De klassiek-liberale (rechter-)vleugel van de VVD houdt de moed erin, al valt dat niet altijd mee als coalitiepartij in Jetten-1, regerend met D66 en CDA. ‘Jetten wil liever met Jesse Klaver en het CDA is eigenlijk ook een linkse partij. Dat is niet meer het CDA van Balkenende.’ Dat zegt REINIER GEERLIGS, voorzitter van Klassiek Liberaal, een actiegroep die met de VVD terug wil naar het voorbeeld van Frits Bolkestein, in gesprek met SYP WYNIA.

De VVD’ers van Klassiek Liberaal weten zich gesteund door veel VVD-leden, VVD-sympathisanten en (voormalige) VVD-kiezers, maar ondervinden bij de leiding van de VVD concurrentie van het vaak meer links-liberale partijkader met een hang naar D66.

Geerligs en zijn collega’s van Klassiek Liberaal zijn al vier jaar bezig om de VVD in meer realistische richting te buigen als het gaat om zulke zaken als stikstof en asiel. Pijnlijk is, dat het uitgerekend VVD-bewindslieden waren die de basis legden voor het stikstofbeleid van de afgelopen jaren (Christianne van der Wal) en de Spreidingswet (van Eric van der Burg) waarmee gemeenten worden gedwongen asielzoekers op te nemen.

‘Christianne van der Wal heeft het gewoon niet goed gedaan,’ zegt Geerligs onomwonden. ‘Dat we zo nodig stikstofkoploper wilden zijn is ons als Nederland fataal geworden.’ Ook met de nieuwe stikstofbrief van het kabinet is Geerligs niet tevreden, onder meer omdat het kabinet er niet voor kiest om met directe ingang de Nederlandse stikstofnormen op te trekken naar een niveau (‘1 mol’) dat meer lijkt op het Duitse. Dat acht hij ook van levensbelang voor de VVD tegen de achtergrond van de Statenverkiezingen (en daarmee de Eerste Kamerverkiezingen) van volgend voorjaar.

Erg zeker is Geerligs niet van de goede afloop met het kabinet-Jetten. ‘Ook met asiel moeten we nog maar zien of het wat wordt. Ook omdat er bij asiel net als bij stikstof weer allerlei rechtszaken kunnen worden gevoerd, waarmee beter beleid kapot kan worden gemaakt. En we hebben over de ellende van de Spreidingswet niet voor niets steeds gezegd: doe het niet.

‘De VVD had op zijn minst wisselgeld moeten eisen in de vorm van een strenger instroombeleid.’ Geerligs denkt overigens dat CDA-asielminister Bart van den Brink zijn hand overspeelt met zijn aanhoudende dreigementen in de richting van weigerachtige gemeenten. ‘Die gaat daar problemen mee krijgen. Het kan zijn dat de Spreidingswet uit elkaar klapt, zelfs zonder dat het gepaard gaat met een kabinetscrisis.’

Flirten met Jesse

Het minderheidskabinet lijkt tot leedwezen van Klassiek Liberaal steun te zoeken bij de linkse fusiepartij PRO. Geerligs: ‘Wij willen juist samenwerken met normaal rechts, zoals JA21, BBB en Mona Keijzer. De PVV is onbetrouwbaar gebleken en Forum vind ik een enge partij. Maar het land is in meerderheid wel rechts. Er is veel terrein te boeken bij normaal rechts.’

Op D66 heeft hij het niet. ‘Kabinetten vallen niet op inhoud, maar op gebrek aan onderling vertrouwen. Bij D66 lopen er een aantal rond die niet te vertrouwen zijn.’ Hij noemt D66-minister Sjoerd Sjoerdsma. ‘En op kernenergie lijkt er nu een kleine doorbraak te zijn, maar CDA en D66 doen weer moeilijk dit en moeilijk dat. Maar we hadden toch een afspraak gemaakt? En de gasputten van Groningen dichtdraaien, ja dat kan. Maar we hebben toch een strategische voorraad nodig? Je hoeft er toch geen beton in te gooien?’

Wynia’s Week TV (WWTV) is er ook als podcast. Wynia’s Week is er 156 keer per jaar, vaak met een nieuwe video/podcast. Alle 5000 artikelen en 200 video’s zijn gratis toegankelijk, mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Reinier Geerligs van Klassiek Liberaal: ‘De VVD moet eisen dat de strenge Nederlandse stikstofnorm meteen wordt versoepeld’ verscheen eerst op Wynia's Week.

JA21 zit in de lift. Afgelopen oktober werd negen Tweede Kamerzetels in de wacht gesleept. Daarna probeerde de VVD om JA21 als vierde partij in de regering te krijgen. In maart werden in zes gemeenten nieuwe raadzetels gewonnen. Het ledental groeide vorig jaar van 3637 naar 4860 en in de laatste peiling van Maurice de Hond is JA21 met 18 zetels groter dan de VVD (17). Is de partij op weg een vaste waarde te worden? En zijn de ‘conservatief-liberalen’ van Joost Eerdmans een alternatief voor rechtse kiezers die teleurgesteld zijn geraakt in CDA en VVD, meer in het bijzonder voormalige aanhangers van Hans Wiegel en Frits Bolkestein?

Tussen VVD en PVV

Een politieke partij is idealiter een vereniging van maatschappelijk betrokken burgers die een maatschappijvisie dan wel een aantal samenhangende standpunten delen. Sinds de opkomst van de LPF in 2002 werden veel nieuwe partijen opgericht, de meeste daarvan rechts van het midden. Sinds het aantreden van het tweede kabinet-Rutte (in 2012) kwam die ontwikkeling in een stroomversnelling. Forum voor Democratie debuteerde in de Tweede Kamer (2017), daarna volgden JA21, BBB, Volt en Bij1 (2021). NSC van Pieter Omtzigt haalde in 2023 zelfs 20 zetels.

JA21 ontstond toen kandidaat-Kamerleden en al verkozen Staten- en Europees Parlementsleden zich eind 2020 afscheidden van Forum voor Democratie. Partijleider Thierry Baudet, zo luidde hun verwijt, huldigde complottheorieën en trad niet op tegen extreemrechtse uitwassen binnen de jongerenorganisatie van zijn partij. JA21 (‘Het Juiste Antwoord’) werd opgericht om nog in maart 2021 mee te kunnen doen aan de Tweede Kamerverkiezingen. De partij veroverde drie zetels.

JA21 bouwde vervolgens een partijorganisatie op. Voorjaar 2023 roerden zich leden die vroegen om meer inspraak. De opkomst van BBB en daarna NSC kostte JA21 veel kiezers, maar inmiddels is NSC van het toneel verdwenen en heeft BBB nog maar drie Tweede Kamerzetels. Daardoor lijkt JA21 de enig overgebleven partij tussen VVD en PVV. Dat is kracht en zwakte tegelijk. Komen mensen bij JA21 omdat er geen alternatief is?

Om een vaste plek te veroveren in ons politieke landschap zal JA21 werk moeten maken van een eigen inhoudelijk verhaal. Daar wordt aan gewerkt, getuige de congressen van de partij.

Bij JA21 vindt de ledenvergadering in de ochtend plaats. Na de lunch volgen inhoudelijke activiteiten, georganiseerd door het eigen Wetenschappelijk Instituut. Afgelopen zaterdag kon gekozen worden uit diverse inhoudelijke deelsessies met Kamerleden.

Bij CDA en VVD wil een deel van de leden, en vooral het kader, ‘middenpartij’ zijn. JA21 kiest voor rechts. In België bewijst N-VA dat een cultureel conservatieve en economisch liberale partij succesvol kan zijn. Indien het inhoudelijke verhaal goed wordt uitgewerkt, liggen er kansen.

Ledeninspraak

De LPF ging ten onder aan ruzie, zowel binnen de Kamerfractie als op ledenvergaderingen. Geert Wilders wilde van de PVV daarom onder geen beding een ledenpartij maken. Forum is zodanig georganiseerd dat leden niet tegen het hoofdbestuur in kunnen gaan. Bij BBB, maar ook bij Volt, deelt een vriendengroep van partijoprichters de lakens uit. JA21 zit ertussenin. Er is wel degelijk ledeninspraak, tegelijk wordt de partij strak en centraal aangestuurd.

Momenteel worden de provinciale afdelingen uitgebouwd. Die krijgen voorlopig geen door provinciale leden gekozen bestuur, maar komen onder leiding te staan van provinciale commissies. Iedereen kan zich daarvoor melden, maar het landelijke hoofdbestuur beslist wie lid mogen worden. Zo wil de partijtop tevens greep houden op de kandidaatstelling voor de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2027.

Daarin zit ook een beperking. De VVD werd tijdens het partijleiderschap van Rutte steeds meer gecentraliseerd en leden kregen steeds minder te vertellen. De verrassing was groot toen in 2022 de ledenvergadering het stikstofbeleid van de eigen minister wegstemde en later dat jaar een tegenkandidaat door de leden als partijvoorzitter werd gekozen. Maar inmiddels is alles weer bij het oude en zeggen veel actieve VVD’ers die jarenlang hoopten op verandering alsnog hun lidmaatschap op. Deze liberalen hebben geen reden om de ene centraal geleide partij zonder ledeninspraak te verruilen voor een andere.

