlijden in het ziekenhuis.

Bespreek daarom met vooral alle ouderen (75+) én hun directe omgeving, onder rustige omstandigheden wat ze graag nog als behandeling willen, mochten ze onverhoopt erg ziek worden. Dat geldt ook voor – jongere – patiënten met progressieve chronische ziekten die tot invaliditeit leiden. Het besef dat het leven eindig is, is weliswaar confronterend, maar essentieel. Deze advanced care -planning is een instrument ter verbetering van de kwaliteit van zorg met als nevenwerking lagere zorgkosten, zoals ook uit onderzoek blijkt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Bezuinig op de zorg door managementfuncties op te heffen en door met ouderen van tevoren te bespreken wat ze nog willen als ze ernstig ziek worden verscheen eerst op Wynia's Week.

Stel dat er een prijs zou bestaan voor politieke partijen die de afgelopen decennia de meest ingrijpende metamorfose hebben doorgemaakt. Welke partij zou die onderscheiding dan moeten krijgen?

Er is eigenlijk maar één winnaar denkbaar: de ChristenUnie en haar voorlopers, te weten het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV) en de Reformatorische Politieke Federatie (RPF). Er werd in die kringen nauwelijks een steen op de andere gelaten.

‘Klein rechts’

Tot ver in de jaren negentig stonden GPV en RPF op het Binnenhof bekend als ‘klein rechts’, net als de Centrumpartij en de SGP.  Helemaal ten onrechte was dat predicaat niet.

Zo waren GPV en RPF uiterst kritisch over het ‘revolutionaire’ streven naar vrouwenemancipatie en Europese eenwording. Ook van de verzorgingsstaat moesten beide partijen weinig hebben. Het GPV stemde in 1963 zelfs tegen de Algemene bijstandswet van minister Marga Klompé. De wet werd op bijbelse gronden ondeugdelijk verklaard, want strijdig met ‘de goddelijke orde’. Het apartheidsregime in Zuid-Afrika kon daarentegen op veel begrip rekenen. En de islam? ‘De komst van moslims naar Nederland is geen verrijking van de samenleving,’ zei GPV-fractievoorzitter Gert Schutte in 1996.

Evenmin mals waren de opvattingen op zedelijk terrein. ‘Er moeten maatregelen worden genomen die erop gericht zijn de publieke uitingen van de homoseksuele subcultuur (uitstralingseffecten van contactcentra, het propageren van deze geaardheid) zoveel mogelijk te beperken,’ stond in 1981 te lezen in het verkiezingsprogramma van de RPF. ‘Woningcorporaties mogen niet gedwongen worden hun woningen te verhuren aan ongehuwd samenlevende paren of aan mensen die een homofiele relatie zijn aangegaan,’ vermeldde het GPV-programma. ‘Waarom zou een praktiserend homoseksueel beter zijn dan een dief,’ vroeg RPF-lijsttrekker Leen van Dijke zich in 1996 af in een geruchtmakend interview met Nieuwe Revu.

Zowel het GPV als de RPF waren principieel protestants. Voor het GPV gold zelfs dat het in de praktijk een kerkelijke partij was, met als thuisbasis de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt. Dat de iets minder orthodoxe protestanten van de ARP en de CHU sinds de jaren zeventig samen met de katholieke KVP bezig waren op te gaan in het oecumenische CDA, werd dan ook streng afgekeurd. Volgens GPV-leider Pieter Jongeling, tevens hoofdredacteur van het Nederlands Dagblad, betrof het een symptoom van een ‘geestelijk vervalsproces’.

De RPF was in kerkelijk opzicht veel coulanter dan het GPV, maar voor het overige minstens zo conservatief. De afkeer van christendemocraten was er groot. ‘Christen en democratie sluiten elkaar uit,’ vertelde RPF-aanvoerder Meindert Leerling in 1981 aan Elsevier. ‘Democratie betekent: het volk regeert. Maar God regeert.’

