Te Slaa moet evenwel ook constateren dat de verschillen met het fascisme van Benito Mussolini en het nazisme van Adolf Hitler zeker zo groot zijn. Bovendien bevat het verkiezingsprogram van FVD geen passages die je fascistisch kunt noemen. Fractievoorzitter Lidewij de Vos ontkent dat haar partij iets te maken heeft met ‘omvolking’ en ander extreemrechts gedachtegoed.

Wel doken bij de gemeenteraadsverkiezingen van dit jaar zes FVD-kandidaten op die eerder actief waren voor organisaties als Erkenbrand, de Geuzenbond, Voorpost en de Nederlandse Volks-Unie (NVU). Anderen hadden racistische en nazistische berichten geplaatst in appgroepen van de jongerenorganisatie JFVD. De Vos wuifde het weg als ‘foute grappen’ en verklaarde dat Forum ‘fel tegenstander is van iedere vorm van geweld, haat of wat dan ook aan onverdraagzaamheid’.

Dubbelspel

Volgens Te Slaa speelt Forum een dubbelspel. Met Lidewij de Vos als boegbeeld weet de partij op veel rechtse kiezers een respectabele indruk te maken. Het frisse nieuwe gezicht op de posters was nodig omdat partijleider Baudet en andere kopstukken als Gideon van Meijeren, Pepijn van Houwelingen en Freek Jansen inmiddels te omstreden waren om electoraal potten te breken.

Forum had in 2023 tien van de twaalf zetels in de senaat en vijf van de acht zetels in de Tweede Kamer verloren. Met lijsttrekker De Vos won Forum in 2025 weer vier Tweede Kamerzetels. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 sleepte Forum een kleine 300 zetels in de wacht – tegen 47 in 2022. In de peilingen is de partij aan een opmars bezig.

Je kunt zeggen, zoals Te Slaa doet, dat het terugtreden van Baudet uit de schijnwerpers een tactische manoeuvre is die niets afdoet aan het ‘flirten met het fascisme’. Maar je kan ook zeggen dat Forum heeft geleerd dat extremistische oprispingen de partij meer kwaad dan goed doen.

Sterker nog: mede op basis van het onderzoek van Te Slaa kun je concluderen dat Forum voor Democratie niet in de jaren dertig van de vorige eeuw gepositioneerd moet worden, maar deel uitmaakt van het hedendaagse rechtspopulisme dat overal in Europa de liberaal-democratische orde in de verdediging drukt.

Forum is zeker niet ongevaarlijk. Maar dat gevaar zit hem juist in de geopolitieke constellatie van vandaag. Vladimir Poetin en Donald Trump zijn de echte idolen van Baudet en de zijnen, niet Mussolini en Hitler.

Macht van de elite breken

Te Slaa wijst er zelf op dat Baudet in zijn proefschrift het streven van de Italiaanse fascisten en de nazi’s naar Europese eenwording afwees als ‘megalomaan imperialisme’. Forum ziet de eenwording van Europa juist als een bedreiging van de natiestaat. Terwijl de fascisten streefden naar een totalitaire staat om het ‘internationale kapitalisme’ te bedwingen, pleit Forum voor een veel kleinere overheid en het aanpakken van de ‘verstikkende regelzucht’. De inspiratie komt van Trump en Elon Musk.

In de derde plaats, constateert Te Slaa, keerden de fascisten van de vorige eeuw zich principieel tegen de democratie. ‘Zij beschouwden de irrationele massa’s als politiek handelingsonbekwaam en derhalve niet in staat zichzelf te regeren.’ Hedendaagse populisten ‘prijzen daarentegen “het volk” als een bron van wijsheid’. Vandaar dat Forum de macht van de elite wil breken door middel van bindende referenda en direct gekozen burgemeesters en commissarissen van de Koning.

Twee andere kenmerken van het fascisme, de verheerlijking van geweld en het leiderschapsbeginsel, bespreekt Te Slaa niet. Maar van het eerste is geen sprake en van de messiasneigingen van oprichter Baudet heeft de partij afstand genomen.

De invloed van Baudet op de politiek van Forum blijft niettemin prominent. Zij komt het meest pregnant tot uiting in zijn bewondering voor Poetin. Te Slaa citeert een bericht op twitter van 11 februari 2022, vlak voor de Russische inval in Oekraïne: ‘Poetin toont zich steeds duidelijker de leider van conservatief Europa. Prachtige vent. En hij heeft zo gelijk over de NAVO-agressie en de absurd oorlogszucht van EU, WEF, etc.’

In juli 2022 was de Russische ambassadeur in Nederland te gast op een symposium van FVD over Oekraïne. In een debat op 5 oktober 2022 in de Tweede Kamer verklaarde Baudet: ‘Het is in mijn ogen het meest hoopvolle wat ik heb meegemaakt in mijn politieke leven. Er is een front geopend tegen de globalisten. Dat vind ik prachtig.’

Zo manifesteert Forum voor Democratie zich als de fanclub van Poetins Rusland met een fanatisme dat zelfs de rechts-populistische zusterpartijen doet blozen.