JA21 kán op termijn een alternatief worden voor VVD’ers van de rechtervleugel. Maar wie de VVD verliet omdat die partij in een bedrijf veranderde, wacht misschien beter nog even af hoe JA21 zich zal ontwikkelen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht JA21 heeft afgehaakte VVD’ers veel te bieden, maar met de partijdemocratie blijft het behelpen verscheen eerst op Wynia's Week.

AV’s vinden plaats op het partijcongres. Het congres van 13 juni in Den Haag had twee agenda-onderwerpen die geen gevolgen hoefden te hebben voor de regering of landelijke VVD-politici, maar wel konden aantonen of leden inmiddels meer zeggenschap hebben dan enkele jaren geleden: het aannemen van het Liberaal Manifest en de samenstelling van het hoofdbestuur (HB).

Interne verdeeldheid

Partijen kennen interne stromingen. Zolang als de VVD bestaat, heeft een deel een voorkeur voor het politieke midden en een ander deel voor rechts. De eerste stroming wil coalities met PvdA en D66, de tweede verkiest CDA en andere (centrum)rechtse partijen. De eerste stroming zal altijd het woord ‘liberaal’ gebruiken; de tweede heeft ook conservatieve trekjes. De VVD is de wisselwerking tussen beide stromingen.

Recent ontstonden extra scheidslijnen. Vanaf najaar 2021 vond een deel van de achterban dat onder premier Mark Rutte te weinig VVD-standpunten waren omgezet in beleid en dat ledeninspraak was verminderd. Deze klachten kwamen vooral van leden van de rechtervleugel, die zich verenigden in de groepering Klassiek Liberaal.

In de zomer van 2023 sloot de VVD regeringssamenwerking met de PVV niet langer uit. Links en rechts binnen de VVD dachten daar verschillend over. De vleugel die zich inhoudelijk herkende in regeringssamenwerking met PvdA en D66, dus in de kabinetten-Rutte II tot en met IV, ontdekte nu voor het eerst hoe weinig invloed leden nog hadden op de landelijke koers. Zo ontstond in 2024 een tweede groepering, De Nieuwe VVD.

Klassiek Liberaal en De Nieuwe VVD wisten al snel hun weg naar de media te vinden. Paniek! Het VVD-kader is er namelijk heilig van overtuigd dat openlijke interne verdeeldheid gevaarlijk is.

Verdeeldheidsangst sloeg door in angstvallig vermijden van iedere inhoudelijke discussie. Vanaf 2018 werden congressen zelfs vervangen door ‘VVD-festivals’.

De herijking van het Liberaal Manifest was bedoeld om discussie te kanaliseren en tegelijk beheersbaar te houden. Met succes, want op één motie na werd het ongewijzigd aangenomen. Eerdere manifesten verdwenen na voltooiing in een lade.

Nieuw hoofdbestuur

Terwijl het ene vonkje gedoofd werd, kon het andere alsnog brandgevaar opleveren. Enkele jaren geleden werd een vacature binnen het HB via-via ingevuld, zonder eerst een voor alle leden openbare vacature met profielschets uit te schrijven. Een kritische motie volgde, het HB nam die ter harte. Toch werden nu ineens vijf vrijgekomen posities op die manier ingevuld.

Een commissie van wijzen had HB-kandidaten benaderd. Die bestond uit twee personen: Christianne van der Wal (geestelijk moeder van het VVD-festival) en Mark Harbers. Op de ochtend van het congres bleek Jan Anthonie Bruijn het derde lid.

Dat is geen kleinigheid. Het liberalisme kwam ooit voort uit betrokken burgers die bezwaar maakten tegen benoemingen op grond van afkomst en vriendjespolitiek. In het openbaar bestuur moesten iedereen zich kunnen kandideren, wat op zijn minst tijdige bekendmaking van vacatures vereist. Wat baat een Liberaal Manifest als tegelijk een liberaal basisprincipe met voeten wordt getreden?

Een motie hieromtrent werd ’s ochtends besproken in een deelsessie. In de AV werden de kandidaten per acclamatie benoemd. Ton van Nimwegen, sinds een half jaar partijvoorzitter zonder tegenkandidaat, was van 2017 tot 2023 HB-lid. Onder de nieuwe kandidaten bevinden zich oud-JOVD-voorzitter Mauk Bressser, oud-Europarlementariër (2017-2024) Caroline Nagtegaal en wethouder Nick Derks (voorheen Apeldoorn, nu Doesburg). Mensen die eerder tevreden dan kritisch lijken over de gang van zaken in het tijdperk-Mark Rutte (2006-2023).

De meest opvallende benoeming is die van oud-Kamerlid, – minister en senaatsfractievoorzitter Annemarie Jorritsma tot vicevoorzitter. Onder leden is zij omstreden, omdat zij veelvuldig optreedt in de media, terwijl ze vroeger om die reden Hans Wiegel hekelde.

Verandering en continuïteit

De festivals zijn passé, het congres is weer traditioneel: ‘s ochtends inhoudelijke deelsessies en na de lunch plenair. Op punten is tegemoetgekomen aan meer roep om inhoudelijke discussie.

Plenair moet vooral gezellig blijven. Rond half twee begon het met sfeerverhoging: motiverende toespraken van achtereenvolgens partijvoorzitter Van Nimwegen, partijleider en vicepremier Dilan Yeşilgöz en fractievoorzitter Ruben Brekelmans. De laatste twee sloten af door om en om leden in de zaal de microfoon te geven en een vraag te laten stellen.

Na een pauze werden vanaf half vier inhoudelijke kwesties afgehandeld: Liberaal Manifest, moties en (her)benoeming van hoofdbestuursleden. Half vier is ook het moment dat leden die ver weg wonen of kleine kinderen hebben op hun horloge beginnen te kijken.

Andere partijen

Veel leden zien geen problemen. De VVD doet het goed bij verkiezingen, in formaties en levert goede bestuurders. Geen reden voor bezorgdheid.

CDA, PvdA en VVD waren lang de drie grote partijen. In 2023 zakte het CDA naar vijf zetels en voorspelde iedereen het einde van de partij. Op de dag van het VVD-congres hief de andere grote volkspartij, de PvdA, zich op om te fuseren bij GroenLinks – op één verkiezingsuitslag in 2017 na altijd kleiner dan de PvdA.

Wijs leden hierop en ze antwoorden dat het CDA verdwijnt door ontkerkelijking en dat de PvdA zichzelf overleefd had. Voor de liberale VVD zien ze geen problemen.

Tegelijk met het VVD-congres werd op de eerste etage een (besloten) bijeenkomst gehouden van het European Liberal Forum (ELF), het Europese verband van liberale denktanks. Tijdens de AV werden vertegenwoordigers van de Oekraïense liberalen met applaus begroet. De VVD lijkt weer belangstelling te tonen voor buitenlandse liberalen.

Toch wisten veel VVD-congresgangers niet dat de Duitse zusterpartij FDP vorig jaar voor de tweede keer sinds 2013 onder de 5 procent-kiesdrempel zakte en uit de Bondsdag verdween. Ze wisten evenmin dat de Vlaamse liberalen volgens peilingen nog maar nipt boven diezelfde drempel blijven. Europees staan de liberalen er niet goed voor.

Of je de VVD nu vergelijkt met de andere twee voormalige Nederlandse volkspartijen of met buitenlandse liberalen: wat met die partijen gebeurde, kan ook de VVD overkomen.

Geen wondermiddel

Meer ledeninvloed is geen wondermiddel. In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 wilde D66 liever Sigrid Kaag dan Rob Jetten als lijsttrekker. Op het laatste moment wilde de PvdA niet opnieuw met Lodewijk Asscher de verkiezingen in – zijn opvolger werd de onfortuinlijke Lilianne Ploumen.

Er zijn echter ook voorbeelden van het tegendeel: verlies omdat de partijleiding waarschuwingen en opbouwende kritiek negeerde. De Belgische liberale premier Alexander De Croo (de voorganger van Bart De Wever) en FDP-leider Christian Lindner omringden zich met geestverwanten en bewonderaars. De uitkomsten zijn bekend.

Een gewaarschuwde partij

Net als Rutte was Guy Verhofstadt de eerste liberale premier in lange tijd. Na diens premierschap bleef zijn partij Open Vld ononderbroken in de regering, maar wel met een dalende lijn bij verkiezingen. Bij Open Vld, sinds kort ‘Anders.’ geheten, hebben betrokken leden meer dan eens aan de bel getrokken en een koerswijziging voorgesteld. Waarna de partijtop toch haar eigen zin deed.

