Duitsland staat in de min

Wat zijn boek opmerkelijk maakt is het grote verschil met links in Nederland, i.c. met de combi PvdA en GroenLinks. Daar zie ik niemand die evenveel moeite neemt als Habeck om zijn politieke opvattingen op papier te zetten. Links in  Nederland denkt in sjablonen: ‘armoede’, ‘klimaat’, ‘diversiteit’, ‘gelijke kansen’, enzovoort, zonder daar inhoud aan te geven. Frans Timmermans, die kennelijk de redding voor links moet zijn, denkt dat de afgelopen kabinetten de overheid hebben uitgehold, terwijl het tegendeel het geval is.

Maar net als Timmermans is ook Habeck tegen kernenergie. Habeck is de politicus van de ‘Energiewende’ in Duitsland, en medeverantwoordelijk voor het stilleggen van de kerncentrales en de neergang van de Duitse economie. De laatste OESO-prognoses liegen er niet om: het bbp groeit wereldwijd met 3 procent, maar Duitsland staat in de min.

En net als Timmermans is ook Habeck voorstander van verdergaande Europese integratie, uitmondend in een gemeenschappelijke begrotingspolitiek en een gemeenschappelijk belastingsysteem. Geen woord over de oeverloze verspilling van geld door de EU. Het ondemocratisch gehalte van de EU stoort hem niet.

Het grote verschil tussen Timmermans en Habeck is dat Habeck de gedrevenheid bezit om de voor- en nadelen van zijn groene politiek uitvoerig te bespreken. Zijn taal is begrijpelijk, hij is goed geïnformeerd en je weet precies waar hij voor staat. Daardoor is het ook duidelijk dat hij vaak grenzeloos naïef en hopeloos optimistisch is over de groene revolutie. En ook al ziet hij in dat de EU weinig democratisch is, daar verbindt hij  geen consequenties aan. Ik zal proberen een paar van zijn ideeën duidelijk te maken.

Niets is meer neutraal

We leven in een tijd waarin zo ongeveer alles ter discussie staat: je vakantie, je auto, of je wel of niet vlees eet, etcetera. En iedereen heeft over alles een mening. Niets is meer neutraal. De vraag is waar dit vandaan komt en wat voor antwoord we daarop moeten hebben. Volgens Habeck ligt de oorzaak in een gebrek aan oriëntatie, in doelloosheid en gebrek aan zingeving. Politieke oppositie wordt een doel op zichzelf, het maakt niet meer uit waar het over gaat. Het wordt steeds moeilijker het eens te worden.

Daardoor neemt het vertrouwen in de democratie snel af en dat kan fataal zijn. Democratie is een waardensysteem waarin we het maar over één ding eens zijn: dat er geen eeuwige waarheden bestaan, dat elk politiek gelijk tijdelijk is en steeds opnieuw bevochten moet worden. Habeck wil open staan voor de positie van anderen in de politiek. Er is volgens hem geen andere keus dan de tegenstellingen in de maatschappij te accepteren. De polarisering is al te ver doorgeslagen. En ook zijn eigen opvattingen kunnen ernaast zitten.

Zijn alle geschiedenissen evenveel waard?

Maar ook al accepteert Habeck de politieke fragmentatie, als politicus wil hij zijn wereldbeeld, ‘geschiedenis’ noemt hij het, vertolken, en niet tegelijk ook dat van zijn politieke tegenstanders.

Net als Pieter Omtzigt streeft hij naar een nieuw sociaal contract (‘neuen Gesellschaftsvertrag’), maar hij ziet ook hoe moeilijk dat vol te houden is in de huidige gefragmenteerde samenleving. Misschien moeten we al die ‘geschiedenissen’ toch naast elkaar laten bestaan, schrijft hij. Dat zou een uitweg uit de huidige door emotie gedreven maatschappij kunnen zijn.

Dat lijkt erg ruimdenkend van Habeck, maar hoe beoordeel je dan al die ‘geschiedenissen’? Zijn die allemaal evenveel waard? Wie dat denkt, is bang voor het spook van het eurocentrisme. Waarom zou je de westerse ‘geschiedenis’ niet  verdedigen als veelal superieur aan andere?

Habeck noemt drie tendensen die kenmerkend zijn voor het huidige Duitsland: culturele kwesties, de toenemende stad-platteland-tegenstelling en het opleidingsniveau van de bevolking. De laatste tendens is het interessantste, omdat die het meeste zegt over Habecks politieke opvattingen.

Zo’n 50 procent van de Duitse jongeren volgt een academische studie. In de jaren ’70 was een middelbare schoolopleiding een goede start voor een baan. Nu, in 2023, is het een nadeel. In de jaren ’70 en ’80 werd iedereen een beetje beter door de sociale stijging. Er was een groei in de economie, meer mensen kregen een beter inkomen, ze spaarden meer, namen meer deel aan cultuur en de opleidingskansen werden wat beter. Wat we nu zien is dat de opgang van de een de neergang van de ander betekent.

