Hoewel er nog geen datum is geprikt voor de officiële opheffing van de PvdA, staat in grote lijnen al wel vast hoe zal worden teruggeblikt op de historische verdiensten van de partij. Toenmalig partijvoorzitter Nelleke Vedelaar deed dat al in 2021, bij het 75-jarig bestaan van de PvdA. ‘Als je je realiseert wat we hebben bereikt, de opbouw van de verzorgingsstaat, de invoering van de AOW, vrouwenemancipatie, dan kunnen we daar trots op zijn,’ zei ze.

Zo op het eerste gezicht leek dat een adequate opsomming. Toch zou voormalig PvdA-premier Willem Drees, de legendarische ‘vader van de AOW’, direct hebben geprotesteerd. ‘Verzorgingsstaat’ vond hij namelijk een totaal verkeerd begrip. Drees geloofde niet in een samenleving waar uitkeringen de plaats in konden nemen van zelf werken. Niet een verzorgingsstaat maar een ‘waarborgstaat’ diende daarom bestaanszekerheid te verschaffen.

Geen koploper

Dan het punt van de vrouwenemancipatie. Is dat inderdaad een typische PvdA-verdienste?

Zeker, op papier heeft de PvdA zich altijd sterk gemaakt voor de ‘gelijkberechtiging der vrouw’,  zoals dat vroeger heette. Maar bij het laten debuteren van vrouwen op hoge politieke posten liep de partij niet bepaald voorop. Een paar voorbeelden:

Niet de PvdA, maar de katholieke KVP leverde Neerlands eerste vrouwelijke staatssecretaris – Anna de Waal, in 1953 – en daarna ook de eerste vrouwelijke minister: Marga Klompé, in 1956.

Niet de PvdA, maar de VVD tekende voor de eerste vrouwelijke partijvoorzitter: Haya van Someren, in 1969.

Niet de PvdA, maar de VVD en D66 schoven de eerste vrouwelijke vicepremiers naar voren: Annemarie Jorritsma en Els Borst, in 1998.

Met PvdA-vrouwen die wél doorstootten tot de (sub)top liep het bovendien opvallend vaak verkeerd af.

Irene Vorrink, de enige vrouwelijke PvdA-minister in het kabinet-Den Uyl (1973-1977), kwam op haar departement Volksgezondheid en Milieuhygiëne niet uit de verf, disfunctioneerde daarna nog anderhalf jaar als wethouder van Amsterdam en keerde in 1979 de politiek definitief de rug toe.

Partijvoorzitter Marjanne Sint genoot van een fietsvakantie in Toscane toen de PvdA in de zomer van 1991 dreigde te imploderen als gevolg van onenigheid over de WAO. Haar onbereikbaarheid werd haar zwaar aangerekend: ze moest vertrekken.

Staatssecretaris van Sociale Zaken Elske ter Veld nam in 1993 huilend afscheid van het Binnenhof omdat ze de PvdA-Tweede-Kamerfractie niet bijtijds zou hebben ingelicht over haar plan een korting op de bijstandsuitkering van jongeren door te voeren.

PvdA-minister van Binnenlandse Zaken Ien Dales overleed in 1994 aan een harstilstand. Nogal uitzonderlijk, want de afgelopen tachtig jaar verwisselden slechts zeven bewindspersonen ‘in functie’ het tijdelijke met het eeuwige.

Marijke van Hees zag zich in 2000 gedwongen af te treden als partijvoorzitter, nadat een voormalig functionaris van het PvdA-partijbureau leugens over haar declaratiegedrag had gepubliceerd in Vrij Nederland.

‘Turbo Tineke’

Tineke Netelenbos werd de meest gehate vrouw van Nederland toen ze als minister van Verkeer en Waterstaat (1998-2002) tolheffing probeerde te lanceren ter oplossing van de fileproblematiek. ‘Turbo Tineke’ werd vervolgens gepasseerd als kandidaat-commissaris van de koningin in Noord-Holland en deed in 2003 een zeer vergeefse gooi naar het lijsttrekkerschap van de PvdA bij de Europese verkiezingen.

Vakbondsvrouw Karin Adelmund werd in 1994 naar het Binnenhof gehaald om het sociale gezicht van de PvdA op te vijzelen. Minister van Sociale Zaken mocht ze van partijleider Wim Kok echter niet worden. Als staatssecretaris van Onderwijs (1998-2002) voldeed ze vervolgens niet aan de verwachtingen. Adelmund overleed in 2005 op pas 56-jarige leeftijd aan een hartstilstand.

Jeltje van Nieuwenhoven volgde in 2002 Ad Melkert op als PvdA-fractievoorzitter, maar legde het af tegen Wouter Bos in de strijd om het partijleiderschap. Ze sloot haar politieke loopbaan af als fractievoorzitter in de Haagse gemeenteraad.

Voormalig CPN-activiste en oud-vakbondsbestuurder Ella Vogelaar werd in 2007 PvdA-minister voor Wonen, Wijken en Integratie. Al in 2008 zegde partijleider en vicepremier Wouter Bos het vertrouwen in haar op. Geplaagd door depressies maakte ze in 2019, op 69-jarige leeftijd, een einde aan haar leven.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 was Nebahat Albayrak, de Turks-Nederlandse nummer twee van de PvdA, de onbetwiste kampioen voorkeurstemmen: ze vergaarde er 129.005. Maar toen ze zich in 2012, na het vertrek van Job Cohen, kandidaat stelde voor het partijleiderschap, kreeg Albayrak bij een ledenraadpleging slechts 8,2 procent van de stemmen, fors minder dan Diederik Samsom (54,0) en Ronald Plasterk (31,6). Een paar weken later besloot ze het Binnenhof te verlaten.  

In 2021 kreeg de PvdA voor het eerst een vrouwelijke lijsttrekker: Lilianne Ploumen. Ze was nog nauwelijks gekozen, of partijprominent Bram Peper brandde haar in het openbaar af: ‘Ze doet het wel aardig, maar zo zijn er wel meer die het wel aardig doen. Er is meer nodig.’ Ploumen kwam bij de verkiezingen niet verder dan negen zetels en vertrok een jaar later van het Binnenhof. 

Tussen 2016 en 2021 was PvdA-boegbeeld Khadija Arib voorzitter van de Tweede Kamer. In 2022 lekte uit dat het presidium van de Kamer een onderzoek naar haar had laten instellen vanwege mogelijk grensoverschrijdend gedrag. Kort daarna besloot Arib haar politieke carrière te beëindigen. Gebrek aan steun van haar fractiegenoten droeg aan dat besluit bij, schreef ze.

Nieuwe episode

Aan dit toch al weinig vrolijke verhaal werd vorige week een nieuwe episode toegevoegd. Na het vertrek van Frans Timmermans kreeg de Tweede Kamerfractie van GroenLinks-PvdA een uitgelezen kans om met een nieuw gezicht een frisse herstart te maken. Marjolein Moorman leek daarvoor de geknipte kandidaat: ruime politieke ervaring als wethouder en locoburgemeester in Amsterdam en getuige haar 154.742 voorkeurstemmen razendpopulair bij de achterban.

Maar de nieuwe fractievoorzitter werd de Haagse veteraan Jesse Klaver (105.361 voorkeurstemmen). ‘Heel logisch’, vond Moorman, een reactie waaruit viel af te leiden dat rode vrouwen de moed inmiddels in de schoenen is gezonken. Heel vreemd is dat niet.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Links heeft een chronisch probleem met vrouwen, ook Marjolein Moorman heeft het nu gemerkt verscheen eerst op Wynia's Week.

De term ‘middenkabinet’ moet verhullen dat het huwelijk tussen GroenLinks en PvdA eigenlijk een vijandige overname is. Frans Timmermans, die zichzelf al premier van gidsland Nederland waande, is opgevolgd door Jesse Klaver, het gezicht van GroenLinks. Tweede op de lijst, vroegere PvdA-wethouder in Tilburg Esmah Lahlah, bleek een brokkenpiloot. Daarop volgt Kati Piri, die beter past bij GroenLinks dan de PvdA, en vervolgens Lisa Westerveld, GroenLinks. Zo is de PvdA, een partij met een lange naoorlogse traditie, opgeslokt door GroenLinks. Enkel een bijziende kan deze fusiepartij ‘middenpartij’ noemen. De erfenis van Willem Drees, Joop den Uyl en Wim Kok is verdampt.

‘Neue Mitte’

De truc is niet nieuw. In Duitsland spreekt links van ‘die neue Mitte’. Het politieke midden bestond daar traditioneel uit de SPD aan de linkerzijde, en de CDU/CSU aan de rechterzijde. Later verschenen Die Grünen op het toneel en als restant van de voormalige DDR ook Die Linke. In 2021 werd de regering van Olaf Scholz (SPD) gevormd, met groenen en liberalen. Deze combinatie kwam eind november 2024 ten val. De groenen, net zo extreem als GroenLinks, herdoopten zich samen met de SPD tot ‘Die neue Mitte’. Links begon voortaan pas bij Die Linke, een nazaat uit het DDR-tijdperk. Daarmee waren CDU/CSU ‘rechts-radicaal’ en Alternative für Deutschland (AfD) ‘extreem-rechts’ en ‘fascistisch’. Daartegen demonstreerden vervolgens gesubsidieerde ngo’s zoals ‘Omas gegen Rechts’. Links herverkavelde de politieke kaart, noemde zichzelf ‘midden’ en verdoemde ‘rechts’.

