Het CDA heeft deze week op opvallende wijze positie gekozen. In een brief aan zijn achterban en in een groot interview met het Nederlands Dagblad sprak Henri Bontenbal zich onomwonden tegen een nieuw kinderpardon en kerkasiel uit. In een rechtstaat moeten uitspraken van de rechter gerespecteerd worden. Als een asielverzoek, vaak na een lange en zorgvuldige procedure, wordt afgewezen en een asielzoeker wordt uitgewezen, dan moet daaraan gehoor worden gegeven – hoe lang de eventuele kinderen ook al in Nederland verblijven en hoe verworteld zij hier ook zijn geraakt.

12 jaar procederen

De casus heeft een gezicht gekregen in de Oezbeekse familie Babayants: vader Aleksandr, moeder Karina en hun vier kinderen (waarvan de jongste twee in Nederland zijn geboren): Aram (22), Ariana (15), Amelia (12), Aleksa (5). Zij vroegen in maart 2014 asiel aan omdat Aleksandr zich in eigen land (Oezbekistan) onveilig voelde vanwege het werk dat hij voor de veiligheidsdienst had verricht. In september 2014, minder dan zes maanden na de aanvraag, werd het asielverzoek afgewezen. Babayants ging in beroep, en dat beroep werd in juli 2016 afgewezen.

In 2017 volgden twee nieuwe asielverzoeken, die binnen twee maanden zowel door de rechter als door de Raad van State werden afgewezen. In 2019, het jaar van het kinderpardon onder Rutte-III, wilde de familie Babayants ook van deze speciale regeling profiteren, maar ook dat werd afgewezen omdat de kinderen toen nog geen vijf jaar in Nederland waren. In juni 2022 volgde een nieuw verzoek, nu met als argument dat de kinderen inmiddels westers waren. De IND wees dit nieuwe verzoek in maart 2023 af, de rechter en de Raad van State volgden deze afwijzing in april en september 2023. Een vijfde asielverzoek in juli 2024 werd in augustus 2024 afgewezen, en de rechter wees het beroep tegen deze beslissing in oktober 2024 af.

Toen, na 12 jaar procederen, moest het gezin Babayants toch echt terug naar Oezbekistan: de rechter vond de ouders niet zo getraumatiseerd dat zij de terugkeer van hun kinderen niet goed kunnen begeleiden. Maar de Babayants doken onder in de Open Hof-kerk in Kampen. Vijftig vrijwilligers houden daar een doorlopende kerkdienst gaande, die de overheid nu eenmaal niet mag verstoren, en voorkomen zo de uitzetting van het gezin. De familie Babayants verblijft nu al zo’n anderhalf jaar in deze kerk.

Het is nog maar de vraag of dit ‘kerkasiel’ in overeenstemming is met de eigen criteria van de kerken. De Raad van Kerken (waar de grote kerken van Nederland bij aangesloten zijn) heeft in een notitie bepaald dat kerkasiel alleen ‘in uiterste nood’ mag worden ingezet, bijvoorbeeld als er voor de asielzoeker bij uitzetting een levensbedreigende situatie kan ontstaan, of wanneer zijn mensenrechten ernstig geschonden dreigen te worden. Daarvan is bij de familie Babyants dus geen sprake. De organisatoren van het kerkasiel brengen alleen naar voren dat het voor de kinderen moeilijk kan zijn om zich in Oezbekistan aan het leven daar aan te passen.

‘Weer bespreekbaar maken’

De Kampense kerk organiseerde ook een petitie, waarbij op 23 juni j.l. 120.000 kaarten (‘#laatzeblijven’) aan de vaste Kamercommissie voor Asiel en Migratie werden aangeboden. Het gaat daarbij niet alleen om de familie Babayants. Het verzoek is om 420 ‘gewortelde’ asielkinderen, met hun ouders, niet uit te zetten maar asiel te verlenen.

Bij de overhandiging van die kaarten zei een D66-Kamerlid iets opvallends. ‘Ik vind een situatie waarin mensen letterlijk zijn opgesloten door muren niet gezond’, merkte hij op. Hij kondigde daarbij aan dat hij binnen de coalitie een uitzondering voor ‘schrijnende gevallen’ bespreekbaar wilde gaan maken.

De kans op zo’n ‘weer bespreekbaar maken’ leek groter te worden toen de Raad van State op 2 juli uitsprak dat drie gezinnen met in totaal zeven kinderen (uit Armenië en Nigeria) toch in Nederland mochten blijven. In het belang van de kinderen die al langdurig in Nederland verblijven. Dat belang woog zwaarder dan het belang van een restrictief toelatingsbeleid.

Heldere boodschap

Toen achtte Bontenbal het moment gekomen om zich uit te spreken. Zijn woordvoerder was niet aanwezig geweest bij de aanbieding van de 120.000 kaarten, omdat de fractievergadering die dinsdag was ‘uitgelopen’. Nu sprak de leider zelf, via een brief aan zijn CDA-achterban en via een groot interview in het ND. En het moet gezegd, zijn boodschap was helder.

‘In een rechtstaat bepaalt de rechter, niet de politiek’, probeerde Bontenbal de weg naar een nieuw kinderpardon af te snijden. Hoe schrijnend een gedwongen terugkeer ook kan zijn, de schuld ligt uiteindelijk bij de almaar door procederende ouders. ‘Het zou een slechte prikkel zijn in het systeem om “onder het mom van: belang van het kind” iedereen in Nederland te houden. Het is een prikkel die ouders beloont voor gedrag dat niet in het belang van kinderen is. Ik vind het ethisch niet verantwoord. Want wat zeg je tegen alle ouders die wél in het belang van hun kinderen hebben gehandeld? Die wél uitspraken van rechters hebben nageleefd?’ En ook: ‘Barmhartigheid en rechtvaardigheid hoeven niet tegenover elkaar te staan. Maar de overheid kan en moet grenzen stellen aan wie in Nederland mogen blijven.’

Naastenliefde en barmhartigheid niet leidend

Bontenbal verwees naar eerdere afspraken uit 2019, toen er voor het laatst een kinderpardon kwam, in ruil voor het afschaffen van de discretionaire bevoegdheid van de minister. Het CDA had die deal gesteund, maar onder het uitdrukkelijke beding dat het kinderpardon voor nieuwe gevallen zou verdwijnen (de Afsluitingsregeling). ‘Een nieuw kinderpardon doet geen recht aan de gemaakte afspraken’, aldus Bontenbal nu.

Bontenbals positiekeuze ligt ook in het verlengde van uitspraken van zijn minister van Asiel, Bart van den Brink. Die zei eerder dit jaar al dat ook voor hem de rechtvaardigheid voorop staat en dat hij voor kerkasiel geen uitzondering wil maken. En in zijn campagneboek Het kan echt anders (september 2025) schreef Bontenbal ook al dat naastenliefde en barmhartigheid voor de overheid geen leidende principes kunnen zijn. De overheid moet zich aan de regels van een rechtvaardig asielbeleid houden, en ook de ‘uitgeprocedeerde vluchteling’ moet dat doen.

Onmiddellijk na zijn stellingname meldde het radicale deel van zijn achterban zich in het huisorgaan, het dagblad Trouw. Usual suspects als oud-senator Rein Willems, oud-CNV-voorzitter Doekle Terpstra en natuurlijk oud-Kamerlid Kathleen Ferrier protesteerden tegen de beslissing van hun partij en bepleitten een kinderpardon dat om de zeven jaar zou moeten worden verstrekt.