School als opvoeder lijkt op Kommunalka

Habeck is voorstander van scholen die de hele dag open zijn (Ganztagsschulen) en die naast het leren en huiswerk maken een deel van de opvoeding overnemen, kinderen samen laten sporten en ze bekend maken met cultuur. Mij lijkt het uitbesteden van de opvoeding aan het schoolsysteem precies de verkeerde oplossing. Zeker omdat Habeck er ongeveer iedereen in wil betrekken, van de tuinman, het secretariaat, de gezondheidsmedewerkers, de ‘inclusie-assistente’ (sic) tot de huismeester aan toe.

Ik herken in deze opzet de Sovjet Dom Kommuna (collectief woongebouw) uit de revolutietijd waar collectivisatie hoogtij vierde. Daarin moesten de zogenaamde sociale condensators mensenomvormen tot socialisten. De kommunalka’s waren experimenten in collectief leven die verschillende mensen bij elkaar brachten. Anticiperend op een socialistische maatschappij dienden de bewoners ieder spoor van de oude gezinsvorm uit te bannen. Dat model, uiteraard in de afgezwakte vorm van Habecks ‘Bildungspolitik’, die de wereld moet vormgeven, dient vooral de onderdrukking van andere wereldbeelden, niet de kinderen.

Creatieve destructie

Sinds 1960 is het aantal arbeiders in de industriële sector in Duitsland gehalveerd. In dat jaar werkte ongeveer de helft van de bevolking in de industrie, nu is dat nog 24 procent. Het aandeel van de industrie in het bbp bedroeg in 1960 de helft, nu is dat krap eenderde. Niet alleen in Duitsland, maar in het hele Westen is het belang van de industrie al decennialang aan het afnemen.

Habeck verwijst naar Schumpeters idee van ‘creatieve destructie’: technologische ontwikkeling en automatisering breken de bestaande oude structuren af, nieuwe vaak digitale structuren komen ervoor in de plaats. Hele bedrijfstakken verdwijnen. Maatschappelijk heeft dat ingrijpende gevolgen. Wat ontbreekt in zijn boek is dat de laatste decennia het aandeel van de financiële markten in de economie enorm is toegenomen. Door de complexe financialisering is een voor aandeelhouders zeer winstgevend virtueel geldcircuit ontstaan waar in het geheel niets aan goederen geproduceerd wordt.

De kern van Habecks boek betreft de crisis waarin het kapitalisme volgens hem verkeert. Het kapitalisme wordt gekenmerkt door een voortdurende dynamiek van uitbreiding en intensivering. Er wordt steeds meer en steeds iets nieuws geproduceerd. Volgens Habeck is die permanente vernieuwing niet altijd een verbetering.

Dat mag zo zijn, maar de voortdurende competitie dwingt wel tot verbetering en innovatie. Kapitalisme gaat van crisis naar crisis, produceert grote milieuproblemen, is voortdurend op zoek naar nieuwe afzetgebieden, en put de delfstoffen uit. Maar het produceert ook een ongekende welvaart. En de hoogst ontwikkelde kapitalistische landen besteden het meest aan milieuverbetering.

Volgens Habeck lopen we nu het gevaar dat de hele planeet te gronde gaat aan uitputting van mens en milieu. Daarin verscholen zit Marx’ voorspelling dat het kapitalisme zichzelf te gronde richt. En dat is nooit gebeurd, steeds weer vernieuwt het kapitalisme zich. Het blijkt veel flexibeler dan Marx dacht.

Einde der tijden

Dat perspectief van een zichzelf te gronde richtend kapitalisme van Marx is bij Habeck verschoven naar klimaat. De interne economische dynamiek die uitmondt in het ineenstorten van het kapitalisme is van tafel, ‘klimaat’ heeft deze rol overgenomen. Dat zien we aan de milieumaatregelen die al heel snel in een context van het einde der tijden staan.

Dat eschatologisch denkbeeld legitimeert de politiek van de Groenen in Duitsland én in Nederland. De kerk mag dan steeds minder invloed hebben, de cultuur van schuld en boete is springlevend. Maar de wereld gaat niet zo snel naar de knoppen. Ik denk dat we het hoofd koel moeten houden, het kapitalisme voortdurend moeten bijsturen en het socialistisch wereldbeeld moeten opgeven. Dat laatste heeft vooral onderdrukking gebracht.

Robert Habeck, Von hier an anders. Eine politische Skizze (Kiepenheuer & Witsch, 2021, 382 pp.).

Robert Habeck (54) is sinds 2021 lid van de Duitse Bondsdag voor de Groenen. Van 2017 tot 2018 had hij de portefeuille voor energie, landbouw en milieu in Sleeswijk-Holstein.

Arie Graafland is emeritus-hoogleraar aan de TU Delft.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Volgens de Duitse Groenen-leider Robert Habeck stort niet het kapitalisme in maar vergaat de wereld door klimaatverandering verscheen eerst op Wynia's Week.

Spectaculaire peilingen in Duitsland wezen daarop. Voor het eerst in de Duitse politieke geschiedenis namen de Groenen de leiding in sommige verkiezingspolls. Dat was vooral toen er bij de grote concurrent CDU/CSU leiderschapsproblemen waren rondom hun kanselierskandidaat Armin Laschet.

