Wanneer een voorheen succesvolle voetbalclub plotseling onder de maat gaat presteren, blijft dat doorgaans niet zonder gevolgen. Supporters beginnen zich te roeren, er wordt aangedrongen op de aankoop van nieuwe spelers en ook duurt het meestal niet lang of de positie van het bestuur en/of de trainer komt ter discussie.

Ook politieke partijen zijn met dit fenomeen bekend. Legendarisch is de hommeles die in 1990 uitbrak bij de VVD. Na een reeks slechte verkiezingsuitslagen moest eerst Ed Nijpels en daarna ook zijn opvolger Joris Voorhoeve het veld ruimen.

Maar het bleef gisten. Op een tumultueus verlopen VVD-congres in Zwolle wist zelfs erelid Hans Wiegel (‘Ik proef rancune en een verziekte sfeer’) de kolkende zaal niet tot bedaren te brengen. Hij werd straal genegeerd en besloot voortijdig naar huis te gaan. ‘Er loopt een spoor van bloed door Zwolle,’ schreef Het Parool de volgende dag.

Levendige democratie

Niet veel later begon het te rommelen bij de PvdA. Partijleider Wim Kok kwam in 1991 zwaar onder vuur te liggen omdat hij als vicepremier en minister van Financiën medeverantwoordelijk was voor plannen om de WAO drastisch te versoberen. Partijvoorzitter Marjanne Sint trad af en op een buitengewoon partijcongres in Nijmegen moest Kok vechten voor zijn politieke leven. Als klap op de vuurpijl onthulde Elsevier dat er een heuse coup tegen Kok werd beraamd: door een ‘bende van vier’, met de Rotterdamse oud-burgemeester André van der Louw als prominentste lid. Gelukkig voor Kok liep het met een sisser af.

We kunnen lacherig doen over al deze schermutselingen. Maar ze lieten wel zien dat de VVD en de PvdA destijds beschikten over leden die zich betrokken voelden bij de koers en het welvaren van hun club. In een levendige democratie hóórt dat ook zo te zijn.

In 2025 is de situatie heel anders. Om te beginnen zijn veel politieke partijen leeggelopen. Zo had het CDA in 1980 ruim 162.000 leden. Nu zijn dat er nog maar 26.000. In dezelfde periode kelderde het ledental van de VVD van 102.000 naar 20.000. Minstens zo opmerkelijk is dat de overgebleven partijleden zich nauwelijks nog roeren, zelfs niet wanneer de eigen club in acuut degradatiegevaar verkeert.

Neem de SP. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 sleepte lijsttrekker Jan Marijnissen liefst 25 zetels in de wacht. De SP werd de derde partij van het land, na het CDA en de PvdA en vóór de VVD en de PVV.  

In 2012 gloorde een nog beter resultaat. Een maand voor de Tweede Kamerverkiezingen stond de SP in de peilingen op 37 zetels en leek lijsttrekker Emile Roemer op weg naar het Torentje. HP/De Tijd riep hem uit tot ‘Nederlander van het jaar’ en zelfs het Duitse weekblad Der Spiegel schreef op bewonderde toon over de ‘SP-Spitzenkandidat und mögliche nächste Premierminister’.

Helaas voor de SP liet Roemer zich tijdens de verkiezingsdebatten in de luren leggen door zijn belangrijkste rivaal Mark Rutte. Eindresultaat: 15 zetels.

Geen strijdlust

Na het aantreden van Lilian Marijnissen, in december 2017, begon het nog veel erger mis te gaan met de SP. Bij de ene na de andere verkiezingen werd stemmenverlies geleden. De implosie van de SP ging door toen Jimmy Dijk eind 2023 de kar ging trekken. Dat was in 2024 al zichtbaar bij de Europese verkiezingen, toen de partij bleef steken op slechts 2,2 procent van de stemmen. Vorige week bij de Tweede Kamerverkiezingen zakte de partij nog verder weg (1,9 procent) en leed de SP haar tiende nederlaag op rij – een unicum. Van de 25 Kamerzetels die Jan Marijnissen in 2006 veroverde en de 37 zetels die Emile Roemer in 2012 peilde, zijn er nu nog maar drie over, en daar is dan ook nog een restzetel bij.

Toch valt van onrust in de partij niets te merken. ‘De achterban van de SP is samen met de partij oud geworden,’ constateerde politicoloog Menno Hurenkamp vorige week in De Telegraaf. Zou dat het zijn? Het lijkt wel of de partijleden tot de conclusie zijn gekomen dat krimp het hoogst haalbare ideaal is. Van strijdlust geen spoor. En dat voor een partij die in 1971 werd opgericht onder de naam KPN/ML (‘Kommunistiese Partij Nederland/Marxisties-Leninisties’) en waar jarenlang werd gedweept met Jozef Stalin en Mao Tse-toeng.

De lamlendigheid bij de SP is zorgelijk, ook voor wie van Jimmy Dijk en zijn kameraden niets moet hebben. Politieke partijen zijn in ons bestel de verbindingsschakel tussen kiezer en gekozenen, tussen burger en overheid. Die belangrijke rol kunnen politieke partijen niet vervullen wanneer ze slechts beschikken over een handjevol merendeels apathische leden.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Tien verkiezingsnederlagen op rij en niemand grijpt in: wat is er aan de hand met de linkse losers van de SP? verscheen eerst op Wynia's Week.

Ron Meyer, oud-fractievoorzitter van de SP in Heerlen en tevens voormalig partijvoorzitter, is sinds 1 april 2022 directeur van het Nationaal Programma Heerlen-Noord. Ondanks het feit dat hij in die hoedanigheid ambtenaar is in dienst van de gemeente Heerlen, profileert hij zich als een soort schaduwwethouder. Kennelijk is Meyer als enige van zijn 1100 collega’s vrijgesteld van de gedragscode die van ambtenaren een bepaalde terughoudendheid verlangt.

In plaats van zich te beperken tot waarvoor hij is aangenomen (fungeren als patroonheilige voor Heerlense Prachtwijken) bemoeit Meyer zich met alle maatschappelijke kwesties waar voor de SP politieke winst valt uit te halen. In de praktijk betreft het dan meestal onderwerpen waarbij de minder draagkrachtigen benadeeld dreigen te worden, althans in de ogen van de SP. Dus zeg maar gerust met alles, want de partij ziet achter elke boom een complot tegen de allerarmsten.