‘Katholiekere’ presentatie

Waarom heeft Bontenbal van de week zo scherp positie gekozen in een debat dat voor een deel van zijn achterban zo gevoelig ligt? Het is ongetwijfeld een manmoedige poging om zijn CDA op de verrechtste electorale markt te positioneren als een partij die wél – na het mislukte experiment van het kabinet-Schoof – een streng en rechtvaardig asielbeleid weet te realiseren. Geen pardon. Uitgeprocedeerde asielzoekers dienen te vertrekken en de instroom moet – via Europese regels en nationale aanvullingen – dalen.

Een spraakmakend deel van zijn eigen achterban – de Ferriers en de Terpstra’s – hebben die lijn in de afgelopen decennia systematisch gesaboteerd. Zij sputterden deze week nog wat na, maar duidelijk is dat hun rol wat Bontenbal betreft is uitgespeeld. Een derde deel van het electoraat zit tegenwoordig bij rechtse(re) partijen, en het CDA heeft veel aan die partijen verloren, vooral in het zuiden. Die kiezers moeten worden teruggewonnen met een ander asielbeleid en een partij die zich minder calvinistisch, ‘katholieker’ presenteert en daarmee ook voor niet-gelovigen weer aantrekkelijker wordt. De oude gereformeerde voorstanders van ‘naastenliefde’ en ‘barmhartigheid’ moeten daarbij genegeerd worden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Henri Bontenbal keert zich tegen kinderpardon en kerkasiel in manmoedige poging om zijn CDA aantrekkelijk te maken voor de rechtsere kiezers verscheen eerst op Wynia's Week.

De klassiek-liberale (rechter-)vleugel van de VVD houdt de moed erin, al valt dat niet altijd mee als coalitiepartij in Jetten-1, regerend met D66 en CDA. ‘Jetten wil liever met Jesse Klaver en het CDA is eigenlijk ook een linkse partij. Dat is niet meer het CDA van Balkenende.’ Dat zegt REINIER GEERLIGS, voorzitter van Klassiek Liberaal, een actiegroep die met de VVD terug wil naar het voorbeeld van Frits Bolkestein, in gesprek met SYP WYNIA.

De VVD’ers van Klassiek Liberaal weten zich gesteund door veel VVD-leden, VVD-sympathisanten en (voormalige) VVD-kiezers, maar ondervinden bij de leiding van de VVD concurrentie van het vaak meer links-liberale partijkader met een hang naar D66.

Geerligs en zijn collega’s van Klassiek Liberaal zijn al vier jaar bezig om de VVD in meer realistische richting te buigen als het gaat om zulke zaken als stikstof en asiel. Pijnlijk is, dat het uitgerekend VVD-bewindslieden waren die de basis legden voor het stikstofbeleid van de afgelopen jaren (Christianne van der Wal) en de Spreidingswet (van Eric van der Burg) waarmee gemeenten worden gedwongen asielzoekers op te nemen.

‘Christianne van der Wal heeft het gewoon niet goed gedaan,’ zegt Geerligs onomwonden. ‘Dat we zo nodig stikstofkoploper wilden zijn is ons als Nederland fataal geworden.’ Ook met de nieuwe stikstofbrief van het kabinet is Geerligs niet tevreden, onder meer omdat het kabinet er niet voor kiest om met directe ingang de Nederlandse stikstofnormen op te trekken naar een niveau (‘1 mol’) dat meer lijkt op het Duitse. Dat acht hij ook van levensbelang voor de VVD tegen de achtergrond van de Statenverkiezingen (en daarmee de Eerste Kamerverkiezingen) van volgend voorjaar.

Erg zeker is Geerligs niet van de goede afloop met het kabinet-Jetten. ‘Ook met asiel moeten we nog maar zien of het wat wordt. Ook omdat er bij asiel net als bij stikstof weer allerlei rechtszaken kunnen worden gevoerd, waarmee beter beleid kapot kan worden gemaakt. En we hebben over de ellende van de Spreidingswet niet voor niets steeds gezegd: doe het niet.

‘De VVD had op zijn minst wisselgeld moeten eisen in de vorm van een strenger instroombeleid.’ Geerligs denkt overigens dat CDA-asielminister Bart van den Brink zijn hand overspeelt met zijn aanhoudende dreigementen in de richting van weigerachtige gemeenten. ‘Die gaat daar problemen mee krijgen. Het kan zijn dat de Spreidingswet uit elkaar klapt, zelfs zonder dat het gepaard gaat met een kabinetscrisis.’

Flirten met Jesse

Het minderheidskabinet lijkt tot leedwezen van Klassiek Liberaal steun te zoeken bij de linkse fusiepartij PRO. Geerligs: ‘Wij willen juist samenwerken met normaal rechts, zoals JA21, BBB en Mona Keijzer. De PVV is onbetrouwbaar gebleken en Forum vind ik een enge partij. Maar het land is in meerderheid wel rechts. Er is veel terrein te boeken bij normaal rechts.’

Op D66 heeft hij het niet. ‘Kabinetten vallen niet op inhoud, maar op gebrek aan onderling vertrouwen. Bij D66 lopen er een aantal rond die niet te vertrouwen zijn.’ Hij noemt D66-minister Sjoerd Sjoerdsma. ‘En op kernenergie lijkt er nu een kleine doorbraak te zijn, maar CDA en D66 doen weer moeilijk dit en moeilijk dat. Maar we hadden toch een afspraak gemaakt? En de gasputten van Groningen dichtdraaien, ja dat kan. Maar we hebben toch een strategische voorraad nodig? Je hoeft er toch geen beton in te gooien?’

Wynia’s Week TV (WWTV) is er ook als podcast. Wynia’s Week is er 156 keer per jaar, vaak met een nieuwe video/podcast. Alle 5000 artikelen en 200 video’s zijn gratis toegankelijk, mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Reinier Geerligs van Klassiek Liberaal: ‘De VVD moet eisen dat de strenge Nederlandse stikstofnorm meteen wordt versoepeld’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Een luxe situatie, zo op het eerste oog. Buitenlandse bezoekers die zich voor het eerst in ons landsbestuur verdiepen, zouden zomaar de indruk kunnen krijgen dat Nederland een modeldemocratie is, met burgers die zijn gespecialiseerd in het zelf kiezen van hun bestuurders.

Helaas is dat niet de werkelijkheid. In vergelijking met veel andere democratieën is Nederland juist een land waar burgers betrekkelijk weinig te vertellen hebben.

Burgemeesters zonder kiezersmandaat

Neem de gemeenten. De belangrijkste bestuurder daar is de burgemeester: hij is voorzitter van zowel de gemeenteraad als van het college van B en W en heeft belangrijke eigen bevoegdheden op het terrein van openbare orde en veiligheid. Toch hebben burgemeesters in Nederland – anders dan in vrijwel alle andere beschaafde landen – geen kiezersmandaat.

Ook is gaandeweg de merkwaardige situatie ontstaan dat negen op de tien burgemeesters – hoewel dat nergens verplicht wordt gesteld – lid zijn van een politieke partij. Terwijl van de ‘gewone’ Nederlanders slechts 3,3 procent een lidmaatschapskaart op zak heeft.

Minstens zo curieus: van de 342 burgemeesters staat er niet één bekend als aanhanger van de PVV, JA21, FvD, BBB, DENK, Partij voor de Dieren, 50PLUS of Volt. Terwijl die partijen bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen samen bijna 37 procent van de stemmen kregen.

Op provinciaal niveau is de commissaris van de koning (CdK) de belangrijkste figuur. Ook hij wordt benoemd en niet rechtstreeks door de bevolking gekozen. Er is één partijloze CdK, de andere elf zijn lid van de VVD, PRO, CDA, ChristenUnie en SP. Dat zijn partijen waar 57 procent van de Nederlanders niet (meer) op stemt.