In Nederland zijn politieke verschuivingen getalsmatig groter, maar is het patroon amper veranderd. Wie ‘midden’ neemt als breuklijn ziet op links enkele centrum-linkse en linksere partijen en op rechts het spiegelbeeld. De meeste kiezers die hun keuze veranderen, doen dat ófwel aan de linkerzijde óf aan de rechterzijde. Maar het verkeer over de breuklijn heen is gering. In Nederland stemt een derde tot ten hoogste 40 procent links en 60 procent rechts. De uitkomst is afhankelijk van de combinatie lijsttrekkers en dominerende thema’s, zoals wonen, werk, migratie, zorg, onderwijs enzovoort. De meeste kiezers richten zich op ‘bread and butter issues’ dichtbij huis.

‘Gaza’ trok grote vernielingen door het Nederlandse politieke landschap. Dat begon op 13 november 2023 toen Greta Thunberg een demonstratie van GroenLinks-PvdA in Amsterdam toesprak. Zij zou over klimaat spreken maar riep leuzen over Gaza. Tot vreugde van GroenLinks-aanhangers, terwijl de PvdA-aanhang de adem werd afgesneden. De taalvaardige Timmermans kwam woorden tekort. Daarna radicaliseerde zijn standpunt naar dat van GroenLinks. De traditionele joodse PvdA-aanhang werd over boord gegooid. Het overnameproces vorderde gestaag en eindigde met een verpletterende nederlaag op 29 oktober.  

CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal zou later in dezelfde val trappen met kritiek op Israël, wat in christelijke kring niet gebruikelijk is. Nadien maakte hij de fout islamitische scholen de hand boven het hoofd te houden met hun afwerende standpunt over homoseksualiteit. Bontenbal had de premierbonus in handen maar zwaaide té ver naar links. Voor DENK leek Gaza een cadeau, maar de raaskallende Stephan van Baarle werd niet beloond. De Partij voor de Dieren verliet het kippenhok en paradeerde met de Palestijnse vlag. De Tweede Kamer werd het toneel van carnavaleske voorstellingen, in de veronderstelling dat Israël luistert. Wellicht vervelend, maar de invloed van Nederland op de rest van de wereld cirkelt al eeuwen rondom het nulpunt.

In de VVD eist de breuklijn links-rechts Fingerspitzengefühl. Gaat de VVD-top té ver naar links dan verliest ze stemmen aan rechts. gaat ze té ver naar rechts dan verschijnen er boze oudgedienden op televisie. VVD-lijsttrekker Dilan Yeşilgöz veranderde het geweer te vaak van schouder. Eerst sloot ze de PVV uit waarna ze in juni GroenLinks-PvdA ‘een normale partij’ noemde. Dat laatste bezorgde haar een enorme neergang in de opiniepeilingen. Het keerpunt kwam toen ze GroenLinks-PvdA uitsloot, waarna ze uiteindelijk met slechts een klein verlies genoegen moest nemen. In de formatie komt Yeşilgöz het meest onder druk te staan.

Dolende christelijke kudde

Een bijkomende factor was de dolende christelijke kudde die zich onprettig voelde bij het CDA. In 2023 kwam die kudde in beweging en volgde de profetische leidsman Pieter Omtzigt met zijn Nieuw Sociaal Contract (NSC). De partij kwam uit het niets, maar verdween ook weer in het niets. De stemmen gingen grotendeels terug naar het CDA. Dat is niet naar het ‘nieuwe midden’, maar roulatie van stemmen bínnen het midden.

De ‘midden-discussie’ duikt vooral op omdat zich mogelijk een centrumrechtse coalitie aftekent van D66, VVD, CDA en JA21 met wellicht ook BBB. Vooral JA21 en BBB krijgen het predicaat ‘radicaal-rechts’. Nu GroenLinks-PvdA (de ‘geruzie-fusie’ is er nog niet) verliezer is en zich positioneert als ‘midden’, zijn JA21 en BBB in het linkse zonnestelsel ergens in de buitenkring: slecht, onaanvaardbaar. ‘Progressieve’ media propageren dat beeld want hun linkse lievelingen mogen niet buiten de boot vallen. JA21 en BBB zijn echter het resultaat van grotere partijen die steken lieten vallen: het CDA vervreemde zich van de boeren, terwijl JA21 zich nestelde tussen de PVV en de VVD. De traditionele partijen zeggen: die nieuwelingen kunnen niet besturen. Alsof PvdA, CDA, VVD en D66 daarin wél uitblonken. Er moet altijd politieke concurrentie zijn die falende partijen afstraft. Dat is democratie.

Natuurlijk hebben nieuwe partijen wel aanloopproblemen. Ooit bestond de Nederlandse ambtenarij uit ambtenaren die burgers dienden. Maar grote delen van de ministeries zijn gepolitiseerd en hoge ambtenaren zitten niet te wachten op bewindslieden van partijen die zij niet lusten.

Markant was het zeer leesbare boek(je) van Marjolein Faber: Mij krijgen ze niet klein. De PVV-politica werd minister van Asiel en Migratie op het ministerie van Justitie. Nu is Faber niet het meest diplomatieke type. Ze is recht door zee en dat zijn ministeries niet gewend. Zij werd gedoogd en tegelijk bureaucratisch tegengewerkt. Eigenlijk zat ze op dat ministerie geïsoleerd met slechts een medewerker en een woordvoerder. Het gros van de ambtenaren was het oneens met haar beleid, al verwierf ze in de loop van de tijd wel krediet. Rechtsere partijen hebben geen Hausmacht op een ministerie. Sterker nog: hoge ambtenaren vormen juist hun tegenmacht.

‘Kitchen cabinet’

In de Europese Commissie hebben commissarissen een zogenoemd kitchen cabinet van zes personen plus staf die het beleid van de commissaris doordrukken in het bureaucratische systeem. Als die commissaris alléén komt, is hij gevangene van het apparaat. Het kitchen cabinet geeft hem de nodige bestuurskracht.

Daaraan heeft het ontbroken in het kabinet-Schoof omdat vooral ministers van PVV-huize amper bestuurskracht konden ontwikkelen. De VVD werkte vanuit een netwerk en, zo blijkt uit de verhalen van Faber, gristen de hoofdprijs meestal weg onder de neus van de PVV’ers. Coalitiepartner NSC ontbrak het aan structuur en leek op een reizend circus. Kernprobleem: sommige ministeries zijn zo ‘verpolitiekt’ dat ze feitelijk onbestuurbaar worden zodra ander beleid wordt vereist. Gevolg: Den Haag ‘zit op slot’. Neem het ministerie van Buitenlandse Zaken. De woke-agenda regeerde, protesterend personeel stond voor de deur en boze ex-ambassadeurs verschenen in de media. Ooit het beste ministerie, nu verworden tot een linkse ngo.

Bestuurskracht is: ministers geven leiding, ambtenaren dienen en niet het omgekeerde.  

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!  

Donateurs kunnen nu ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht De partij van Drees, Den Uyl en Kok is overgenomen door de extremisten van GroenLinks – en dat levert niks op verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik ga niet op jouw partij stemmen. Maar ik hoop dat je toch deze waarschuwing leest over de woningbouw-paragraaf in jouw verkiezingsprogramma als een oprechte poging om die te redden.

Wat GL/PvdA wil met woningbouw – brede subsidies en corporatie-huurhuizen voor tweederde van de bevolking – is onmogelijk binnen de EU. Vreemd dat je dat was vergeten na zoveel jaren ervaring in Brussel. Nederland heeft al moeite om uit te leggen waarom een van de meest welvarende lidstaten een groter deel van de bevolking onderbrengt in sociale woningbouw dan overal elders (Kamerlid Jimmy Dijk van de SP deed in de Kamercommissie een wilde claim dat Oostenrijk nog meer sociale huisvesting heeft, maar dat geldt alleen voor Wenen, niet voor het hele land). Nederland is kampioen sociale huur in de EU.

Gun je geen vermogensbuffer aan meer gezinnen?

De EU eist dat gesubsidieerde woningcorporaties zich richten op de laagste inkomens: ‘Hoewel het DAEB-besluit de lidstaten toestaat steun te verlenen voor sociale huisvesting ….wordt in het besluit geen melding gemaakt van betaalbare huisvesting voor huishoudens met een middeninkomen.’ Toch wil jouw plan dat de woningcorporaties hun klantenbestand meer dan verdubbelen tot tweederde van de bevolking die dan een corporatiewoning mag huren. De EU kan dat niet toestaan omdat er een eerlijk speelveld moet blijven tussen corporaties, commerciële verhuurders en koopwoningen. Met twee op de drie huizen aangeboden door de corporaties worden andere partijen weggedrukt en dat is in strijd met open toetreding tot de woningbouw. Lees dit.

Is er een route naar veel meer huizen zonder vast te lopen op een EU-verbod? Allereerst moet je met je partij beslissen of een sociale huurwoning wel zo’n goed idee is voor gezinnen met een inkomen tussen 52 duizend en 93 duizend euro (zie hier voor de inkomens). Sinds 2000 is de gemiddelde eengezinswoning 363.000 euro in waarde gestegen. Goed onderhouden huurwoningen stijgen natuurlijk ook in waarde, maar het enige wat de huurder daarvan merkt is een hogere huur.