Geen isolement

Net als die partijen, die overal in Europa aan invloed winnen, pleit Forum in het verkiezingsprogramma van 2025 voor het staken van alle militaire en financiële steun aan Oekraïne. Alle sancties tegen Rusland moeten worden opgeheven – zoals ook Trump bepleit. Geopolitiek gezien zit Forum voor Democratie dus niet in een isolement. Dat verontrust mij meer dan de giftig-bruine oprispingen van Baudet en de zijnen die Te Slaa houdt voor het echte gedachtegoed van de partij.

Robin te Slaa: Flirten met fascisme. Het gedachtegoed van Forum voor Democratie. De Bezige Bij, 166 pagina’s, € 16,99.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Waarom Forum voor Democratie niet fascistisch is, maar wel verontrustend verscheen eerst op Wynia's Week.

Als keeper van het legendarische ‘Gouden Ajax’ won hij onder meer de Wereldbeker voor clubteams (1972) en drie Europa Cup 1-titels, waarbij hij in de finales tegen Panathinaikos (1971), Internazionale (1972) en Juventus (1973) ook nog eens zijn doel schoon wist te houden. Toch stond Stuy nooit onder de lat bij Oranje – telkens kregen Jan van Beveren, Piet Schrijvers, Jan Jongbloed of Eddie Treijtel de voorkeur.

Nooit op het Binnenhof

Bij belangrijke politici bestaat een soortgelijk fenomeen. We denken dan als vanzelf aan premiers, ministers, Tweede Kamerleden of senatoren. Toch heeft Nederland ook prominente politici voortgebracht die het nooit tot het Binnenhof wisten te schoppen.

De inmiddels 83-jarige Roel van Duijn is er daar één van. Tegenwoordig staat hij vooral bekend als opiniemaker die in het kader van de Russische dreiging al menigmaal heeft gepleit voor een Europees atoomschild en herinvoering van de dienstplicht.

Maar Van Duijn heeft tevens een roemrucht verleden als politicus. Tussen 1969 en 2002 had hij met enkele onderbrekingen zitting in de gemeenteraad van Amsterdam, waar hij midden jaren zeventig ook korte tijd wethouder was. Van een carrière in de landelijke politiek is het evenwel nooit gekomen.

Aan Van Duijns politieke loopbaan zijn de namen verbonden van een hele reeks partijen en partijtjes. Hij begon bij de Provobeweging en was daarna actief voor de Kabouterpartij, de Politieke Partij Radikalen (PPR), het Groen Progressief Akkoord, Groen Amsterdam, De Groenen, Amsterdam Anders/De Groenen en tenslotte GroenLinks.

Aan zijn geaffecteerde stemgeluid kon je altijd heel goed horen dat Van Duijn niet van de straat was. En inderdaad: hij werd geboren in het Haagse Bezuidenhout, als zoon van een in theosofie geïnteresseerde accountant, en bezocht de Eerste Nederlandse Montessorischool aan de chique Laan van Poot.

‘Twee handen-theorie’

Dat Van Duijn inhoudelijk iets in zijn mars had, werd duidelijk toen hij de (enige) Amsterdamse gemeenteraadszetel van Provo ging gebruiken ter promotie van zijn ‘twee handen-theorie’.

Met zijn ene hand, betoogde Van Duijn, deed hij zoveel mogelijk mee aan democratische procedures: om zo de oude ‘autoritaire en vuile maatschappij’ te hervormen. Met zijn andere hand werkte hij, buiten het politieke bestel om, aan de opbouw van een nieuwe ‘anti-autoritaire en schone maatschappij’: een zelfsturende, onafhankelijke ‘staat die staat in de staat’.

Oranje Vrijstaat

In 1970 kreeg het project de naam Oranje Vrijstaat. De door Van Duijn aangevoerde Kabouterpartij, die dat jaar vijf zetels haalde bij de raadsverkiezingen, trad op als ‘ambassadeur’ bij de gemeente Amsterdam. Tussen de bedrijven door werd enthousiast gedweept met de Russische anarchist Peter Kropotkin (1842-1921), volgens Van Duijn ‘een vroeg geboren moderne cultuurkabouter’.

Oranje Vrijstaat telde twaalf ‘departementen’, die onder meer streefden naar de oprichting van eigen scholen en de opbouw van een alternatieve economie. ‘De oude maatschappij,’ zo was de verwachting, ‘zal voor onze ogen verslijten; wij zullen haar opgebruiken. Als een paddenstoel op een rottende boomstronk.’

In de praktijk kwam daar niet al te veel van terecht, maar als politiek concept was de vrijstaatgedachte best origineel. Origineler in elk geval dan het opgewarmde marxisme waarmee Nieuw Links en de studentenbeweging destijds aan de weg timmerden.

Of Van Duijn er prijs op stelt is niet bekend, maar zijn ‘twee handen-theorie’ mag zich de laatste jaren in hernieuwde belangstelling verheugen: nu niet bij links, maar bij rechts. Het concept lijkt namelijk te zijn omarmd door Forum voor Democratie.

Net als de Kabouterpartij uit de jaren zeventig hanteert Forum een dubbele aanpak. Met de ene hand doet de partij van Lidewij de Vos mee aan verkiezingen en aan het parlementaire bedrijf.

Met de andere hand wordt, buiten het politieke bestel om, gewerkt aan de opbouw van een Oranje Vrijstaat-achtig ‘maatschappelijk ecosysteem’ dat in 2021 de naam ‘Forumland’ kreeg. Er zijn inmiddels verschillende bv’s opgericht, onder meer om boeken en maaltijdboxen te verkopen, en ook houdt de partij er zowel een eigen bedrijvennetwerk als een tweemaandelijks FVD-singlescafé op na (‘Ongedwongen ontmoeten, herkenning vinden en misschien wel de liefde tegenkomen!’).