Dan het democratische gehalte van het landsbestuur. Voor de twee kamers van onze volksvertegenwoordiging geldt dat de eerste getrapt wordt gekozen, door de leden van de Provinciale Staten. Ook de minister-president – nota bene de belangrijkste bestuurder van het land – heeft geen eigen kiezersmandaat. Meestal is het de aanvoerder van de partij die bij Tweede Kamerverkiezingen de grootste is geworden.

Zodoende hadden we vroeger nog weleens premiers – Willem Drees, Dries van Agt, Ruud Lubbers – die meer dan dertig procent van de stemmen hadden gekregen. Dat is allang niet meer het geval. De partij van onze huidige premier kwam bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen niet verder dan welgeteld 16,9 procent.

Ook op de politieke kleur van het kabinet dat door de premier wordt voorgezeten heeft de kiezer geen rechtstreekse invloed. Meestal betreft het een regering die veel lijkt op de vorige. Zo is het sinds de invoering van het algemeen kiesrecht nog nooit voorgekomen dat er na verkiezingen een kabinet kwam waarin geen partij zat die daar niet ook vóór de verkiezingen al in zat.

Actieve ontmoediging

Nog een zonderlinge trek van ons bestel: onze politieke partijen hebben in verkiezingstijd de gewoonte kandidaten die lager op de lijst staan actief te ontmoedigen zelf campagne te voeren. Maar zodra lager geplaatste kandidaten in de Kamer komen en moeite blijken te hebben met de fractiediscipline, klinkt bijna automatisch het verwijt dat ze hun zetel niet ‘verdiend’ zouden hebben omdat zij ‘op de slippen van de lijsttrekker’ zijn verkozen.

Wat lager geplaatste Kamerleden al helemáál niet moeten proberen is zich afsplitsen van hun fractie. Dan maken ze zich namelijk schuldig aan ‘zetelroof’ en krijgen ze straf: minder spreektijd en minder budget.

‘Men heeft tussen het kiezersvolk en zijn vertegenwoordigers de partijen geschoven,’ constateerde Hans Gruijters zestig jaar geleden. Als founding father van D66 bepleitte hij daarom herinvoering van het in 1917 afgeschafte districtenstelsel, met anders dan voorheen niet één, maar twee of drie afgevaardigden per district. Met zo’n stelsel konden we, zo meende Gruijters, verlost raken van volksvertegenwoordigers die functioneerden als ‘zetbazen van de partijen’. ‘De verhouding kiezer-gekozene dient zwaarder te wegen dan de verhouding kiezer-partij en de relatie gekozene-partij,’ vermeldde het eerste Politiek Program van D66.

Behalve herinvoering van het districtenstelsel had de partij van Gruijters nog meer goede ideeën om ons land democratischer te maken: rechtstreeks gekozen burgemeesters, premiersverkiezingen, bindende referenda. Zoals bekend zijn al die ideeën inmiddels door D66 begraven.

Was het daar maar bij gebleven. Maar in D66-kringen klinken steeds vaker geluiden om de kleine beetjes democratische vooruitgang die sinds de jaren zestig zijn geboekt, ook nog eens terug te draaien.

Neem de gewoonte om na een kabinetsval automatisch vervroegde Tweede Kamerverkiezingen uit te schrijven.

D66-prominent Thom de Graaf, tot vorige week vicevoorzitter van de Raad van State, stelde onlangs voor om dat gebruik te heroverwegen: er kan na een kabinetscrisis toch ook direct opnieuw worden geformeerd? Terwijl de omstandigheid dat er in 1965, na de val van het kabinet-Marijnen, geen nieuwe verkiezingen kwamen, maar een nieuw kabinet en een nieuwe premier (Jo Cals), voor de oprichters van D66 nu juist de druppel was die de emmer deed overlopen. Nederland was kennelijk zo ‘democratisch’ dat er zonder tussenkomst van de kiezers van regering gewisseld kon worden. Dat nooit meer!

Zomerse boekentip

Verraad: dat is de meest passende typering voor de antidemocratische draai van de voormalige vernieuwers van D66. Wie er literair verantwoorde beelden bij zoekt, is waarschijnlijk het best af met de klassieke slotzin van George Orwells Animal Farm (1945), waarin de dieren de macht op een boerderij overnemen, maar hun leiders – de varkens – gaandeweg sprekend op de voormalige meesters gaan lijken:

‘De schepselen die buiten stonden keken van varken naar mens en van mens naar varken en van varken naar mens; maar het was reeds onmogelijk geworden te zeggen wie een mens en wie een varken was.’

Voilà, een mooie zomerse boekentip voor Thom de Graaf.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Er bestaat een direct verband tussen Thom de Graaf en de varkens op de Animal Farm van George Orwell verscheen eerst op Wynia's Week.

Wouter de Winther, chef van de parlementaire redactie van De Telegraaf, maakte er onlangs bij Vandaag Inside een opmerking over. Natuurlijk, het zijn de eerste letters van Progressief Nederland en die naam is op 3 juni door de Raad van State officieel goedgekeurd. Maar, zei De Winther, we noemen de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie toch ook geen VOLK en het Christen-Democratisch Appèl toch ook geen CHRIST?

Daar zat wel wat in.

Bij nadere bestudering zijn er met PRO meer opvallende dingen aan de hand. Zo is PRO niet zomaar een fusiepartij, maar – en dat is tamelijk uniek in onze parlementaire geschiedenis – een fusiepartij van twee fusiepartijen. De PvdA ontstond immers in 1946 als voorzetting van de sociaaldemocratische SDAP, de vrijzinnig-democratische VDB en de links-protestantse CDU. GroenLinks was sinds 1990 de opvolger van de communistische CPN, de pacifistische PSP, de van oorsprong links-katholieke PPR en de progressief-christelijke EVP.

GroenLinks op de voorste rij

Er zijn nog meer zaken die in het oog springen.

Bij politieke fusies is het gebruikelijk dat – zeker in de eerste jaren – zorgvuldig rekening wordt gehouden met het electorale gewicht van de betrokken partijen. Bij wijze van voorbeeld: iedereen vond het vanzelfsprekend dat de eerste aanvoerders van het CDA – Dries van Agt en Ruud Lubbers – afkomstig waren uit de katholieke KVP. Die partij was immers veel groter dan de gereformeerde ARP en de hervormde CHU, de twee andere christendemocratische fusiepartners.

Hoe is dat bij PRO?

PvdA en GroenLinks waren tussen 1989 en 2021 tien keer elkaars concurrenten bij Tweede Kamerverkiezingen. Slechts bij één gelegenheid – de verkiezingen van 2017 – haalde GroenLinks meer Tweede Kamerzetels dan de PvdA.

Toch is GroenLinks letterlijk gezichtsbepalend bij PRO: niet alleen de politiek leider en fractievoorzitter in de Tweede Kamer Jesse Klaver is uit die partij afkomstig, maar ook diens strategisch adviseur (ex-inbreker Wijnand Duyvendak) en de fractievoorzitter in de Eerste Kamer (Paul Rosenmöller). ‘Groenlinksificatie’ dus, bij een fusiepartij waar rekenkundig beschouwd minstens zoveel voormalige PvdA’ers op de voorste rij zouden moeten zitten.

Eveneens saillant: hoewel fusiepartijen op de lange duur zelden een succes zijn, is het gangbaar dat ze in elk geval in de beginperiode bij de kiezers zichtbaar enthousiasme weten los te maken.

Maar bij PRO valt dat zwaar tegen.