Verrassend grote zege van de CDU

Inmiddels beleven we een groene anti-climax. Keerpunt waren de regionale verkiezingen op 6 juni in de Oost-Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Daar zette de CDU van Armin Laschet alle opiniepeilers te kijk.

Die verkiezingen werden niet de voorspelde nek-aan-nek race tussen CDU en Alternative für Deutschland (AfD), maar liepen uit op een  verrassend grote zege van de CDU, en een domper voor de Groenen.

Die kwamen, zoals gebruikelijk in Oost-Duitse Bundesländer, weer niet voorbij de 10%. Geen Baerbock-effect. Geen begin van een groene revolutie.

Frisse onkreukbaarheid is aangetast

Waarom die Groene anti-climax? Veel heeft het er mee te maken, dat het nieuwe van de enorme opmars van de Groenen er wel af is.

Het beeld was gevestigd dat de Groenen zich heel professioneel en eendrachtig hadden klaargestoomd voor de macht. Zij hadden afgerekend met de interne richtingenstrijd en hun wilde haren verloren. Zij waren klaar voor regeringsovername van de uitgebluste Grote Coalitie van Angela Merkel. In dat beeld zijn de laatste tijd wel wat krassen gekomen.

Zo waren er problemen met niet-opgegeven neveninkomsten van kanselierskandidaat Baerbock (een royaal uitgevallen Kerstgratificatie en een coronabonus) en wat oneffenheden in de door haar geschetste levensloop. Allemaal klein bier, maar het heeft de frisse onkreukbaarheid van de nieuwe kandidaat wel wat aangetast. 

Wapenleveranties aan Oekraïne?

Dan was er ook nog de Oekraïne-reis van de tweede man van de Groenen, Robert Habeck. Op zich een interessante politicus – type hardop filosoferende denker. Een verademing ten opzichte van de beeldvormings- en campagnepolitiek die in Nederland dominant is geworden.

Zo hebben de Groenen ook nog de moedige Cem Özdemir warm lopen, die zich durft te keren tegen ‘de lange arm’ van Erdogan in de Duitse politiek en hard is tegen Rusland en China.

Maar goed, die Oekraïne-reis van Habeck oogstte in plaats van buitenlandpolitieke geloofwaardigheid een conflict in zijn partij over mogelijke wapenleveranties aan Oekraïne. Onhandig voor een partij die aan wereldpolitiek zegt te willen doen.

Roep om verandering

En er waren dus die verkiezingen in Saksen-Anhalt. Werden daar de Groenen gewogen, maar nog te licht bevonden voor echte regeringsdominantie in Duitsland?

Onmiskenbaar hebben de Groenen nog altijd de wind mee. Peilingbureaus peilen in Duitsland een nauwelijks eerder vertoonde roep om verandering. Lust auf Wandel, noemen de Duitsers dat op zijn Duits.

De Groenen zijn bij uitstek de belichaming van die verandering. Qua generationele verjonging, qua thematiek (klimaat en digitalisering van het digitaal achterlopende Duitsland) en qua oppositionele energie voorbij het eindeloze Tijdperk Merkel.

Verandering of continuïteit?

Toch is de vraag hoeveel van die veranderingsenergie de Groenen werkelijk zullen kunnen incasseren. Wil de Duitser werkelijk verandering op alle fronten? Een maatschappelijke transformatie uitgevoerd door tamelijk onervaren, letterlijk-groene bestuurders?

Of schrikt de gemiddelde Duitser – conform het naoorlogs adagium Keine Experimente – halverwege terug, zoals in Saksen-Anhalt? En geeft hij/zij de stem aan wat bekend en vertrouwd is, aan de continuïteit van de Duitse volkspartijen, CDU/CSU en in mindere mate SPD.

In welke mate worden de Groenen in staat geacht de gewenste verandering van Duitsland in redelijke banen te leiden, of wantrouwt men toch het proces van politieke ontradicalisering dat de Groenen hebben ondergaan?

Kloof tussen ideaal en praktijk

Dit zijn precies het soort vragen dat ook tijdschrift Der Spiegel zichzelf gesteld heeft in zijn themanummer van 25 mei over de Duitse Groenen, met als veelzeggende titel: Willkommen in der Wirklichkeit. Zwischen Macht und Moral: Was bleibt von den grünen Idealen?

Der Spiegel stelt vast dat er bij de Groenen, meer dan bij andere partijen, een kloof bestaat tussen ideaal en praktijk. Juist bij de Groenen is de afstand tussen de ’hohen Anspruch immer auf der Seite der Guten zu stehen und nicht weniger als die Welt zu retten’ en de compromissen van de politieke werkelijkheid een pijnlijke affaire, die de partijleiding en de Groene achterban steeds verdeelt, maar ook vervreemding oproept bij de gemiddelde kiezer.  

Annalena Bearbock als nieuwe Mozes

Wat de Groenen het meest achtervolgt, is het imago een ‘Verbotspartei’ te zijn. In eerdere verkiezingscampagnes golden de Groenen als de Veggie-partij die vlees eten zou willen verbieden in het land van currywurst en Schweinehaxe. Ook nu proberen de tegenstanders de Groenen in de hoek van een anti-burgerlijke verbodspartij te duwen.