Het is daarom niet verwonderlijk dat Meyer zich ook tegen de kwestie-Zuyderland aan loopt te bemoeien. Wat is er ook weer aan de hand?

Niets doen was geen optie

Het Zuyderland Ziekenhuis, met een vestiging in Heerlen en een in Sittard-Geleen, kampt al geruime tijd met ernstige personeelstekorten, voornamelijk in de hoog complexe spoedzorg. In het licht van de sterke vergrijzing van Zuid-Limburg was niets doen geen optie meer. Op initiatief van het Zuyderlandbestuur werd een commissie gevraagd met een plan te komen dat de ziekenhuiszorg in de regio’s Parkstad en Sittard-Geleen toekomstbestendig zou maken en houden.

Deze zogenaamde regietafel kwam uiteindelijk tot de slotsom dat de complexe spoedzorg uit Heerlen moest verdwijnen. De basisspoedzorg, (denk bijvoorbeeld aan gipsen), blijft wel op beide locaties beschikbaar. Verder blijven in Heerlen de poli’s, de dagbehandeling en de planbare ingrepen gewoon beschikbaar. Ook de huisartsenpost blijft. De locatie Sittard-Geleen legt zich toe op de complexe spoedeisende hulp en de complexere operaties. Ook de intensive care zal in de toekomst alleen nog op de locatie Sittard-Geleen aanwezig zijn.

Deze verdeling zorgt ervoor dat er op alle disciplines voldoende gekwalificeerd personeel voorhanden is. Voor 85 procent van de patiënten verandert er niets. Zij ontvangen dezelfde zorg op de hun vertrouwde locatie. Voor slechts 7 procent van de patiënten zorgt het toekomstbestendig maken van de ziekenhuiszorg van beide regio’s dus voor een wijziging van locatie. Zeven procent? Ja, want omdat diverse medische handelingen al tien jaar verspreid zijn over beide locaties, is ‘Heerlen’ met een aanbod van 92 procent al tien jaar geen volwaardig ziekenhuis meer. Dat is, in een notendop, eigenlijk het hele verhaal. Goed geregeld zou je zeggen, maar dat is buiten de waard gerekend.

Ogenblikkelijk zagen populistische politieke partijen als de PVV en de SP, en zelfs de PvdA, brood in de plannen van de regietafel. Hun eigen brood, welteverstaan. Geert Wilders riep in november 2023 zelfs dat hij er weleens even voor ging zorgen dat er een volwaardig ziekenhuis in Heerlen bleef. Frans Timmermans diende een volstrekt kansloze motie in, die de minister (toen nog Pia Dijkstra) opriep tot ingrijpen, terwijl hij heel goed wist dat een minister hier niet over gaat. Maar de aanjager van de protestgeluiden is de Heerlense SP, met Ron Meyer als kameraad nummer één.

Klassenstrijd in de zorg

Want het is Ron Meyer die van de kwestie-Zuyderland een staaltje klassenstrijd maakt. In de wereld van Meyer is immers alles klassenstrijd, dus waarom dit niet. De conclusies van de regietafel zijn opgesteld door mensen die niet in de schuldhulpverlening zitten, dus die zijn per definitie verdacht, zoals vroeger brildragers in het Cambodja van Pol Pot. De SP en Meyer schetsen scenario’s waarin je zo ongeveer met een hartinfarct op de fiets van Brunssum naar Sittard moet, want een auto hebben arme mensen natuurlijk niet.

Hoe moeten die dan op de spoedeisende hulp in Geleen komen? Uiteraard is dat allemaal flauwekul. De bloedspoedzaken worden gewoon afgehandeld door de ambulancediensten, die zelf al rijdende SEH’s zijn. Bovendien staan er in Heerlen altijd een stabilisatieteam en een traumateam paraat. Maar met dit soort onnodige details vallen Meyer en consorten u niet lastig. Het narratief moet wel overeind blijven: ze nemen ons de SEH af en nu gaan we allemaal dood! Bovendien speelt zorgverzekeraar CZ ook nog een rol in het verhaal, en zorgverzekeraars zijn, zoals u weet, de Klassenfeind.

Meyers meest recente wapenfeit is een stuk op de opiniepagina van De Limburger, waarin hij ze onderzoeksjournalist en columnist Paul Bots van onderen uit de zak geeft. Bots had het gewaagd om in een column te stellen dat Parkstad niet zo moest zeuren omdat het straks 25 kilometer verder moet reizen voor sommige zorghandelingen. Uiteraard schoot dat Meyer in het verkeerde keelgat, en hij kroop in de pen.

Hij hoeft daarbij niet bang te zijn dat De Limburger zijn pennenvrucht niet plaatst, want die krant ontpopt zich steeds meer als het persoonlijke propagandablaadje van Ron Meyer en publiceert zonder omwegen braaf elke natte scheet die de programmadirecteur Kansenparels opstuurt. Het stuk van Meyer draagt de veelzeggende titel ‘Uitleg voor mensen met geld’. Want mensen met geld moeten altijd alles uitgelegd krijgen. Die snappen alleen hoe ze geld moeten verdienen, maar verder zijn ze zo dom als het achtereind van een koe. Maar gelukkig is daar Ron Meyer, die schrijft:

‘David Jongen (bestuursvoorzitter Zuyderland) en Joep de Groot (bestuursvoorzitter CZ) lijken voorlopig evenmin te begrijpen dat wat voor mensen met geld “maar” 25 kilometer is, voor tienduizenden anderen op lichtjaren neerkomt.’

Ziehier wederom de preoccupatie van Meyer met die slechte mensen die niet bij de voedselbank lopen. Ten eerste valt er op die 25 kilometer het een en ander af te dingen. Het ligt er namelijk maar net aan waar in Parkstad je woont. Vanuit mijn woonplaats is het 19 kilometer naar de locatie Sittard-Geleen, als je echter in Brunssum-Noord woont gaat daar toch algauw een 7 kilometer van af.