Neem de Tweede Kamerverkiezingen van 2025. Die liepen uit op een gevoelig pak slaag voor de partijen die het kabinet-Schoof mogelijk hadden gemaakt: samen verloren PVV, VVD, NSC en BBB maar liefst 36 zetels. Minstens zo uitzonderlijk: de grootste oppositiepartij GroenLinks-PvdA, zoals PRO toen nog heette, wist van dat echec op geen enkele wijze te profiteren en hoorde – erger nog – zelf ook bij de verliezers (min vijf zetels).

De bizarre electorale afgang werd vreemd genoeg niet door de partij geëvalueerd. Wel ging lijsttrekker Frans Timmermans ervantussen, hoewel hij eerder plechtig had beloofd ook bij een verkiezingsnederlaag in Den Haag te zullen blijven.

Kiezersbedrog

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart hoorde PRO opnieuw bij de verliezers. Ruim tweehonderd raadszetels gingen verloren en het landelijke stemmenpercentage (inclusief de scores in gemeenten waar PvdA en GroenLinks nog zelfstandig meededen) zakte van 17,78 naar 14,57 procent. Jesse Klaver riep heel hard dat de uitslag een enorme overwinning was en werd door niemand in zijn partij – en ook maar door heel weinig Haagse verslaggevers – openlijk gecorrigeerd. Het PRO-sprookje mag kennelijk onder geen beding worden verstoord.

In het kielzog van Frans Timmermans is inmiddels ook Esmah Lahlah, de nummer twee op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer, uit Den Haag vertrokken: ze greep, na een aantal mislukte sollicitaties, de kans om PRO-wethouder te worden in Amsterdam.

‘Kiezersbedrog’ heette dat in de hoogtijdagen van Willem Drees en Joop den Uyl, toen de PvdA nog regelmatig meer dan vijftig Tweede Kamerzetels haalde. Wim Kok kwam in 1998 nog ruim voorbij de veertig. Wat een verschil met de 25 zetels die Maurice de Hond vorige week peilde voor de partij van Klaver, Rosenmöller en Duyvendak.

Maar laten we dat gauw vergeten en nogmaals benadrukken dat PRO een doorslaand succes is.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hun overname van de PvdA is gelukt. Maar wanneer gaan Klaver, Rosenmöller en Duyvendak meer dan 50 zetels halen, zoals vroeger Drees en Den Uyl? verscheen eerst op Wynia's Week.

JA21 zit in de lift. Afgelopen oktober werd negen Tweede Kamerzetels in de wacht gesleept. Daarna probeerde de VVD om JA21 als vierde partij in de regering te krijgen. In maart werden in zes gemeenten nieuwe raadzetels gewonnen. Het ledental groeide vorig jaar van 3637 naar 4860 en in de laatste peiling van Maurice de Hond is JA21 met 18 zetels groter dan de VVD (17). Is de partij op weg een vaste waarde te worden? En zijn de ‘conservatief-liberalen’ van Joost Eerdmans een alternatief voor rechtse kiezers die teleurgesteld zijn geraakt in CDA en VVD, meer in het bijzonder voormalige aanhangers van Hans Wiegel en Frits Bolkestein?

Tussen VVD en PVV

Een politieke partij is idealiter een vereniging van maatschappelijk betrokken burgers die een maatschappijvisie dan wel een aantal samenhangende standpunten delen. Sinds de opkomst van de LPF in 2002 werden veel nieuwe partijen opgericht, de meeste daarvan rechts van het midden. Sinds het aantreden van het tweede kabinet-Rutte (in 2012) kwam die ontwikkeling in een stroomversnelling. Forum voor Democratie debuteerde in de Tweede Kamer (2017), daarna volgden JA21, BBB, Volt en Bij1 (2021). NSC van Pieter Omtzigt haalde in 2023 zelfs 20 zetels.

JA21 ontstond toen kandidaat-Kamerleden en al verkozen Staten- en Europees Parlementsleden zich eind 2020 afscheidden van Forum voor Democratie. Partijleider Thierry Baudet, zo luidde hun verwijt, huldigde complottheorieën en trad niet op tegen extreemrechtse uitwassen binnen de jongerenorganisatie van zijn partij. JA21 (‘Het Juiste Antwoord’) werd opgericht om nog in maart 2021 mee te kunnen doen aan de Tweede Kamerverkiezingen. De partij veroverde drie zetels.

JA21 bouwde vervolgens een partijorganisatie op. Voorjaar 2023 roerden zich leden die vroegen om meer inspraak. De opkomst van BBB en daarna NSC kostte JA21 veel kiezers, maar inmiddels is NSC van het toneel verdwenen en heeft BBB nog maar drie Tweede Kamerzetels. Daardoor lijkt JA21 de enig overgebleven partij tussen VVD en PVV. Dat is kracht en zwakte tegelijk. Komen mensen bij JA21 omdat er geen alternatief is?

Om een vaste plek te veroveren in ons politieke landschap zal JA21 werk moeten maken van een eigen inhoudelijk verhaal. Daar wordt aan gewerkt, getuige de congressen van de partij.

Bij JA21 vindt de ledenvergadering in de ochtend plaats. Na de lunch volgen inhoudelijke activiteiten, georganiseerd door het eigen Wetenschappelijk Instituut. Afgelopen zaterdag kon gekozen worden uit diverse inhoudelijke deelsessies met Kamerleden.

Bij CDA en VVD wil een deel van de leden, en vooral het kader, ‘middenpartij’ zijn. JA21 kiest voor rechts. In België bewijst N-VA dat een cultureel conservatieve en economisch liberale partij succesvol kan zijn. Indien het inhoudelijke verhaal goed wordt uitgewerkt, liggen er kansen.

Ledeninspraak

De LPF ging ten onder aan ruzie, zowel binnen de Kamerfractie als op ledenvergaderingen. Geert Wilders wilde van de PVV daarom onder geen beding een ledenpartij maken. Forum is zodanig georganiseerd dat leden niet tegen het hoofdbestuur in kunnen gaan. Bij BBB, maar ook bij Volt, deelt een vriendengroep van partijoprichters de lakens uit. JA21 zit ertussenin. Er is wel degelijk ledeninspraak, tegelijk wordt de partij strak en centraal aangestuurd.

Momenteel worden de provinciale afdelingen uitgebouwd. Die krijgen voorlopig geen door provinciale leden gekozen bestuur, maar komen onder leiding te staan van provinciale commissies. Iedereen kan zich daarvoor melden, maar het landelijke hoofdbestuur beslist wie lid mogen worden. Zo wil de partijtop tevens greep houden op de kandidaatstelling voor de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2027.

Daarin zit ook een beperking. De VVD werd tijdens het partijleiderschap van Rutte steeds meer gecentraliseerd en leden kregen steeds minder te vertellen. De verrassing was groot toen in 2022 de ledenvergadering het stikstofbeleid van de eigen minister wegstemde en later dat jaar een tegenkandidaat door de leden als partijvoorzitter werd gekozen. Maar inmiddels is alles weer bij het oude en zeggen veel actieve VVD’ers die jarenlang hoopten op verandering alsnog hun lidmaatschap op. Deze liberalen hebben geen reden om de ene centraal geleide partij zonder ledeninspraak te verruilen voor een andere.

JA21 kán op termijn een alternatief worden voor VVD’ers van de rechtervleugel. Maar wie de VVD verliet omdat die partij in een bedrijf veranderde, wacht misschien beter nog even af hoe JA21 zich zal ontwikkelen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht JA21 heeft afgehaakte VVD’ers veel te bieden, maar met de partijdemocratie blijft het behelpen verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Ik was en ben overtuigd liberaal en Van Mierlo wilde de democratie verbeteren. Maar Pechtold maakte van D66 een one-issue partij: ‘Wilders bashen, met heel weinig diepgang en veel trucjes – een machtspartij. Dat is het nog steeds, eigenlijk. En het referendum en de gekozen burgemeester willen ze niet meer.’