Radicale afrekening

De ChristenUnie, opgericht in 2000, is de laatste jaren bezig radicaal af te rekenen met de erfenis van de fusiepartners GPV en RPF. Vrouwenemancipatie en de verzorgingsstaat worden toegejuicht en de Europese Unie is allang geen kwestie meer. Niet regeren met links, zoals voorheen, maar regeren met rechts (lees: de PVV) stuit tegenwoordig op principiële bezwaren. Van een conservatief-protestants alternatief voor het CDA is de partij – zeker als het gaat om sociaal-economische thema’s, klimaat en asiel – getransformeerd tot een evangelische versie van GroenLinks. Of zoals Paul Blokhuis, toenmalig staatssecretaris van de ChristenUnie, het in 2019 formuleerde in een interview met Trouw: ‘Ik was best rechts. Maar tegenwoordig zeg ik: ja, ik ben links.’

Bij de metamorfose van de ChristenUnie hoort ook dat de partij een ‘CU4all-netwerk’ heeft gekregen, speciaal voor LHBTIQ’ers. Ook de vermaledijde ‘roomsen’ van weleer zijn tegenwoordig van harte welkom. De in 2023 aangetreden senator Eric Holterhues is er de belichaming van: hij is zowel de eerste katholieke ChristenUnie-vertegenwoordiger op landelijk niveau als praktiserend homoseksueel.

Onbetrouwbaar kompas

Electoraal gaat het de laatste jaren bergafwaarts met de ChristenUnie. De ellende begon bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2023: gevoelig stemmenverlies (van 4,9 naar 3,7 procent), dat zich daarna ook vertaalde in zetelverlies in de senaat. Later dat jaar ging het nog veel erger mis bij de Tweede Kamerverkiezingen: twee van de vijf zetels gingen verloren.

Vervolgens verdween de partij uit de regering en ging ook de enige zetel van de ChristenUnie in het Europees Parlement teloor. De benoeming, in oktober 2024, van Carola Schouten tot burgemeester van Rotterdam was een lichtpuntje: gelukkig voor de ChristenUnie kwam daar geen kiezer aan te pas. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober was er een nieuwe electorale domper: nog maar 1,9 procent van de stemmen, de slechtste uitslag voor de ChristenUnie en haar voorlopers sinds 1986.

De misère zal vast meerdere oorzaken hebben. Eén ervan is ongetwijfeld dat je kiezers niet kunt blijven wijsmaken dat de Bijbel – volgens de partij van Mirjam Bikker het eeuwige en onveranderlijke Woord van God – een bij uitstek betrouwbaar politiek kompas is, terwijl je zelf in de praktijk hebt bewezen dat je er alle kanten mee op kunt.

In De Linkse Kerk onderzoeken prominente auteurs onder redactie van Syp Wynia en Henk-Jan Prosman de moderne woelingen onder de gereformeerden en de soms verregaande effecten op Nederland als geheel. Want gereformeerden zijn gewend voorop te gaan, ook als ze linksaf slaan. Het boek is verschenen bij uitgeverij Blauwburgwal en HIER verkrijgbaar.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Geluk bij een ongeluk: géén GroenLinks met de Bijbel in het nieuwe kabinet verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit citaat is van Max Planck, de aartsvader van de quantumtheorie. Hij leefde lang genoeg – tot 1947 – om deze theorie, die nu de basis van bijna alle moderne natuurkunde vormt, tot volle wasdom te zien komen. Dat was te danken aan genieën als Albert Einstein, Wolfgang Pauli, Erwin Schrödinger, Paul Dirac en Niels Bohr. Maar hij moest ook constateren dat veel van zijn leeftijdsgenoten in de fysica de quantumtheorie en de schijnbaar paradoxale consequenties ervan nooit geaccepteerd hebben.   

De Dilbert-versie van Plancks observatie is: ‘wetenschap vordert met één stap per begrafenis’. In de politiek ligt het genuanceerder: politici geven op belangrijke punten evenmin ooit toe dat ze er finaal naast zaten, maar politieke levens eindigen niet per se in het graf.