Zo was er een omstreden advertentiecampagne waarin we Annalena Bearbock paginagroot afgebeeld zien als Mozes met de tafelen van de Tien Geboden in de arm. Daarop geboden als: ‘Gij zult niet meer vliegen’ en ‘Gij zult geen benzineauto meer rijden’. En dit alles onder de titel: Wir brauchen keine Staatsreligion. Die Verbote der Grünen lähmen unser Land.

Wel klimaatbeleid maar met rust, reinheid en regelmaat

De advertentiecampagne is van een conservatieve werkgeverslobbygroep die zich beijvert voor de Neue Soziale Marktwirtschaft (insm.de). Ze mag dan over de top zijn, duidelijk is dat het imago van de verbodspartij de Groenen in het hart treft.

Immers, hoe alarmistisch klimaatbeleid te voeren zonder dwang en drang? Hoe te balanceren tussen de Groene achterban, opgejaagd door de revolutionaire jonge generatie van Fridays for Future, en de gemiddelde Duitser die wel klimaatpolitiek wil, maar dan wel met rust, reinheid en regelmaat?

Gevoelsgroenen versus hardcore-Groenen

Hier ligt de grootste uitdaging voor de Groenen. Der Spiegel analyseert sterk hoe de Groenen ingeklemd zitten tussen twee beloften. Aan de ene kant zijn er, zoals zij dat noemen, de ‘Gevoelsgroenen’ (Gefühlsgrünen). Aan hen wordt de belofte gedaan: ‘Ihr könnt mit uns die Welt retten, ohne das ihr dafür euer Leben total umstellen müsst’.

Daartegenover staat het verhaal aan de eigen Groene achterban en de groene duurzaamheidsindustrie: ‘Ihr könnt mit uns die Welt retten, und dafür werden wir Deutschland und Europa völlig umkrempeln (= ondersteboven gooien)‘.

Kopschuw

Het zijn deze twee tegenstelde verwachtingen van Groene veranderingspolitiek die burgers wantrouwig en kopschuw maken. Men tast in het duister over de mate, de snelheid, het fanatisme en de impact van de klimaat-transformatie die de Groenen uiteindelijk voorstaan.

Hierdoor schrikken veel kiezers er uiteindelijk voor terug om de Groenen de leidende kracht van Duitsland te maken. Liever de Groenen als ecologische junior-partner dan de Groenen aan de knoppen van een totale duurzame transformatie.

Gematigde Groenen hebben het meeste succes

Het geval wil dat de Groenen het meest succesvol zijn als ze gematigd zijn. Daar waar ze in deelstaten regeren en water bij de wijn hebben gedaan, dat wil zeggen: een compromis hebben gesloten met de werkelijkheid, worden ze hogelijk gewaardeerd en opnieuw herkozen.

Zie de populaire groene minister-president Winfried Kretschmann in Baden-Württemberg. Die zocht in plaats van een confrontatiepolitiek met de auto-industrie voor een duurzaam compromis. Of zie hoe de groene verkeersminister in Hessen, Tarek Al-Wazir, behoedzaam opereert rondom Flughafen Frankfurt.

Vrees voor fanatisme

Mensen zijn overtuigd van het belang van klimaatpolitiek, maar vrezen een al te fanatieke Groene partij. ‘Viele Bürgerinnen und Bürger, so scheint es, wollen die Partei gar nicht so grün haben‘. Duurzaamheid mag dan mainstream zijn geworden en de politieke agenda aanvoeren, voor veel burgers is klimaatpolitiek met grote onzekerheid omgeven.

Wat betekenen die expert-debatten over  CO2 en internationale verdragen voor mijn persoonlijk leven? Bekommeren die klimaat-hoogopgeleiden die zo vurig de wereld willen redden zich wel om mensen met minder sociaal, financieel en cultureel kapitaal?

Écologie punitive

Die grootstedelijke millennials die per laptop en spreadsheet de agrarische sector denken te kunnen afschaffen, hebben die enige empathie voor de getroffenen en gevolgen? Wat te doen met verbodspartijen die rücksichtslos, zonder draagvlak en maatvoering, opereren en een écologie punitive aan burgers opleggen, naar een fraai begrip dat Kleis Jager ons vanuit Frankrijk heeft aangereikt?  

De groene duurzaamheidsbeweging zet gevestigde vervuilende belangen als Shell met enig recht onder druk, maar hoe realistisch, democratisch, gematigd is de transformatie die zij voorstaat? Daarin worden de Groenen, terecht vrees ik, niet geheel vertrouwd.

CDU/CSU waarschijnlijk weer grootste

Zij verabsoluteren het klimaat als alfa en omega van politiek en samenleven en in teveel alarmistische groene debatten klinken anti-democratische tendensen door.

Dit alles heeft er in Duitsland toe geleid dat burgers lijken terug te schrikken van een Groene Revolutie onder Groene leiding. Zoals het zich nu laat aanzien, wordt hoogstwaarschijnlijk CDU/CSU weer veruit de grootste partij, en Armin Laschet de opvolger van Angela Merkel in het Bundeskanzleramt in Berlijn.