Hoe het polariseren begon

‘Pechtold is ook begonnen met het lelijk etiketteren, met dat extreemrechts over Wilders,’ zegt Rookmaker. ‘Er groeit nu een hele generatie op die het gewoon vindt om je politieke tegenstander te verketteren. Het is heel slecht voor het gesprek. En voor de democratie.’ En: ‘D66 is een hele andere partij geworden dan onder Van Mierlo. Heel gek is wel dat veel leden wel gewoon lid zijn gebleven. Terwijl de inhoud compleet weg is.’

Ze voegde zich bij Forum voor Democratie toen dat nog een kleine partij zonder zichtbare interne ruzies en omstreden uitlatingen was en ze werd voor die partij Eerste Kamerlid en vervolgens Europarlementariër. Het leidde meteen tot uitstoting in de privé-omgeving.

‘We hadden één keer per maand een eetclub, waar ik gewoon was om allerlei onzinnige GroenLinkse standpunten te tolereren. Maar mijn man en ik werden meteen op een strafbankje geplaatst, op een krukje, en ik mocht het niet over politiek hebben. Terwijl hun eigen maatregel volstrekt politiek was. We zijn uiteraard meteen vertrokken.’

Het uitsluiten en cancellen is een gangbaar fenomeen geworden in Nederland, constateert Rookmaker. ‘Het uitspreken van je mening ook. Alleen achter de hand durven mensen die nog te geven. In het Europees Parlement had ik een PvdA-collega die mij fluisterend bekende het helemaal eens te zijn met mijn asielvoorstellen: ‘Maar ik heb vrouw en kinderen.’

Lijkt dat niet erg op de Stasi-achtige wereld van de vroegere communistische DDR? Rookmaker: ‘Ik denk dat dat een hele goede vergelijking is. Met polarisatie en angst.’

‘De VVD een ambtenarenpartij’

Bij Forum voor Democratie brak na het hoogtepunt – de grootste partij bij de Statenverkiezingen van 2019 – meteen ruzie uit tussen de grondleggers Thierry Baudet en Henk Otten, waarna Rookmaker voor Otten koos, met wiens partij het uiteindelijk niets werd.

In de VVD zag ze niet veel: ‘Dat is eigenlijk een ambtenarenpartij geworden.’ Ze werd gevraagd door Wybren van Haga, eerder als Kamerlid uit de VVD gestoten en via Forum oprichter van de eigen partij BVNL. Die haalde geen zetels bij de laatste Kamerverkiezingen. Dorien Rookmaker, de zwevende politica, heeft het nu wel gezien. Ze ziet zich niet meer terugkeren in de politiek.

Wynia’s Week heeft een unieke formule: duizend artikelen, video’s en podcasts per jaar, en dat allemaal gratis voor iedereen, mogelijk gemaakt door de betalende abonnees. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht ‘Het D66 van Hans van Mierlo bestaat niet meer,’ zegt voormalig D66-politica Dorien Rookmaker. ‘Het is nu een hele andere partij.’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Migratie is het allesbepalende thema bij het wegzakken van de PvdA, zegt Monasch. ‘Het begon er rond 1990 mee, dat allochtonen moesten worden voorgetrokken, want men wilde ‘’positieve discriminatie’’. ‘Het was woke avant la lettre. De zoon van een trambestuurder kon niet meer op de tram, want daar moest nu een Surinaamse zitten. Maar je moet nooit groepen voorrang geven. Daarmee begon het verlies van de traditionele aanhang.’

Asscher ging naar Denemarken

Er zijn vervolgens wel degelijk diverse PvdA-leiders geweest die een realistisch asiel- en integratiebeleid wilden, zegt Monasch. Hij noemt de namen van Wouter Bos, Jeroen Dijsselbloem en Lodewijk Asscher. ‘Maar allemaal liepen ze stuk op minder machtigen die er met morele verhalen een stokje voor staken. Asscher is begin 2018 naar Denemarken gegaan om te leren hoe de sociaaldemocraten daar succesvol waren met een strenger asielbeleid en een beter integratiebeleid. Maar Asscher strandde bij het partijbestuur. Hij heeft het moeten intrekken. Eeuwig zonde.’

En nu ziet Monasch – zelf telg uit een deels Joodse familie die zwaar werd getroffen tijdens de Duitse bezetting – hoe politici en bestuurders van PvdA-huize buigen voor de invloed van het Midden-Oosten, van moslims en de islam in Nederland: ‘Zij rollen de loper uit.’

Monasch was nooit zo bezig met zijn joodse identiteit, maar daar kwam een einde aan met de Palestijnse aanslag van 7 oktober 2023 en door de nasleep, waarna niet Hamas, maar Israël in de verdachtenbank belandde. Dat vervolgens de PvdA de motie-Piri mogelijk maakte – Israël mocht zich niet verdedigen tegen aanvallen van Iran – deed de deur dicht. Monasch hoopt dat zijn vroegere partijgenoten erop terugkomen, maar vreest het ergste. ‘Ik ben mijn verbijstering nog niet te boven. Die motie-Piri is moreel corrupt.’

Ondertussen zijn rechts en centrumrechts wel groot in Nederland, maar rechts is versplinterd en daardoor krachteloos. En als de VVD niet kiest voor een lijn die lijkt op die van toenmalig partijleider Frits Bolkestein in de jaren negentig gaat die partij de weg die CDA en de PvdA zijn gegaan, zegt Monasch. ‘Als de VVD zich niet in het centrum van de beweging op rechts weet te nestelen, gaan die ook de bietenbrug op.’

Deze video van WWTV is er ook als podcast! Wynia’s Week is er elke week drie keer, op dinsdag, donderdag en zaterdag, met iedere week een nieuwe video annex podcast. De lezers, kijker en luisteraars maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Jacques Monasch: ‘De ondergang van de PvdA begon met het voortrekken van allochtonen.’ verscheen eerst op Wynia's Week.

AV’s vinden plaats op het partijcongres. Het congres van 13 juni in Den Haag had twee agenda-onderwerpen die geen gevolgen hoefden te hebben voor de regering of landelijke VVD-politici, maar wel konden aantonen of leden inmiddels meer zeggenschap hebben dan enkele jaren geleden: het aannemen van het Liberaal Manifest en de samenstelling van het hoofdbestuur (HB).

Interne verdeeldheid

Partijen kennen interne stromingen. Zolang als de VVD bestaat, heeft een deel een voorkeur voor het politieke midden en een ander deel voor rechts. De eerste stroming wil coalities met PvdA en D66, de tweede verkiest CDA en andere (centrum)rechtse partijen. De eerste stroming zal altijd het woord ‘liberaal’ gebruiken; de tweede heeft ook conservatieve trekjes. De VVD is de wisselwerking tussen beide stromingen.

Recent ontstonden extra scheidslijnen. Vanaf najaar 2021 vond een deel van de achterban dat onder premier Mark Rutte te weinig VVD-standpunten waren omgezet in beleid en dat ledeninspraak was verminderd. Deze klachten kwamen vooral van leden van de rechtervleugel, die zich verenigden in de groepering Klassiek Liberaal.