Zou jouw partij niet zo’n vermogensbuffer gunnen aan meer gezinnen? Geld om de kinderen te helpen, en om later, als de knieën het begeven, te kunnen kiezen voor een flat? Jouw partij praat graag over ‘welzijn’ in plaats van de kapitalistische rat race, maar geeft zo’n overwaarde niet langdurig sociaal welzijn aan de bewoners en hun familie?

En wat is de logica van GL/PvdA om per gemeente steeds dezelfde eisen te stellen voor het percentage corporatiehuizen? Ik geef één voorbeeld: Almere is rijker dan het gemiddelde van alle 342 Nederlandse gemeenten; naburig Lelystad zit in de onderste twintig procent (afgemeten aan het gemiddelde inkomen). Op de ‘woonaantrekkelijkheidsindex’ (ooit nog door mij opgestart) staat Almere bijna honderd plaatsen hoger dan Lelystad. Ik kom nog wel eens in Lelystad, en het centrum kan daar heel veel beter, rijker en vrolijker.

In Flevoland kost landbouwgrond 18 euro per vierkante meter. Bouw per 400 vierkante meter een leuke eengezinswoning en verkoop die voor 7200 euro grondkosten + 250.000 euro bouwkosten+opslag voor infra. Zie hier. Heel goed te betalen voor de middengroepen. Ligt het dan niet voor de hand om Lelystad te helpen met een groot programma van vrije-sector koopwoningen? Dan gaat Lelystad meer lijken op rijker, gelukkiger en beter ogend Almere.

Landelijke regie

Daar kun jij op vier manieren aan bijdragen, en misschien zijn de kiezers je dan wel dankbaarder dan wanneer je blijft eisen dat in elke gemeente de middengroepen op grote schaal gaan verhuizen naar sociale huur.

Ten eerste: houdt een landelijke regie op de woningbouw, want anders dicteert in Laren en Bloemendaal het eigenbelang van de villabewoners om er maar helemaal geen huizen meer bij te bouwen. Maar sta toe dat plaatsen als Lelystad, Heerlen en Terneuzen luxer bouwen dan bijvoorbeeld Woerden. Daar zijn geen extra ambtenaren voor nodig; gebruik de bestaande indices en geeft gemeenten een per gemeente vastgestelde bandbreedte voor hun percentage sociale huur – afhankelijk van hoe goed de gemeente er voor staat (maar nooit hoger dan onze nu al extreme 29 procent). Dat vereist beter nadenken bij jouw partij hoe ze woningbouw, stedelijke ontwikkeling en welzijn van de bewoners het best kunnen combineren.

Ten tweede: stop met lawaaierige windmolens op landbouwgrond. Een deel van die grond hebben we, ook in jouw visie, hard nodig voor woningbouw. Zonnepanelen op het dak zijn slimmer, want gaan niet ten koste van grond voor woningbouw. Zou dat denkbaar zijn voor GL/PvdA?

Tover suikerbietenvelden om in royale woonwijken

Ten derde: denk eens aan suikerbieten. De Financial Times meldt dat de bietenbouwers het moeilijk hebben. De suikerprijs is gedaald en de vraag naar suiker neemt af door gezondere voeding en ook doordat veel suiker wordt gebruikt voor het maken van chocola, en de vraag naar chocola is ingezakt vanwege hoge cacaoprijzen. Dat geeft politici zoals jij een opening om voor te stellen dat we hier en daar velden met suikerbieten omtoveren in royale woonwijken. Dat moet alles bij elkaar gunstig zijn voor het milieu (suikerfabrieken zijn energievreters), en verfraait het landschap (lelijke suikerbieten zijn geen inheems gewas maar komen uit Polen; Nederland heeft in verhouding nu nog de meeste hectares suikerbieten van heel West-Europa). Dit is makkelijk voor jouw partij: suikerboeren en grondspeculanten zijn geen jachtgrond voor links.

Tot slot – en dat past goed bij jouw partij – een beter grondbeleid. GL/PvdA schrijft: ‘De winsten van grondspeculanten gaan we beperken en inzetten voor woningbouw.’ De manier om dat te doen is niet nog weer een nieuwe ingewikkelde belasting, maar andere juridische regels voor grondverwerving. Zie daarover dit artikel.

Flevoland

Een laatste tip: begin in Flevoland, want daar is nog ‘stikstofruimte’, en start met de suikerbietenplantages. Sommige plantages zijn zelfs al in handen van de overheid en worden gepacht door de boeren; de makkelijkste en snelste manier om aan zeer betaalbare grond te komen voor woningbouw. Als dan het volgende kabinet eindelijk een juridische oplossing vindt voor de stikstof, kun je dezelfde formule elders laten werken (Nederland heeft 84.000 hectares suikerbieten, bouw op de helft daarvan, goed voor bijna een miljoen eengezinswoningen). Bouw huizen, beste Frans, maar dan op de goede manier.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Bouw huizen, beste Frans Timmermans, maar dan op de goede manier verscheen eerst op Wynia's Week.

Timmermans is de eerste in een reeks van lijsttrekkers tot aan de verkiezingen op 29 oktober, en het getuigt zeker van lef dat hij in een dergelijk programma wilde komen opdagen. Vandaag Inside is immers geen talkshow waarin hij op veel sympathie kan rekenen.

Maar Timmermans is dan ook een zeer ervaren, handige politicus met grote verbale gaven. Dat bleek al direct aan het begin van het programma, toen hij de heren van VI verraste met een echte Limburgse vlaai. Maar het bleek nog meer in de daaropvolgende uiteenzettingen. In vloeiende bewoordingen sprak hij over de problemen van de mensen en de noodzaak die concreet aan te pakken. Ook al wordt Wilders zelf als ‘dronken oom’ buitenspel gezet, de zorgen van zijn kiezers moeten serieus worden genomen. Ruiterlijk stak Timmermans de hand in eigen boezem door toe te geven dat het nog niet gelukt is de taal van de mensen te spreken, zoals Wilders, en met concrete oplossingen voor hun noden te komen. Er moet, zie hij, een ‘langetermijnplan’ komen ‘waar mensen in kunnen geloven’, maar ‘daar zijn we nog niet in geslaagd’.  

Joop den Uyl is terug

Mooie woorden, met verbale flair gebracht. Maar wat wil GroenLinks-PvdA nu concreet gaan dóen? Is dat realistisch en (ook financieel) haalbaar, en hoe verhoudt zich dat tot het beleid dat GroenLinks en de PvdA al jaren voorstaan en proberen door te voeren?

Wat allereerst opvalt is dat de portemonnee op klassiek-socialistische wijze wordt getrokken, dat wil zeggen de kosten (en dus lasten) zijn gigantisch maar kunnen kennelijk zonder problemen worden opgelegd. Joop den Uyl is terug en Willem Drees en Wim Kok zijn ver weg. Tel maar na (enkel op basis van wat Timmermans bij Vandaag Inside te berde bracht):

• Het ‘woningplan’ van GroenLinks-PvdA om de woningnood op te lossen kost ruim 36 miljard euro.
• Er komt een ‘enorme lastenverlichting voor mensen die werken’.
• Er moet fors geld worden vrijgemaakt om boeren in de buurt van natuurgebieden uit te kopen. Dan kan het stikstofslot er binnen één à twee jaar af.
• De noodzakelijke enorme investeringen in het stroomnetwerk moeten vooral worden gericht op stroom uit zee.
• De onderwijsbezuinigingen van het kabinet-Schoof moeten worden teruggedraaid.
• Er moeten meer innovatiefondsen komen.
• De Spreidingswet moet worden doorgevoerd zodat er in elke gemeente azc’s komen. Dat is de oplossing voor het asielprobleem. Over de extra kosten van die honderden kleine azc’s, met bijbehorende voorzieningen en te nemen maatregelen, werd door Timmermans niet gerept.

Zelden zal er in een uitzending van pakweg een uur zo met geld gesmeten zijn. (De extra uitgaven voor Defensie, waar GroenLinks-PvdA na decennialang bezuinigingen te hebben bepleit nu ook voorstander van is, kwamen niet aan de orde maar tellen wel mee). Op de vraag waar dat geld vandaan moet komen kwam Timmermans niet veel verder dan ‘iets meer belasting bij de allergrootste bedrijven met meer dan 200.000 euro winst’. (Het aanmerken van bedrijven die meer dan 200.000 euro winst maken als ‘allergrootste’ is tussen haakjes ronduit bespottelijk). Het is evident dat allerhande belastingen en premies fors omhoog zullen moeten om Timmermans’ plannen te financieren en het financieringstekort zal ongetwijfeld, onze linkse vrienden kennende, flink oplopen.

Puur en alleen naar het financiële plaatje kijkend zien we een aanslag op de overheidsfinanciën zoals we die sinds de zeventiger jaren van de vorige eeuw niet meer hebben gezien. De combinatie van zware lastenverhogingen en een groeiend financieringstekort kan een serieuze economische crisis inluiden. De rentes op staatsleningen zullen fors oplopen wanneer de bond vigilantes hun werk doen: een enorme kostenpost op de begroting erbij. Deze trend zal nog worden versterkt door de invoering van het nieuwe pensioenstelsel waardoor pensioenfondsen veel minder in staatsobligaties gaan beleggen. Het gaat hier op termijn om gigantische bedragen. Ook de huidige problemen in Frankrijk zullen de negatieve effecten wat dit betreft versterken. Maar dit alles kwam verder niet aan de orde.