Ook eigen onderwijs staat op de agenda. Zo maakte vorige maand in Almere de zogenoemde Renaissanceschool een doorstart. Het is een nauw aan FVD gelieerde basisschool met vooralsnog slechts zes leerlingen. Ze krijgen onderwijs ‘geïnspireerd door de waarden, schoonheid en excellentie van de Europese beschaving’.

‘Ongrijpbare factor’

Worden de initiatieven in het kader van Forumland door de buitenwacht met evenveel onbevangen nieuwsgierigheid gevolgd als indertijd de Oranje Vrijstaat van Roel van Duijn en zijn Kabouterbeweging?

Nee, daar is tot dusverre weinig van gebleken. Al in 2022 werd FVD in een commentaar van de Volkskrant een ‘ongrijpbare factor’ genoemd die zich in de ‘parallelle subcultuur van Forumland volledig buiten de werkelijkheid heeft genesteld’. Bij de recente (her)opening van de Renaissanceschool waren opnieuw overal alarmbellen te horen. Na Kamervragen van D66 liet staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs, VVD) weten zich zorgen te maken en ook zei ze te verwachten dat de onderwijsinspectie ‘op niet al te lange termijn’ gaat kijken bij de school.

Moraal van het verhaal?

De bebaarde Roel van Duijn was in 1970 een aaibare anarchist die met name in de hoofdstedelijke grachtengordel – zijn Kabouterpartij kreeg er maar liefst 26 procent van de stemmen – geen kwaad kon doen. Dan is het streven naar ‘een staat die staat in een staat’ geen probleem. In alle andere gevallen is het klaarblijkelijk oppassen geblazen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Was Lidewij de Vos maar een anarchist met een baard verscheen eerst op Wynia's Week.

Hiddema verhaalt ook uitvoerig over recente pogingen van het Openbaar Ministerie om politicus Thierry Baudet en andere bestuursleden van Forum voor Democratie veroordeeld te krijgen voor aanzetten tot haat, discriminatoire belediging en groepsbelediging.

Het ging om video’s die in 2023 en 2024 door Forum online waren gezet en waarover aangifte was gedaan. Een ‘non-binaire’ jongeman stelde dat hij naar aanleiding daarvan was bedreigd en ook waren er klachten over discriminatie naar aanleiding van een video met Afrikaanse asielzoekers die aanlandden in bootje.

Hiddema trad in deze tot dusver onopgemerkte strafzaak tegen Forum op als advocaat van de partij waarvoor hij enkele jaren parlementariër was, zowel in de Tweede als de Eerste Kamer. Hoewel de langdurige strafzaak tegen Baudet en Forum al in april van dit jaar eindigde in een sepot – het OM besloot kort voor de zitting dat er te weinig bewijs was of dat vervolging ‘niet opportuun’ was – is Hiddema in dit videogesprek nog steeds verontwaardigd over de handelwijze van het Openbaar Ministerie.

Hiddema noemt het uiteindelijk mislukte Forum-proces ‘totaal bespottelijk’: ‘Alsof je bij de gedachtenpolitie zit.’ Naar zijn zeggen duurden de verhoren op het hoofdbureau van politie in Amsterdam dagenlang. Volgens Hiddema zaten de rechercheurs ook omhoog met de zaak – ‘een spektakel’ – waar het OM hen op had gezet.

Wynia’s Week is er drie keer per week, vaak met een nieuwe video/podcast. Wynia’s Week is altijd vrij toegankelijk – mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Advocaat Theo Hiddema over zijn leermeester Max Moszkowicz, over slachtofferrechtspraak, over de échte ondermijning van de rechtsstaat en over een ‘totaal bespottelijk’ en mislukt proces tegen Thierry Baudet verscheen eerst op Wynia's Week.

Links lid van de Kamercommissie: ‘Kunt u nu eindelijk eerlijk toegeven dat president Trump de verkiezing van 2020 heeft verloren.’

Rubio: ‘Ik ben hier vandaag voor gesprek over het buitenlands beleid van de president. Wat u ter sprake brengt valt niet onder mijn verantwoordelijkheid.’

Links lid: ‘Maar heeft Trump verloren in 2020, ja of nee?’

Rubio: ‘Ik doe hier niet aan ja of nee. Doe “ja of nee” maar bij spelletjes op de televisie. Ben ik hier in het circus? Zijn de clowns aan het woord? Hebt u niets in te brengen over buitenlands beleid?’

Links lid staat op en loopt uit de vergadering.

Rubio: ‘Bedankt voor uw bijdrage!’

Zo krijgt president Trump volgend jaar de keuze tussen ten minste twee krachtige en getalenteerde politici, zijn vicepresident J. D. Vance of Foreign Secretary Rubio als zijn gewenste opvolger. Bij links zijn de twee kandidaten die nu het best scoren in de peilingen Gavin Newsom en Alexandria Ocasio-Cortez (AOC). Newsom is de gouverneur van Californië die ondernemers en miljonairs in recordtempo wegjaagt met hoge belastingen en duurklimaatbeleid. AOC is aanvoerder van de communistische vleugel van de Democratische Partij.