In de zomer van 2023 sloot de VVD regeringssamenwerking met de PVV niet langer uit. Links en rechts binnen de VVD dachten daar verschillend over. De vleugel die zich inhoudelijk herkende in regeringssamenwerking met PvdA en D66, dus in de kabinetten-Rutte II tot en met IV, ontdekte nu voor het eerst hoe weinig invloed leden nog hadden op de landelijke koers. Zo ontstond in 2024 een tweede groepering, De Nieuwe VVD.

Klassiek Liberaal en De Nieuwe VVD wisten al snel hun weg naar de media te vinden. Paniek! Het VVD-kader is er namelijk heilig van overtuigd dat openlijke interne verdeeldheid gevaarlijk is.

Verdeeldheidsangst sloeg door in angstvallig vermijden van iedere inhoudelijke discussie. Vanaf 2018 werden congressen zelfs vervangen door ‘VVD-festivals’.

De herijking van het Liberaal Manifest was bedoeld om discussie te kanaliseren en tegelijk beheersbaar te houden. Met succes, want op één motie na werd het ongewijzigd aangenomen. Eerdere manifesten verdwenen na voltooiing in een lade.

Nieuw hoofdbestuur

Terwijl het ene vonkje gedoofd werd, kon het andere alsnog brandgevaar opleveren. Enkele jaren geleden werd een vacature binnen het HB via-via ingevuld, zonder eerst een voor alle leden openbare vacature met profielschets uit te schrijven. Een kritische motie volgde, het HB nam die ter harte. Toch werden nu ineens vijf vrijgekomen posities op die manier ingevuld.

Een commissie van wijzen had HB-kandidaten benaderd. Die bestond uit twee personen: Christianne van der Wal (geestelijk moeder van het VVD-festival) en Mark Harbers. Op de ochtend van het congres bleek Jan Anthonie Bruijn het derde lid.

Dat is geen kleinigheid. Het liberalisme kwam ooit voort uit betrokken burgers die bezwaar maakten tegen benoemingen op grond van afkomst en vriendjespolitiek. In het openbaar bestuur moesten iedereen zich kunnen kandideren, wat op zijn minst tijdige bekendmaking van vacatures vereist. Wat baat een Liberaal Manifest als tegelijk een liberaal basisprincipe met voeten wordt getreden?

Een motie hieromtrent werd ’s ochtends besproken in een deelsessie. In de AV werden de kandidaten per acclamatie benoemd. Ton van Nimwegen, sinds een half jaar partijvoorzitter zonder tegenkandidaat, was van 2017 tot 2023 HB-lid. Onder de nieuwe kandidaten bevinden zich oud-JOVD-voorzitter Mauk Bressser, oud-Europarlementariër (2017-2024) Caroline Nagtegaal en wethouder Nick Derks (voorheen Apeldoorn, nu Doesburg). Mensen die eerder tevreden dan kritisch lijken over de gang van zaken in het tijdperk-Mark Rutte (2006-2023).

De meest opvallende benoeming is die van oud-Kamerlid, – minister en senaatsfractievoorzitter Annemarie Jorritsma tot vicevoorzitter. Onder leden is zij omstreden, omdat zij veelvuldig optreedt in de media, terwijl ze vroeger om die reden Hans Wiegel hekelde.

Verandering en continuïteit

De festivals zijn passé, het congres is weer traditioneel: ‘s ochtends inhoudelijke deelsessies en na de lunch plenair. Op punten is tegemoetgekomen aan meer roep om inhoudelijke discussie.

Plenair moet vooral gezellig blijven. Rond half twee begon het met sfeerverhoging: motiverende toespraken van achtereenvolgens partijvoorzitter Van Nimwegen, partijleider en vicepremier Dilan Yeşilgöz en fractievoorzitter Ruben Brekelmans. De laatste twee sloten af door om en om leden in de zaal de microfoon te geven en een vraag te laten stellen.

Na een pauze werden vanaf half vier inhoudelijke kwesties afgehandeld: Liberaal Manifest, moties en (her)benoeming van hoofdbestuursleden. Half vier is ook het moment dat leden die ver weg wonen of kleine kinderen hebben op hun horloge beginnen te kijken.

Andere partijen

Veel leden zien geen problemen. De VVD doet het goed bij verkiezingen, in formaties en levert goede bestuurders. Geen reden voor bezorgdheid.

CDA, PvdA en VVD waren lang de drie grote partijen. In 2023 zakte het CDA naar vijf zetels en voorspelde iedereen het einde van de partij. Op de dag van het VVD-congres hief de andere grote volkspartij, de PvdA, zich op om te fuseren bij GroenLinks – op één verkiezingsuitslag in 2017 na altijd kleiner dan de PvdA.

Wijs leden hierop en ze antwoorden dat het CDA verdwijnt door ontkerkelijking en dat de PvdA zichzelf overleefd had. Voor de liberale VVD zien ze geen problemen.

Tegelijk met het VVD-congres werd op de eerste etage een (besloten) bijeenkomst gehouden van het European Liberal Forum (ELF), het Europese verband van liberale denktanks. Tijdens de AV werden vertegenwoordigers van de Oekraïense liberalen met applaus begroet. De VVD lijkt weer belangstelling te tonen voor buitenlandse liberalen.

Toch wisten veel VVD-congresgangers niet dat de Duitse zusterpartij FDP vorig jaar voor de tweede keer sinds 2013 onder de 5 procent-kiesdrempel zakte en uit de Bondsdag verdween. Ze wisten evenmin dat de Vlaamse liberalen volgens peilingen nog maar nipt boven diezelfde drempel blijven. Europees staan de liberalen er niet goed voor.

Of je de VVD nu vergelijkt met de andere twee voormalige Nederlandse volkspartijen of met buitenlandse liberalen: wat met die partijen gebeurde, kan ook de VVD overkomen.

Geen wondermiddel

Meer ledeninvloed is geen wondermiddel. In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 wilde D66 liever Sigrid Kaag dan Rob Jetten als lijsttrekker. Op het laatste moment wilde de PvdA niet opnieuw met Lodewijk Asscher de verkiezingen in – zijn opvolger werd de onfortuinlijke Lilianne Ploumen.

Er zijn echter ook voorbeelden van het tegendeel: verlies omdat de partijleiding waarschuwingen en opbouwende kritiek negeerde. De Belgische liberale premier Alexander De Croo (de voorganger van Bart De Wever) en FDP-leider Christian Lindner omringden zich met geestverwanten en bewonderaars. De uitkomsten zijn bekend.

Een gewaarschuwde partij

Net als Rutte was Guy Verhofstadt de eerste liberale premier in lange tijd. Na diens premierschap bleef zijn partij Open Vld ononderbroken in de regering, maar wel met een dalende lijn bij verkiezingen. Bij Open Vld, sinds kort ‘Anders.’ geheten, hebben betrokken leden meer dan eens aan de bel getrokken en een koerswijziging voorgesteld. Waarna de partijtop toch haar eigen zin deed.

Uiteindelijk stapten de oorspronkelijke centrumrechtse kiezers over naar een andere partij: de N-VA van Bart De Wever. De eerste verkiezingsdeelname was in 2003, het jaar waarin Open Vld haar beste resultaat ooit behaalde. De N-VA kreeg maar één zetel en leek gedoemd te mislukken.

JA21 overleefde de verkiezingsnederlaag van 2023 en heeft nu negen zetels. BBB verloor na regeringsdeelname drie Kamerzetels, maar deed het dit jaar niet slecht bij de gemeenteraadsverkiezingen. Het Belgische scenario hoeft zich niet te herhalen, maar een gewaarschuwde liberale partij telt voor twee.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Inhoudelijke discussies of gezelligheid – ook voor de VVD van Yeşilgöz en Brekelmans is de keus niet moeilijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Links lid van de Kamercommissie: ‘Kunt u nu eindelijk eerlijk toegeven dat president Trump de verkiezing van 2020 heeft verloren.’