Monumentaal fiasco

In haar memoires uit 2024 verdedigt Angela Merkel, de bondskanselier die Duitsland de desastreuze Energiewende oplegde, nog altijd het afschakelen en ontmantelen van tientallen perfect werkende kerncentrales. Het is het meest extreme geval van kapitaalvernietiging uit de industriële geschiedenis, en dat puur vanwege de illusoire angst dat een van die kerncentrales zou ontploffen. Daardoor heeft Duitsland nu, ondanks import van grote hoeveelheden kernstroom uit Frankrijk, veel hogere stroomprijzen en het stoot veel meer CO2 per kilowattuur uit dan al haar buurlanden.

Het heeft vijf jaar geduurd, maar onlangs gaf de huidige bondskanselier en Merkels christendemocratische Friedrich Merz, voor het eerst toe wat een monumentaal fiasco die Energiewende is. Merz’ oplossing: snel gascentrales bijbouwen. Merkel is politiek overleden, maar Duitsland zal nog decennia met de brokken zitten.

Nederland heeft een relatief net zo groot politiek lijk in de kast: stikstof. Hoe lang moet het nog duren, voordat Dilan Yeşilgöz (VVD) toegeeft dat haar politiek overleden partijgenoot Christiane van der Wal er finaal naast zat? Van der Wal heeft het allemaal niet zelf verzonnen, maar onder haar bewind is het hele waansysteem met z’n onhaalbare stikstofdoelen alleen maar verder ingegraven geraakt in alle bestuurslagen, instituties en jurisprudentie.

De politiek heeft ooit, in haar onpeilbare stommiteit, juridisch afdwingbare stikstofdoelen op een exact tijdpad in de Omgevingswet gezet. In 2030 moet 50 procent van het stikstofgevoelige Natura2000-gebied voldoen aan de maximum norm voor stikstofneerslag (de Kritische DepositieWaarde, KDW), en in 2035 74 procent. Het uiteindelijke doel is 100 procent onder de KDW, maar dat is onmogelijk zonder dat ook al onze buurlanden hun stikstofuitstoot drastisch omlaag brengen – die dat absoluut niet van plan zijn. Niettemin ligt de politiek nu op koers om de helft van onze landbouw te liquideren om tenminste het stikstofdoel voor 2030 te halen. En dat alles vanwege de illusoire angst dat in Nederland ‘de natuur op omvallen staat’.

Helaas zitten nu bij de formatiebesprekingen voor het minderheidskabinet van D66, CDA en VVD vrij jonge mensen aan tafel, die nog een heel politiek leven voor zich hebben. Net zoals de afkeer van kerncentrales bij een generatie van Duitse politici zo ongeveer in het DNA zat, ongeacht de feiten, zo is in Nederland een generatie politici opgeklommen naar het centrum van de macht die niet beter weet dan dat natuur en milieu in Nederland door stikstof op de rand van de afgrond staan. Alles moet wijken om te voorkomen dat die daar in vallen.

Hopeloos geval

Rob Jetten is wat dat betreft een hopeloos geval, iemand die de dogma’s van D66 met de paplepel ingegoten heeft gekregen en zich daar nooit meer van zal kunnen bevrijden. Raadselachtiger is waarom ook Henri Bontenbal van het CDA en Yeşilgöz nooit openlijk afstand hebben genomen van die heilig verklaarde stikstofdoelen. We weten natuurlijk niet hoe het gesprek tussen die drie over stikstof momenteel verloopt, maar alles wat Bontenbal en Yeşilgöz in het openbaar over stikstof gezegd hebben, wijst er op dat ze Jetten in wezen zijn zin gaan geven. Weliswaar zeggen ze allebei af te willen van de knellende KDW’s, en in plaats daarvan de totale stikstofuitstoot van Nederland te willen reduceren (dus niet de stikstofdepositie op Natura2000-gebieden zoals berekend door computermodel Aerius).