Inhoudelijk onder de maat

En hoe zit het met het inhoudelijke aspect van de voorgestelde maatregelen? Ook dit kwam nauwelijks aan bod. Het ging enkel heel kort even over de vraag waarom de extreem kostbare plannen om de woningbouw vlot te trekken nu opeens wél, na jarenlange stagnatie, zouden worden uitgevoerd. Heel simpel, volgens Timmermans: ‘Het is ons tweemaal eerder gelukt; het zit in ons dna.’ Dat was ‘honderd jaar geleden’ (bij het begin van de sociale woningbouw) en ‘na de oorlog’.

Dat is Timmermans ten voeten uit: een handige, aansprekende formulering die brede kennis en historisch inzicht suggereert, maar inhoudelijk kant noch wal raakt. Alsof de situatie van toen ook maar enigszins te vergelijken is met nu. Alsof de huidige vergadertijgers, commissieleden en notaschrijvers van GroenLinks-PvdA ook maar iets gemeenschappelijk hebben met sociaaldemocratische doeners als Floor Wibaut en Jan (‘in geouwehoer kun je niet wonen’) Schaefer. Alsof het stikstofdrama, de ongecontroleerde bevolkingsaanwas door immigratie, de wurggreep van procedures en vergunningen, de uit de hand lopende bouwkosten, de exorbitante grondprijzen, de NIMBY-mentaliteit en het tekort aan bouwvakkers en technisch onderlegd personeel niet bestaan. (Op de opmerking dat er veel te weinig bouwvakkers zijn antwoordde Timmermans dat er ‘zoveel innovatieve manieren in de bouw’ zijn. Een typerende combinatie van een banale algemene formulering, een pseudo-intellectuele benadering en een totaal gebrek aan praktisch inzicht en kennis van zaken).

Op alle in de uitzending aan de orde gekomen punten bleef een serieuze inhoudelijke discussie uit. Het zal Timmermans worst zijn geweest. Sterker nog, het zal hem prima zijn bevallen zijn. De schaarse pogingen van Wilfred Genee, Johan Derksen en René van der Gijp om het gebrek aan inhoudelijke substantie en praktische haalbaarheid aan de orde te stellen, werden door de ervaren rot Timmermans eenvoudig afgewimpeld. (Timmermans mompelde ook nog tussen neus en lippen door dat ‘de overheid niet groter’ hoefde te worden en dat GroenLinks-PvdA een wet gaan indienen om ‘procedures indienen te versnellen’. En dat terwijl GroenLinks en PvdA al decennia pleiten voor meer ambtenaren, meer toezichtsorganen, meer overlegstructuren, meer commissies, meer richtlijnen, meer regulering en gedetailleerde ingrepen in leven en werk van burgers en organisaties).

Hoezo, geloofwaardig? Wat dat betreft kregen we tegen het einde van de uitzending nog een staaltje vintage Timmermans. Op een vraag over zijn afwezigheid bij een herdenking van de gruwelijke slachtpartij van Hamas op 7 oktober 2023 antwoordde hij dat hij een videocall met de vader van een gegijzelde zoon had gehad. ‘De Palestijnen moeten een eigen staat krijgen,’ had de man gezegd. Dat wilde Timmermans toch nog even meegeven.

Al met al 1-0 voor Timmermans, maar 0-5 voor Nederland.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Frans Timmermans bleek bij Vandaag Inside een pseudo-intellectuele geldsmijter zonder praktisch inzicht verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat liep anders. Marktwerking, deregulering en liberalisering sloegen vanaf de jaren tachtig beter aan en waren succesvoller.

Argwaan

Maar op links sterven de oude vormen en gedachten niet. Het optimisme dat overheidsingrijpen de beste resultaten oplevert is springlevend. Het motto van het kabinet-Den Uyl – ‘spreiding van kennis, macht en inkomen’ – heet in dit nieuwe GroenLinks-PvdA programma: eerlijke spreiding van kennis, macht en vermogen. Kennelijk valt er aan inkomensongelijkheid in Nederland geen eer meer te behalen…

Ook de oude gedachten over ondernemers en grote ondernemingen wijken niet. Zij moeten met de grootst mogelijke argwaan bekeken worden en hebben eigenlijk maar één nuttige functie: meer belasting betalen. Het verkiezingsprogramma noemt dat: eerlijker belasten.

Waar leidt deze visie toe? Klein is fijn. ‘We beschermen lokale ondernemers en kleine winkeliers, die vaak een belangrijke sociale rol vervullen in de buurt of hun dorp’, belooft leider Frans Timmermans. De sociale rol klopt, maar hoe realiseert de partij het eerste deel van de zin? Supermarkten, Bol en Amazon in delen van Nederland verbieden?

Klein is fijn, leve de startende ondernemers. ‘Nieuwe innovatieve bedrijven hebben de toekomst. We maken Nederland aantrekkelijk voor startups en bieden scale-ups de mogelijkheid om uit te breiden’ zegt de partij. Dus minder regels, lagere werkgeverslasten, meer fiscale voordelen om personeel met aandelen te betalen? Nee, dat lees je nergens.

Arm mkb

Het onderscheid tussen klein en groot is niet de enige scheidslijn in het verkiezingsprogramma. Er zijn innovatieve bedrijven en bedrijven die dat kennelijk niet zijn. Met innovatieve bedrijven wil GroenLinks-PvdA graag samenwerken. Want: deel van de groene economie. Sterker nog: voor de partij is innoveren de essentie van ondernemerschap.

Daarom moeten de lonen omhoog. Want, verzekert het programma, dan krijgen bedrijven een prikkel ‘om te doen wat zij het beste doen: innoveren’. Arm mkb, zeker het arbeidsintensieve mkb, waar lonen en sociale lasten een belangrijk deel van de bedrijfskosten zijn. Daar gaan uw verdiensten.

Tot ziens Tata

Maar er is ook iets fundamenteels mis met deze GroenLinks-PvdA-visie op ondernemen. Bedrijven bestaan bij de gratie van de kwaliteit, service en prijs van hun producten en diensten. Dat is de waarde waarvoor klanten betalen. Innoveren is daarbij een middel, geen doel.

Hoe zal het in de GroenLinks-PvdA heilstaat aflopen met de niet zo innovatieve bedrijven?

Ik vrees het ergste voor hen. ‘De gezondheid van mensen gaat boven de winst voor aandeelhouders. Grote vervuilende bedrijven gaan eerlijk belasting betalen over vervuilende uitstoot.’ Benieuwd hoe de Indiase eigenaar van staalbedrijf Tata Steel in IJmuiden daarover denkt. Extra belasting betalen om in Nederland te mogen ondernemen? Tot ziens Tata.

Of niet…?

Of toch niet? Want pagina’s later (het program telt 169 pagina’s) belooft de partij bedrijven die willen verduurzamen financieel te helpen, maar onder strenge voorwaarden. ‘We blijven niet eindeloos in gesprek met partijen die niet in de meewerkstand staan.’ De ondernemer die denkt dat hij (m/v) zelf aan het roer staat, weet nu: Den Haag betaalt én bepaalt.

Dat geldt ook voor de defensie-industrie. ‘De overheid wordt medeaandeelhouder van defensiebedrijven, zodat de winsten terugvloeien naar de samenleving.’ Anders gaat het geld toch maar naar ‘wapenspeculanten’. Hoe zou de familie Damen, de eigenaar van Damen Shipyards, hofleverancier van de marine, daarover denken…?

Maar er is nóg een categorie bedrijven. Dat zijn de succesverhalen. De kleine gekoesterde startups, die innoveren, groter worden, doorgroeien en een grote onderneming worden. En dan?

Dan moeten ze extra belasting betalen. Want, zegt het programma, ‘we vinden dat bedrijven die winst maken, meer kunnen bijdragen aan onze collectieve voorzieningen. Ook het bedrijfsleven profiteert van veilige straten, goede spoorverbindingen en investeringen in onderwijs en onderzoek. Daarom verhogen we de bijdrage van de meest winstgevende bedrijven.’

Er kunnen verschillende redenen zijn waarom bedrijven (zeer) winstgevend zijn. Bijvoorbeeld omdat ze een economische machtspositie hebben. Het is verstandig dat GroenLinks-PvdA daartegen wil optreden. Maar de meest innovatieve bedrijven zijn vaak ook gewoon de meest winstgevende. De innovatie die GroenLinks-PvdA predikt wordt niet beloond, maar bestraft.

Hoe jaag je bedrijven Nederland uit? Zo dus.

Bel de verhuiswagens maar

Chipmachinefabrikant ASML in Veldhoven, winstgevend paradepaardje van de techindustrie, klaagt al jaren over de lakse houding van de overheid. Met deze linkse plannen wordt groeien buiten Nederland wel heel aantrekkelijk. Bel de verhuiswagens maar.

Waarom wil GroenLinks-PvdA de koplopers in de economie extra aanslaan? ‘De afgelopen decennia is de financiële bijdrage van het bedrijfsleven aan onze samenleving afgenomen.’ Dat is een hoogst dubieuze stelling. Kijk alleen maar naar de vennootschapsbelasting, dat is de belasting die bedrijven betalen over hun winst. In 1985 was de winstbelasting goed voor bijna 6 procent van de overheidsuitgaven; in 2005 was het 6,6 procent en dit jaar nadert de bijdrage 11 procent.