Rubio: ‘Ik ben hier vandaag voor gesprek over het buitenlands beleid van de president. Wat u ter sprake brengt valt niet onder mijn verantwoordelijkheid.’

Links lid: ‘Maar heeft Trump verloren in 2020, ja of nee?’

Rubio: ‘Ik doe hier niet aan ja of nee. Doe “ja of nee” maar bij spelletjes op de televisie. Ben ik hier in het circus? Zijn de clowns aan het woord? Hebt u niets in te brengen over buitenlands beleid?’

Links lid staat op en loopt uit de vergadering.

Rubio: ‘Bedankt voor uw bijdrage!’

Zo krijgt president Trump volgend jaar de keuze tussen ten minste twee krachtige en getalenteerde politici, zijn vicepresident J. D. Vance of Foreign Secretary Rubio als zijn gewenste opvolger. Bij links zijn de twee kandidaten die nu het best scoren in de peilingen Gavin Newsom en Alexandria Ocasio-Cortez (AOC). Newsom is de gouverneur van Californië die ondernemers en miljonairs in recordtempo wegjaagt met hoge belastingen en duurklimaatbeleid. AOC is aanvoerder van de communistische vleugel van de Democratische Partij.

Natuurlijk heeft die partij ook gerespecteerde (om eens een geliefde term van Trump te gebruiken) senatoren en gouverneurs, maar die durven nu nog geen afstand te nemen van AOC en haar extreem-linkse medestanders. En ook hebben de Democraten nog niet de lessen durven trekken van de gewelddadige anarchie in Amerikaanse binnensteden ten tijde van ‘Black Lives Matter’. Daarom is het niet vreemd dat een deel van de Democratische achterban vaart zonder kompas.

Twintig procent van de Democraten koestert volgens opinieonderzoek zelfs de walgelijke hoop dat een volgende moordenaar die het heeft gemunt op president Trump wél raak schiet. Best mogelijk dat Trumps Republikeinen in november verliezen door onvrede over de inflatie, maar voor de volgende presidentsverkiezingen in november 2028 moet nog veel veranderen willen de Democraten steun verdienen en krijgen.

President Trump moet oorlogen winnen en probeert dat op zijn manier door steeds te spreken over ‘deals’. Op weg naar de volgende ‘deal’ kan hij moeilijk een doorwrochte toespraak houden die regelrecht geschikt is voor opname in een bundel van ‘Great speeches in history’. Welsprekendheid komt van Vance en Rubio, speciaal ook over het verval van West-Europa. Die twee steken in het publieke debat met kop en schouders uit boven hun politieke tegenstanders.

Waarom lukt rechts in Nederland weinig?

Waarom lukt dat ‘rechts’ in Nederland dan niet? Toch lijkt het dat de kiezers in Nederland even dringend weg willen van extreemlinks als in Amerika, want in ons Nederlands opinieonderzoek staan de partijen rechts van de VVD nu al op 61 van de 150 zetels.

Toch blijven Rob Jetten en zijn ministers nog overeind, en dat is niet omdat zij krachtig regeren. De enige sterke politica op links is burgemeester Femke Halsema van Amsterdam, die vol inzet op antisemitisme. Zij weet dat haar partij in Amsterdam de stemmen nodig heeft van alle antisemieten, inclusief de antisemitische moslims, en doet alles wat nodig is om antisemitisme te kweken en vast te houden. Landelijke linkse politici willen haar niet afvallen en gaan mee.

Kort nog meer over antisemitisme omdat het voor het eerst sinds 1940 weer zo belangrijk is in de politiek. Vrijheid van meningsuiting is een groot goed, maar bij voorbeeld roepen ‘From the river to the sea’ is geen bijdrage aan de meningsvorming maar puur antisemitisme. De leus werd immers bedacht door de Egyptische terrorist Yasser Arafat en betekent: ‘Verdrink alle Joden in de Middellandse Zee’.

De New York Times is volop tegen Trump maar verlaagt zich niet door te schrijven over ‘genocide’. Bij ons is dat dagelijks gif bij de NOS en in kranten; bizar en dat niet omdat het Israëlische leger geen fouten maakt – maar omdat het altijd hetzelfde land is dat van genocide wordt beschuldigd. Vaak gaat dat samen met sympathie voor de vijanden van Israël hoewel die slechter zijn dan de Nazi’s (Hitler probeerde zijn misdaden deels verborgen te houden van zijn landgenoten; Hamas is er trots op en belooft herhaling).

Antisemitisme is in Nederland nog veel meer verspreid dan in de VS waar het vooral woekerde aan de universiteiten. En dan zijn er alle economische en culturele redenen, vooral de illegale immigratie, waardoor de gemiddelde kiezer gestaag naar rechts trekt. Maar toch: in het parlement geen nieuwe Pim Fortuyn.

Als zo’n tweede Pim naar voren zou komen, krijgt die het nog lastiger dan Pim zelf in 2002. De planbureaus van de overheid waren toen niet verpolitiekt, en de klimaatgekte nog niet zó besmettelijk onder de ambtenaren. Anno 2026 mogen ambtenaren op de stoep van hun ministerie protesteren zonder dat hun hoogopgeleide secretaris-generaal zijn minister waarschuwt dat het tijd is voor een dienstbevel. Andere ambtenaren voelen zich ‘niet veilig’ en kunnen zo naar believen anoniem afrekenen met iedere leidinggevende die hen niet bevalt – denk aan Khadija Arib. Ook dat kon nog niet in 2002.

Kamerleden van de regeringspartijen houden voor zich of ze wel trots zijn op onze fotogenieke en reislustige minister-president, maar ze hoeven hem ook niet te verdedigen zolang ze de spreektijd kunnen vullen met politiek theater over de dreiging van ‘extreemrechts’.

Wit of blank

Onlangs was er een groot debat over de vraag of er FvD-aanhangers zijn die de woorden ‘wit’ of ‘blank’ hebben gebruikt om hun boosheid te signaleren over verlies van een meer traditionele cultuur. Dat thema krijgt dan volle steun in de media en dus kan links in de Kamer zich richten op wat cynische politici altijd het beste uitkomt: debatten waarbij links het moeiteloos eens is terwijl het de rechtse oppositie verdeelt. Net zo bij de formatie van het vorige kabinet, toen twee maanden kostbare tijd werden verspild aan de vraag of Wilders wel voldoende rechtstatelijk zou zijn.

De triomf deze week van Paus Leo in Spanje laat zien hoe sterk veel Westerlingen verlangen naar een samenleving met meer respect voor de joods-christelijke traditie. Ik zou ook daarom verwachten dat Vance of Rubio (beiden belijdend katholiek) makkelijk winnen in 2028.

Coalitie voor de volgende verkiezingen

Nederland staat er in vergelijking nu heel slecht voor, maar er zou hoop zijn als rechts ruim vóór de volgende verkiezingen een minimumprogram afspreekt voor:

-Per direct gekozen burgemeesters

-Een klein team van eigen medewerkers voor iedere minister om te helpen bij obstructie door ambtenaren (zoals ‘kabinetten’ voor bewindslieden standaard zijn in België. We willen toch geen herhaling van wat Femke Wiersma is overkomen?).

-Opschoning van de twee bedorven planbureaus en nieuwe, integere leiding bij alle partijdig gebleken adviesraden.

-Een einde aan ‘netto nul in 2050’ en vrijval van alle zo gespaarde miljarden voor bij de formatie nader af te spreken reparaties aan politie, gevangenissen, wegennet en zorg.