Natuurlijk heeft die partij ook gerespecteerde (om eens een geliefde term van Trump te gebruiken) senatoren en gouverneurs, maar die durven nu nog geen afstand te nemen van AOC en haar extreem-linkse medestanders. En ook hebben de Democraten nog niet de lessen durven trekken van de gewelddadige anarchie in Amerikaanse binnensteden ten tijde van ‘Black Lives Matter’. Daarom is het niet vreemd dat een deel van de Democratische achterban vaart zonder kompas.

Twintig procent van de Democraten koestert volgens opinieonderzoek zelfs de walgelijke hoop dat een volgende moordenaar die het heeft gemunt op president Trump wél raak schiet. Best mogelijk dat Trumps Republikeinen in november verliezen door onvrede over de inflatie, maar voor de volgende presidentsverkiezingen in november 2028 moet nog veel veranderen willen de Democraten steun verdienen en krijgen.

President Trump moet oorlogen winnen en probeert dat op zijn manier door steeds te spreken over ‘deals’. Op weg naar de volgende ‘deal’ kan hij moeilijk een doorwrochte toespraak houden die regelrecht geschikt is voor opname in een bundel van ‘Great speeches in history’. Welsprekendheid komt van Vance en Rubio, speciaal ook over het verval van West-Europa. Die twee steken in het publieke debat met kop en schouders uit boven hun politieke tegenstanders.

Waarom lukt rechts in Nederland weinig?

Waarom lukt dat ‘rechts’ in Nederland dan niet? Toch lijkt het dat de kiezers in Nederland even dringend weg willen van extreemlinks als in Amerika, want in ons Nederlands opinieonderzoek staan de partijen rechts van de VVD nu al op 61 van de 150 zetels.

Toch blijven Rob Jetten en zijn ministers nog overeind, en dat is niet omdat zij krachtig regeren. De enige sterke politica op links is burgemeester Femke Halsema van Amsterdam, die vol inzet op antisemitisme. Zij weet dat haar partij in Amsterdam de stemmen nodig heeft van alle antisemieten, inclusief de antisemitische moslims, en doet alles wat nodig is om antisemitisme te kweken en vast te houden. Landelijke linkse politici willen haar niet afvallen en gaan mee.

Kort nog meer over antisemitisme omdat het voor het eerst sinds 1940 weer zo belangrijk is in de politiek. Vrijheid van meningsuiting is een groot goed, maar bij voorbeeld roepen ‘From the river to the sea’ is geen bijdrage aan de meningsvorming maar puur antisemitisme. De leus werd immers bedacht door de Egyptische terrorist Yasser Arafat en betekent: ‘Verdrink alle Joden in de Middellandse Zee’.

De New York Times is volop tegen Trump maar verlaagt zich niet door te schrijven over ‘genocide’. Bij ons is dat dagelijks gif bij de NOS en in kranten; bizar en dat niet omdat het Israëlische leger geen fouten maakt – maar omdat het altijd hetzelfde land is dat van genocide wordt beschuldigd. Vaak gaat dat samen met sympathie voor de vijanden van Israël hoewel die slechter zijn dan de Nazi’s (Hitler probeerde zijn misdaden deels verborgen te houden van zijn landgenoten; Hamas is er trots op en belooft herhaling).

Antisemitisme is in Nederland nog veel meer verspreid dan in de VS waar het vooral woekerde aan de universiteiten. En dan zijn er alle economische en culturele redenen, vooral de illegale immigratie, waardoor de gemiddelde kiezer gestaag naar rechts trekt. Maar toch: in het parlement geen nieuwe Pim Fortuyn.

Als zo’n tweede Pim naar voren zou komen, krijgt die het nog lastiger dan Pim zelf in 2002. De planbureaus van de overheid waren toen niet verpolitiekt, en de klimaatgekte nog niet zó besmettelijk onder de ambtenaren. Anno 2026 mogen ambtenaren op de stoep van hun ministerie protesteren zonder dat hun hoogopgeleide secretaris-generaal zijn minister waarschuwt dat het tijd is voor een dienstbevel. Andere ambtenaren voelen zich ‘niet veilig’ en kunnen zo naar believen anoniem afrekenen met iedere leidinggevende die hen niet bevalt – denk aan Khadija Arib. Ook dat kon nog niet in 2002.

Kamerleden van de regeringspartijen houden voor zich of ze wel trots zijn op onze fotogenieke en reislustige minister-president, maar ze hoeven hem ook niet te verdedigen zolang ze de spreektijd kunnen vullen met politiek theater over de dreiging van ‘extreemrechts’.

Wit of blank

Onlangs was er een groot debat over de vraag of er FvD-aanhangers zijn die de woorden ‘wit’ of ‘blank’ hebben gebruikt om hun boosheid te signaleren over verlies van een meer traditionele cultuur. Dat thema krijgt dan volle steun in de media en dus kan links in de Kamer zich richten op wat cynische politici altijd het beste uitkomt: debatten waarbij links het moeiteloos eens is terwijl het de rechtse oppositie verdeelt. Net zo bij de formatie van het vorige kabinet, toen twee maanden kostbare tijd werden verspild aan de vraag of Wilders wel voldoende rechtstatelijk zou zijn.