GroenLinks-PvdA wil regeringsverantwoordelijkheid nemen. Dan mag je verwachten dat de feiten in orde zijn en dat de maatregelen in het verkiezingsprogramma consistent zijn. Dat gaat twee keer mis.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht GroenLinks-PvdA houdt bedrijven graag klein. Succesvol innoveren wordt bestraft met extra belasting verscheen eerst op Wynia's Week.

Van het kabinet-Schoof resteren nog wat rokende puinhopen. De stekker werd er voor een tweede keer uitgetrokken, dit keer niet door Geert Wilders (PVV) maar door de weglopende NSC-ministers. Het ging niet om een kwestie die de gewone, hardwerkende Nederlanders in de knipbeurs raakte. Nee, aanleiding voor het opstappen van vijf ministers en vier staatssecretarissen was een opgeblazen symbolisch conflict: moet Nederland een eigen handelsboycot afkondigen tegen de Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever of kan dat beter in Brussel worden geregeld? NSC-minister Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken) vertrok. Acht partijgenoten volgden.

Het is een nieuw dieptepunt in de doorgeschoten getuigenispolitiek. Elke partij en elke politicus wil zijn persoonlijke gelijk halen en zelfs een partij die werd opgericht om goed bestuur uit te dragen, gooit zich in de afgrond. Oprichter Pieter Omtzigt gaf er eerst wel, toen niet en uiteindelijk definitief de brui aan. Nu is heel NSC een exit-club gebleken.

Het rechtse avontuur is mislukt

Iedereen snapt dat Den Haag zo niet kan functioneren. Over twee maanden zijn de nieuwe Kamerverkiezingen en nu reeds ontstaat een ‘terug naar normaal’-atmosfeer. Je kunt geen stabiel bestuur bouwen op basis van een wankel akkoord tussen protestpartijen en eendagsvliegen, tussen de grootste partij van Geert Wilders en een zooitje amateurs, tussen politici die als het er echt op aankomt verongelijkt het bijltje erbij neergooien.

Het rechtse avontuur is mislukt. De gunfactor ontbrak. Wat er nu gebeurt, is ‘back to normal’. De gevestigde middenpartijen komen weer aan bod. Zij trekken een gezicht alsof zij het land moeten redden. Daarom was die heisa van afgelopen vrijdag bijzonder goed nieuws voor de partijleiders Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) en voor Henri Bontenbal (CDA). Zelfs Dylan  Yeşilgöz (VVD) kon in haar handjes knijpen.

‘Een grote puinzooi,’ werd over de huidige situatie gezegd. Dus hebben de leiders van GroenLinks-PvdA, CDA en VVD een mooi excuus om na de verkiezingen alle meningsverschillen uit de verkiezingscampagne terzijde te schuiven om fluks een Regeerakkoord in elkaar te timmeren. Het land heeft weer ordentelijk bestuur nodig. Hoeveel zetels Wilders met zijn PVV ook zal scoren, hij zal worden veroordeeld tot oppositie. Geen rechtse experimenten meer! Geen extra-parlementair gedonder. Het is genoeg. Opnieuw beginnen met de oude volkspartijen. Plus D66 van Rob Jetten om aan 76 zetels te komen.

Zagen de NSC’ers dit aankomen en probeerden ze misschien een wit voetje te halen bij Bontenbal, die immers lekker scoort in de peilingen? Voor Veldkamp, vicepremier Eddy van Hijum, fractieleiders Nicolien van Vroonhoven en andere NSC’ers is het CDA het oude nest. Ze weten dat Bontenbal straks bestuurlijk personeel nodig heeft.

Ijdele hoop. Ze vertrokken twee jaar geleden bij het CDA, toen die partij in doodsnood verkeerde. Dan hoef je er niet op te rekenen dat je als verloren zoons en dochter worden binnengehaald. Bij het CDA lezen ze elkaar altijd graag voor uit de Bijbel. Het Evangelie van Lucas verwoordt treffend wat er gebeurt met een jongeling die te vroeg zijn erfenis opeist, door schade en schande wijs wordt en uiteindelijk toch weer door zijn vader in genade wordt omarmd. Maar nu even niet, want het is verkiezingstijd! Weglopers zijn doodlopers.     

Bovendien hebben de NSC’ers met hun onbezonnen actie het land praktisch onbestuurbaar gemaakt. Van Veldkamp – het ging om zijn Israëlbeleid – was het misschien nog een beetje te begrijpen. Maar eigenlijk ook weer helemaal niet. Hij probeerde Israël-kritisch beleid te voeren, maar liet toe dat zijn ambtenaren voor de deur van het ministerie demonstreerden tégen dat beleid. Zijn departement gaf de rebellen zelfs een stem aan tafel. Door pardoes uit de ministerraad weg te lopen, schaarde Veldkamp zich feitelijk achter het straatprotest van zijn ambtenaren. Die hebben nu hun zin gekregen. Niet dat het iets uitmaakt voor de ellende in Gaza of voor de houding van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, maar voor de Haagse symboolpolitiek voelt dit als een overwinning.

Man van het volk

Veldkamp kan terugkeren in de ambtelijke rangen van het departement. Hij heeft een schat aan diplomatieke ervaring. Rond Buitenlandse Zaken wordt al gefluisterd dat hij kan worden benoemd tot ambassadeur in Parijs, want die functie schijnt weldra vrij te komen. Ook die andere NSC-bewindslieden en –Kamerleden komen heus goed terecht. Bij hun sollicitaties in het openbaar bestuur kunnen ze zich erop laten voorstaan dat ze Wilders naar eigen zeggen ‘tergend gek’ hebben gemaakt. Nou, dan heb je iets in je mars!

Het droevige is dat NSC het in zich had een volkspartij nieuwe stijl te worden. Pieter Omtzigt begon twee jaar geleden aan dit avontuur en zelfs het premierschap kwam in zicht. Maar hij schrok terug, waardoor zwevende kiezers tenslotte hun toevlucht zochten tot de PVV. In de formatie kreeg Omtzigt grote ruzie met kabinetsinformateur Ronald Plasterk. Wilders wilde Plasterk als premier, maar Omtzigt blokkeerde dat. Wilders accepteerde dat. Dit was het spel achter de schermen.

De NOS ging afgelopen zaterdag op reportage in Overijssel, op plekken waar NSC bij de laatste verkiezingen het hoogst scoorde. De kiezers waren ontgoocheld. Een vrouw op een bankje zei: ‘Omtzigt was een man van het volk.’ Met de nadruk op was.

Dat is straks het grote risico van de kongsi tussen GroenLinks-PvdA, CDA, VVD en D66. Eindelijk weer een middenkabinet en doodgemoedereerd centrumlinks beleid voeren. Af en toe zal de VVD tegensputteren en soms doet het CDA een beetje moeilijk. Maar over de symboolpolitiek worden ze het wel eens en in de talkshows van de publieke omroep zullen ze worden geprezen.

Maar zo’n kabinet is een miskenning van de woede in de samenleving. Voor gewone mensen zoals die mevrouw op dat bankje in Raalte, Overijssel, vormt de politiek een permanente teleurstelling. Miljoenen gewone mensen lieten zich ompraten en investeerden veel geld in een serie zonnepanelen op hun dak. Eind van het liedje is dat ze daarvoor moeten dokken.

Ze droegen hun hele leven premies af voor AOW en pensioen, maar ze durven straks nergens op te rekenen. GroenLinks-PvdA wil de gepensioneerden flink belasten en de VVD maakt van de pensioenfondsen een casino.

Je zult maar net een huis hebben kunnen kopen en dan te maken krijgen met het verder beperken van de hypotheekrenteaftrek, zoals de verkiezingsprogramma’s van GroenLinks-PvdA en CDA dicteren.

Meisje van 17

In veel steden hebben GroenLinksers ervoor gezorgd dat dieselbusjes worden geweerd uit het centrum, want ‘slecht voor het milieu en uw gezondheid’. Het leidt ertoe dat de markthandelaren afhaken. Hun marges zijn niet groot genoeg om nieuwe bestelbussen aan te schaffen. Een stad als Den Bosch heeft een eeuwenoude traditie van een markt in het centrum, maar het aanbod verschraalt en dus blijven ook de klanten steeds meer weg. Voorheen vochten markthandelaren om een plek. Nu worden de kramen zó neergezet dat het nog een beetje lijkt op drukte. De politiek bepaalt dat de mensen bij Albert Heijn of de Jumbo moeten gaan shoppen. Steeds duurder worden boodschappen? De Haagse heren spraken schande van de prijs van een potje HAK-appelmoes. Ze lieten de voedingsmiddelensector opdraven voor een parlementaire hoorzitting en vervolgens werd hier weinig meer van vernomen. Tja, zo werkt de getuigenispolitiek.

Daardoor is het ook geen wonder dat de implosie van het toch al demissionaire kabinet de burgerij nauwelijks lijkt te raken. Nee, dan die moord op dat meisje van 17 jaar in Duivendrecht. Daar wordt iedereen koud van. Tamelijk omfloerst melden de media dat er een bewoner van een asielzoekerscentrum is opgepakt, die ook wordt verdacht van een ander zwaar delict. Meteen weer de zalvende woorden van de Amsterdamse burgemeester.