-Nieuwe directies bij Vluchtelingenwerk en zo nodig ook bij COA en IND die loyaal blijven aan het volgende kabinet, ook wanneer dat illegale immigratie met daarvoor noodzakelijk en – laten we eindelijk eerlijk zijn – hard beleid beëindigt.

Als PVV, FVD, JA21, SGP en BBB zo’n akkoord kunnen sluiten vóórdat de campagne begint zal de VVD kleur moeten bekennen. Dan heeft Nederland eindelijk kans op een meerderheid voor een herstart.

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar. De betalende supporters maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

–

Het bericht Bomhoff: ‘Laat PVV, VVD, FvD, JA21, SGP en BBB voor de volgende verkiezingen een akkoord sluiten voor de herstart van Nederland’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Samsom, zo begon Jaspers’ inventarisatie, heeft als PvdA-politicus aan de basis gestaan van de PAS-regeling, het gecompliceerde systeem van geitenpaadjes om, zo dacht hij, het stikstofprobleem langs de Raad van State te loodsen. Nadat de Raad van State daar zijn banvloek over uitsprak, is het in Nederland van kwaad tot erger gegaan met de stikstofwaanzin.

De schade, schreef Jaspers, is gigantisch, maar slechts gedeeltelijk in geld uit te drukken. ‘De 25 miljard euro – of hoeveel het uiteindelijk ook wordt – die expliciet in de begroting staat om de landbouwsector te slopen, is niet meer dan een beginnetje. (-) Daar komt nog bij de vooral immateriële schade van de verergering van het woningtekort door het stikstofslot, en het ontnemen van elk agrarisch beroepsperspectief binnen de EU aan duizenden boerenfamilies en hun kinderen.’

Anti-nucleaire energiepolitiek

Samsom, zo memoreerde Jaspers, was bovendien de grote roerganger van de antinucleaire energiepolitiek van de laatste dertig jaar: eerst als actievoerder van Greenpeace, daarna als PvdA-prominent, als kabinetschef van Frans Timmermans met zijn Green Deal voor de EU, en nu weer als president-commissaris van de Gasunie. ‘In die laatste functie heeft Samsom weliswaar niet direct iets met kernenergie te maken, maar hij fungeert daar als aanjager van de groene waterstof-economie. Die, volgens Samsom, in combinatie met de wiebelstroom uit windmolens en zonnepanelen, kernenergie overbodig maakt.’

Als Nederland rond de eeuwwisseling kerncentrales was gaan bouwen, becijferde Jaspers, hadden we nu een elektriciteitsvoorziening gehad met 70 à 80 procent atoomstroom. ‘Zonder netcongestie die de energie-intensieve industrie het land uit jaagt, zonder windmolenparken die de rest van deze eeuw op subsidie moeten draaien, en zonder Stekker op Zee die een slordige 100 miljard euro kost.’

Geen naoorlogs politicus heeft Nederland meer schade berokkend dan Diederik Samsom, concludeerde Jaspers. Helaas voor Samsom kan aan dat spoor van vernieling nog iets worden toegevoegd.

Binnenkort, op zaterdag 13 juni , vindt het oprichtingscongres van fusiepartij Progressief Nederland plaats. De PvdA houdt dan op te bestaan en – na 145 jaar – ook de Nederlandse sociaaldemocratie.

Hoe de PvdA in de greep raakte van multiculturalisme, eurofilie en klimaatalarmisme, en zo het contact met modale kiezers verloor, is al vaak verteld. Het was een proces waarvan de wortels teruggaan tot de opmars van Nieuw Links in de jaren zestig.

De intellectuelen en ‘nieuwe vrijgestelden’ (dixit Herman Vuijsje) die toen in de PvdA toonaangevend werden, hadden een typische voorkeur voor postmaterialistische thema’s: de Derde Wereld, milieubehoud, emancipatie, internationale verhoudingen. Met het gros van de traditionele PvdA-kiezers hadden ze weinig affiniteit. Dat waren immers arbeiders die de partij primair zagen als belangenbehartiger voor mensen met een smalle beurs. En die (dus) verwachtten dat de PvdA zich sterk maakte voor leefbare woonwijken, betaalbare huren, schappelijke ziekenfondspremies en een fatsoenlijke uitkering bij werkloosheid, ziekte, arbeidsongeschiktheid of ouderdom.

Politieke romanticus

Diederik Samsom, zoon van een internist en een fysiotherapeute, voelde zich aanvankelijk thuis bij GroenLinks. Eind 2001, naar verluidt tijdens een etentje in een Thais restaurant aan de Amsterdamse Prinsengracht, werd hij door Wouter Bos, toen nog een jonge staatssecretaris, overgehaald voor de PvdA te kiezen. In 2012, na het vertrek van Job Cohen, won Samsom een ledenreferendum en werd partijleider.

Het begon mooi. Als lijsttrekker bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen maakte hij dat jaar een debuut dat er mocht wezen: 38 zetels, slechts drie minder dan winnaar Mark Rutte.

Daarna ging alles mis.

Onder Samsom werd de PvdA eind 2012 coalitiepartner van de VVD in het tweede kabinet-Rutte. ‘Ondanks zijn nerdy voorkomen school er in Samsom een politieke romanticus, een man die hield van grootse en meeslepende gebaren,’ analyseerde NRC-journalist Thijs Niemantsverdriet in zijn PvdA-kroniek De vechtpartij (2014). ‘De Haagse politiek had tien jaar stagnatie en verdeeldheid achter de rug. Dat mislukte decennium wilde Samsom goedmaken, en hoe kon dat beter dan door de politieke aartsvijand in de armen te sluiten? Na vijf verkiezingen in tien jaar moest er een kabinet komen dat de volle rit uitzat en achterstallig onderhoud aan de verzorgingsstaat pleegde. Als dat grote politieke risico’s met zich meebracht voor de PvdA, dan moest dat maar.’

De kiezers zagen vervolgens een PvdA die zonder veel morren akkoord ging met onder meer hervorming van het ontslagrecht en een ingrijpende versobering van de langdurige zorg. Wél regelde de partij in het regeerakkoord een kinderpardon en lukte het in 2014 om de eerder met de liberalen afgesproken strafbaarstelling van illegaliteit van tafel te krijgen.

De PvdA kortom maakte de indruk VVD-beleid uit te voeren, en alleen een rode lijn te trekken zodra de belangen van asielzoekers in het geding waren.

Geen koers, zo bleek, waar Koos en Mien Dobbelsteen voor applaudisseerden. In 2014 ging de partij van Samsom hard onderuit bij de Europese en gemeenteraadsverkiezingen en het jaar daarop ook bij de Provinciale Statenverkiezingen. Maurice de Hond peilde in mei 2015 nog maar negen zetels voor de PvdA, een all-time-low.

Historische klap

In maart 2017 werd dat ook de PvdA-uitslag bij de Tweede Kamerverkiezingen, hoewel het lijsttrekker Lodewijk Asscher was die de opdoffer mocht incasseren. Samsom, de veroorzaker van de ellende, was een paar maanden eerder weggestuurd bij een ledenraadpleging.

29 zetels verlies: het was de grootste verkiezingsnederlaag uit onze parlementaire geschiedenis en een klap waarvan de PvdA nooit is hersteld. Met een variant op Arnout Jaspers: geen politicus heeft de Nederlandse sociaaldemocratie meer schade berokkend dan Diederik Samsom.

Dat kan er ook nog wel bij.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Met het einde van de PvdA houdt anderhalve eeuw sociaaldemocratie in Nederland op te bestaan. Ook dat kan op het conto van Diederik Samsom worden geschreven verscheen eerst op Wynia's Week.