‘Paarse stemming’ mogelijk

Maar pas op. Toch een slag om de arm. Er zijn nog altijd andere scenario’s mogelijk. CDU/CSU zal als grootste partij uit de bus komen, maar, afhankelijk van de wiskunde van de uitslagen, zijn ook regeringscoalities mogelijk zonder die partij.

Het zou kunnen zijn dat er een ’Paarse stemming’ in Duitsland ontstaat. Daar is nog niet zoveel van te zien, maar dit valt niet uit te sluiten. Zoals er in de Nederlandse politiek een sterke hunkering ontstond om de (destijds) eeuwige machts- en regeringspartij CDA eens uit de macht te houden, zo zou een soortgelijk sentiment ook in Duitsland kunnen opstaan.

Dan zou er toch een kleine revolutie in Duitsland uitbreken. Alsnog een groene bondskanselier als aanvoerder van een ‘Stoplicht-coalitie’ (Groenen-SPD-FDP) of een Linkse coalitie van Groenen, SPD en die Linke. Maar hoe groen die revolutie dan precies zal zijn, valt nog te bezien.

Wynia’s Week houdt niet alleen een scherp oog op Nederland, maar ook op de buurlanden, zoals in bovenstaande bijdrage van René Cuperus over de aanstaande Duitse verkiezingen. Steunt u deze onafhankelijke berichtgeving? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER.

Het bericht De groene anti-climax in Duitsland verscheen eerst op Wynia's Week.

De doorstoot van de Groenen als de grootste partij van Duitsland wordt met gretige ogen bekeken. Heel zelfbenoemd weldenkend Nederland, weldenkend Europa hoopt dat het een nieuw tijdperk zal inluiden. Stelt u het zich voor: de grootste economie van Europa, een van de vijf grootsten economieën ter wereld, in de handen van een Groene partij!

Het begon allemaal vrij kort na onze eigen Kamerverkiezingen in maart: de Groenen eisten een deelstaatverkiezingszege op en bleken het toen ook nog beter in de landelijke peilingen te doen dan de Union, de Duitse variant van het CDA en Merkels partij. Gestuntel binnen de Union, in het bijzonder over de vraag wie Merkel zal opvolgen, maakte het vooruitzicht op een overwinning van de Groenen alleen maar aannemelijker. Sindsdien lijkt het haast algemeen geaccepteerd dat de Groenen de landelijke verkiezingen in september zullen winnen!

Het zal een grote tegenvaller zijn, als blijkt dat de Groenen een politieke partij zijn als ieder andere, met haar eigen tekortkomingen en onprettige geschiedenis. Bovendien is ze lang niet zo idealistisch als men denkt – het is geen Greta Thunberg die zich als politieke partij manifesteert, integendeel. De opstoot van de Duitse Groenen zal aan stoom verliezen. En dan maakt het niet uit of die op biomassa of op kolen loopt.

Ophef handig ontweken

Dat neemt niet weg, dat de Groenen het voorlopig uitstekend doen omdat ze gevaarlijke klippen goed hebben ontweken. Ze steken goed af tegen de gedoodverfde regeringspartij, de Union, die door corruptieschandaaltjes en een lijsttrekkersstrijd een slecht figuur slaat.

Ten eerste wisten de Groenen razendsnel te schakelen toen bleek dat het Kanselierschap in het verschiet lag. Ze lieten het tweekoppig leiderschap van de partij varen en schoven Annalena Baerbock als de onbetwiste kandidaat naar voren. In plaats van de machtsworsteling die nu bij de CDU/CSU heeft plaatsgevonden tussen Armin Laschet en Markus Söder, hebben de Groenen heel netjes de keuze gemaakt voor slechts één kandidaat, zonder broedertwist. Nog beter: de kandidaat is een vrouw.

‘NegerSchwanz’

Ten tweede hebben de Groenen het meest recente opborrelende schandaal snel in de kiem gesmoord. Het is u verder misschien ontgaan, maar onlangs was de hashtag ‘NegerSchwanz’ trending op Twitter in Duitsland. Ik laat u raden naar de vertaling hiervan, maar het is beslist niet netjes. Het ging om een opmerking van het controversiele lid van de Groenen, Boris Palmer, over de Nigeriaans-Duitse voetballer Denis Aogo.

Palmer was al langer een doorn in het oog van de Groenen, omdat hij behoorlijk rechts is en provocerende uitspraken niet schuwt. Zijn boek heet ‘We kunnen niet iedereen helpen’, hij zei dat Duitsland ‘geen ruimte heeft voor iedereen’ en wilde hij een lijst samenstellen van asielzoekers met een strafblad. Hoewel hij al een kwart eeuw actief is geweest voor de Groenen, en hoewel Aogo zelf beaamt dat de opmerking uit zijn context was gehaald, werd Palmer niet de hand boven het hoofd gehouden: de procedure om hem te royeren is van start gegaan en wordt door Baerbock zelf gesteund.