De triomf deze week van Paus Leo in Spanje laat zien hoe sterk veel Westerlingen verlangen naar een samenleving met meer respect voor de joods-christelijke traditie. Ik zou ook daarom verwachten dat Vance of Rubio (beiden belijdend katholiek) makkelijk winnen in 2028.

Coalitie voor de volgende verkiezingen

Nederland staat er in vergelijking nu heel slecht voor, maar er zou hoop zijn als rechts ruim vóór de volgende verkiezingen een minimumprogram afspreekt voor:

-Per direct gekozen burgemeesters

-Een klein team van eigen medewerkers voor iedere minister om te helpen bij obstructie door ambtenaren (zoals ‘kabinetten’ voor bewindslieden standaard zijn in België. We willen toch geen herhaling van wat Femke Wiersma is overkomen?).

-Opschoning van de twee bedorven planbureaus en nieuwe, integere leiding bij alle partijdig gebleken adviesraden.

-Een einde aan ‘netto nul in 2050’ en vrijval van alle zo gespaarde miljarden voor bij de formatie nader af te spreken reparaties aan politie, gevangenissen, wegennet en zorg.

-Nieuwe directies bij Vluchtelingenwerk en zo nodig ook bij COA en IND die loyaal blijven aan het volgende kabinet, ook wanneer dat illegale immigratie met daarvoor noodzakelijk en – laten we eindelijk eerlijk zijn – hard beleid beëindigt.

Als PVV, FVD, JA21, SGP en BBB zo’n akkoord kunnen sluiten vóórdat de campagne begint zal de VVD kleur moeten bekennen. Dan heeft Nederland eindelijk kans op een meerderheid voor een herstart.

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar. De betalende supporters maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

–

Het bericht Bomhoff: ‘Laat PVV, VVD, FvD, JA21, SGP en BBB voor de volgende verkiezingen een akkoord sluiten voor de herstart van Nederland’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik koesterde een zekere mate van bewondering voor Thierry Baudet (1983), de grondlegger van Forum voor Democratie. Hij bezocht een zomerschool van de Edmund Burke Stichting (waarvan ik destijds directeur was), ergens op een landgoed op de Veluwe, en legde daar al direct een niet onsympathieke eigenzinnigheid aan de dag.

We bekeken op een middag de film Metropolitan van de enige conservatieve filmmaker in Amerika, Whit Stillman. Dat is een film over jonge leden van de New Yorkse high society, die een voorgevoel hebben van naderend onheil. Na afloop van de vertoning vroegen we de bezoekers wat ze van de film vonden. De film had weinig enthousiasme opgeroepen maar niemand durfde dat te zeggen, bang als ze waren (ten onrechte) dat ze een volgende keer niet zouden worden uitgenodigd. Zo niet Baudet. ‘Saai’, had hij de film gevonden, en ‘nietszeggend’. Hij was toen al, ruim twintig jaar geleden, niet beschroomd om zijn mening frank en vrij te geven.

Romantisch-conservatieve provo

Hij was niet alleen intelligent maar ook een organisator. Jarenlange leidde hij een leesclubje (Winfried) voor studenten aan de UvA, en hij slaagde erin die bijeenkomsten in de Senaatszaal te houden. (Zoals hij jaren later ook regelde dat de befaamde denkers/schijvers Roger Scruton en Theodor Dalrymple zijn paranimfen waren.) Ik heb er één keer een lezing gegeven, over de klassieke grondslagen van democratie, en ik kijk daar met plezier op terug.

Toen hij afstudeerde (2006) en promoveerde (2012), ontpopte hij zich als een young man in a hurry, een romantisch-conservatieve provo. Hij kreeg een tweewekelijkse column in NRC (2011-2012) en kaartte relevante onderwerpen aan, die pas vele jaren later door anderen zijn opgepakt. Zo schreef Baudet kritisch over de Raad van Europa en het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg, en signaleerde dat deze instituties bezig waren met een sluipende machtsgreep ten koste van de nationale democratieën en de rechtsstaat. In mei vorig jaar, dertien jaar na Baudet, nam de Belgische premier Bart de Wever het initiatief tot een kritische brief waarin hij en acht andere Europese leiders (waaronder niet Nederland, want Schoof mocht niet tekenen van NSC) protest aantekenden tegen de manier waarop het Hof het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens interpreteerde: die interpretatie maakte een nationale aanpak van illegale immigratie en criminaliteit zo goed als onmogelijk.

Even ging hij in Tilburg bij Paul Scheffer werken (2013), maar al snel ging hij, initiatiefrijk en charismatisch als hij was, voor zichzelf beginnen. In 2015 richtte hij Forum voor Democratie op, als denktank nog, en in 2016 speelde hij een doorslaggevende rol in het raadgevend referendum over een associatieverdrag met Oekraïne, dat het nee-kamp overduidelijk won. In 2017 behaalde het door hem opgerichte Forum voor Democratie twee Kamerzetels. Twee jaar later, bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart 2019, werd zijn Forum de grootste partij, wat hij vierde met een lange, esoterische speech over de ‘uil van Minerva’, ‘oikofobie’ en een ‘boreaal’ Europa.