Maar let op: die uitstootreductie moet ‘geborgd’ zijn en ‘juridisch houdbaar’. Met andere woorden: er komen ook in een eventuele nieuwe wet reductiedoelen die in een met name genoemd jaar gehaald moeten worden. Zo haal je je dus dezelfde ellende (lees: juridische procedures door Greenpeace en Johan Vollenbroek) op de hals als met die onhaalbare KDW’s. Bontenbal weigert dan ook uit te sluiten, dat er boeren gedwongen onteigend gaan worden om die nieuwe stikstofreductiedoelen te halen.

Helemaal zot is, dat beiden ook het verhogen van de ondergrens naar 1 mol expliciet koppelen aan die geborgde stikstofreductie. Dat blijft niet bij woorden: de VVD-fractie blokkeerde onlangs inderdaad de 1 mol toen BBB-landbouwminister Wiersma dat voorstel naar de Kamer wilde sturen.

Waarom is die koppeling onzin? Simpelweg omdat verhoging van die ondergrens naar 1 mol (=14 gram stikstof) een verwaarloosbare invloed zal hebben op de natuur, en dus los staat van stikstofreductie.

Als het gaat om Natura2000-gebieden die overbelast zijn met stikstof, gaat het in de praktijk om overschrijdingen van de KDW met 5, 10 tot wel 15 kilo (per hectare per jaar), dus honderden tot wel duizend mol. De ondergrens in Aerius is nu 0,005 mol (ofwel 0,07 gram).

Onmeetbaar verschil

Iedereen die binnen 25 kilometer van zo’n Natura2000-gebied iets wil ondernemen, moet door Aerius laten uitrekenen dat zijn activiteit minder dan 0,07 gram stikstofdepositie op dat gebied veroorzaakt, anders is een kostbare, tijdrovende en riskante vergunningsprocedure nodig.

Wetenschappelijk onomstreden is, dat zo’n onmeetbaar kleine hoeveelheid stikstof niks doet met de natuur. Nogal wiedes: zelfs de meest gevoelige plantjes merken echt geen verschil tussen 21.000 of 21.000,07 gram stikstofdepositie. Sterker nog, veel grotere hoeveelheden stikstof, zeker tot een kilo, maken ook vrijwel niks uit. Geen bioloog kan het verschil vaststellen tussen een stuk hoogveen met 21 of 22 kilo stikstofdepositie.

Daarom wilde Wiersma die rekenkundige ondergrens ophogen naar 1 mol. Vrijwel alle bouwprojecten en evenementen zitten met hun door Aerius berekende stikstofdepositie ruim onder die 1 mol, het is vaak zelfs minder dan 1 gram. Al zouden rond een overbelast Natura2000-gebied in één jaar drie woonwijken en twaalf windmolens gebouwd worden en vier wielerrondes gehouden, dan nog neemt de stikstofdepositie in dat ene jaar toe van, zeg, 21.000 gram tot 21.019 gram.

BBB en minister Wiersma willen aan deze idioterie een einde maken, en toch willen CDA en VVD hier alleen aan meewerken als eerst algemene stikstofreductiedoelen behaald worden. Concreet: eerst moet de stikstofdepositie op datzelfde Natura2000-gebied door landelijk beleid met kilo’s gedaald zijn, eer daar door bouwen of fietsen weer een paar grammetjes bij mogen. Volgens CDA en VVD garandeert dit de ‘juridische houdbaarheid’.

Inderdaad heeft de Raad van State meermaals in haar adviezen en vonnissen gezegd dat ze vast zullen houden aan de homeopathische ondergrens van 0,005 mol totdat het algemene stikstofreductiebeleid volgens hen voldoende resultaat heeft opgeleverd. Die ondergrens fungeert dus een collectieve straf van de Raad van State voor de hele samenleving, omdat die naar haar oordeel te weinig aan stikstofreductie doet.

Zeker twintig jaar lang kwam je in de Duitse politiek nergens – behalve bij extreem-rechts – als je niet op z’n minst lippendienst bewees aan de mantra dat kernenergie van de duivel is. In de Nederlandse politiek is op vergelijkbare wijze een politieke generatie opgegroeid, die de stikstofdoelen en dit machtsmisbruik door de Raad van State gewoon accepteert en zijn hele politieke handelingsperspectief daarop afstemt. Dat is waar al die borging en juridische houdbaarheid op neerkomen; met wetenschappelijke onderbouwing van beleid heeft dat niets meer te maken. En dat gaat hand in hand met een hele generatie bij de Raad van State ingestroomde raadsheren die dit als hun goed recht beschouwen. Net als de Energiewende veroorzaakt de al jaren durende stikstofwaanzin gigantische schade aan de samenleving, maar dat komt nooit in hun afwegingen voor.