Nieuwe schandalen vermeden, maar de oude zijn er nog

Nu denkt u misschien: ‘Die Palmer was wel een vreemde eend in de bijt daar, bij de Groenen. Het is alsof Thierry Baudet de nummer twee bij Jesse Klaver was!’ En daar vergist u zich: Palmer was nog best gematigd voor een Groene politicus, als u het vergelijkt met een van haar oprichters: Baldur Springmann.

Springmann combineerde liefde voor de natuur en angst voor de atoombom met ‘Blut und Boden’ en staat op de website van een Duits agentschap onder het kopje ‘Nazi’s bij de Groenen’. Hij brak vrij snel na oprichting met de partij, omdat ze voor hem te links werd.

Om de schizofrene oorsprong van de Duitse Groenen nog verder toe te lichten, stappen we over naar de soixante-huitard Daniel Cohn-Bendit. Dit kind van Duitse joden die voor de Tweede Wereldoorlog naar Frankrijk waren gevlucht, staat duidelijk nogal ver van het gedachtegoed van Springmann.

Cohn-Bendit wordt echter gezien als de meest prominente Groene politicus die flirtaties met pedofilie niet schuwde. Deze schandvlek kleefde zo aan de partij dat er een officieel onderzoek op poten werd gezet om de precieze toedracht te bepalen en er voorgoed afstand van te nemen.

Na extreemrechts en pedofilie komen we pas uit op een gemeenpunt met onze poldergroenen: een voorliefde voor maoïsme. Onze eigen Paul Rosenmöller hield er een verdachte bewondering voor Maoïstische dictators op na. Centrale figuren bij de Duitse Groenen zaten vroeger bij Communistische en Maoïstische groeperingen, zoals bijvoorbeeld voormalig sleutelfiguur Angelika Beer, of Winfried Kretschmann, minister-president van de deelstaat Baden-Wurttemberg.

Zo radicaal niet meer

Buitenstaanders zien graag de idealen van hun plaatselijke groene partij weerspiegeld in de opmars van Baerbock en co. Daarom is het zo spannend – en daarom zitten ze er ook naast. De Duitse Groenen zijn namelijk lang niet zo links of zo idealistisch als bijvoorbeeld GroenLinks. Er woedt al jarenlang een intern conflict tussen de ‘realo’s’ (de pragmatici) en de ‘fundi’s’ (de idealisten). De pragmatici hebben dit conflict gewonnen en dat verklaart ook het Groene succes.

Laten we terugkomen op de twee Maoïsten, Beer en Kretschmann. Voor Beer is de partij duidelijk niet idealistisch genoeg: zij is overgestapt naar de Piratenpartij. Kretschmann daarentegen zou, getuige sommige uitspraken, zo bij de PVV aan de slag kunnen: zo omschreef hij vluchtelingen als ‘jonge mannenhorden’ die het beste ver buiten dichtbevolkte gebieden kunnen worden opgevangen, waar ze het minst gevaarlijk zouden zijn.

De tweekoppigheid kan de Groenen nog parten spelen

Die aanpak van Kretschmann ligt ten grondslag aan het succes van de Groenen in Baden-Wurttemberg. Zijn jongste verkiezingswinst in Baden-Wurttemberg in maart kondigde het begin van de uitdaging richting Union aan. Maar zijn aanpak toont ook precies aan waarom buitenstaanders zich verkijken op de Groenen: zij menen dat het een partij vol met Jesse Klavers is en beseffen zich niet dat het een partij is die veel van haar succes aan Wilders- en Baudet-achtige politici te danken heeft.

Voorlopig zien zowel linkse als rechtse stemmers zich weerspiegeld in de Groenen. Dit zal niet eeuwig kunnen duren. Linkse stemmers zullen afhaken als de partij nog pragmatischer wordt en vermijden het liefst samenwerking met de Union.

Rechtse stemmers zullen afhaken als blijkt dat de Groenen in Baden-Wurttemberg misschien wel conservatief zijn, maar overal elders hun linksradicale streken nog niet kwijt zijn. Deceptie ligt op de loer: de kans is groot dat de tweespalt de Groenen nog parten zal spelen voor verkiezingstijd. Zo niet? Dan is de grootste partij van Duitsland een typisch Duitse Groene partij, dat wil zeggen: een Groene partij die verbazingwekkend conservatief is.

Het bericht Baerbock is de omgekeerde Merkel: Duitse Groenen zijn veel conservatiever dan men vermoedt verscheen eerst op Wynia's Week.

De doorbraak was een logisch gevolg van de gentrification die de bevolkingssamenstelling van veel steden in de westerse wereld ingrijpend heeft veranderd. De stijgende woonkosten zijn nog op te brengen voor hoger opgeleiden met een goed gevulde portemonnee. En die stemmen vaker groen.

In het Frans wordt gentrification ook wel embourgeoisement genoemd, verburgerlijking. Eerst was Parijs aan de beurt, daarna volgden de provinciehoofdsteden De historicus Pierre Vermeren rekent van de 800.000 bewoners van de agglomeratie Bordeaux misschien nog een kwart tot de oorspronkelijke bevolking. Het sluitstuk van deze ontwikkeling was de verlenging van de TGV-verbinding naar Parijs. De trein doet sinds 2017 nog maar 2 uur en vier minuten over 630 kilometer. Dat bracht veel Parijzenaars naar de wijnstad. Het lokale accent wordt nauwelijks nog gehoord, le petit peuple, de gewone man en vrouw, is weg.