Wat we misschien al weer een beetje zijn vergeten, is dat Baudet die overwinning voor een aanzienlijk deel niet alleen te danken had aan zijn protest tegen de ‘klimaathekserij’ maar ook tegen het Marrakesh-akkoord. De PVV had zitten slapen, CDA, D66, VVD tekenden bij het kruisje en links juichte het uiteraard toe: een verdrag waarin werd bepaald dat migratie een voldongen feit van alle tijden is, dat de mogelijkheden voor legale migratie moesten worden verbeterd en dat migranten internationaalrechtelijk beter moesten worden beschermd. Bart de Wever had in België in december 2018 al gedreigd de federale regering (Michel I) te verlaten als premier Charles Michel het akkoord in Marrakesh zou ondertekenen. De Wevers N-VA vond het pact ‘onaanvaardbaar’, wat leidde tot een politieke crisis en het vertrek van de N-VA uit de regering.

Het moet ergens tussen 2012 en 2017 zijn geweest dat ik werd gebeld door een radioprogramma en werd gevraagd om als conservatief aan een discussie mee te doen. Maar de programmamakers aarzelden: misschien wilden ze wel Thierry Baudet vragen. Kort daarna belde Baudet: hij wilde het graag doen. Ik was een soort Johannes de Doper geweest, een wegebereider, maar in hem was de Messias aangetreden. Ik maakte graag plaats.

Een soort messiasje

Op een snikhete zaterdagmiddag eind juni 2019 organiseerde het Conservatief Café een boekpresentatie in Gouda. Baudet zou het eerste exemplaar in ontvangst nemen en ik mocht daarna een speechje geven en met hem in debat gaan. Baudet liet zich eerst van een ongemakkelijke kant zien. De uitgever was uit het hoge Noorden naar Gouda afgereisd om de vertaling van een boek van Douglas Murray aan te bieden, maar toen Baudet het eerste exemplaar in ontvangst had genomen, zei hij dat het boek overbodig was, dat we allemaal al wel wisten wat erin stond en dat het er nu op aan kwam de in dat boek gesignaleerde gevaren en bedreigingen het hoofd te gaan bieden.

In mijn speechje greep ik terug om zijn uitspraak over Johannes de Doper en de Messias, en ik wilde hem een beetje uitdagen door hem een aantal vragen voor te leggen zodat we uit zijn antwoorden konden afleiden of hij inderdaad degene was voor wie de conservatieve beweging in Nederland de loper had uitgerold. Ik weet niet meer precies wat ik hem heb gevraagd (één vraag ging in ieder geval over de vrijheid van onderwijs), maar herinner me nog wel dat zijn antwoorden teleurstelden. Op mijn vragen ging hij eigenlijk nauwelijks in, en hij probeerde de zaal een beetje op te zwepen met een oproep aan de bezoekers om allen een soort messiasje te worden.

Die middag was dus teleurstellend, maar verwarrend genoeg publiceerde hij in juli 2019, een maand later dus, twee hoogst interessante beschouwingen. Eerst een recensie van het boek Sérotonine van de Franse schrijver Michel Houellebecq. Hij betuigde in die bespreking zijn instemming met Houellebecqs beschuldiging aan de Flower Power-generatie van 1968, die alle ruimte aan het relativisme had geboden, zowel moreel als cultureel. Voor een echte conservatief maakte dat Baudet interessanter dan Bolkestein, Fortuyn en Wilders bij elkaar. En in diezelfde maand schreef hij ook een Zomermanifest, waarin hij het plan lanceerde hoe hij zijn Forum wilde uitbouwen tot een brede, liberaal-conservatieve beweging.

Maar desondanks is er ergens in de loop van 2019 iets misgegaan met het wonderkind dat Baudet was. Misschien al wel ietsjes eerder. In oktober 2017 ontmoette hij in een Amsterdams hotel de altright-activist Jared Taylor, die zich zorgen maakte over de toekomst van het blanke ras. Zijn nummer twee voor de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam, Yernaz Ramautarsing, had het over het verschil in IQ tussen volkeren gehad. Het viel allemaal, zo luidde het verweer, onder het open en vrije debat.

Maar sindsdien is er een geur van racisme en antisemitisme rondom Forum blijven hangen, en vooral rond de Jongerenorganisatie. Toen Nicki Pouw-Verweij hem daarop aansprak, zei hij dat bijna iedereen die hij kende, antisemiet was (november 2020). Hij nam een opvallende pro-Russische houding aan, en noemde Vladimir Poetin een ‘prachtvent’ die zijn land in bescherming nam tegen liberalisme en woke. De coronamaatregelen vergeleek hij met de bezetting door nazi-Duitsland. Het leidde tot gedoe, ruzie, afsplitsingen en tot het ontstaan van JA21 en Belang van Nederland (BVNL).

Meesterzet

Hij begon ook complotten te zien, bij mensen als George Soros en het World Economic Forum van Klaus Schwab, complotten die erop gericht zouden zijn de nationale identiteit van landen uit te roeien door de massa-immigratie te bevorderen (‘omvolking’), de nationale soevereiniteit uit te hollen en totalitaire staten op te richten door klimaatverandering als een dreigende catastrofe af te schilderen. Politici zouden gemanipuleerd worden door een elite van reptielen, een ‘metafoor’ volgens Baudet (later), maar dat excuus werd niet breed aanvaard.