Vrijwel alle verkiezingsuitslagen sinds 2002 wijzen op een publieke voorkeur voor strenge beperking van de immigratie. Een middenkabinet met GroenLinks in de gelederen gaat dat niet regelen. Vraag aan Yeşilgöz: waarom liet de VVD in juli 2023 het laatste kabinet-Rutte (VVD-D66-CDA-ChristenUnie) eigenlijk vallen?

Op social media circuleert een filmpje van een activist met een Palestijnse vlag om de schouders die op zijn gemak een spuitbus hanteert om het Nationaal Monument op de Dam te bekladden. De man scandeert nog wat leuzen, omstanders trekken zich nergens iets van aan en er is géén politie te bekennen. Voor traditionele kiezers is dat filmpje schokkend. Ze zijn heus begaan met het lot van Palestijnse vrouwen en kinderen, maar moeten Hamas-radicalen het hier voor het zeggen krijgen?

CDA-leider Bontenbal zou nog eens goed naar dat filmpje moeten kijken. Traditioneel gaven CDA en PvdA steun aan Israël, de enige democratie in het Midden-Oosten. Vanwege de getuigenispolitiek keren beide partijen zich nu tegen Jeruzalem. Hun oude electorale achterban is daarvan echter nog niet overtuigd. Als Gaza een verkiezingsthema wordt, speelt dat Wilders in de kaart. Dat is meteen ook de reden waarom de VVD voorzichtiger opereert.  

Maximaal mediaprofiel

Want dit is het onrustbarende aan de Haagse getuigenispolitiek en de spectaculaire gebeurtenissen van vrijdag van 22 augustus. Je kunt een kabinet ten val brengen dat al gevallen was, maar dat is een miskenning van de oude Haagse spelregel dat je het zakelijk en proportioneel moet zien te houden. Zo niet, dan drijft Den Haag steeds verder weg bij het degelijk besturen van een door en door burgerlijk land. Dan valt ook de Nederlandse democratie – van oudsher een toonbeeld van het evenredig verdelen van de macht – ten prooi aan de krijsende politiek waarin partijleiders elkaar versnipperen, omdat ze alleen het eigen gelijk willen behalen, liefst op een Trumpiaanse manier met maximaal mediaprofiel. 

Dat middenkabinet van Frans, Henri en Dilan staat – met dank aan exitpartij NSC – al in de steigers, maar het wordt een puur Haags construct. Het zingt zich al bij voorbaat los van de sociale werkelijkheid. Echt stabiel zal het niet worden.  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Den Haag draait rondjes over Gaza. Maar in het land bouwt de woede zich op verscheen eerst op Wynia's Week.

Alle reden dus om eens kritisch naar de zorgparagraaf uit het verkiezingsprogramma te kijken. Zorg is niet het belangrijkste onderwerp in het GL-PvdA programma: de zorgparagraaf staat bijna aan het eind van het lijvige programma. Dat is opmerkelijk want voor de kiezer is de zorg steevast een van de drie belangrijkste thema’s. Kennelijk verwacht GL-PvdA dat de verkiezingen dit keer niet over zorg zullen gaan.

Nog langere wachtlijsten

Bij de vorige verkiezingen probeerde Geert Wilders om Frans Timmermans tijdens het SBS6-verkiezingsdebat in het nauw te drijven door te zeggen dat het eigen risico direct zou moeten worden afgeschaft. GL-PvdA wil voorkomen dat Wilders hiermee opnieuw kan scoren. In het verkiezingsprogramma staat dat het eigen risico als het aan GL-PvdA ligt omlaag gaat zonder dat de zorgpremie omhoog gaat. De rekening hiervoor wordt bij de werkgevers gelegd. Zij moeten een hogere inkomensafhankelijke bijdrage betalen voor hun werknemers met een midden- en hoger inkomen. Werkgevers zullen niet blij zijn met deze hogere belasting op arbeid en zullen deze premiestijging doorberekenen in de prijzen met hogere inflatie tot gevolg.

De verlaging van het eigen risico zal tot een toename van (onnodig) zorggebruik leiden. Het gevolg zal zijn dat de bestaande wachtlijsten nog langer worden, ook voor patiënten die echt zorg nodig hebben. Internationaal onderzoek laat zien dat deze lange wachtlijsten de vaakst genoemde reden is voor zorgmijden door patiënten. Kortom, de verlaging van het eigen risico is geen goed nieuws voor patiënten die snel geholpen willen worden. Overigens is voor dit GL-PvdA-voorstel wel een wetswijziging noodzakelijk. Dit betekent dat het op zijn vroegst in 2029 ingevoerd kan worden.

Een andere groep die niet blij zal zijn met de zorgparagraaf in het GL-PvdA-programma zijn de vrijgevestigde medisch specialisten. GL-PvdA wil alle medisch specialisten verplichten om in loondienst te werken en een maximum-inkomen voor artsen invoeren. Ook ziekenhuisbestuurders willen dit graag, omdat het hun meer macht geeft over medisch specialisten.

Medisch specialisten verplichten in loondienst te werken kost de schatkist zo’n €2 miljard om de goodwill te compenseren die vrijgevestigde medisch specialisten hebben betaald om in een maatschap te werken. Medisch specialisten zullen zich ook met hand en tand verzetten tegen maximering (en verlaging) van hun inkomen. Het is daarom niet waarschijnlijk dat dit voorstel gerealiseerd zal worden.

Niet in belang van de patiënt

Het GL-PvdA programma lijkt sterk beïnvloed door de belangen van zorgbestuurders. Dit blijkt ook uit het voorstel om de grootste zorgverzekeraar in de regio alle onderhandelingen met de zorgaanbieders te laten doen. Andere zorgverzekeraars zouden moeten accepteren en meebetalen aan wat de dominante zorgverzekeraar heeft onderhandeld.

Dit is een grote wens van zorgbestuurders, met name die van de ziekenhuizen. Zij hoeven dan niet meer met elke zorgverzekeraar afzonderlijk een contract af te sluiten en rekening te houden met de verschillende wensen en prioriteiten van de afzonderlijke zorgverzekeraars. GL-PvdA probeert dit in het verkiezingsprogramma te verkopen door te beweren dat samenwerking beter is dan marktwerking. Er is niets tegen samenwerking, maar samenwerking moet wel in het belang zijn van de patiënt. En dat is hier niet het geval. GL-PvdA laat de oren hangen naar ziekenhuisbestuurders. De belangen van bestuurders wegen bij GL-PvdA zwaarder dan de belangen van patiënten.

Laat me aan de hand van een enigszins vereenvoudigd voorbeeld uitleggen waarom dit slecht is voor patiënten. Stel in een regio zijn twee zorgverzekeraars. De grootste komt voort uit het voormalige ziekenfonds uit de regio. Veel voormalig ziekenfondsverzekerden zijn hun oude verzekeraar trouw gebleven. Deze voormalige ziekenfondsverzekerden worden echter een dagje ouder. Daarom dringt de grootste zorgverzekeraar er bij het bestuur van het ziekenhuis op aan om meer te investeren in een snellere en betere behandeling van patiënten met staar en een versleten heup. Ook stelt de zorgverzekeraar extra geld beschikbaar voor een afdeling geriatrische zorg. Zo worden de verzekerden van de grootste zorgverzekeraar het beste bediend.

De kleinere zorgverzekeraar heeft vooral jonge gezinnen in haar klantenbestand. Voor deze verzekerden onderhandelt deze zorgverzekeraar over een goed werkend moeder-kind centrum en voor goede zorg voor pasgeboren kinderen. Omdat de stress jonge werkende ouders wel eens wat te veel wordt, trekt deze zorgverzekeraar ook meer uit aan de inkoop van geestelijke gezondheidszorg. Voor patiënten zijn deze verschillen in afspraken tussen zorgverzekeraars goed: zo is voor jong en oud de juiste zorg beschikbaar. Voor het ziekenhuis is het een probleem. Moet het nu investeren in een geriatrisch centrum of in een moeder-kind centrum? En dat geld dat nu naar de GGZ gaat, zou ook naar extra heup- en staaroperaties kunnen gaan.

Zorgparagraaf lijkt geschreven door zorgbestuurders

Wat gebeurt er als de grootste zorgverzekeraar voor alle zorgverzekeraars de zorg gaat inkopen? De grootste zorgverzekeraar zal vooral aan haar eigen verzekerden denken. In dit geval zullen vooral de belangen van oudere patiënten worden gediend en niet die van jonge gezinnen. Het ziekenhuis hoeft niet meer rekening te houden met de wensen en prioriteiten van verschillende zorgverzekeraars en zal zich vooral gaan richten op de zorgbehoefte van oudere patiënten.

De zorgparagraaf van het GL-PvdA verkiezingsprogramma lijkt geschreven door zorgbestuurders. De rekening voor de GL-PvdA plannen wordt, zoals ook bij andere onderwerpen, bij het bedrijfsleven gelegd. De patiënt schiet met de GL-PvdA plannen weinig op.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!  

Het bericht Voor GroenLinks-PvdA wegen de belangen van ziekenhuisbestuurders zwaarder dan de belangen van patiënten verscheen eerst op Wynia's Week.

De val van kabinet-Schoof mag geen aanleiding zijn voor stilstand. Juist nu moet essentieel beleid worden voortgezet. De VVD moet koers houden: klassiek-liberaal, daadkrachtig en verantwoordelijk. Samenwerking moet gebaseerd zijn op inhoud — niet op zwak bestuur of ideologisch activisme. Nu is het moment om door te pakken.