Uiteindelijk stapten de oorspronkelijke centrumrechtse kiezers over naar een andere partij: de N-VA van Bart De Wever. De eerste verkiezingsdeelname was in 2003, het jaar waarin Open Vld haar beste resultaat ooit behaalde. De N-VA kreeg maar één zetel en leek gedoemd te mislukken.

JA21 overleefde de verkiezingsnederlaag van 2023 en heeft nu negen zetels. BBB verloor na regeringsdeelname drie Kamerzetels, maar deed het dit jaar niet slecht bij de gemeenteraadsverkiezingen. Het Belgische scenario hoeft zich niet te herhalen, maar een gewaarschuwde liberale partij telt voor twee.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Inhoudelijke discussies of gezelligheid – ook voor de VVD van Yeşilgöz en Brekelmans is de keus niet moeilijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Links lid van de Kamercommissie: ‘Kunt u nu eindelijk eerlijk toegeven dat president Trump de verkiezing van 2020 heeft verloren.’

Rubio: ‘Ik ben hier vandaag voor gesprek over het buitenlands beleid van de president. Wat u ter sprake brengt valt niet onder mijn verantwoordelijkheid.’

Links lid: ‘Maar heeft Trump verloren in 2020, ja of nee?’

Rubio: ‘Ik doe hier niet aan ja of nee. Doe “ja of nee” maar bij spelletjes op de televisie. Ben ik hier in het circus? Zijn de clowns aan het woord? Hebt u niets in te brengen over buitenlands beleid?’

Links lid staat op en loopt uit de vergadering.

Rubio: ‘Bedankt voor uw bijdrage!’

Zo krijgt president Trump volgend jaar de keuze tussen ten minste twee krachtige en getalenteerde politici, zijn vicepresident J. D. Vance of Foreign Secretary Rubio als zijn gewenste opvolger. Bij links zijn de twee kandidaten die nu het best scoren in de peilingen Gavin Newsom en Alexandria Ocasio-Cortez (AOC). Newsom is de gouverneur van Californië die ondernemers en miljonairs in recordtempo wegjaagt met hoge belastingen en duurklimaatbeleid. AOC is aanvoerder van de communistische vleugel van de Democratische Partij.

Natuurlijk heeft die partij ook gerespecteerde (om eens een geliefde term van Trump te gebruiken) senatoren en gouverneurs, maar die durven nu nog geen afstand te nemen van AOC en haar extreem-linkse medestanders. En ook hebben de Democraten nog niet de lessen durven trekken van de gewelddadige anarchie in Amerikaanse binnensteden ten tijde van ‘Black Lives Matter’. Daarom is het niet vreemd dat een deel van de Democratische achterban vaart zonder kompas.

Twintig procent van de Democraten koestert volgens opinieonderzoek zelfs de walgelijke hoop dat een volgende moordenaar die het heeft gemunt op president Trump wél raak schiet. Best mogelijk dat Trumps Republikeinen in november verliezen door onvrede over de inflatie, maar voor de volgende presidentsverkiezingen in november 2028 moet nog veel veranderen willen de Democraten steun verdienen en krijgen.

President Trump moet oorlogen winnen en probeert dat op zijn manier door steeds te spreken over ‘deals’. Op weg naar de volgende ‘deal’ kan hij moeilijk een doorwrochte toespraak houden die regelrecht geschikt is voor opname in een bundel van ‘Great speeches in history’. Welsprekendheid komt van Vance en Rubio, speciaal ook over het verval van West-Europa. Die twee steken in het publieke debat met kop en schouders uit boven hun politieke tegenstanders.

Waarom lukt rechts in Nederland weinig?

Waarom lukt dat ‘rechts’ in Nederland dan niet? Toch lijkt het dat de kiezers in Nederland even dringend weg willen van extreemlinks als in Amerika, want in ons Nederlands opinieonderzoek staan de partijen rechts van de VVD nu al op 61 van de 150 zetels.

Toch blijven Rob Jetten en zijn ministers nog overeind, en dat is niet omdat zij krachtig regeren. De enige sterke politica op links is burgemeester Femke Halsema van Amsterdam, die vol inzet op antisemitisme. Zij weet dat haar partij in Amsterdam de stemmen nodig heeft van alle antisemieten, inclusief de antisemitische moslims, en doet alles wat nodig is om antisemitisme te kweken en vast te houden. Landelijke linkse politici willen haar niet afvallen en gaan mee.

Kort nog meer over antisemitisme omdat het voor het eerst sinds 1940 weer zo belangrijk is in de politiek. Vrijheid van meningsuiting is een groot goed, maar bij voorbeeld roepen ‘From the river to the sea’ is geen bijdrage aan de meningsvorming maar puur antisemitisme. De leus werd immers bedacht door de Egyptische terrorist Yasser Arafat en betekent: ‘Verdrink alle Joden in de Middellandse Zee’.

De New York Times is volop tegen Trump maar verlaagt zich niet door te schrijven over ‘genocide’. Bij ons is dat dagelijks gif bij de NOS en in kranten; bizar en dat niet omdat het Israëlische leger geen fouten maakt – maar omdat het altijd hetzelfde land is dat van genocide wordt beschuldigd. Vaak gaat dat samen met sympathie voor de vijanden van Israël hoewel die slechter zijn dan de Nazi’s (Hitler probeerde zijn misdaden deels verborgen te houden van zijn landgenoten; Hamas is er trots op en belooft herhaling).

Antisemitisme is in Nederland nog veel meer verspreid dan in de VS waar het vooral woekerde aan de universiteiten. En dan zijn er alle economische en culturele redenen, vooral de illegale immigratie, waardoor de gemiddelde kiezer gestaag naar rechts trekt. Maar toch: in het parlement geen nieuwe Pim Fortuyn.

Als zo’n tweede Pim naar voren zou komen, krijgt die het nog lastiger dan Pim zelf in 2002. De planbureaus van de overheid waren toen niet verpolitiekt, en de klimaatgekte nog niet zó besmettelijk onder de ambtenaren. Anno 2026 mogen ambtenaren op de stoep van hun ministerie protesteren zonder dat hun hoogopgeleide secretaris-generaal zijn minister waarschuwt dat het tijd is voor een dienstbevel. Andere ambtenaren voelen zich ‘niet veilig’ en kunnen zo naar believen anoniem afrekenen met iedere leidinggevende die hen niet bevalt – denk aan Khadija Arib. Ook dat kon nog niet in 2002.

Kamerleden van de regeringspartijen houden voor zich of ze wel trots zijn op onze fotogenieke en reislustige minister-president, maar ze hoeven hem ook niet te verdedigen zolang ze de spreektijd kunnen vullen met politiek theater over de dreiging van ‘extreemrechts’.

Wit of blank

Onlangs was er een groot debat over de vraag of er FvD-aanhangers zijn die de woorden ‘wit’ of ‘blank’ hebben gebruikt om hun boosheid te signaleren over verlies van een meer traditionele cultuur. Dat thema krijgt dan volle steun in de media en dus kan links in de Kamer zich richten op wat cynische politici altijd het beste uitkomt: debatten waarbij links het moeiteloos eens is terwijl het de rechtse oppositie verdeelt. Net zo bij de formatie van het vorige kabinet, toen twee maanden kostbare tijd werden verspild aan de vraag of Wilders wel voldoende rechtstatelijk zou zijn.

De triomf deze week van Paus Leo in Spanje laat zien hoe sterk veel Westerlingen verlangen naar een samenleving met meer respect voor de joods-christelijke traditie. Ik zou ook daarom verwachten dat Vance of Rubio (beiden belijdend katholiek) makkelijk winnen in 2028.

Coalitie voor de volgende verkiezingen

Nederland staat er in vergelijking nu heel slecht voor, maar er zou hoop zijn als rechts ruim vóór de volgende verkiezingen een minimumprogram afspreekt voor:

-Per direct gekozen burgemeesters

-Een klein team van eigen medewerkers voor iedere minister om te helpen bij obstructie door ambtenaren (zoals ‘kabinetten’ voor bewindslieden standaard zijn in België. We willen toch geen herhaling van wat Femke Wiersma is overkomen?).

-Opschoning van de twee bedorven planbureaus en nieuwe, integere leiding bij alle partijdig gebleken adviesraden.

-Een einde aan ‘netto nul in 2050’ en vrijval van alle zo gespaarde miljarden voor bij de formatie nader af te spreken reparaties aan politie, gevangenissen, wegennet en zorg.

-Nieuwe directies bij Vluchtelingenwerk en zo nodig ook bij COA en IND die loyaal blijven aan het volgende kabinet, ook wanneer dat illegale immigratie met daarvoor noodzakelijk en – laten we eindelijk eerlijk zijn – hard beleid beëindigt.

Als PVV, FVD, JA21, SGP en BBB zo’n akkoord kunnen sluiten vóórdat de campagne begint zal de VVD kleur moeten bekennen. Dan heeft Nederland eindelijk kans op een meerderheid voor een herstart.