Treurige toekomst

Jetten is bestuurskundige, Yeşilgöz jurist, maar Bontenbal is van origine fysicus. Ooit was ik nog zo naïef om van politici met een gedegen bèta-achtergrond een grotere weerstand tegen modieuze en ideologische onzin te verwachten, een groter vermogen tot onafhankelijk denken, en meer afkeer van partijpolitiek. Dat geloof liep een zware deuk op toen chemicus Merkel zich vierkant achter de Atomausstieg van de Grünen opstelde om maar een regering te kunnen vormen. En we hadden in Nederland natuurlijk altijd al de aan de TU Delft afgestudeerde anti-kernenergieactivist Diederik Samsom.

Als vooruitgang zelfs in de fysica met één begrafenis tegelijk gaat, en we dus moeten wachten op echt nieuw beleid tot de politieke levens van deze partijleiders zijn uitgespeeld, dan gaat Nederland een treurige toekomst tegemoet. En niet alleen wat betreft stikstof. 

Arnout Jaspers is auteur van de bestseller ‘De stikstoffuik. Politici in de ban van de ecolobby’. Het boek is verschenen bij Uitgeverij Blauwburgwal en is HIER te bestellen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Yeşilgöz en Bontenbal gaan Jetten waarschijnlijk zijn zin geven over stikstof. Dat is desastreus nieuws voor Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie ooit sympathie voor het CDA heeft gehad, en decennialang op hoop tegen hoop heeft gedacht dat het CDA zich zou hervinden en herpakken, kan inmiddels haast niet anders dan teleurgesteld afhaken.

Die pogingen tot dat zich hervinden en herpakken (steevast aangeduid als ‘herbronning’) begonnen in 1994, toen Ruud Lubbers wat onhandig van het politieke toneel verdween en zijn partij twintig van de 54 zetels verloor. Twee paarse kabinetten van PvdA, VVD en D66 traden aan onder premier Kok (1994-2002), en het CDA wilde zich als een anti-paarse partij profileren. Nu gaan de christendemocraten met twee van de drie paarse partijen een centrum-links minderheidskabinet vormen dat vooral bij de derde paarse partij voor meerderheden moet gaan leuren.

Politiek-theoretische ongeletterdheid

Inhoudelijk kwam het anti-paarse profiel nauwelijks van de grond. De integere en hard werkende Enneüs Heerma, die – tot de hilariteit van alles wat paars was – voor een minister voor Gezinszaken had gepleit, werd vanwege een ‘gebrek aan charisma’ aan de kant gezet (1997) en vervangen door Jaap de Hoop Scheffer. Het verschil tussen paars en het CDA werd mij destijds op het strand van Curaçao duidelijk, tijdens een fractievoorzittersreisje. Om iedereen van zijn progressiviteit te overtuigen installeerde Jacques Wallage (fractievoorzitter van de PvdA) zich in Adamskostuum op zijn handdoekje; Heerma haalde ondertussen in de lobby van het hotel de fax op waarmee zijn echtgenote hem de kruiswoordpuzzel uit Trouw had doen toekomen.

Voor Jaap de Hoop Scheffer was het christendemocratische verhaal een niet-verinnerlijkt en van buiten geleerd lesje. Dat kwam hem eens duur te staan tijdens algemene beschouwingen, toen Jan Marijnissen (SP) hem vroeg wat hij nu toch bedoelde met die relatie tussen ziekenhuizen en het maatschappelijk middenveld. De Hoop Scheffer bleek geen idee te hebben. Op het gebied van politiek-theoretische ongeletterdheid heeft hij pas een evenknie in zijn verre opvolger Wopke Hoekstra gevonden.