Het kabinet is gevallen nadat de PVV onder leiding van Geert Wilders de stekker eruit trok. Ondanks de grote verkiezingswinst heeft de partij bestuurlijk zwak geopereerd. Dit was hét moment om verantwoordelijkheid te nemen en mee te bouwen aan oplossingen. Weglopen, hoe begrijpelijk het ongeduld soms ook lijkt, helpt Nederland niet verder. De PVV had nu de kans om problemen daadwerkelijk op te lossen in plaats van ze enkel te agenderen. Of de oorzaken nu lagen in interne verdeeldheid, een gebrek aan bestuurservaring of vermeende tegenwerking: wie bestuurt, moet verantwoordelijkheid nemen en blijven leveren. Ook Geert Wilders als partijleider moet hierin nu reflectie tonen.

NSC heeft de bestuurlijke stabiliteit eveneens ondermijnd door een onvoorspelbare, afwachtende houding. Te veel vertraging in het asielmigratiebeleid is mede aan NSC te wijten. De partij twijfelde, polderde en weifelde — alsof ze terugverlangde naar het oude CDA — terwijl duidelijke afspraken al waren gemaakt. Voeg daarbij de weigering van NSC om op te treden tegen Rabin Baldewsingh na diens uitspraken bij Al Jazeera (‘Nederland voert oorlog tegen de islam’) en de afwijzing van een brief aan het Europees Hof over het uitzetten van criminele asielzoekers, en het gebrek aan politiek pragmatisme wordt pijnlijk duidelijk.

Hoofdlijnenakkoord uitvoeren

Daartegenover staan de VVD en BBB, die wél bestuurlijke verantwoordelijkheid hebben genomen. Ondanks onderlinge verschillen is constructief samengewerkt aan tastbare resultaten: het stikstofbeleid werd realistischer, de NAVO-norm voor defensie werd gehaald en de oneerlijke voorrangsregeling voor statushouders bij sociale huurwoningen werd afgeschaft. Stuk voor stuk doorbraken na jaren van stilstand.

Juist nu is het essentieel dat dit beleid wordt voortgezet — ook in demissionaire status. Geen ‘op de winkel passen’, wat Rutte IV ook niet deed in demissionaire status, zie bijvoorbeeld de invoering van de spreidingswet. Het hoofdlijnenakkoord uit mei 2024 ligt er nog steeds en moet worden uitgevoerd. De VVD moet zich juist nu krachtig opstellen en blijven leveren. Want in dat akkoord staan stevige afspraken over asielmigratie, veiligheid, economische veerkracht en de bestrijding van antisemitisme.

Met name asielmigratie is cruciaal — Rutte IV is erover gevallen, en in kabinet-Schoof bleef het te veel liggen. De overgebleven PVV-posten moeten nu worden ingevuld door ervaren bestuurders, die bereid zijn écht door te pakken — zoals bij het door de Kamers loodsen van wetgeving om de asielmigratie fors terug te dringen. Schouders eronder, eendrachtig doorpakken. Stabiliteit vraagt om daadkracht.

En met de blik naar de komende tijd? Voor ons is het VVD-verkiezingsprogramma van 2023, samen met het hoofdlijnenakkoord (een stevig VVD-oormerk), het uitgangspunt. Beide kunnen verder uitgewerkt worden in geest van wijlen Frits Bolkestein. Dat moet leidend blijven — niet de waan van de dag. Beleid dus voor mensen die willen ondernemen, die hebben gespaard, een eigen huis hebben. Realistisch klimaatbeleid, forse beperking van de asielinstroom, steun voor Israël, versterking van defensie, herstel van gezag en ondersteuning van het mkb. Een gezond rechts geluid ingezet in 2023, met dank aan partijleider Yeşilgöz. Goed dat zij opnieuw als lijsttrekker is voorgedragen door de VVD, zij kan nu verder bouwen.

Voor de toekomst geldt één principe: we moeten samenwerken op basis van inhoud, niet op basis van zwak bestuur of ideologische dwaalwegen. Bestuurlijke verantwoordelijkheid moet een randvoorwaarde zijn, geen bijzaak. Partijen die willen meedoen, moeten leveren op inhoud, zoals het indammen van de asielinstroom, dat als een zwaard van Damocles boven onze vrije samenleving hangt.

Doorpakken dus — nu en in toekomstige kabinetten. Wie dat erkent én bestuurlijk wil handelen, is wat ons betreft welkom. Dat geldt ook voor de economie: geef de ondernemer de ruimte, voer een realistisch klimaatbeleid met de staat van de natuur als uitgangspunt, en voorkom onbetaalbaar beleid. Herstel het gezag: geen de-escalatie meer, maar aanpakken. Israël moet we blijven steunen, antisemitisme hard bestrijden. Hiermee houdt de VVD de PVV ook de wind uit de zeilen.

Timmermans heeft gecapituleerd

Wie puur naar de inhoud kijkt, ziet dat GroenLinks-PvdA sinds 7 oktober 2023 geen potentiële samenwerkingspartner meer is. De partij is gekaapt door activisten als Tofik Dibi en de GroenLinkse jongerenorganisatie DWARS. De traditionele PvdA-achterban staat buitenspel, Frans Timmermans lijkt te hebben gecapituleerd voor het GroenLinks-cocon — ook inhoudelijk.

Hij weigert de asielinstroom te beperken en stelt dat de maatregelen ‘veel te ver gaan’. Timmermans verspreidt aantoonbare onwaarheden over Israël, omarmt de woke-agenda, wil lastenverzwaringen en verwerpt kernenergie. Met GroenLinks-PvdA loopt de staatsschuld op en vlucht nog vaker het bedrijfsleven het land uit. Nederland wordt met zo’n koers het Venezuela van de EU. Slechts 17 procent van de VVD-kiezers wil samenwerking met GroenLinks-PvdA. Een helder signaal.

Bovenal: dit kabinet, ook in demissionaire staat, moet nu leveren. De afspraken liggen er. Het verkiezingsprogramma van 2023 biedt een stevig fundament. Geen compromissen om de lieve vrede. Geen concessies aan radicalisme. Maar koersvast liberalisme, geworteld in realiteitszin. De VVD kan verder bouwen. Het is nu aan andere partijen om over hun schaduw heen te stappen en mee te doen.

*Reinier Geerligs is voorzitter van Klassiek Liberaal, een platform binnen de VVD.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht GroenLinks-PvdA is gekaapt door activisten. Regeren met Frans Timmermans kan voor de VVD dus geen optie zijn verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat doet Timmermans in ieder geval niet. Alhoewel zijn PvdA en GroenLinks nog niet gefuseerd zijn, en er interne oppositie tegen die fusieplannen leeft, en ook nog lang niet zeker is dat hij de leider van die nieuwe partij wordt of plaats moet maken voor een fris en jong gezicht, is hij druk bezig met de situatie waarvan hij verwacht dat die spoedig zal intreden: de nieuwe verkiezingen. Het zou inderdaad zomaar eens kunnen dat politici nog even de NAVO-top afwachten en dan een excuus zullen vinden om de boel te laten klappen.

De hoop van Nederland

Voor die komende verkiezingen is Timmermans meegegaan in het verlangen van een deel van zijn achterban om GroenLinks en PvdA snel te laten fuseren, en lanceerde hij zijn plannen, afgelopen zondag tijdens een bijeenkomst in Utrecht. Die plannen waren een paar dagen nieuws: in zo’n beetje alle media is hij inmiddels langs geweest om die plannen en zichzelf te presenteren, want Timmermans geldt als de hoop van Nederland – de man die na dit kabinet een nieuw kabinet vanuit het ‘radicale midden’ mogelijk moet gaan maken en zal gaan leiden. Timmermans doet dus niet alleen een gooi naar het premierschap, maar positioneert zich ook binnen zijn eigen partij. ‘Wat wij Nederland willen bieden is een brede linkse partij, die haar ideologische veren met trots draagt; rode en groene en ook die van de regenboog’, zo vat hij dat samen.

Maar wat voor partij wordt GL-PvdA, straks misschien wel de grootste partij van het land?

‘Een nieuw hoofdstuk voor Nederland’, zo heet het verhaal van Timmermans. Natuurlijk staat zo’n stuk bomvol retoriek. Timmermans bepleit een ‘nieuwe doorbraak’, waarbij scheidslijnen worden doorbroken en de bevolking zich achter nieuwe ‘gemeenschappelijke idealen’ verenigt. Daarbij horen natuurlijk grimmige uithalen naar rechts, Donald Trump en Vladimir Poetin, en de oude slogan van Joop den Uyl over ‘spreiding van kennis, macht en inkomen’. Wat Timmermans daar tegenover stelt is een visioen: ‘Tienduizenden komen in actie voor hogere lonen, goed onderwijs en betaalbaar wonen, voor een goed klimaatbeleid en een gezonde natuur, voor solidariteit met Oekraïne en Gaza, en tegen de afbraak van de democratie en het oprukkend fascisme. En dat is nodig, nu onze idealen steeds verder uit zicht lijken te raken.’

In tal van passages schetst Timmermans het beeld van een welhaast idyllisch, zo niet paradijselijk Nederland, waarin de nadrukkelijke pleidooien voor ‘gemeenschapszin’ en ‘omzien naar elkaar’ de boventoon voeren – als om de komende coalitiebesprekingen met het CDA alvast wat in te smeren.