Politiek gewin

Ten tweede, voordat ik me laat meesleuren in kinderachtige haarkloverij over aantallen kilometers, vergeet Meyer voor het gemak weer een aantal dingen. Zoals gezegd worden de bloedspoedzaken met de ambulance gereden en daar hoef je niet voor te betalen. Voor het particulier vervoer geldt al een gunstige taxiregeling. Die ritten kosten een fractie van het normale taxitarief. En nog geeft de regietafel aan dat er nog gekeken moet worden naar een verbetering van het openbaar vervoer. In de rest van het artikel put Meyer zich uit in het opsommen van wat er allemaal mis is in Parkstad en vooral in Heerlen, die sinds jaar en dag stijf bovenaan alle nationale kommer en kwelmonitors prijkt. En dan te bedenken dat de SP al twintig jaar de scepter zwaait in het Havanna aan de Caumerbeek. Je zou bijna een bepaalde causaliteit gaan vermoeden.  

Maar waarom bijten de SP en Meyer (en sommige andere politieke spelers) zich zo vast in het dossier-Zuyderland? Waarom blijven zij de publieke opinie verzieken met hele en halve onwaarheden? Het antwoord is simpel: politiek gewin. De doorsnee burger verdiept zich niet in vuistdikke onderzoeksrapporten. Zelfs de meeste medische professionals doen dat niet. Ze luisteren liever naar de soundbytes van Ron Meyer, Geert Wilders en Frans Timmermans, die roepen dat het toch maar allemaal een schande is en dat u straks doodgaat omdat in Heerlen de SEH verdwijnt.

Chronisch verontwaardigd

Vooral in Parkstad vindt dit soort teksten weerklank, want de gemiddelde Parkstedeling is sinds het opdoeken van de mijnindustrie chronisch verontwaardigd en vermoedt achter alles een samenzwering om de regio nog meer in het verdomhoekje te drukken. Die mentaliteit is een vruchtbare voedingsbodem voor de demagogie van Ron Meyer en zijn hulpsinterklazen. Want een van de belangrijkste lessen die in de SP-klasjes voor aspirant-revolutionairen wordt onderwezen, is dat je de publieke opinie niet zozeer moet bespelen met argumenten, maar met emotie. Want een vervelende eigenschap van de ratio is dat hij de neiging heeft om opgeklopte flauwekul te ondergraven. En dat moeten ze niet hebben bij de SP.

Gard Simons is schrijver/publicist en oud-columnist en -opiniemaker voor dagblad De Limburger.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht SP-demagoog Ron Meyer probeert van Limburgse ziekenhuiskwestie een staaltje klassenstrijd te maken verscheen eerst op Wynia's Week.

Ze noemde de politiek in Den Haag verder nog ‘giftig’ en  ‘langzaam’. Het is opvallend hoe neerbuigend en denigrerend politici vaak over hun eigen werk praten. Er spreekt een grote mate van desillusie uit de woorden van Leijten.

Ze was een bevlogen en succesvol Kamerlid, een parlementaire straatvechter. Maar als je, zoals Leijten, als student rechtstreeks uit de collegebanken de Tweede Kamer in gaat, is het onderhand wel eens tijd om wat meer van de wereld te zien, bredere maatschappelijke ervaring op te doen en te weten te komen wat het betekent om een echte baan te hebben.

Met de SP kun je het zo lekker oneens zijn

Ik heb altijd een zwak gehad voor Renske Leijten en de SP: je kan het zo lekker oneens zijn met hun opvattingen. Ze staan ergens voor en dat kan je niet van alle leden van de Tweede Kamer zeggen. Hoewel de SP wel meestal voor de verkeerde dingen staat. Maar soms ook niet. Het is bijvoorbeeld terecht dat de SP zich al jaren keert tegen de schaalvergroting in de zorg.

Leijten is naast haar inzet voor de slachtoffers van de toeslagenaffaire vooral bekend geworden als voorvechter van de herinvoering van het ziekenfonds. Of, zoals de SP het zelf noemt: het Nationaal Zorgfonds. Als rechtgeaarde socialisten dachten daarbij altijd het gelijk aan hun zijde te hebben.

Ooit werd mij tijdens een radiodebat door voormalig SP voorzitter Ron Meyer voorgehouden dat het Nationaal Zorgfonds brede steun had in de samenleving en dat meer dan tweehonderd duizend mensen de petitie voor het Nationaal Zorgfonds hadden ondertekend. Toen ik reageerde met de opmerking dat dan toch 17, 8 miljoen mensen de petitie niet hadden ondertekend, was hij even van zijn stuk gebracht. De tragiek van de SP is dat sinds de partij alleen maar verkiezingen heeft verloren sinds ze pleit voor een Nationaal Zorgfonds.

Ik heb nooit begrepen waarom de SP (en andere linkse partijen) zo graag het ziekenfonds terug willen hebben. Het klassenonderscheid en de lange wachtlijsten van een ziekenfondsstelsel zijn geen aantrekkelijk vooruitzicht en niet iets dat een socialistische partij zou moeten nastreven.

In Engeland, waar ze een nationaal ziekenfonds hebben, is de gemiddelde wachttijd voor een ziekenhuisbehandeling bijna veertien weken en wachten ruim drie miljoen patiënten al meer dan achttien weken en bijna vierhonderdduizend patiënten al meer dan een jaar op een behandeling.

Geen wonder dat mensen met geld ervoor kiezen om naar een privaat ziekenhuis te gaan om de wachtlijsten te ontlopen. In landen met een ziekenfondsstelsel waar de overheid eigenaar is van zorginstellingen is er altijd een maatschappelijke tweedeling en een private zorgsector waar mensen met geld sneller en betere zorg voor zichzelf regelen.

Er was een tweedeling in de zorg

Zelf kan ik me nog wel herinneren dat tot in de jaren negentig er een tweedeling was tussen ziekenfonds en particulier verzekerden. Particulier verzekerden konden op afspraak ‘s ochtends bij de huisarts terecht en hoefden niet te wachten. Ziekenfondsverzekerden konden vanaf twaalf uur een nummertje trekken en wachten tot ze aan de beurt waren.

In ziekenhuizen lagen ziekenfondsverzekerden op een zaal met vijf of zeven andere patiënten. Particulier verzekerden hadden een kamer voor zichzelf of met hoogstens twee andere patiënten. Twintig jaar geleden waren de wachtlijsten in de ziekenhuizen voor ziekenfondsverzekerden vergelijkbaar met die in Engeland nu. Particulier verzekerden ontliepen vaak de wachtlijsten door naar het buitenland te gaan voor behandeling.