Porno in de lift met 5G

Hoe dan ook, EELV (Europe Écologie Les Verts) is na het succes van vorig jaar een partij om nog meer rekening mee te houden. Een club met toekomst bovendien, want groen doet het goed bij jonge kiezers. Grote man bij de groenen is Éric Piolle, de burgemeester van Grenoble, die daar het stadhuis in 2014 veroverde.

Maar een serie incidenten rond een paar burgemeesters temperde het optimisme rond de partij. Groen lijkt steeds meer synoniem met wat in Frankrijk écologie punitive wordt genoemd, de mens moet worden gestraft voor zijn rampzalige aanwezigheid. Door hem zijn pleziertjes af te pakken.

Zo liet de burgemeester van Bordeaux, Pierre Hurmic, weten dat de traditionele grote kerstboom – ‘een dode boom’ op een van de pleinen in zijn stad niet zou terugkeren. Zijn collega in Lyon Grégory Doucet, haalde uit naar de Tour de France: een vervuilend en seksistisch (vanwege de rondemiss) evenement, dat hij niet in zijn stad wilde hebben. Verschillende groenen verzetten zich tegen 5G-techniek, een gemeenteraadslid in Nice juichte zelfs de vernietiging van een zendmast toe. Met iets meer humor voorspelde Piolle in Grenoble dat 5G alleen zal dienen om porno in de lift in HD-kwaliteit te bekijken.

Subsidie voor een Milli Görüs-moskee

Onlangs trok ook EELV-burgemeester Jeanne Barseghian van Straatsburg de aandacht. Groen staat niet alleen voor schraal, maar ook voor een zekere blindheid inzake het islamisme. Het stadsbestuur gaf hier een subsidie van 2,5 miljoen euro aan een moskee in aanbouw die zichzelf aanprijst als het grootste islamitische gebedshuis van Europa. In de Elzas – waar Straatsburg de hoofdstad van is – kan dat omdat de wet van 1905 die de scheiding tussen kerk en staat regelt er niet van kracht is. Hier gelden nog de regels van het concordaat, de deal die Napoleon 1801 sloot met de kerken.

Alleen: deze moskee wordt gebouwd door Milli Görüs. Die conservatieve Turkse organisatie weigerde onlangs een ‘Republikeins Handvest’ te tekenen waarmee de regering de islam in Franse richting hoopt te duwen. Hierin staat onder andere dat mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn.

‘De luchtvaart moet in deze tijd geen kinderdroom meer zijn’

Maar het incident dat de tongen misschien nog wel het meest losmaakte, vond plaats tijdens een raadsvergadering in Poitiers, een middelgrote gemeente in het Zuid-Westen. Burgemeester Léonore Moncond’huy heeft hier de stofkam door de subsidies aan het verenigingsleven gehaald. Er gaat geen geld meer naar de vliegvereniging, want vliegtuigen gebruiken fossiele brandstoffen. Iemand van de oppositie zei het besluit te betreuren. Want zo komt er ook een einde aan het jaarlijkse evenement ‘Kinderdromen’. Dit is een happening waarbij gehandicapte kinderen mee mogen in een eenmotorig vliegtuigje.

Dat is ook jammer, antwoordde Moncond’huy. ‘Maar de luchtvaart moet in deze tijd geen kinderdroom meer zijn.’ Video’s van de zitting die opdoken in het paasweekeinde brachten een stortvloed van reacties op de socials op gang. ‘Heel vreemd’, twitterde bijvoorbeeld minister Marc Fesnau, ‘dat je in staat bent anderen te vertellen waarvan zij moeten houden en waar zij over mogen dromen. En dat je kunt vergeten dat de vooruitgang van de mensheid de vrucht is van dromen en…vrijheid.’

Ook minister van transport Djebbari deed een duit in het zakje. Hij citeerde schrijver-vlieger Antoine de Saint-Exupéry: ‘Maak van je leven een droom en van je droom de werkelijkheid.’ Djebbari heeft donderdag zelfs het Légion d’Honneur aangevraagd voor de voorzitter van de vliegclub die daar zeer verguld mee was.

Macron werkt hard aan groen profiel

De politieke bedoeling van Djebbari is natuurlijk duidelijk. EELV is een

serieuze concurrent die bij de presidentsverkiezingen in 2021 niet te groot moet worden. Daarom werkt Macron hard aan een groen profiel waarbij hij zijn rivalen een gebrek aan realisme verwijt. Hij vergeleek ze daarom eerder met de Amish en ‘adepten van de décroissance (ontgroeiing) en de olielamp’

Macron weet maar al te goed dat EELV klaar staat om in de presidentiële campagne straks de kachel aan te maken met zijn prestaties op groen terrein. Je zou wel gek zijn om in die omstandigheden geen gebruik te maken van de munitie die je tegenstanders voortdurend zelf aanleveren. Daar moeten we snel mee stoppen, zo klinkt het ook in de kringen van EELV.