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar. De betalende supporters maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

–

Het bericht Bomhoff: ‘Laat PVV, VVD, FvD, JA21, SGP en BBB voor de volgende verkiezingen een akkoord sluiten voor de herstart van Nederland’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie de naam van Judith Tielen googelt, komt erachter dat zij onze nieuwe staatssecretaris van Onderwijs is. In haar vrije tijd is zij lid van de VVD. Deze week was zij te gast een uitzending van het onderzoeksprogramma BOOS van BNNVARA. Zij sprak zich daar uit tegen thuisonderwijs. En daarmee bewees Tielen dat zij ondanks haar lidmaatschap van de VVD geen echte liberaal is.

Waar gaat het over? Er zijn ouders in Nederland die hun kinderen niet naar een school sturen omdat zij geen school kunnen vinden die aansluit bij hun geloof of levensovertuiging. Het kan dan gaan om evangelischen, holisten, oud-katholieken, joden, gereformeerden en humanisten. Zij kunnen dan, op grond van artikel 5B van de Leerplichtwet, bij de gemeente vrijstelling van de leerplicht voor hun kinderen aanvragen en hun kinderen vervolgens zelf thuis onderwijs te geven.

Aanscherping van de regels

Het aantal ouders dat daarvoor kiest, neemt in Nederland vrij gestaag toe. In 2015-2016 waren zo’n 700 kinderen van de leerplicht vrijgesteld, in 2024-2025 ging het om zo’n 2800 kinderen. De cijfers suggereren dat de coronaperiode een rol bij deze stijging heeft gespeeld. Ouders die voor thuisonderwijs kiezen, hebben zich verenigd in de Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs.

Die stijging roept in de politiek vragen en discussies op. En er zijn rechtszaken. Eind vorige maand stelde de Hoge Raad dat er meestal geen reden is voor thuisonderwijs zolang er een openbare school in de buurt is. Die uitspraak betekent een duidelijke aanscherping van de regels.

Aanleiding was de zaak van twee ouders die hun dochter vanwege hun geloofsovertuiging – het soefisme, een mystieke stroming binnen de islam – niet naar een school wilden sturen. De rechter oordeelde dat het bezwaar van de ouders tegen openbaar onderwijs niet ‘concreet en zwaarwegend’ genoeg was. De Hoge Raad nam dat oordeel over. Alleen onder ‘uitzonderlijke omstandigheden’, oordeelde de Hoge Raad, zal een beroep op de uitzondering in de Leerplichtwet nog kans van slagen hebben. De ouders moeten namelijk kunnen aantonen dat geen enkele school in de buurt ‘objectief, kritisch en pluralistisch’ lesgeeft over godsdienst, levensbeschouwing en maatschappij.

Meerdere bewindslieden op Onderwijs hebben de groei van het aantal vrijstellingen al willen aanpakken. Tielen wordt ‘niet heel enthousiast’ van de bestaande situatie. ‘Ik ben ervan overtuigd dat het het beste voor kinderen is om met leeftijdsgenoten naar een goede school te gaan waar goed onderwijs wordt gegeven door bevoegde leraren.’ Zij wil het liefst de uitzonderingsbepaling ‘vanwege richtingsbezwaren’ uit de Leerplichtwet afschaffen. Of anders het toezicht op het thuisonderwijs aanscherpen, maar in dat laatste geval moet thuisonderwijs eerst als wettelijke vorm van onderwijs worden erkend. Ouders die hun kinderen thuishouden, moeten dus met steeds betere argumenten komen (als gevolg van het arrest van de Hoge Raad), of ze kunnen een verbod tegemoet zien of een ambtenaar aan de keukentafel.

De discussie over thuisonderwijs is in een stroomversnelling gekomen door de komst van de islam naar Nederland. In 2011 besloot toenmalig CDA-minister Marja van Bijsterveldt het Islamitisch College in Amsterdam te sluiten, en toen bleek dat de ouders alle scholen in Nederland zo haram vonden dat ze hun kinderen thuis onderwijs wilden gaan geven. Toenmalig wethouder Lodewijk Asscher (PvdA) vond dat geen goed idee, en dreigde de ouders met de rechter. Ook toen al kondigde de minister wetgeving aan om de mogelijkheden tot thuisonderwijs te beperken.

De mogelijkheid kinderen thuis onderwijs te geven, is dus nog altijd wettelijk verankerd, maar kwam ter discussie te staan toen die moslimouders in Amsterdam dat ook wilden. Moslims vormen wel vaker een probleem als zij een beroep doen op vrijheden die, vinden wij, anders moeten worden gebruikt dan zij willen, en in ieder geval niet voor islamitisch onderwijs dat bedoeld is om integratie te voorkomen. Ook het debat over informeel onderwijs is door deze stand van zaken ingegeven geweest.

Goeden lijden onder de kwaden

Met welk wetsvoorstel Tielen ook zal komen, het schrappen of beperken van de uitzonderingsbepaling raakt aan de keuzevrijheid van ouders. Van wie is het kind, van de ouders of van de staat? Publiek onderwijs is ooit uitgevonden om van de inwoners van Nederland voorbeeldige, nuttige burgers te maken. De opvattingen over goed burgerschap lopen uiteen, en de visie die de overheid daarop heeft is net zo goed ideologisch gekleurd als die van ouders met andere opvattingen over goed burgerschap. Zij laten zich de indoctrinatie van hun kinderen op openbare scholen niet welgevallen.

Ook hier moeten de goeden onder de kwaden lijden. Er zijn ouders die hun kinderen vanuit de beste motieven thuis houden en zelf onderwijs geven – vanuit een overtuiging over wat zij het beste voor hun kinderen vinden. En dat is een fundamenteel recht. Het is anderzijds goed voor te stellen dat die uitzonderingsbepaling wordt misbruikt om kinderen een vijandige houding jegens de Nederlandse samenleving en de democratische rechtsstaat aan te leren. Dat misbruik moet niet door een algeheel verbod worden tegengegaan, maar door gerichte opsporing van die praktijken. Veranker thuisonderwijs in de wet. Dan kunnen we eisen aan de kwaliteit van dat onderwijs worden gesteld en kan er toezicht plaatsvinden.

Liever zo af en toe een ambtenaar aan de keukentafel, dan het schrappen van een vrijheid die iedere liberaal, als het goed is, ter harte gaat.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Kinderen zijn van de ouders en niet van de staat. En dus kunnen echte liberalen nooit principieel tegen thuisonderwijs zijn verscheen eerst op Wynia's Week.

VVD en ideologie, dat is geen voor de hand liggende combinatie. Afgelopen zomer hield Vincent Karremans in Vandaag Inside econoom Jona van Loenen voor dat de mensen ‘niet weten wie John Locke is, en het hen ook niet zoveel interesseert’. Premier Mark Rutte omschreef visie eens als ‘een olifant die het zicht belemmert’. Zelfs partijleider en veelschrijver Frits Bolkestein presenteerde zich als Amsterdams koopman, niet als intellectueel.

VVD’ers zien zichzelf als doeners die problemen oplossen, in tegenstelling tot ‘roepers vanaf de zijlijn’. Denkers handelen niet, die beschouwen.

Richting en rekrutering

In werkelijkheid is ideologie functioneel voor de politiek. Een samenhangend en afgebakend geheel van opvattingen over de ideale samenleving helpt bij standpuntbepaling. De voordelen hiervan keren terug bij het opstellen van verkiezingsprogramma’s, coalitiebesprekingen en bij het reageren op gebeurtenissen en veranderende omstandigheden. Als je weet waar je naar toe wilt, weet je ook welke omwegen je kunt maken zonder het einddoel uit het oog te verliezen.

Zolang duidelijk is waar een partij voor staat, weten mensen of ze daarvan lid willen worden of niet. Omgekeerd kan de partij inschatten wie wel en niet bij de partij past. In het ledenbestand worden toekomstige politici en bestuurders gezocht.

Ideologie voorkomt dat pragmatisme doorslaat in opportunisme. Het verschil tussen behulpzaam en belemmerend zit in de timing en in de dosering. De doordeweekse ledenvergadering van de plaatselijke afdeling hoeft niet tot diep in de nacht over punten en komma’s te gaan. De volgende ochtend moeten kinderen naar school en leden naar hun werk.

De landelijke VVD draafde de afgelopen twintig jaar door in de andere richting. Begin 2002 besteedde het partijcongres nog twee dagen aan het puntsgewijs bespreken en amenderen van het partijprogramma. Tegenwoordig mogen enkel moties worden toegelicht die zijn overgebleven van vooraf gehouden deelsessies, waarna direct wordt gestemd.

Als liberalen, de kampioenen van de vrije meningsuiting, al niet van mening kunnen verschillen terwijl ze elkaar blijven respecteren, wie dan wel? Zonder wrijving geen glans. Waar, wanneer en hoe mogen VVD’ers met elkaar discussiëren?