De verkiezingsnederlagen die de SP de afgelopen jaren heeft geleden, worden voor een deel veroorzaakt doordat de kiezer ook wel snapt dat de plannen van de SP de zorg niet beter maken en mensen met lage inkomens slechter af zijn met het Nationaal Zorgfonds. Heel duidelijk is dat met het verzet van de SP tegen verhoging van het eigen risico.

Het eigen risico wordt betaald door de midden- en hogere inkomens. Voor de laagste inkomens wordt het eigen risico vrijwel geheel gecompenseerd door de zorgtoeslag. Het afschaffen van het eigen risico, zoals de SP wil,  is voordelig voor de midden- en hogere inkomens. Het is nadelig voor gezonde mensen met een laag inkomen, want als het eigen risico wordt afgeschaft, krijgen ze ook minder zorgtoeslag.

Ondanks dat blijft de SP roepen dat het eigen risico een ‘boete op ziek zijn’ is. Dat ze hiermee hun eigen achterban. – mensen met een laag inkomen – geen dienst bewijzen, nemen ze op de koop toe.

In 2016 diende Renske Leijten samen met de toenmalige Kamerleden Harmke Bruins Slot van het CDA en Lea Bouwmeester van de PvdA een initiatiefwetsvoorstel in voor een winstverbod voor zorgverzekeraars. Het wetsvoorstel had tot doel om winstuitkering door zorgverzekeraars ‘onder alle omstandigheden’ te verbieden. De premies die burgers betalen voor hun zorgverzekering zouden volledig besteed moeten worden aan het inkopen van zorg.

Een winstverbod voor zorgverzekeraars is nadelig voor verzekerden

Het initiatiefwetsvoorstel werd zonder veel discussie aangenomen door de Tweede Kamer. In de media was er geen aandacht voor het voorstel en het werd ook door de zorgverzekeraars niet opgemerkt.

Bij toeval stuitte ik op het zeer negatieve advies van de Raad van State over het wetsvoorstel. Ik schreef daarop een stuk in de Volkskrant waarin ik uitlegde dat een winstverbod voor zorgverzekeraars nadelig is voor verzekerden. Vrijwel alle zorgverzekeraars zijn coöperatieve verenigingen. Verzekerden zijn de eigenaren van de zorgverzekeraars. De winsten die de zorgverzekeraars maken worden uitgekeerd aan de verzekerden in de vorm van een lagere premie.

Al jaren bieden de zorgverzekeraars de basispolis aan tegen een premie die beneden de kostprijs ligt. Het verschil passen ze bij uit hun financiële reserves, dat wil zeggen uit de winsten die ze in het verleden hebben gemaakt. Een verbod op winstuitkering betekent dat zorgverzekeraars niet langer hun winsten mogen uitkeren aan de verzekerden. Het gevolg zou zijn dat de premie met enkele tientjes per jaar omhoog zou gaan.

Gelukkig werden ook de zorgverzekeraars wakker

Het stuk in de Volkskrant maakte ook de zorgverzekeraars wakker. Op zaterdagochtend werd ik gebeld door de bestuursvoorzitter van een van de grote zorgverzekeraars om me te bedanken voor het stuk en me te vertellen dat ze het maandag meteen zouden bespreken in de vergadering van Zorgverzekeraars Nederland, de belangenvereniging van zorgverzekeraars.

Zorgverzekeraars Nederland zorgde ervoor dat de Eerste Kamerfractie van de VVD bij de schriftelijke voorbereiding van het initiatiefwetsvoorstel een stortvloed aan vragen stelde. Hierdoor verzandde het wetsvoorstel en is het nooit door de Eerste Kamer gekomen.

Met het vertrek van Renske Leijten is het voorstel waarschijnlijk geheel begraven.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Bij het afscheid van Renske Leijten – én van haar verkeerde plan voor een winstverbod voor zorgverzekeraars verscheen eerst op Wynia's Week.

Grote ondernemingen zijn in Nederland verschoppelingen geworden. Dat is inmiddels een vaststaand feit. Waarom? Multinationals denken alleen aan hun aandeelhouders, ze betalen de top excessieve beloningen, ze bedelen bij de overheid voor geld voor schone investeringen en als ze niet krijgen wat ze willen dreigen ze met verplaatsing van hun hoofdkantoor naar het buitenland (baggeraar Boskalis) of ze doen het (Shell, Unilever).

Door de berichten van vette winstgroei in 2022 is daar een argument bijgekomen. ‘Ze’ maken hun hoge winsten over de ruggen van de consument. Nergens is dat sentiment zo vurig als bij de energiebedrijven. De SP is de partij die hiermee de boer opging. Bij de financiële beschouwingen van afgelopen najaar diende SP-kamerlid Mahir Alkaya een motie in om de energiebedrijven te nationaliseren. Hij haalde het niet. Een van de 56 voorstemmers was BBB.

Nationalistisch links

Dat was begin oktober. Hoe zouden de krachtsverhoudingen in de Tweede Kamer nu zijn? Natuurlijk, zonder verkiezingen zijn het alleen maar peilingen. Maar toch…  In de meest recente peiling van Ipsos (27 februari) hebben de partijen die vóór de nationalisatiemotie stemden inmiddels 75 zetels. Met deze virtuele uitslag is nationalisatie van de energiebedrijven niet op handen, maar de groei van de vóórstemmers is een trend om rekening mee te houden. Het is een trend die je nationalistisch links kunt noemen.   

Nationalistisch links klinkt als een tegenstelling, want traditioneel links is juist internationaal georiënteerd. De Internationale was niet voor niets het lijflied van de socialistisch beweging.

Maar de klassieke sociaaleconomische tegenstelling tussen rechts (meer markt) en links (meer staatsingrijpen) doet er tegenwoordig minder toe omdat er een nieuwe is bijgekomen: heb je als burger een nationale of juist een ínternationale oriëntatie? Dat bepaalt opvattingen over onderwerpen als immigratie en of je voor of tegen meer Europese regelgeving bent.

Vroeger kon je links, rechts of midden kiezen, meer smaken waren er niet. Nu kun je ook nationalistisch links (of rechts) stemmen. En dan kan je, zoals BBB, nationalistisch links zijn met nationalisatie van energiebedrijven, maar ook traditioneel rechts met een pleidooi voor minder regels.