‘De Groenen zullen de mensen van goede wil verliezen’

De vraag is alleen of dat lukt. Want alle voorvallen samen vormen een patroon, een gedachtegoed met utopische trekken. De wens om controle uit te oefenen over kinderdromen is daarvan de meest expliciete uitdrukking.

Het is geen ouderwetse utopie die de vrijheid vertrapt, volgens het centrumrechtse parlementslid Hervé Mariton in een fraai opiniestuk in de krant Le Figaro, maar een utopie die ons een nieuwe definitie van geluk oplegt. ‘Dit denken bewierookt het begrip positieve vrijheid. Negatieve vrijheid – de niet navolgingswaardige vrijheid dus – is het recht datgene te doen dat een ander niet schaadt. Positieve vrijheid zegt dat wij datgene kunnen doen dat nuttig is voor anderen, voor de gemeenschap.’

Deze redenering brengt ons gevaarlijk dicht in de buurt van het Chinese model, waarschuwt Mariton. ‘In China hangt bijvoorbeeld de vrijheid van burgers om zich te verplaatsen af van het sociale nut van die burgers.’

Uiteindelijk schaden de groenen – ‘intelligenter en beter op de hoogte van hetgeen er op het spel staat voor de planeet’ –  in hun streven naar een nieuwe mens de zaak waar zij voor staan, denkt Mariton. ‘Zij zullen de mensen van goede wil kwijtraken.’

Ook de filosoof Luc Ferry signaleert een zorgelijke ontwikkeling bij de groene theoretici. Volgens Ferry wordt de strijd tegen klimaatopwarming niet zelden misbruikt voor een aanval op het liberalisme en het kapitalisme dat we juist nodig hebben om de welvaart te vergaren die niemand kan missen. Welvaart die eerst geproduceerd moet worden om het te kunnen delen.

Ontregeling van het klimaat direct gevolg van koloniaal verleden

Dat lijkt evident en een grote meerderheid zal dit onderschrijven. Maar toch wordt een personage als Greta Thunberg die juist het tegenovergestelde beweert enthousiast aan de borst gedrukt. Heeft men eigenlijk wel goed naar haar geluisterd? vraagt Ferry zich af. Het is schrikken geblazen. Neem bijvoorbeeld een opiniestuk van de Zweedse activiste uit november 2019: ‘De klimaatcrisis is niet alleen een crisis van het milieu. Het is een crisis van de mensenrechten, van de rechtvaardigheid en van de politiek. Deze crisis is ontstaan en gevoed door koloniale, racistische en patriarchale onderdrukking. We moeten die onderdrukking ontmantelen.’

Het klimaatalarmisme van Thunberg rust dus op een fundament van antikapitalisme, antiracisme en het zogenoemd ‘eco-feminisme’, een mengsel dat samen de zogeheten ‘dekoloniale ecologie’ vormt. Voor de dekolonialen hangt alles met alles, maar dan ook werkelijk alles, samen. De ontregeling van het klimaat zou een rechtstreeks gevolg zijn van het koloniale en slavernijverleden van het Westen. Dat is de bron van het kapitalisme dat de planeet uitput en de biodiversiteit vernietigt.

Zonder kapitalisme geen groene toekomst

Dekolonialen als Arturo Escobar in de Verenigde Staten en de Fransman Malcolm Ferdinand in Frankrijk uiten vanuit deze overtuiging radicale kritiek op de vrije markt-economie. In Nederland worden hun gedachten vertolkt door het GroenLinks-Kamerlid Kauthar Bouchallikt. Wat dekoloniale ecologie is, moge blijken uit deze uitspraak van Ferdinand, die werd geboren op Martinique: ‘Groene theorievorming die geen rekening houdt met de koloniale grondtrekken van de wereld, dat is alsof je een probleem analyseert met één oog. Alsof het bijvoorbeeld mogelijk is om te praten over klimaatvluchtelingen en klimaatverandering, zonder het over ongelijkheid te hebben.’

Maar zonder kapitalisme, zal er ook geen ecologie zijn betoogt Ferry in zijn laatste boek Les sept écologies, Pour une alternative au catastrophisme antimoderne. ‘De mateloosheid en excessen veroordelen van de geglobaliseerde mensheid levert niet meer dan een apocalyptisch ratjetoe op waarmee je alleen kinderen bang kunt maken.’

En dat is niet alleen, concludeert Ferry, omdat onze ontwikkelde samenlevingen die veel te danken hebben aan de vrije markt en de globalisering haaks staan op de traditionele praktijken die de huidige crisis hebben veroorzaakt. Maar ook omdat er zonder kapitalistische innovatie, die ons stap voor stap verlost van een verleden van duizend jaar minachting voor de natuur en dierenmishandeling, nooit sprake was geweest van een groene politiek. En ook niet van de wetenschap en de techniek die oplossingen mogelijk maken.

Het bericht De Franse Groenen weten waarover kinderen moeten dromen verscheen eerst op Wynia's Week.