In de vorige eeuw hadden partijen ledenbladen. Uiteraard droegen die de partijlijn uit, maar leden konden afwijkende standpunten innemen en opbouwende kritiek leveren. Alle leden konden dat lezen.

Begin 2000 verscheen het laatste nummer van het tweewekelijkse VVD-blad Vrijheid en Democratie. Van 2006 tot 2018 ontvingen leden tweemaandelijks het mededelingenblad Liber. Eenrichtingsverkeer: leden lazen hoe goed de partij het deed, maar kregen zelf geen ruimte. In 2019 ontvingen leden ieder kwartaal een poster met leuzen. Het ontbreekt de VVD al meer dan een kwart eeuw aan een opinieplatform. Digitalisering heeft bij de VVD tot nu toe geen volwaardig alternatief opgeleverd, hoe graag VVD’ers ook appen.

Thematische Netwerken

in 2017 werd de VVD een ‘netwerkpartij’. De eerdere partijcommissies en verenigingen smolten samen tot Thematische Netwerken (TN). In actieve TN’s vonden betrokken leden ruimte voor inhoudelijke activiteiten die verder in de partij steeds meer ontbrak. Tegelijk ontstond het risico dat sommige, intern eensgezinde TN’s een onevenredig grote invloed konden krijgen. Het Hoofdbestuur (HB) wilde daarom zeggenschap over de samenstelling van het bestuur van de TN’s. Ondanks heftig protest van vijf actieve netwerken stemden het najaarscongres van 2024 hiermee in.

In 2019 verenigden VVD’ers van de rechtervleugel zich in de appgroep Klassiek Liberaal. Zij meenden dat premier Rutte te veel concessies deed aan de linksere coalitiepartners PvdA en – na 2017 – D66 en niet zijn best deed VVD-standpunten om te zetten in beleid. In 2024 ontstond voor de linkervleugel De Nieuwe VVD, waar de beslissing van Dilan Yeşilgöz om samen te werken met de PVV strijdig werd geacht met de liberale beginselen.

Beide groepen werden echokamers van gelijkgestemden. Wat als de deelnemers te fanatiek werden en de partij door polarisatie zou dreigen te scheuren?

Zomer 2024 zagen sommige leden de oplossing in ideologische herijking. In 1980 en in 2005 had de VVD een Liberaal Manifest gekregen. Door na te denken over wat het liberalisme inhield kon bepaald worden waar alle VVD’ers het over eens waren, in plaats van oneens.

Het hoofdbestuur omhelsde het idee, maar bij leden bekoelde het enthousiasme. Wat bedoeld was als initiatief van de basis werd al snel centraal aangestuurd. Najaar 2024, toen er eigenlijk nog niets op papier stond, werden enkele bijeenkomsten belegd. Voorjaar 2025 opnieuw, maar door vervroegde Kamerverkiezingen in oktober en gemeenteraadsverkiezingen afgelopen maart hadden veel actieve leden hun handen vol met andere dingen.

Vijf beginselen

Nu is er een concept-Manifest. Wijzigingsvoorstellen kunnen tot eind mei ingediend worden. Idealiter wordt de tekst op 13 juni aangenomen op het partijcongres.

Inclusief inleiding en conclusie telt het concept-Manifest negen hoofdstukken. Hoofdstuk 2 noemt vijf liberale beginselen: vrijheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid. De overige zes hoofstukken zijn thematisch.

Ook immigratie en integratie komen uiteraard aan bod. ‘Nieuwkomers die onze liberaal-democratische waarden niet aanvaarden hebben geen plek in Nederland,’ zo heet het. En: ‘Bij de toelating van immigranten houden we rekening met zowel de integreerbaarheid van het individu als de capaciteit van de samenleving om deze immigranten op te nemen.’

Vrijblijvend

Concreter wordt het niet en dat was kennelijk ook niet de bedoeling. In het concept-Manifest worden kool en geit gespaard en worden praktische keuzes behendig uit de weg gegaan. ‘Nederlander zijn is niet vrijblijvend,’ zo lezen we nog. Het Liberaal Manifest is dat helaas wel.

Liberalen geloven dat mensen, individueel of in vrijwillig groepsverband, zaken zelf kunnen regelen. De partijtop van de VVD doet daarentegen alle mogelijke moeite om te voorkomen dat leden onafhankelijk aan meningsvorming doen. Zolang dat zo blijft, kan de partij eigenlijk niet liberaal worden genoemd.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In het nieuwe Manifest van de VVD worden praktische keuzes behendig uit de weg gegaan verscheen eerst op Wynia's Week.

Even slecht als met de VVD gaat het met de Conservatieven in Engeland. Partijleider Kemi Badenoch is nu een campagne begonnen om kiezers terug te winnen. Haar twee speerpunten: Engeland uit het EVRM (het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens) én stoppen met het streven naar ‘netto nul’ CO2-uitstoot.

Extreme klimaatkosten blokkeren andere uitgaven

Kemi Badenoch spreekt vanuit de oppositie, maar de VVD is regeringspartij. Dat maakt het extra lastig voor Dilan Yeşilgöz om Kemi te volgen in het redden van haar partij. Maar ‘netto nul’ is met haast in het VVD-belang. Minister Eelco Heinen bouwt zijn hele reputatie op een verantwoordelijke begroting. Het zijn de extreme klimaatkosten die urgente andere uitgaven blokkeren.

Met een campagne tegen ‘netto nul’ kan minister Heinen voorrekenen hoeveel miljarden dan beschikbaar komen voor dringende noden. Hij kan beloven dat de hypotheekrente aftrekbaar blijft – ook beter om belastingontduiking door directeur-grootaandeelhouders (DGA’s) niet nog meer aan te moedigen. Hij kan de belasting en accijns op energie flink verlagen. Hij krijgt ruimte voor serieus armoedebeleid zonder hogere belastingen.

En ‘netto nul’ laten varen is vooral gewenst om deze logische reden: De VS heeft ‘netto nul’ al lang afgeschaft. China en India hebben hoge economische groei nodig voor hun politieke stabiliteit en willen dus geen grote offers brengen voor ‘netto nul’. Zelfs een rijk land als Zuid-Korea stookt nog zestig kolencentrales voor goedkopere energie. We kunnen dat allemaal betreuren, maar het gevolg is faillissementen in Nederland vanwege de handicaps voor ons Nederlands bedrijfsleven.

Nergens in het EU-klimaatverdrag staat dat de doelstelling van ‘netto nul’ ook voor iedere lidstaat apart moet gelden. Polen heeft al verklaard dat ‘netto nul’ niet geldt voor Polen. Polen voert nu ook actie om het Europees Emissiehandelstelsel (ETS, de ‘Timmermans-tijdlijn’ voor almaar stijgende EU-belasting op energie) aan te passen. De Poolse minister noemt aanpassing ‘heel waarschijnlijk’.

EU-landen gaan straks de schuld geven aan Trump en Xi

Nederland heeft ‘netto nul’ in de eigen klimaatwet toegevoegd, maar wij hebben wel een groot vliegveld en een grote haven die ook andere landen bedienen. Finland, daarentegen, heeft heel veel bos, een bescheiden vliegveld en achttien Finnen per km2 tegen vijfhonderdveertig Nederlanders.

Er komt een tijd dat minister Heinen gaat proberen om de Finnen te overtuigen een deel van onze financiële klimaatlast over te nemen. Finland zal dan riposteren dat Nederland meer moet uitgeven aan defensie. Zulke gesprekken worden nare nachtelijke vergaderingen in Brussel en steeds meer EU-politici gaan dan hun eigen kiezers overtuigen dat het allemaal de schuld is van Trump, Xi Jinping, Modi en zelfs van andere EU-landen dat ze met spijt ‘netto nul’ in eigen land moeten opgeven.

Met opgeven gouden standaard was Nederland het laatste

In de monetaire economie is er een historische parallel. Nederland was ooit op de ‘gouden standaard’, een monetair stelsel waarbij landen beloven dat hun papiergeld kan worden ingeruild voor goud tegen een stabiele prijs. Nadat Engeland daar in 1931 mee had gebroken en had gedevalueerd, was Engeland dus goedkoper en kon beter concurreren.

Nederland wilde betrouwbaar blijven, hield de belofte van de gouden standaard nog vijf jaar langer vol en minister P.J. Oud devalueerde als laatste (met Zwitserland) pas in september 1936. (Voor de jongeren onder ons: Oud was later de oprichter en politiek leider van de VVD.) Daardoor was bij ons de werkloosheid langduriger en hoger dan in de landen die eerder uitstapten. We deden onszelf grote schade aan door vijf jaar hardnekkig vast te houden aan een ideaal dat door acties van andere landen onhaalbaar was geworden.

Kom met verantwoordelijk klimaatbeleid

Eenzelfde rampzalig scenario dreigt wanneer Nederland het land wordt dat ‘netto nul’ het langst blijft volhouden in de EU. De duurste benzine en elektriciteit en daardoor steeds meer failliete bedrijven en stijgende armoede. Om dat te voorkomen kunnen VVD, JA21, SGP en BBB nu een verantwoordelijk klimaatbeleid voorstellen:

– ‘Netto nul’ uit de Nederlandse klimaatwet. Aansluiten bij Polen en Italië en grondige aanpassing eisen van de ‘Timmermans tijdlijn’ voor almaar hogere EU-belasting op energie.