De oproep tot nationalisatie, de wens om energie in eigen hand te nemen, staat niet op zichzelf. Het raakt aan een nog dieper verlangen in een breed deel van de samenleving. Het verlangen naar de ‘ouderwetse’ verzorgingsstaat. Sommige mensen doen het af als nostalgie, maar het is een krachtig verlangen. Dat zie je niet alleen in politieke peilingen, maar ook in de onderzoeken naar de opvattingen van burgers die het Sociaal en Cultureel Planbureau uitvoert.

Déjà vu partij

Wat betekenen deze twee trends van nationalistisch links én vijandigheid tegenover grote ondernemingen politiek gezien? De VVD profileert zich als de déjà vu partij. In de eerste plaats omdat de VVD een traditioneel profiel kiest: leve de grote bedrijven. De partij heeft bij deze verkiezingen twee boegbeelden die synoniem zijn met de belangen van grote ondernemingen.

Aan premier Mark Rutte, ooit werkzaam bij Unilever, kleeft het debacle van zijn soloactie om de dividendbelasting voor multinationals af te schaffen. Lijsttrekker Edith Schippers is een topmanager van multinational DSM die met zijn hoofdkantoor van Heerlen naar Zwitserland verhuist.

Aan Schippers kleeft het achterhouden van een analyse over het DSM-pensioenfonds waarvan zij voorzitter was. Het fonds had beter verdiend, maar DSM betaalde lage pensioenpremies en keek meer naar de belangen van beleggers dan naar die van zijn gepensioneerden. Kortom: werkgever DSM vrat aan de verzorgingsstaat die (oud)werknemers koesteren.

Meer of minder uitgeven?

Het tweede obstakel voor de VVD heeft te maken met de economische situatie. Donderdag (9 maart) publiceert het Centraal Planbureau (CPB) zijn actuele economische ramingen. Dat zijn bouwstenen voor de rijksbegroting van 2024.

Gezien de oververhitting van de economie, de hoge inflatie, de terugval van de koopwoningenmarkt en de onzekere export lijkt moet de overheid rekening houden met lagere economische groei, terwijl ook nog financiële dekking gevonden moet worden voor het begrotingsgat dat is geslagen door het prijsplafond voor gas en stroom. Weet u nog? Een idee van de ‘linkse wolk’ (PvdA, GroenLinks) waar Rutte zich nu zo tegen afzet.

Met minder economische groei én die onbetaalde rekening, kan het kabinet niet meer alle plannen financieren. Vandaar dat VVD-lijsttrekker Schippers in een interview met nu.nl hamerde op minder uitgaven van álle departementen terwijl Attje Kuiken (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) bij voorbaat bezuinigingen uitsluiten. Snijden in sociale uitkering en AOW zijn bezuinigingen waar linkse én nationalistisch linkse partijen een hekel aan hebben.

Het idee dat het duo Rutte/Schipper vanuit hun internationaal rechtse oriëntatie bezuinigingen aanprijst, want het moet ook van de Europese begrotingsregels, maakt het alleen maar onverteerbaarder. In 2012 stapte de PVV juist daarom uit de gedoogrol in het eerste kabinet-Rutte.

Het duo Kuiken/Klaver weet de oplossing wel: verhoog de belasting voor multinationals, zeiden ze in een interview met nu.nl.

Bezuinigen of hoge overheidsuitgaven behouden? De keuze klinkt vertrouwd. Het was de inzet van de politieke strijd tussen 2009 en 2015. Dus de verkiezingen voor de Staten zijn woensdag 15 maart, maar de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2025 beginnen deze week al met de ramingen van het CPB.

Menno Tamminga is sinds de zomer van 2022 economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en NRC Handelsblad.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillige betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bezuinigen of niet bezuinigen, dat is de échte kwestie bij de Statenverkiezingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Groei noch krimp tekent ook het bestaan van een handjevol andere partijen zoals BIJ1, DENK en SGP, maar die verkeren in een geheel andere positie. Ze zijn (zeer) klein omdat ze een vaste, beperkte achterban representeren. Zij zullen het achterwege blijven van groei en krimp kwalificeren als een pluspunt, want als een bewijs van trouw en stabiliteit.

36 zetels

Dat ligt toch anders bij de SP. Die kwam in de jaren negentig van de vorige eeuw onder leiding van medeoprichter Jan Marijnissen in de Kamer, eerst met twee zetels, al snel met negen, op een gegeven moment oplopend tot 25 (2006).

Onder diens opvolger Emile Roemer leek de partij zelfs de grootste van het land te worden: 36 zetels in de peilingen (2016). Roemer struikelde over zijn gebrek aan parate kennis en debatteervaardigheid, maar desalniettemin behield de partij rond 15 zetels in de Kamer. Tot de dramatische verkiezingen van 2021.

Goede Kamerleden

Die nederlaag was extra bitter omdat de partij door de kiezer best (resp. net zo goed) beloond had kunnen worden voor het moedige en vasthoudende werk van Renske Leijten. Samen met Pieter Omtzigt had zij de kinderopvangtoeslagenaffaire op de politieke agenda gezet en daarmee het aftreden van het kabinet Rutte IV weten te bewerkstelligen. Een prestatie van formaat.

De SP heeft überhaupt niet te klagen over de kwaliteit en zichtbaarheid van haar Kamerleden. Fractieleider Lilian Marijnissen (dochter van), Jasper van Dijk, Peter Kwint, Michiel van Nispen, ze hoeven zich niet te schamen bij de SP.

Velen hebben een leven van ‘tassendrager’ achter de rug, maar anders dan hun voormalige collega-tassendragers van de VVD zijn ze geen kleurloze, uitwisselbare partijslaven geworden.

Toch verrassend, want de SP staat nu niet bepaald bekend om haar liberale, vrijzinnige organisatie, waarover later meer.

Tij is gunstig

De stilstand van de SP is opmerkelijk, omdat het politieke tij voor haar gunstig is. Zou je zeggen.