Zijn opvolger Jan Peter Balkenende was de belichaming van het christendemocratische gedachtegoed en bovendien een koppige Zeeuw die zijn imago als de vader van Harry Potter tot een handelsmerk maakte. Wij vergeten snel, maar het is goed om ons het CDA-profiel uit de Balkenende-jaren te herinneren, juist vanwege het contrast met het huidige CDA.

Balkenende won in 2002 de verkiezingen (kort na de moord op Pim Fortuyn) omdat hij de multiculturele samenleving als onwenselijk had getypeerd en zich niet tegen Fortuyn had afgezet. Zijn alternatief voor de paarse jaren bestond in een ‘verantwoordelijke samenleving’ met ‘waarden en normen’. Dat betekende concreet dat hij af wilde van het paarse étatisme, van de alom tegenwoordige, alles bedisselende overheid, en ook niet alles aan de krachten van de markt wilde overgeven. Burgers zelf moesten weer initiatieven nemen en daartoe de vrijheid krijgen.

Toen CDA en PvdA na de verkiezingen van 2003 tot elkaar veroordeeld leken, voorkwam Balkenende’s CDA een regering over links door harde bezuinigingen op de verzorgingsstaat te eisen. Zijn vierde kabinet verdedigde de inval in Irak, omdat Sadam Hoessein een wrede dictator was die moest worden gestopt, ook al was het volkenrechtelijk mandaat voor de oorlog juridisch wat wiebelig onderbouwd. En dat kabinet viel uiteindelijk omdat het CDA de missie in Afghanistan (Uruzgan) wilde voortzetten, terwijl dat voor de PvdA onbespreekbaar was. Dat CDA van Balkenende was achteraf zo slecht nog niet.

Aan de leiband

Het CDA van Bontenbal heeft zich losgezongen van het katholieke zuiden (verloren aan de PVV) en van de regio (de boeren). Het is urbaan geworden, stads, met een toon, een vocabulaire en een lichaamstaal die een breuk is met de christendemocratische rompstand uit vroeger jaren. Vroeger herbergde de fractie altijd een Veluwse boer, maar die is al lang niet meer gesignaleerd. Eddy Bilder was de laatste vertegenwoordiger van dit deel van de achterban. In 2010 zegde hij Den Haag teleurgesteld vaarwel, om burgemeester van Zwartewaterland te worden.

In de discussie over het platteland kiest het CDA nu unverfroren voor de irrealistische stikstofnormen. Dat wordt straks de eerste proeve omdat een meerderheid voor de stikstofplannen bij GroenLinks-PvdA moet worden gezocht. Het klimaatverhaal van D66 heeft de partij meer geïnternaliseerd dan De Hoop Scheffer ooit het christendemocratische verhaal. Een gezond patriottisme (denk even terug aan nationale vlag en Wilhelmus, gepropageerd door Van Haersma Buma) is ingeruild voor een vanzelfsprekende eurofilie.

Met betrekking tot asiel heeft het CDA zich geschaard in het kamp van degenen die niet tot drastische maatregelen durven over te gaan, maar geduldig wachten op het Europese Migratie- en Asielpact dat deze zomer van kracht moet worden. In (medisch-)ethische zaken heeft het de concessie gedaan om niet voor de nieuwe embryowet te gaan liggen en steun uit te spreken voor een hernieuwde indiening van de Transgenderwet. En zelfs op het gebeid van de vrijheid van onderwijs, het onderwerp waarvoor de christendemocratie ooit is opgericht, is de partij aan de leiband van D66 gaan lopen. Er komt vast geen voorstel om artikel 23 van de Grondwet te schrappen of te herschrijven, maar wel aanvullende wetgeving die de vrijheid zal insnoeren, onder het mom van de veiligheid van homoseksuelen op religieuze scholen.