– Opwarming van de aarde serieus blijven nemen, want VVD, JA21, SGP en BBB zijn geen ‘klimaatontkenners’ zoals PVV en FvD, maar dokters die de patiënt willen redden zonder hem dood te laten bloeden.

– Onmiddellijk starten met kleine en middelgrote kerncentrales. Eén ronde van juridische procedures alleen voor aanwonenden. Geen rechtstoegang voor Greenpeace en Johan Vollenbroek. Snel miljarden sparen op het elektriciteitsnet door kleinere kerncentrales dicht bij verbruikers te brengen.

– Vier grote kerncentrales. In Frankrijk is in vijftig jaar grootschalig nucleair nog nooit iets naars gebeurd. Veiliger dan waterstof en beter voor het milieu dan wind op zee.

Doe niet paniekerig

– Het risico op stijging van de zeespiegel niet absurd opblazen – zoals nu weer voor Bonaire – maar accepteren dat de bestaande klimaatmodellen dat niet kunnen voorspellen. Zie hier. We moeten voor een mogelijke toekomstige noodsituatie niet paniekerig doen over ongefundeerde opgeblazen cijfers, maar werken aan innovatieve research tegen verdere afbrokkeling van de ijskappen op Groenland en West-Antarctica.

– Stoppen met gevaarlijke waterstof, oneconomische CO2-opslag en extra wind op zee. Dat maakt geld vrij voor goedkopere benzine, diesel en elektriciteit om de economische groei weer te herstellen en zo beter voorbereid te zijn op de toekomst.

Volgende week meer over klimaatbeleid zonder ‘netto nul’.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als Yeşilgöz en Heinen de VVD willen redden moeten zij stoppen met netto-nul CO2-uitstoot verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat komt deels doordat vaak schimmige belangengroepen er alles aan doen om de immigratie in stand te houden. Eerder brachten we de asiellobby in kaart. Nu besteden we aandacht aan de lobby voor (meer) arbeidsmigranten, met een centrale rol voor Frank van Gool.

Publieksvraag arbeidsmigratie

Tijdens het SBS-verkiezingsdebat van 2023 stelde een man uit het publiek aan Pieter Omtzigt (NSC) een vraag over arbeidsmigratie. Omtzigt was zeer kritisch op arbeids- en studiemigratie en pleitte voor beperkingen. De vraag van de man in de studio luidde als volgt:

‘We hebben in Nederland arbeidsmigranten nodig die schappen in de winkels vullen. We hebben arbeidsmigranten nodig in de techniek en in de zorg. […] Hoe gaat u het oplossen als er minder arbeidsmigranten komen?’

De vervolgvraag: ‘De arbeidsmigranten die hier tijdelijk zijn, wonen in verkamerde woningen. Dat moeten we hier niet hebben. We moeten die mensen aan hun woonbehoefte voldoen. […] Wat gaat Omtzigt doen om ervoor te zorgen dat er heel snel mooie woonlocaties worden gebouwd?’

Die vraag kwam niet van een ‘bezorgde burger’ of een ‘zwevende kiezer’, maar van multimiljonair Frank van Gool. Van Gool verdiende (en verdient) als oprichter en CEO van uitzendbureau OTTO Work Force en KaFra Housing zelf een fortuin met het binnenhalen én het huisvesten van arbeidsmigranten in Nederland. Duidelijk was tijdens het verkiezingsdebat al dat Van Gool zelf maar liefst €100.000 gedoneerd had aan de verkiezingscampagne van de VVD en dat twee van zijn medebestuurders bij OTTO elk €50.000 hadden gedoneerd. Duidelijk werd ook dat Van Gool het telefoonnummer had van fractievoorzitter Yesilgöz.

Schattingen arbeidsmigranten in Nederland

Op dit moment telt Nederland volgens schattingen van de overheid ruim 700.000 arbeidsmigranten. Volgens het onderzoeksbureau Intelligence Group telt de Nederlandse arbeidsmarkt in werkelijkheid rond de 1,7 miljoen buitenlandse werknemers. En jaarlijks komen er nog altijd tienduizenden arbeidsmigranten bij. Dat is inclusief kennismigranten, gedetacheerde buitenlandse werknemers in dienst van buitenlandse werkgevers, illegale derdelanders, maar ook Oekraïense vluchtelingen en internationale studenten. Uit cijfers van het CBS blijkt dat van de 767 duizend arbeidsmigranten in 2020 ongeveer 44 procent werkte in de logistiek, 19 procent in de tuinbouw en 13 procent in de voedingsindustrie.

Grote spin in het web

Van Gool is een grote spin in het web van de arbeidsimmigratielobby. Het door hem opgerichte OTTO Work Force is het grootste uitzendbureau voor arbeidsmigranten in Europa. Waar het bedrijf in 2005 een omzet behaalde van €46 miljoen, was dat in 2024 meer dan €1 miljard. Onder meer Jumbo en Albert Heijn zijn grote partners van Van Gool: de distributiecentra van beide supermarkten draaien op arbeidsmigranten van OTTO. Van Gool verliet OTTO in 2025, maar is nog altijd nauw betrokken bij het uitzendbureau.

Van Gool is ook oprichter en tot op heden CEO van KaFra Housing, een bedrijf dat het volledige huisvestingsproces – van vergunning tot realisatie – regelt voor arbeidsmigranten, maar ook voor asielzoekers. Ook heeft hij zijn eigen vliegmaatschappij genaamd KiMi Aviation. Tot zijn passagiers behoren onder anderen Mark Rutte en Ursula von der Leyen.

Omdat hij er zelf zijn miljoenen mee verdient, komt Van Gool sterk op voor de arbeidsmigrant. Daarvoor maakt hij vooral gebruik van zijn politieke lijntjes. In 2023 nam Van Gool de oud-ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers in dienst bij OTTO als ‘Strategisch Adviseur Circulaire Arbeidsmigratie’. Sindsdien is Segers regelmatig in de media te vinden om te pleiten voor arbeidsmigratie, ook van buiten Europa.

Ook oud-VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff is enkele jaren geleden door Van Gool binnengehaald, maar dan bij KaFra Housing. Zijn rol is om politieke partijen en de maatschappij zover te krijgen dat er ‘Flex Homes’ worden gerealiseerd voor arbeidsmigranten. Bij een recent KaFra evenement deed Dijkhoff de uitspraak dat ‘als elke gemeente een weiland aanwijst voor wat grootschalige huisvesting (voor arbeidsmigranten), dan heeft iedereen een dak boven zijn hoofd.’

(Al eerder schreef Wouter Roorda in Wynia’s Week over Van Gools neusje voor politieke relaties. Lees dat hier.)

Afkopen bezwaren omwonenden

KaFra Housing bouwt er inmiddels flink op los. Op ruim 20 locaties worden duizenden arbeidsmigranten en asielzoekers gehuisvest in Flexwoningen, KaFra wooncomplexen en KaFra Towers: allemaal huisvestingconcepten van KaFra. En allemaal worden deze woningen in een bijzonder snel tempo gerealiseerd: ‘Dankzij de modulaire opzet van onze nieuwbouwconcepten kunnen wij deze over het algemeen binnen 9 maanden na vergunningafgifte realiseren.’

Projecten van KaFra stuiten nog weleens op bezwaren van omwonenden. In het glastuinbouwgebied Californië in Venlo zou KaFra een heel Mobile Home Park bouwen: maar liefst 200 flexwoningen voor 800 arbeidsmigranten – inmiddels 400 arbeidsmigranten en 400 Oekraïense vluchtelingen. Omwonenden dienden daartegen bezwaar in vanwege mogelijke overlast en impact op de leefomgeving in de buurtschap.

Die bezwaren werden door Van Gool afgekocht: ieder adres kreeg een geldbedrag tussen de 4000 en 6000 euro, bedoeld om de ‘nodige aanpassingen’ te doen. Volgens Van Gool: ‘Voor de een zijn dat de kosten om straks aan te sluiten op de riolering die we gaan aanleggen bij de flexwoningen, voor de ander is dat het wegnemen van een gevoel van onveiligheid door bijvoorbeeld een camera op te hangen.’ Het vermoeden bestaat dat dit niet de eerste keer is dat KaFra omwonenden afkoopt.

‘Arbeidsmigratie werkt’

Van Gool is lang niet de enige die ijvert voor arbeidsmigratie. Ingrid Thijssen, tot voor kort voorzitter van VNO-NCW, deed niet lang geleden nog de uitspraak dat er ‘geen tomaat op je bord’ ligt zonder arbeidsmigranten, en dat het ‘belang van arbeidsmigratie de komende jaren alleen maar zal toenemen’. In 2023 schreef Antoine Reijnders, beleidssecretaris voor zowel VNO-NCW als MKB-Nederland, een column waarin hij stelde dat, ‘of we het nou leuk vinden of niet’, Nederland migranten nodig heeft. Ook van buiten de EU.