En de nieuwe GL-PvdA is niet langer de partij van de arbeiders en de onderklasse, maar van de middenklasse. Die moet na de onzekerheden van de financiële crisis, de coronapandemie en de energiecrisis ‘comfort’ worden geboden: werk, betaalbare woningen, hoogwaardige voorzieningen en een gezonde leefomgeving.

Een fonds van 25 miljard

Tot zover de mooie woorden. Wie die afpelt, en op zoek gaat naar de kern van de voorstellen, komt bij twee dingen uit: een ‘Toekomstfonds’ en een ‘Sociaal Migratie Akkoord’. Timmermans realiseert zich dat zijn plannen ‘heel veel geld’ gaan kosten. En daar komen dan de gigantische uitgaven nog eens bij die de komende jaren nodig zullen zijn om onze defensie en veiligheid op orde te brengen.

Timmermans wil niet kiezen, geen óf-óf, maar én-én. Hij bepleit een ‘nieuw Rijnlands model’, waarbij hij ervoor wil waken het bedrijfsleven alleen maar te pesten. De meeste willen namelijk best een goede werkgever zijn en hun werknemers fatsoenlijk betalen. Maar er moet wel een fonds (dat Toekomstfonds) komen, groot 25 miljard euro, om Timmermans plannen te financieren, en die pot moet met een ‘miljonairsbelasting’ worden gevuld.

Het ‘Sociaal Migratie Akkoord’ is bedoeld om de migratie ‘in goede banen te leiden’: afspraken ‘over het verminderen van laagbetaalde arbeidsmigratie, het recht op werk en studie voor vluchtelingen, en eerlijke spreiding van opvang over het land’. Dat Timmermans het goede voor heeft met immigranten liet hij nadrukkelijk vastleggen op een soort verkiezingsposter, waarop hij vriendelijkheden uitwisselt met gehoofddoekte moslimmeisjes.

Als we de balans opmaken, zien we dus een GL-PvdA dat heel traditioneel wil gaan nivelleren, een sterke, alomtegenwoordige staat bepleit en de migratie wil ‘sturen’ zonder er daadwerkelijk een beslist halt aan toe te roepen. Het is oude wijn in een nieuwe zak, waarbij het nieuwe van de zak erin bestaat dat de regenboogvlag erop geplant wordt.

Nachtmerrie

Er zijn goede redenen om te betogen dat niet lastenverzwaringen maar juist belastingverlagingen een adequaat antwoord zijn in de huidige situatie, en dat een overheid die zich presenteert als de schepper van een idylle al te vaak vooral een onderdeel van het probleem wordt in plaats van de oplossing. En wie het laatste nieuws over de zegeningen van de opvang van vluchtelingen en een multiculturele samenleving op zich laat in werken – het opvangschip Silja in Rotterdam, dat een snelkookpan van geweld en besmettelijke aandoeningen blijkt, en waar jonge meisjes en kinderen niet veilig zijn – begrijpt dat een hardhandiger asielbeleid nodig is dan wat Timmermans in zijn Akkoord voorstelt.

Vanuit menig perspectief is Timmermans nieuwe hoofdstuk een nachtmerrie. Maar we kennen nu wel zijn positie.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Jan Spruyt: Nivelleren, een alomtegenwoordige staat en doormodderen met migratie – de ‘nieuwe’ plannen van Frans Timmermans zijn een nachtmerrie   verscheen eerst op Wynia's Week.

Het gaat wat ver om te beweren dat de Nederlandse sociaaldemocratie anderhalve eeuw geleden werd geboren onder een slecht gesternte. Maar een merkwaardige start was het wel.

In de meeste West-Europese landen was de sociaaldemocratie een beweging die vooral wortel schoot in grote steden, onder fabrieksarbeiders in verkrotte volksbuurten. Maar niet in Nederland. De industriële revolutie kwam hier pas laat op gang en mede daardoor lag het zwaartepunt van de ‘rooien’ op het platteland, in Friesland en Groningen, bij verbitterde land- en veenarbeiders.

Kamerdebuut dankzij Friesland

Niet toevallig woonde in 1886 maar liefst de helft van de circa 6000 leden van de prille Sociaal-Democratische Bond (SDB) in het hoge noorden. En toen twee jaar later in de persoon van Ferdinand Domela Nieuwenhuis voor het eerst een sociaaldemocraat de Tweede Kamer betrad, was dat – Nederland kende nog een districtenstelsel – niet dankzij de kiezers in Amsterdam, Rotterdam of Den Haag, maar dankzij de achterban in het Friese kiesdistrict Schoterland.

Domela Nieuwenhuis, een voormalig Luthers predikant, had het op Binnenhof maar matig naar zijn zin en kwam gaandeweg tot het anarchistische inzicht dat parlementaire arbeid nutteloos was. Ook de SDB trok in 1893 die conclusie en koos ervoor om niet langer mee te doen aan verkiezingen. Het leidde tot een schisma: rechtgeaarde sociaaldemocraten besloten voor zichzelf te beginnen, als Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP).

De geschiedenis nam vervolgens opnieuw een eigenaardige loop. Want terwijl sociaaldemocraten al snel overal in Europa regeringsverantwoordelijkheid kregen te dragen, duurde het in Nederland tot 1939 voor er twee SDAP-ministers aantraden.

Na de Duitse bezetting ging de SDAP verder als Partij van de Arbeid. Onder leiding van Willem Drees, boegbeeld van fatsoen, zelfbeheersing en daadkracht, zaten de sociaaldemocraten tussen 1946 en 1958 permanent in de regering en werd de PvdA ’s lands grootste partij.

Tegen de NAVO, voor de DDR

Maar in de tweede helft van de jaren zestig ontstond wederom gedonder. De PvdA raakte in de greep van Nieuw Links: jonge intellectuelen die onder meer pleitten voor een kritische heroverweging van het Nederlandse NAVO-lidmaatschap en de ‘onvoorwaardelijke erkenning’ van het DDR-regime en de communistische guerrillastrijders in Zuid-Vietnam.  

Een reactie kon niet uitblijven. Net als 75 jaar eerder besloten waarachtige sociaaldemocraten voor zichzelf te beginnen. Resultaat: Democratisch Socialisten ’70 (DS’70), met Willem Drees junior als lijsttrekker. Zijn legendarische vader bleef na zijn vertrek bij de PvdA – in 1971 – partijloos, maar steunde DS’70 wel met forse giften.

Na een veelbelovende start met acht Tweede Kamerzetels en twee ministersposten in het eerste kabinet van Barend Biesheuvel (1971-1972), raakte DS’70 in het ongerede. In 1981 verdween de partij uit de Tweede Kamer, twee jaar later volgde het opheffingscongres.

Nieuwe herstart

Veertig jaar later, in 2023, was er bij de Tweede Kamerverkiezingen voor het eerst sinds de dagen van Domela Nieuwenhuis geen eigen sociaaldemocratische lijst. De steeds hechter wordende samenwerking met GroenLinks is – daar twijfelt bijna niemand nog aan – de opmaat naar het verdwijnen van de PvdA. Zou dat voor bonafide sociaaldemocraten niet opnieuw aanleiding moeten zijn om een herstart te maken?

In kringen van ‘Rood Vooruit!’, dat zichzelf presenteert als ‘platform voor meningsvorming en discussie over de sociaaldemocratie’, wordt steeds nadrukkelijker met die gedachte gespeeld. Laten we dus ook alvast maar gaan nadenken over hoe de nieuwe partij moet gaan heten. Wat zou een goeie naam kunnen zijn?

Misschien is ‘DS’70’ wel de beste optie. De partij verdient een tweede leven. Toen Drees junior in 1998 overleed, werd alom vastgesteld dat hij eigenlijk voortdurend gelijk had gehad. Ondoorzichtige overheidsfinanciën, subsidieuitwassen, fraude met uitkeringen, malafide onderwijsvernieuwingen, gezinshereniging van buitenlandse werknemers, ontwikkelingshulp voor terreurregimes – al die malle verschijnselen werden vijftig jaar geleden door DS’70 gehekeld toen niemand anders dat nog deed.  

Tjokvol Nederland

In 1974 – van Frits Bolkestein had nog niemand gehoord en Pim Fortuyn sympathiseerde nog met de CPN – presenteerde de Tweede Kamerfractie van DS’70 zelfs een rapport met de titel Nederland mag geen immigratieland worden. Dat de partij als toevluchtsoord fungeerde voor joodse sociaaldemocraten die zich ergerden aan de afnemende steun voor Israël binnen de PvdA, lijkt in 2025 evenmin van relevantie ontbloot. ‘Wij vinden dat Nederland tjokvol is, dat u veilig over straat moet kunnen lopen en dat er in het onderwijs meer geleerd en minder gedebatteerd moet worden,’ stond in 1981 te lezen in de DS’70-verkiezingsfolders. Die kunnen zo worden herdrukt.

Rob Oudkerk, Ronald Plasterk, René Cuperus, Paul Scheffer, Lutz Jacobi, Hans Spekman, Gerdi Verbeet – waar zouden ze nog op wachten?

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Laat die nieuwe partij van Ronald Plasterk en Rob Oudkerk er maar snel komen. Er is al een ideale naam verscheen eerst op Wynia's Week.