De aap kwam uit de mouw toen Dilan Yeşilgöz in Buitenhof onthulde dat niet alleen D66 maar ook het CDA de toetreding van JA21 tot het kabinet had geblokkeerd. VVD en JA21 samen hadden het regeerakkoordje van CDA en D66 nog naar rechts kunnen trekken, en dat was blijkbaar niet de bedoeling. Dat ook het CDA voor een optie kiest waarbij het centrum-linkse minderheidskabinet in Tweede en vooral ook in Eerste Kamer met de bedelnap langs moet bij GroenLinks-PvdA, is onthutsend in de opzichtig geëtaleerde karakterloosheid. Zoals Syp Wynia deze week in een podcast zei, hebben D66 en CDA de rechtse kiezer gepaaid om de rechtse stem voor links beleid te misbruiken.

De Groningse historicus Ernst Kossmann, een meester van de ironie, heeft eens geschreven dat alle politieke partijen graag een vleiend beeld van zichzelf in stand houden: ze zijn als een tank die de loop van links naar rechts laat zwenken maar zich toch door alle modder heen met een vaste koers een rechte weg vooruit baant. Ondertussen veranderen zij natuurlijk wel, in pragmatisch geschipper met de werkelijkheid, en wel zozeer dat het label een inhoud gaat dekken die in volstrekte tegenspraak is met alles waar de partij oorspronkelijk voor is opgericht en voor heeft gestaan.

Relativistisch, seculier en pragmatisch

Die ontwikkeling heeft zich ook bij het CDA voltrokken. Van een anti-paarse, anti-D66-partij is het zelf een soort D66 geworden: even relativistisch, even seculier, even pragmatisch. Als absolute tegenvoeter van paars rondom de eeuwwende is de partij getransformeerd in een partij die ongegeneerd met paars gaat regeren.

Dat kan nooit de beoogde uitkomst zijn geweest van de ‘herbronning’ die dertig jaar geleden werd ingezet. Het is een ontwikkeling, zo moeten we vaststellen, die niet minder is dan verraad aan het christendemocratische gedachtengoed en aan de conservatieve kiezer.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Henri Bontenbal verraadt het CDA en de conservatieve kiezer verscheen eerst op Wynia's Week.

Wynia stelt dat het CDA van Henri Bontenbal en zelfs de VVD van Dilan Yeşilgöz veel trekken heeft van gekregen van D66. Al voor Bontenbal partijleider werd, was het CDA gaandeweg aan het veranderen: meer stedelijk, meer hoog opgeleid, protestantser, meer progressief – zo’n beetje D66, dus.

De VVD heeft in de Ruttejaren op vele vlakken niet alleen D66-thema’s overgenomen (stikstof, klimaat, Europa, niets doen aan asiel), maar zich die thema’s ook eigen gemaakt. Samengevat kun je het nieuwe kabinet van premier Rob Jetten (D66) dus ‘drie keer D66’ noemen.

Dat wordt nog versterkt omdat een kabinet in deze samenstelling vooral op gedoogsteun van GroenLinks-PvdA zal willen leunen. Het is dus geen rechts kabinet, geen centrumrechts kabinet, maar een centrumlinks kabinet. Dit wordt geen kabinet voor alle Nederlanders, dit wordt alweer een kabinet voor de linkse minderheid.

Dat wordt bevestigd door de eerste peilingen. Slechts een derde van de Nederlanders oordeelt positief over dit minderheidskabinet. 70 procent van de kiezers zegt dat het kabinet geen recht doet aan de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen. Ook de VVD-kiezers zeggen in meerderheid dat dit kabinet hen niet vertegenwoordigt. De coalitie kan best een tijdje overleven in de Eerste en de Tweede Kamer. Maar zonder steun uit het land is het geen lang leven beschoren, zegt Syp Wynia.

Wynia’s Week is er drie keer per week, 156 keer per jaar: onafhankelijk, ongebonden, onverveerd. Alle artikelen, columns, video’s en podcasts zijn vrij beschikbaar, altijd, voor iedereen. De donateurs, sponsors en supporters maken dat mogelijk. Doet u ook weer mee in 2026? Dat kan HIER Hartelijk dank! 

Het bericht ‘Dit minderheidskabinet heeft ook geen meerderheid in het land’ verscheen eerst op Wynia's Week.