Zo is er ook de Stichting Ontmoet de Arbeidsmigrant. Deze heeft de campagne ‘Arbeidsmigratie werkt’ opgezet. Doel van de campagne is om het belang van arbeidsmigratie voor Nederlanders aan te tonen en aan te sturen op ‘kennismaking’ tussen Nederlanders en arbeidsmigranten. Partners in de campagne zijn de twee grootste brancheorganisaties van uitzendbureaus in Nederland: de NBBU (Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen) en de ABU (Algemene Bond Uitzendondernemingen). Ook de ZLTO, de belangenorganisatie voor agrarische ondernemingen in Zuid-Nederland, is aangesloten. Net als OTTO Work Force, KaFra Housing (Van Gool zelf zit in het bestuur van de Stichting), de ministeries van Buitenlandse Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en vele gemeenten.

VVD-netwerk

De voorzitters van de NBBU en de ABU zijn oude vertrouwde politici van de VVD. NBBU-voorzitter is oud-fractievoorzitter en oud-minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra. ABU-voorzitter is oud-VVD-staatssecretaris en -minister Bruno Bruins. Bruins was onlangs nog op visite bij VVD-minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) om zijn inspiratiegids Laat Talent Werken aan de minister te presenteren. De inspiratiegids gaat onder meer in op het belang van een ‘inclusievere arbeidsmarkt’ en het inzetten van asielzoekers op de arbeidsmarkt.

Nog in 2025 veegde demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Mariëlle Paul (VVD) de afschaffing van de huisvestingsregeling – de mogelijkheid voor werkgevers om een kwart van het loon van arbeidsmigranten in te houden in ruil voor huisvesting – van tafel. Een feestje voor de arbeidsmigratielobby, aangezien de werkgevers flink profiteren van deze regeling.

Prangende vragen over transparantie en invloed

Er is een nauwe verwevenheid waarneembaar tussen bedrijfsleven, politiek en belangenorganisaties rondom arbeidsmigratie. Ze roepen prangende vragen op over transparantie en invloed. Het belang van arbeidsmigratie lijkt vooral te worden onderstreept door mensen en organisaties die ook financieel belang hebben bij arbeidsmigranten. Frank van Gool heeft er zijn geld en aanzien aan te danken, en veel politici lijken er ook een goede baan aan over te houden (Segers, Dijkhoff, Zijlstra en Bruins, om maar een paar te noemen).

De lobby is echter nog uitgebreider dan slechts uitzendbureaus en de grote werkgevers. Ook in het hoger onderwijs wordt gelobbyd voor migranten. Zowel arbeids- als studiemigranten. In een volgend artikel zal daar uitvoeriger op worden ingegaan.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De arbeidsimmigratielobby: miljonairs, politici en uitzendbureaus halen met succes tienduizenden arbeidsmigranten per jaar naar Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarover gaat het in dit WWTV-gesprek van SYP WYNIA met PATRICK VAN SCHIE, de directeur van de Teldersstichting, ‘wetenschappelijk bureau en liberale denktank van de VVD’. Het gesprek is ook te beluisteren als podcast.

Vrijzinnig, maar niet liberaal

Er is heel wat liberaals in de Nederlandse samenleving geslopen, maar tegelijkertijd is er geen enkele Nederlandse partij voluit als liberaal te kenschetsen, zo blijkt uit het gesprek met Van Schie. Zelfs de VVD is niet alleen maar liberaal. Zo was P. J. Oud, de bekendste oprichter – en langere tijd partijleider – van de VVD, eigenlijk géén liberaal, maar een vrijzinnig-democraat. En vrijzinnig-democraten wilden weliswaar geen socialist zijn, maar ook zeker geen liberaal, benadrukt Patrick van Schie, die promoveerde op het vooroorlogse liberalisme in Nederland.

Frits Bolkestein – VVD-leider in de jaren ’90 – was dan wel voluit liberaal, maar nadien en ook in de Ruttejaren bladderde het liberale gehalte van de VVD af, geeft Van Schie toe. Hij zegt dat voor veel VVD’ers ‘besturen’ vaak belangrijker is dan het eigen beginselprogramma uitdragen. Daar wordt een prijs voor betaald, zeker toen door VVD-bewindslieden als Sophie Hermans en Christianne van der Wal een klimaat- en stikstofbeleid werd doorgevoerd dat moeilijk liberaal kan worden genoemd.

Van Schie: ‘Klimaatbeleid dat zich vertaalt in een planmatig stelsel dat de burger voorschrijft hoe te leven met dwang en met verplichte warmtepompen is niet liberaal, maar eerder onliberaal. Het stikstofbeleid heeft eveneens de kenmerken van een planeconomie met van bovenaf gedicteerde doelen.’

Dan heeft de VVD de laatste jaren bovendien een afgetekende vleugel van D66-gezinde kaderleden – ‘Dijkhoffianen’ – die zich scherp afzetten tegen alles wat ‘populistisch’ zou zijn en bijvoorbeeld gekant waren tegen de keuze van de huidige partijleider Dilan Yesilgöz om te gaan regeren met de PVV.

Een liberalere VVD is een succesvollere VVD

Van Schie stelt dat de VVD succesvoller zou kunnen zijn door minder opportunistisch te zijn en zich nadrukkelijker als liberaal te presenteren. Hij illustreert dat door de successen van Frits Bolkestein, die van de VVD bij de Statenverkiezingen van 1995 voor het eerst de grootste partij van het land maakte. Van Schie: ‘Het willen besturen zonder herkenbare liberale reflexen heeft juist voorkomen dat de VVD verder groeide.’

D66 noemt zichzelf de laatste kwart eeuw – overigens zeer tegen de zin van de PvdA-gezinde partij-oprichter Hans van Mierlo – ook liberaal, zij het dan ‘sociaalliberaal’. Patrick van Schie vindt D66 echter geen liberale partij. Als zelfbenoemde opvolgers van de vooroorlogse vrijzinnig-democraten – die geen liberaal wilden zijn – en na de oorlog onder leiding van P. J. Oud aanvankelijk opgingen in de PvdA – is D66 al niet liberaal, zegt Van Schie. ‘D66 is zich sinds 1998 dan wel sociaalliberaal gaan noemen. En die liberale stroming heeft wel degelijk bestaan. Maar het is nooit gebleken wat dat voor D66 betekende.’

Macron liberaal?

In Europees verband werken VVD en D66 trouwens samen in de partij ‘Renew’ dat vooral het stempel draagt van de Franse president Macron, wiens carrière begon in de Socialistische Partij. Van Schie: ‘Liberale wortels, die heeft Macron niet.’

Als zelfs de liberale vezels van de VVD niet altijd even helder zijn, wat is er dan over van de – tot ruim een eeuw geleden – vaak machtige liberale zuil? Het valt niet mee, moet ook Patrick van Schie toegeven. ‘Ik denk dat ook niet ieder VVD-lid en zelfs niet ieder VVD-kaderlid geheel doordrongen is van het liberalisme.’

Wat ook niet helpt, is dat het liberalisme heden ten dage onder druk staat van zowel links, rechts als midden en tegelijk verwarrend genoeg geclaimd wordt door ‘opiniemakers’ en politici die er allemaal hun eigen betekenis aan geven. Zo keert links zich tegen ‘neo-liberalen’ die in zoverre niet bestaan dat nog nooit iemand zich zo heeft genoemd – het bestaat dus slechts als scheldwoord. Conservatieven verzetten zich op hun beurt tegen ‘links-liberaal’, doorgaans eveneens zonder dat duidelijk wordt wat daaronder dient te worden verstaan.

Opmerkelijk is dat een middenpartij als het CDA zich bij monde van leiders als Hugo de Jonge en Henri Bontenbal zo afzet tegen liberalen en tegen het liberalisme. Van Schie sluit niet uit dat het te maken heeft met het feit dat het CDA de laatste decennia steeds meer een gereformeerde partij is geworden en dat de machtige oprichter van de gereformeerde ARP, Abraham Kuyper, een geharnaste rivaal van de toenmalige liberalen was.

De grootste begripsverwarring over wat liberaal is komt echter uit de Verenigde Staten. Daar is het begrip ‘liberal’ in de loop van de 20^ste eeuw steeds meer naar links opgeschoven en wordt het vaak op één lijn gesteld met socialisme en zelfs met woke. En daar is weinig liberaals aan.

Wynia’s Week is er drie keer per week en iedere donderdag met een nieuwe WWTV. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Patrick van Schie: ‘De VVD kan wel wat meer liberalisme gebruiken’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Als de VVD in oktober zwaar had verloren bij de landelijke verkiezingen dan was zij geen partijleider meer geweest. Het verlies bleef beperkt tot twee Kamerzetels. Aangezien niemand met de PVV wilde regeren, werd de VVD met 18 zetels onmisbaar als tweede regeringspartij. Commentatoren beschouwen de VVD als ‘winnaar’ van de formatie. Is zij nu de onbetwiste VVD-leider?