In de eersteplaats is het land in de greep van een ongekend hoge inflatie en torenhoge energieprijzen. Weliswaar zien we enige tempering, maar zelfs als de oorlog in Oekraïne komend jaar stopt dan nog zullen de gas- en olieleveranties vanuit Rusland stagneren, met alle gevolgen voor inflatie en prijsniveaus vandien. Het kabinet heeft al aangekondigd dat het niet kan doorgaan met miljarden kostende steunmaatregelen.

Dit alles raakt vooral de lagere inkomensgroepen, de minima, de bijstandstrekkers, de kwetsbaren, ouderen, de mensen met vaak ook weinig of ontoereikende scholing. En steeds meer anderen. Ruim 40% van de bevolking zegt inmiddels moeite te hebben om maandelijks rond te komen, een stijging van bijna 30% vergeleken met vorig jaar.

Dit is de natuurlijke doelgroep van de SP. Hoe kan het dat de partij deze mensen niet weet te bereiken? En vice versa?

Linkse arbeiders

Dat geldt te meer – mijn tweede punt – omdat de gewone man en vrouw er op links bekaaid van afkomen. GroenLinks is een bolwerk van hoogopgeleide en goed gesitueerde burgers net als D66, dat sinds Kaag van een hybride middenpartij is getransformeerd in een GroenLinks voor consultants en hoge ambtenaren.

De PvdA, vroeger het behouden huis voor de arbeider, schudde haar ideologische veren af en samen met die veren vielen ook de gewone man en vrouw op de grond.

Wat resteert is een elitaire sociaaldemocratische krimppartij die de weg en de kiezers kwijt is en uit arren moede aanbelt bij GroenLinks of die misschien nog een kamertje te huur hebben. Dat gaat vast lukken, want de toekomstige huurder stelt nauwelijks eisen, is helemaal van de diversiteit, van het klimaat, van Europa en van de open grenzen. Niet de onderwerpen waarvoor de onderkant van de samenleving – die echt wel wat anders aan het hoofd heeft –  warmloopt.

Hoe kan het dat de SP die afgedankte linkse gewone man en vrouw niet heeft weten te vinden? En vice versa?

Rechtse arbeiders?

Zouden de gewone man en vrouw in meerderheid rechts zijn geworden? De PVV heeft inderdaad grote aantrekkingskracht op deze bevolkingsgroep. De PVV is rechts – in de semantiek van de gevestigde orde en media zelfs extreemrechts – en dan heeft een radicaal-linkse partij daar niets te zoeken.

Een oppervlakkige gedachte, waarmee we mijn derde punt aansnijden. De sociaaleconomische agenda van de PVV is helemaal niet rechts, maar links. Geen verrassing voor wie zich een beetje heeft verdiept in populistische partijen. Ideologisch vallen SP en PVV hier meer samen dan ze van elkaar willen weten.

Waarom lukt het de SP dan niet om mensen van de PVV in haar kamp te trekken? En waarom gaan die mensen niet zelf richting SP?

Het ligt aan de SP zelf

Er is dan maar één conclusie. Het ligt aan de partij zelf.

De SP zit zichzelf in de weg en er is weinig reden om aan te nemen dat dat snel of ooit gaat veranderen. Laten we wat dieper kijken.

Het werd dankzij de goedmoedige Emile Roemer tijdelijk vergeten, maar de SP is ten diepste een revolutionaire partij. Niet dat Lilian Marijnissen met bommen in de weer is, maar na een maoïstische fase, een marxistisch-leninistische en een communistische is de partij zonder daar op dit moment een doctrinair label op te plakken nog steeds in een permanente strijd tegen het kapitalisme verwikkeld. Dat bedenk ik niet, dat zeggen ze zelf.

Het is niet verboden, maar het plaatst de partij in een hoekje van de politiek waar ze denkbeelden en politieke strijdmiddelen aanhangen die in de buitenwereld als gedateerd en ineffectief worden gezien.

Nationalisatie

Als je bijvoorbeeld roept om de nationalisatie van de energiebedrijven, vervreemd je je van de huidige realiteit. Dus ook van de gewone man en vrouw die – gezond verstand – niet kunnen inzien hoe zo’n miljarden kostende operatie tot lagere prijzen zal leiden omdat die immers op een zeer volatiele internationale markt worden bepaald.

Nog afgezien van het feit dat de overheid geen kennis van de sector heeft om die als een staatsbedrijf te runnen. En dan laten we schamele conduite-staat van overheidsmanagers – waar de SP toch alles van weet – nog buiten beschouwing.

Niet anders is het met de plannen van de partij voor de gezondheidszorg.

Venezuela en Hamas

Die links-revolutionaire affiniteit leidt er ook toe dat de partij zich inlaat met regimes en groeperingen die uiterst omstreden zijn. De SP krijgt het bijvoorbeeld maar niet voor elkaar om afstand te nemen van de linkse dictatuur in Venezuela terwijl mensenrechtenschendingen er aan de orde van de dag zijn, de oppositie is lamgelegd en verkiezingen worden gemanipuleerd.

Ook de openlijke omgang met organisaties als Hamas plaatsen de SP buiten het reguliere spectrum van de nationale politiek.

Bovendien trekt deze onbedwingbare revolutionaire solidariteit mensen en groeperingen aan die de partij voortdurend in de problemen brengen. De geradicaliseerde jongerenorganisatie Rood werd recent geëxcommuniceerd, maar ook in de moederpartij is het voortdurend hommeles en worden er ‘tegenstanders’ gelokaliseerd en verwijderd.

We noteren overigens met een grimlachje dat een deel van die interne conflicten een heel ordinaire reden heeft. De bestuurders en volksvertegenwoordigers van de partij worden geacht hun salaris grotendeels te ‘schenken’ aan de partij. Je kunt het wel ‘onze solidariteitsregeling’ noemen, maar ook onder radicale linksmensen is het hemd soms nader dan de rok.

Ideologische zuiverheid

Wie bij dit alles denkt aan sovjetpraktijken, heeft niet helemaal ongelijk. Dat geldt ook voor de strak geleide partijorganisatie waarin een oude garde het voor het zeggen heeft, andersdenkenden nauwelijks voet aan de grond krijgen en de democratie op de waakvlam staat.

Niet dat de gewone man en vrouw hier erg van wakker zullen liggen (als ze bij de PVV zitten, zijn ze ook heel wat gewend), maar het riekt naar het verleden, naar stammenstrijd, naar intolerantie. Niet de wens om gewone mensen te helpen is beslissend, maar de drang om de zuiverheid van de eigen ideologie en het voortbestaan ervan te dienen.