Met al deze uitspraken bleek de geloofwaardigheid van Baudet grondig en definitief aangetast. Als een total-loss ging hij eind vorig jaar langs de media, smekend om wat zendtijd om zijn uitspraken toe te lichten en deels in te trekken. Het hielp niet, en Baudet begreep dat hij plaats moest maken voor een opvolger, die hij vond in Lidewij de Vos. Het plannetje bleek een meesterzet: bij de laatste verkiezingen behaalde Forum weer zeven zetels, en bij de gemeenteraadsverkiezingen won Forum 300 raadszetels. Maar toen doken ook de verhalen weer op over gekozen raadsleden met een bruin verleden die van dat verleden maar geen expliciet afstand wilden nemen.

Andere rol

Wie zich inlaat met racisme en antisemitisme, of er een podium aan biedt (al is het maar in het kader van een ‘open debat’), is af. Maar het betekent niet het einde van Forum. De partij stijgt onder Lidewij de Vos in de peilingen. Na de mislukking van de PVV, de implosie van de BBB en de compromisbereidheid van JA21 zijn veel kiezers blijkbaar toe aan een radicaal alternatief.

Als deze trend zich doorzet, zal Baudet (sinds januari dit jaar geen Tweede Kamerlid meer) ongetwijfeld in de een of andere rol terugkeren. Maar voor nu luidt de conclusie dat hij, met zijn grote talenten en de belofte die hij voor een tijdje belichaamde, in vlagen van verstandsverbijstering zulke onzinnige dingen heeft gezegd dat de thema’s die hij terecht agendeerde (klimaat, nationale soevereiniteit, migratie) grondig besmet zijn geraakt – zo grondig dat hij zijn tegenstanders een argument in handen heeft gegeven om alle bezwaren tegen mainstream-beleid hooghartig weg te wuiven.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht ‘Messias’ Thierry Baudet: van wonderkind tot total-loss? verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar als we moeten gokken, schat ik dat 99 procent van de Nederlanders met mij in zou zetten op personen met een islamitische achtergrond. Geen zinnig mens zal denken dat Lidewij de Vos achter die aanslagen zit.

De leider van D66, Rob Jetten, ziet dat anders. Hij vond het in zijn hoedanigheid van premier gepast en noodzakelijk om de blik de andere kant op te richten. Op de wekelijkse persconferentie namens het kabinet, zei hij: ‘Ik wil me niet alleen daarop blindstaren. Antisemitisme komt ook voor bij spreekkoren in voetbalstadions en bij een bepaalde politieke partij waar je gewoon op de lijst kunt staan voor gemeenteraadsverkiezingen als je openlijk antisemiet bent geweest.’

Is het ‘goed’ om te normeren?

Toen hem werd gevraagd welke partij hij bedoelde zei hij: ‘FVD’ (Forum voor Democratie). Van de premier moest de Tweede Kamerfractievoorzitter Lidewij de Vos afstand nemen van antisemitische opvattingen van alle partijleden. ‘Ik doe een beroep op de partijleider om aan het werk te gaan als er overduidelijk signalen zijn dat er leden van de partij dingen doen of hebben gedaan die niet door de beugel kunnen.’

Was de week van ‘explosies’ bij joodse instellingen het juiste moment om het beroep te doen om op eerdere affaires in te gaan? Volgens Jetten wel: ‘Ook bij zaken uit het verleden is het soms goed om daarop te reflecteren en te normeren, zodat we in het hier en nu kunnen zeggen dat antisemitisme geen plek verdient, ook niet in de politiek.’

Dat laatste ben ik met hem eens, maar ik vind ook dat het wegkijken van de echte daders van terroristische aanslagen en de aandacht verleggen naar mensen die niets met die aanslagen van doen hebben geen plek behoort te hebben in de politiek. Dus vroeg ik me af, waar komt dat toch vandaan; die steeds vaker gehoorde oproep om van iets of iemand afstand te nemen.

Je onderwerpen door afstand te nemen

Als we daarop reflecteren is die oorsprong snel gevonden. Die ligt in de Utrechtse doopbelofte van eind 8ste eeuw, een van de eerste in onze taal opgestelde geschriften. Deze gelofte werd door Karel de Grote ingezet om met harde hand de door hem verslagen Saksen te bekeren. Zij moesten afstand nemen van de drie belangrijkste heidense goden (de duivels) en vervolgens hun geloof belijden in de drie christelijke goden (de goeden).

De priester stelde als eerste vraag: Forsachistu diabolae? (Verzaak je de duivel?) Waarop de knielende Saks met het Frankische zwaard boven zijn nek moest antwoorden: ec forsacho diabolae (Ik verzaak de duivel.) Dat is precies wat Jetten meer dan duizend jaar later aan De Vos vraagt. En net als Jetten nu vond men het destijds ook al belangrijk om te normeren. Dus volgden nog twee vragen: Neem je afstand van alle duivelsoffers en van alle werken van de duivel? Waarop de Saks dan moest antwoorden : ‘Ja daar neem ik afstand van’ en ‘Ik verzaak alle werken en woorden van de duivel, Donar en Wodan en Saxnot en al de afgoden die hun gezellen zijn.’