Progressieve en conservatieve VVD’ers

Iedere politieke partij heeft intern verschillende stromingen. Vanaf de oprichting hebben sommige VVD’ers een voorkeur voor het politieke midden en samenwerking met de PvdA en later ook D66. Andere VVD’ers zien zichzelf eerder als rechts en regeren bij voorkeur met CDA en andere rechtse partijen. De eerste vleugel zou je ‘links’, ‘progressief’ of ‘sociaal-liberaal’ kunnen noemen, de tweede ‘rechts’, ‘conservatief’ of ‘klassiek-liberaal’. Al zijn er ook VVD’ers die zich niet in een van de twee vleugels herkennen, het ‘midden’.

Alle VVD’ers zijn voor een kleine overheid, vrije markt en zelfredzaamheid van het individu. Wel kun je bij een activiteit van milieunetwerk Liberaal Groen leden tegenkomen die raakvlakken hebben met D66 of misschien zelfs met GroenLinks. Partijgenoten die zich herkennen in Frits Bolkestein vind je bij het migratie- en integratienetwerk.

VVD-kiezers zijn misschien eensgezinder dan VVD-leden. Partijleiders met een rechts-conservatieve uitstraling, zoals Pieter Oud (1948-1963), Hans Wiegel (1971-1982) en Bolkestein (1990-1998) wonnen meer verkiezingen dan de sociaal-liberalen Joris Voorhoeve (1986-1989) en Hans Dijkstal (1998-2002). Rutte komt voort uit de D66-vleugel, maar voerde vanaf 2010 consequent rechtse verkiezingscampagnes.

Vanaf het parlementaire jaar 2021-2022 begonnen vooral rechtse partijleden zich af te vragen wat meer dan tien jaar premierschap van Rutte opgeleverd had. Welke partijstandpunten waren daadwerkelijk omgezet in beleid? In 2022 werd een nieuwe subgroep, Klassiek Liberaal, daarvan de spreekbuis. Vermindering van de asielinstroom werd een speerpunt en was voor Rutte in 2023 aanleiding om uit zijn eigen regering te stappen.

Yeşilgöz’ besluit om samenwerking met de PVV niet langer uit te sluiten kwam deels voort uit de overweging dat het onwaarschijnlijk was dat over asiel overeenstemming bereikt kon worden met partijen als D66 en GroenLinks-PvdA. Dit besluit viel goed bij de rechtervleugel. In de linkervleugel en in het midden bestond bezwaar tegen het ondemocratische gehalte (geen interne democratie, Geert Wilders enig lid) van de PVV. Die critici verenigden zich in 2024 in De Nieuwe VVD.

Verschil van mening

Liberalen prijzen zichzelf om hun vermogen om met elkaar van mening te verschillen en elkaar toch te blijven respecteren. Het maakt wel verschil hóe kritiek wordt geuit. Net als bij een huwelijk houd je de vuile was liever binnen. Als je toch naar de media stapt, dan pas nadat je het intern hebt aangekaart.

Frans Weisglas en Ed Nijpels waren ongelukkig met de PVV-samenwerking. Weisglas sprak zich uit op de Algemene Vergadering bij partijcongressen, Nijpels via de media. Na verloop van tijd maakte partijvoorzitter Eric Wetzels (2022-2025) standaard de grap dat de vergadering op tijd afgelopen moest zijn, ‘anders komt Ed te laat bij de talkshow’.

Om die reden sneed Klaas Dijkhoff zich in de vingers door in 2025 medeoprichter en uithangbord te zijn van Voor Ons Nederland, een denktank die met een beroep op de ‘milde meerderheid’ pleitte voor samenwerking van ‘democratische’ partijen. Vooral de VVD-rechtervleugel beschouwde die als een poging om van buitenaf de partij te beïnvloeden, door in campagnetijd te pleiten voor een andere koers dan die van de zittende partijleider.

Radicale partijen

Wie denkt dat Yeşilgöz het verbruid heeft bij vooruitstrevende partijgenoten, vergist zich. Hun kritiek betrof niet haar als persoon, maar haar inhoudelijke keuze om met de PVV samen te werken. En het verbaasde sommigen dat zij in campagnetijd ook GL-PvdA uitsloot, op dat moment de democratische partij met de meeste leden. Daarmee práát je toch eerst, dan blijkt vanzelf wel of de standpunten te veel verschillen.

Yeşilgöz erkende afgelopen zomer dat regeren met de PVV een vergissing was. Op hun beurt erkennen progressieve VVD’ers dat veel partijgenoten het graag met de PVV wilden proberen. Nu ook veel rechtse VVD’ers dat niet voor herhaling vatbaar vinden, is de kous af.

Inmiddels zijn ook de gemeenteraadsverkiezingen achter de rug. De afdeling Amsterdam vormt van oudsher een links-liberaal eiland binnen de VVD. Toch ontging het ook deze ‘paarse’ VVD’ers niet dat de Amsterdamse GroenLinks-lijsttrekker Zita Pels radicale standpunten innam.

Ook op het centrum gerichte VVD’ers vinden dat binnen de fusiepartij de PvdA verdwijnt, GroenLinks domineert en ook radicaler wordt. PVV en Forum voor Democratie (‘ondemocratisch’) moeten principieel uitgesloten worden, met andere partijen praat je eerst. Maar zij erkennen dat samenwerking met de centrumlinkse PvdA gemakkelijker was geweest dan met de huidige tendens binnen de fusiepartij.

Met de PVV wordt niet opnieuw samengewerkt, GroenLinks-PvdA riskeert zichzelf buiten te sluiten. Er is voor VVD’ers minder om over van mening te verschillen.

Asielwetgeving

Op één punt na. Volgens Reinier Geerligs, voorzitter van Klassiek Liberaal, heeft de VVD verkeerd onderhandeld. De Spreidingswet blijft bestaan, terwijl vermindering van de asielinstroom afhankelijk is van de vraag of er in de Eerste Kamer een meerderheid bestaat voor de strengere asielwetgeving. De VVD had erop moeten aandringen dat ook D66- en CDA-senatoren vóór gaan stemmen, of dat er een Plan B is voor als dit niet gebeurt.

VVD’ers van de ‘Wiegel en Bolkestein’-vleugel vonden dat premier Rutte van 2012 tot 2021 niet leverde op aloude VVD-standpunten. Vicepremier Yeşilgöz en fractievoorzitter Ruben Brekelmans moeten dit nu wel doen, bijvoorbeeld op asiel en Box 3. Geerligs: ‘Dilan Yeşilgöz moet een rechts-liberaal profiel vormgeven in een links kabinet.’

Bij de VVD is de fractievoorzitter in de Tweede Kamer doorgaans partijleider. Alleen Hans Wiegel werd na vier jaar ministerschap (Van Agt/Wiegel, 1977-1981) opnieuw lijsttrekker. In het nieuwe kabinet werd Yeşilgöz minister van Defensie. Betekent dit dat fractieleider Brekelmans haar opvolger wordt?

Niemand binnen de VVD ziet dat zo. Voor allebei geldt dat ze net een nieuwe functie hebben gekregen en zich daarin eerst moeten bewijzen. Volgens Bakir Lashkari, die zichzelf tot het midden rekent, heeft de VVD alleen maar een nieuwe fractievoorzitter. Over het VVD-leiderschap zal het congres beslissen.

Vanwege gemeentelijke coalitieonderhandelingen willen weinig bronnen bij naam genoemd worden. Zowel links als rechts zijn er enkelingen die verwachten dat Yeşilgöz niet opnieuw aantreedt. Voor progressieve VVD’ers reden te meer om geen oude koeien uit de sloot te halen.

Brekelmans het vaakst genoemd

Als zij wél partijleider wil blijven, maakte Yeşilgöz het zich moeilijker door een ministerpost te aanvaarden waarvoor zij veel in het buitenland zal verblijven. Brekelmans bewees zich als bestuurder op een ministerie dat aansloot op zijn kennis van buitenland en defensie, maar kan hij zich binnenlandse thema’s eigen maken?

Yeşilgöz is iemand waar je voor of tegen bent. Vincent Karremans ligt goed bij rechtse VVD’ers, maar heeft nog weinig landelijke ervaring. Eelco Heinen wordt gezien als iemand die liever vakminister blijft dan partijleider wordt. Vanwege zijn rustige uitstraling wordt Brekelmans nog het vaakst genoemd als eventuele lijsttrekker. Maar het kabinet zit nog maar een maand, er kan nog veel gebeuren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Dilan Yeşilgöz heeft het zich moeilijk gemaakt door minister van Defensie te worden. Maar voorlopig blijft ze VVD-leider. verscheen eerst op Wynia's Week.