Met die navelstaarderij hebben gewone mensen niets. Die weten intuïtief dat dit improductief is en uiteindelijk leidt tot herrie. Die blijven uit de buurt.

Sociaal-culturele blinde vlek

En zo is er meer cultuurverschil.

Waar de PVV rechts en links is, daar is de SP alleen maar links, waarmee we zijn aangekomen bij een andere barrière tussen de partij en de gewone man en vrouw.

De SP heeft weinig boodschap aan de sociaal-culturele zorgen van gewone mensen, een blinde vlek. Met name op het gevoelige onderwerp van asiel en arbeidsmigratie neemt de SP standpunten in die zich nauwelijks onderscheiden van wat mainstream is op links. Het bekende Kurieren am Symptom: beter opvangen van asielzoekers, nette huisvesting voor arbeidsmigranten, Cao-lonen en het aanpakken van onfrisse koppelbazen.

Allemaal keurig, maar ook de SP-kaders weten dat er onder gewone mensen aanzienlijk radicalere voorkeuren bestaan en daar wil men niet van weten. Dat mag, maar dan is nulgroei de prijs.

Gesloten arbeidersfront

Soms verwijst deze of gene SP-autoriteit naar de partijvisie op immigratie uit de jaren tachtig van de vorige eeuw. Daar benoemde de partij migratie- en integratierisico’s waar enkele jaren later Hans Janmaat van de Centrumdemocraten bijna voor werd gelyncht. Alsof men wil zeggen: wij waren de eersten die het zagen en vertrouw ons dus nu maar.

De realiteit is dat de SP niet werd gedreven door sociaal-culturele overwegingen, maar door antikapitalisme. Men vreesde dat de werkgevers de arbeiders uit elkaar zouden spelen als er een nieuwe onderklasse van gastarbeiders zou ontstaan die bereid zou zijn tegen lagere lonen en ongunstiger arbeidsvoorwaarden te werken. Het front van de arbeiders moest gesloten blijven.

Buurtsuper

Er is weinig aanleiding te geloven dat de SP van haar radicaal-linkse koers zal afwijken. Daarvoor hecht de partijtop teveel aan de eigen ideologie. Niet voor niets wendt de partij zich af als ze ook maar in de buurt komt van regeringsverantwoordelijkheid.

Ze moet niet veel hebben van deze tijd.

De SP is een beetje de buurtsuper van de politiek. Gelegen buiten het winkelgebied, een ouderwets familiebedrijf, met een vast assortiment producten die je vaak elders niet meer kunt krijgen: grote rode tomaten bijvoorbeeld en het nationale gerecht van Venezuela, pabellón criollo.

De meeste klanten weten er blind de weg, want de winkelinrichting is nooit veranderd en dat is maar goed ook want de klandizie is behoorlijk op leeftijd.

De natuur eist haar tol en klanten vallen af, maar vader en dochter Marijnissen werken onvermoeibaar voort, samen met het trouwe personeel dat ook al jaren in dienst is.

Alles voor de zaak. Tot de laatste klant.

Paul Verburgt schrijft voor Wynia’s Week over politiek en samenleving.

Wynia’s Week is er twee keer per week, 104 keer per jaar. Met dank aan de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De SP is de buurtsuper van de politiek verscheen eerst op Wynia's Week.

In 2010 hadden PvdA, GroenLinks en SP samen nog 55 zetels in de Tweede Kamer. Bij de laatste verkiezingen was daar minder dan de helft – 26 zetels – van over. Alleen al bij de verkiezingen van vorig jaar verloren deze drie partijen dertig procent van hun zetels. In 2017 verloor de PvdA zelfs driekwart van haar zetels. Kijken we verder terug dan is het verval nog groter. In 1977 haalde de PvdA met Joop den Uyl als lijsttrekker alleen al 53 zetels.

Voor politicologen is het gissen naar de oorzaken van het verval van links. Komt het door gebrek aan aansprekende leiders of is het nog de nasleep van het ‘neoliberale’ beleid van Rutte II waar de PvdA onder leiding van Diederik Samsom en Lodewijk Asscher deel van uitmaakte?

Of komt het doordat rechtse partijen links de wind uit de zeilen hebben genomen door haar ideeën over te nemen en steeds linkser te worden? Is het omdat de samenleving steeds rechtser en behoudender wordt? Of hebben linkse partijen tijdens de coronacrisis te weinig weerwerk geboden aan het kabinet Rutte III? Het blijft speculeren.

Duidelijk is wel dat het zetelverlies deels komt doordat veel lager opgeleide kiezers de politiek de rug hebben toegekeerd en niet meer de moeite nemen om te gaan stemmen.

Oorzaken worden niet in de inhoud gezocht

Door samen te gaan hopen PvdA en GroenLinks het tij te keren. Door te fuseren erkennen beide partijen dat ze zelfstandig onvoldoende aantrekkingskracht hebben en geen rol van betekenis kunnen spelen.

Wat bij deze verklaringen opvalt, is dat de oorzaken van het verval niet in de inhoud wordt gezocht. Dat misschien de standpunten van de linkse partijen debet zijn aan het verlies, blijft buiten schot. Toch ligt daar de belangrijkste oorzaak voor het electoraal afkalven van de PvdA, GroenLinks en de SP.

De standpunten van de drie partijen zijn vooral goed voor de midden- en hogere inkomens en nadelig voor de traditionele achterban van deze partijen, in elk geval die van de PvdA en de SP, de mensen met lagere inkomens. De groepen in de samenleving waar de drie partijen voor op zeggen te komen, worden door de PvdA, GroenLinks en de SP het meest in de tang genomen. Geen wonder dus dat lagere inkomensgroepen links de rug toegekeerd hebben.

Links is voor ruimhartig migratiebeleid dat vooral lage inkomens treft

Migratie, de woningmarkt en het inkomensbeleid zijn drie voorbeelden waarbij het beleid en de standpunten van linkse partijen in het nadeel van mensen met lage inkomens uitpakt.