Niet blindstaren = wel wegkijken

Afstand nemen is een manier om je onderwerping te tonen, zo wisten de Franken. Na deze afstand genomen hebben – dus pas na toe te geven dat je je onderwerpt – is het tijd voor de positieve benadering, die Rob Jetten vorig jaar al uitdroeg in zijn boek getiteld Hoe het wél kan. In de samenvatting daarvan door de uitgever, lezen we: ‘Jetten combineert scherpe politieke analyse met hoopvolle voorbeelden. Zijn energie is aanstekelijk en ademt optimisme. Het resultaat is een oproep tot leiderschap dat niet wegkijkt, maar aanpakt.’

Niet wegkijkt? Dat was 2025. Een jaar later wil Jetten zich ‘niet blindstaren’ op de vermoedelijke daders van terroristische aanslagen. Kortom; hij wil wél wegkijken.

Rond het jaar 800 was de positieve benadering: gelobistu in got alamehtigan fadaer? Waarop de bekeerling dan moest antwoorden: ik geloof in God de almachtige vader. Dan gelobistu in crist godes suno en gelobistu in halogan gast? Waarop de onderworpen nieuwe gelovige na bevestigend te hebben geantwoord aan het werk werd gesteld ten behoeve van de nieuwe machthebbers. Nu was er wel plaats voor hem in de gemeenschap: Door afstand te nemen had hij zijn plek verdiend.

Gewenste gedragsverandering

Het manuscript van deze doopgelofte is te vinden in de bibliotheek van het Vaticaan en bevat een bijlage, de zogenaamde indiculus superstitionum et paganiarum. Dat is een opsomming van dertig heidense gebruiken die worden verboden. Het gaat om vereringen op heilige plaatsen in de natuur als bronnen en bomen en stenen en verkeerd geachte begrafenisrituelen en feesten. Dat deed me denken aan wat Bina Ayar onlangs beschreef in Wynia’s Week onder de titel ‘Het kabinet wil graag dat u uw gedrag nog sneller verbetert.’

‘Douchemuntjes’

De obsessie met het sturen op ‘goed gedrag’ die Karel de Grote toonde toen hij het geloof met het zwaard verspreidde, is de Nederlandse regering niet vreemd. ‘Het idee is dat mensen geen rationele wezens zijn en daarom sturing nodig hebben bij het maken van de “juiste keuzes”’, schrijft Ayar en ik zie in gedachten Karel de Grote instemmend knikken.

Zo pleitte een vorig jaar verschenen ambtelijke studie voor verregaande gedragsverandering om fors minder energieverbruik te bewerkstelligen. Waarbij ‘enige vorm van dwang of sturing’ nodig is. Naast tal van prijsprikkels wordt gedacht aan het ‘direct en op afstand aansturen van warmtepompen of laadpalen bij mensen thuis’. Of aan ‘douchemuntjes’ zoals een door formateur Jetten geselecteerde D66-minister zich laatst liet ontvallen.

Gedwongen gedragsverandering

De scheidslijn tussen ‘een duwtje in de rug’ en dwang wordt door machthebbers altijd overschreden. De geleerde Alcuinus van York, een adviseur van Karel de Grote, constateerde dat destijds al. Hij bekritiseerde Karel om diens hardhandige optreden, toen die in het jaar 782 in het ‘bloedgericht van Verden’ naar schatting 4500 gevangen Saksen liet onthoofden die geen afstand namen van hun opvattingen. De heilige Alcuinus vond dat je mensen moet overtuigen van een beter geloof en ze niet moet dwingen jouw geloof over te nemen.

Duizend jaar later formuleren wetenschappers hun kritiek nog voorzichtiger dan Alcuinus destijds. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid wees erop dat gedragsbeïnvloeding door overheden alleen is gerechtvaardigd, ‘mits het geen controversiële kwesties betreft, er voldoende transparantie is en de gebruikelijke rechtstatelijke aspecten worden meegewogen’.

Maar machthebbers luisteren alleen naar wetenschappelijke adviseurs als die zeggen wat ze willen horen. Karel de Grote luisterde niet naar de Heilige Alcuinus maar vervult als eerste heerser over een verenigd Europa voor velen toch nog steeds een voorbeeldfunctie. Van zijn standbeelden heeft nooit iemand afstand hoeven nemen.

Pragmatisch: D66 als nieuwe kerk

D66 is een adept van de Europese Unie en heeft van oudsher weinig op met religie, maar is wel pragmatisch. Met zijn pleidooi om afstand te nemen, gebruikt Jetten de beproefde methoden van Karel en de kerk. Hij verheft zich moreel boven de tegenstander met een quasi redelijk verzoek, dat in wezen een oeroud bevel is: We zijn het er toch allemaal over eens dat we de duivel moeten verzaken? Dus u moet eerst afstand nemen van de duivel. Anders hoort U er niet bij en ‘verdient U geen plek’.

Maar nog steeds is dwang niet de juiste manier om mensen van gedachten te laten veranderen. Duizend jaar lang laten wij vier dagen van de week zien dan we ons niet door de grote Karel en zijn epigonen in een keurslijf laten dwingen. Saxnot zijn we vergeten. Maar op Dinsdag, Woensdag, Donderdag en Vrijdag memoreren wij eerst Thingsus, de god van de volksvergadering, en daarna Wodan, Donar en de godin van de liefde. Wij nemen geen afstand. Wij buigen mee, maar knielen niet. Hopelijk ook niet voor terroristen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Vragen om ‘afstand te nemen van’ is vragen om onderwerping verscheen eerst op Wynia's Week.