Linkse partijen zijn voorstander van een ruimhartig asielbeleid. Ze staan ook welwillend tegenover arbeidsmigratie. Migranten zijn geconcentreerd in wijken met goedkopere sociale huurwoningen. Voor de oorspronkelijke bewoners van deze wijken zijn migranten niet zozeer een verrijking maar zorgen ze vooral voor het afkalven van de sociale samenhang in de wijk. In wijken waar veel migranten in slechte omstandigheden zijn gehuisvest, leidt dit tot overlast, verloedering en achteruitgang van de buurt.

De lasten van migratie komen zo vooral voor rekening van mensen met lage inkomens. De huisvesting van migranten leidt zo tot grotere ongelijkheid tussen wijken met veel migranten en mensen met lagere inkomen en wijken met duurdere huizen waar minder migranten zijn gehuisvest.

Links stelt hoge eisen aan woningbouw die vooral lage inkomens benadelen

De migratiedruk wordt nog eens versterkt door het woningtekort. In sommige gemeenten is de wachttijd voor een sociale huurwoning opgelopen tot 16 jaar. Dat betekent dat als een jongere zich op zijn 18e inschrijft voor een sociale huurwoning, hij tot zijn 34e bij zijn ouders moet blijven wonen voordat hij in aanmerking komt voor een eigen woning.

De oorzaak van deze lange wachttijd is het tekort aan woningen. De nieuwbouw van woningen loopt ver achter bij de vraag. Dat er te weinig woningen worden gebouwd komt onder andere door de strenge milieu-eisen en door de verhuurdersheffing die het VVD-PvdA kabinet Rutte II aan de woningbouwcorporaties heeft opgelegd. De linkse partijen zijn altijd sterk voorstander geweest van strengere milieueisen, zelfs als bijvoorbeeld door de stikstofcrisis de woningbouw nog verder in het slop dreigt te raken. De wooncrisis treft vooral mensen met lagere inkomens die aangewezen zijn op sociale woningbouw.

Links maakt het lage inkomens moeilijk een huis te kopen

Mensen met lagere inkomens is het ook steeds moeilijker gemaakt een huis te kopen. De hypotheek mag sinds een aantal jaren niet meer bedragen dan de taxatiewaarde van het huis. Dat betekent dat huizenkopers alle bijkomende kosten uit eigen middelen moeten betalen. De hypotheeklasten zijn ook verhoogd doordat men verplicht via een annuïteitenhypotheek of lineaire hypotheek op de schuld moet aflossen en de mogelijkheid van een aflossingsvrije hypotheek met lagere maandlasten is beperkt.

Zowel de beperking aan de leencapaciteit als het verplichte aflossen zijn maatregelen die door linkse partijen zijn gesteund vanuit een paternalistisch motief: burgers, vooral die met een laag inkomen, zouden beschermd moeten worden tegen het aangaan van een te hoge hypotheekschuld. Dat dit in de praktijk nauwelijks een probleem vormt, deed er niet toe. Zelfs op het hoogtepunt van de financiële crisis tussen 2008 en 2013 was het aantal mensen dat gedwongen werd hun huis te verkopen omdat ze de hypotheek niet meer konden betalen, minder dan 0.1% per jaar.

Het gevolg van deze maatregelen was dat het voor mensen met lagere inkomens, en vooral voor de starters op de woningmarkt onder hen, veel moeilijker werd een huis te kopen. Mensen met lage inkomens kunnen minder lenen en hebben minder spaargeld om de bijkomende kosten van de aankoop van een huis mee te betalen. Voor de starters op de woningmarkt onder hen geldt ook nog eens dat zij geen ouders hebben die een ‘jubelton’ op tafel kunnen leggen.

Al deze maatregelen die door linkse partijen voluit werden gesteund werken nadelig uit voor mensen met lage inkomens. Ze vergroten ook nog eens de ongelijkheid tussen de vermogende huizenbezitters en de mindervermogenden die zijn aangewezen op een sociale huurwoning.

Inkomensbeleid van links bevoordeelt alleen midden- en hogere inkomens

Het inkomensbeleid van linkse partijen pakt eveneens vaak nadelig uit voor lagere inkomens en bevoordeelt hogere inkomens. Een voorbeeld is de wens van linkse partijen om het eigen risico in de zorg af te schaffen en de zorgpremies te verlagen. Met name voor de SP is dit een belangrijk onderwerp. Hiervan profiteren vooral de midden- en hogere inkomens.

Voor mensen met lagere inkomens worden de premies en het eigen risico grotendeels of vrijwel helemaal gecompenseerd door de zorgtoeslag. Als het eigen risico en de premies omlaag gaan, gaat ook de zorgtoeslag omlaag. Per saldo gaan lagere inkomens er daardoor niet op vooruit. Het zijn de midden- en hogere inkomens die geen zorgtoeslag ontvangen die erdoor op vooruit gaan.

Hetzelfde geldt voor de door links omarmde plannen om de kinderopvang bijna gratis te maken. Ook dit is een kadootje voor de midden- en hogere inkomens. Ouders met een laag inkomen hebben er niets aan want voor hen worden de kosten van kinderopvang al vrijwel helemaal gecompenseerd door de kinderopvangtoeslag.

Links werkt kansenongelijkheid in de hand

De PvdA heeft het verminderen van kansenongelijkheid tot speerpunt van haar beleid gemaakt. Kansenongelijkheid ondermijnt niet alleen individuele levens, maar is ook een bedreiging voor de maatschappelijke vrede, zei voormalig PvdA-leider Lodewijk Asscher deze week. Het beleid dat de PvdA voorstaat vermindert niet de kansenongelijkheid maar vergroot die juist.

De ongebreidelde migratie leidt tot grotere verschillen tussen arme en rijkere woonwijken. Het tekort aan huizen vergroot de ongelijkheid tussen lagere en hogere inkomens op de woningmarkt. Gratis kinderopvang en bevriezing van het eigen risico vergroten de ongelijkheid tussen lage en middeninkomens. Kansenongelijkheid komt niet uit de lucht vallen en is ook niet het gevolg van een neoliberaal complot, maar wordt door beleid van linkse partijen in de hand gewerkt.

Wynia’s Week is ongebonden en onafhankelijk. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook sponsor van Wynia’s Week? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Dat linkse partijen verliezen is logisch. Hun standpunten zijn nadelig voor veel van hun kiezers verscheen eerst op Wynia's Week.