De formule van Jetten – opgewekt, oppervlakkig – werkt evenmin als het ernstige vergaderen van zijn voorganger Schoof. De voor de hand liggende verklaring is dat de werkelijke macht nog steeds berust bij de Volkskrant/NRC/Trouw-lezende, PRO/D66 stemmende ambtenaren.

Vier waarschuwingen

Afgelopen dinsdag 4 augustus biedt één nummer van Wynia’s Week vier verschillende waarschuwingen tegen dat machtsblok van de ambtenaren: Het Centraal Planbureau beweert vanwege een enquête (in plaats van een serieuze internationaal vergelijkende analyse) dat rijke mensen meer belasting moeten betalen (Roelof Bouwman). Datzelfde CPB vindt de AOW zorgelijk kostbaar maar zwijgt al vijftien jaar over het groteske falen van de pensioenfondsen met hun beleggingen waardoor de pensioenen twintig procent aan waarde hebben verloren (Harry Verbon). Schengen is onhoudbaar, vanwege de onbeheersbare illegale immigratie, maar de PRO/D66-bestuurders van NGO Vluchtelingenwerk betalen paginagrote advertenties die onbeperkte vrije toegang eisen (Hans Roodenburg en Calvin Schukkink). Critici van het stikstofbeleid worden in Den Haag niet ingeschakeld om beleid te verbeteren, maar liever ambtelijk doodgezwegen (Joost Schepel).

Wynia’s Week specialiseert dus niet in doorwrochte weerleggingen van vooraanstaande linkse intellectuelen – zijn die er trouwens nog? – maar in het analyseren van de PRO/D66 ambtenaren, Planbureaus, Raden en NGO’s die de echte macht uitoefenen.

Een jaar geleden konden we nog denken dat Femke Wiersma (BBB) misschien niets voor elkaar kreeg omdat ze geen ervaring had in de landelijke politiek. We hebben nu het bewijs dat de ambtenaren hun minister saboteerden. Eerder dit jaar nodigde de EU alle lidstaten nadrukkelijk uit om met voorstellen te komen om in een beter evenwicht ‘simultaan de economische, sociale en milieudoelstellingen te waarborgen’, maar de Nederlandse ambtenaren weigerden om mee te werken.

Bij het asielbeleid zijn de kiezers volgens de enquêtes een heel stuk opgeschoven in de richting van oud-minister Marjolein Faber. Dat lezen we niet in Volkskrant/NRC/Trouw, die opiniepagina’s liever vullen met haarkloverij of Fabers PVV nu radicaal rechts of extreemrechts moet heten.

Neem afscheid van ‘klimaatontkenners’

Mopperen op de macht van ongekozen ambtenaren is alleszins terecht maar dat wint geen verkiezingen. Waarschuwingen dat het land failliet gaat onder een te zware overheidssector gelden voor Frankrijk en België, maar minder voor Nederland met onze lage rente en lager-dan-gemiddelde staatsschuld.

De winst voor ‘rechts’ moet gewoon komen van verstandige voorstellen. Veel stemmers op CDA en VVD gaan zien dat de PRO/D66-ambtenaren hun regeringspartij D66 blij maken, maar dat we in het parlement Breukelmans (VVD) en Bontenbal (CDA) niet trots horen over de successen van Jetten c.s. Dat kan ook niet, omdat er weinig is om trots op te zijn. Dus wordt vergadertijd verspild aan urenlange discussies of FVD mag spreken over ‘omvolking’.

‘Rechts’ moet doorgaan met CDA- en VVD-stemmers aan te trekken met redelijke politieke posities en moet daarvoor afscheid nemen van de ‘klimaatontkenners’, zeker in deze warme zomer. Heel ‘rechts’ moet erkennen dat de aarde warmer wordt en dat we daar verstandig op moeten inspelen. Daarbij wel uitleggen dat bosbranden vooral toenemen wanneer we natuurgebieden willen ‘teruggeven aan de natuur’, en dan omgevallen bomen laten liggen en stoppen met onderhoud van brandgangen. Zie ‘How Green Policies Fuel Fires In Europe’ (Wall Street Journal, betaalmuur).

Brief van Jaimi in het vuur

Ook moet ‘rechts’ voorstellen om de OZB op nul te stellen of gelijkwaardige giften aan te bieden voor de inwoners van gemeentes die akkoord gaan met een kerncentrale – zo hebben Frankrijk en Zuid-Korea locaties gevonden voor hun kerncentrales. Op die manier snel inzetten op nucleair. Ook accepteren dat ‘groene waterstof’ vooralsnog een onmogelijke droom blijft. Wind in de Noordzee niet meer uitbreiden omdat het net dat niet aankan.

Dan de dodelijke brief van Jaimi van Essen in het vuur. Brussel belooft al een nieuw, meer evenwichtig natuurbeleid. Boerderijen in het landschap passen bij de geschiedenis en de cultuur van Nederland, en natuurlijk zal Brussel dat respecteren als wij planten en dieren gericht blijven beschermen – maar liever door boeren en boswachters ter plaatse, en niet door rekenmodellen of door D66-ideologen zoals Jaimi van Essen.

Voor asiel duidelijk stellen dat open grenzen niet zijn te combineren met een verzorgingsstaat. Dat is het leidende principe dat ‘rechts’ moet voorhouden aan CDA en VVD. PRO heeft helaas gekozen voor antisemitisme en hengelen naar radicale moslim-kiezers, maar CDA en VVD zijn nog te overtuigen dat ‘iedereen welkom’ de verzorgingsstaat verwoest.

Tot zover zou ‘rechts’ met één stem kunnen spreken, en waarom proberen JA21, FVD, PVV, BBB en SGP dat dan ook niet? Een kort, gemeenschappelijk document en een persconferentie van de vijf partijleiders zou een mooie uitnodiging zijn aan CDA’ers en VVD’ers om mee te doen.

Leer van Trump bij het reorganiseren van de ambtenaren

Verschillen blijven over Oekraïne en over de uitgaven. Laat dat wachten op de onderhandelingen na de volgende verkiezingen. Met het falen van Jetten is nu het moment om CDA- en VVD-kiezers te overtuigen dat ze zich beter kunnen aansluiten bij ‘rechts’. Dan is er na de volgende verkiezingen eindelijk een meerderheid voor stoppen met ‘iedereen welkom’, voor zakelijk en niet-ideologisch klimaatbeleid, en om te leren van de successen en fouten van Trump en Musk bij het grondig reorganiseren van de ambtenaren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Verstandige voorstellen waarmee ‘rechts’ het CDA en de VVD moet uitnodigen om mee te doen verscheen eerst op Wynia's Week.

Doen zij dat niet, dan is de kans levensgroot dat we met een volgend kabinet-Klaver zullen worden geconfronteerd. Na verkiezingen mag immers de grootste partij het initiatief voor regeringsvorming nemen.

Wat je ook van de fusie van de vroegere partijen PvdA en GroenLinks in de nieuwe partij PRO kunt vinden, feit is dat deze partij in de laatste opiniepeiling van Maurice de Hond eenzaam aan kop staat met 25 zetels, op afstand gevolgd door D66 (19), JA21 (18), FVD (17), VVD (17), PVV (17) en CDA (13).

Keerpunt ’72

De drie coalitiepartijen van het minderheidskabinet (D66, VVD, CDA) hebben nu virtueel samen nog maar 49 zetels en dus minder dan 1/3 deel van de Tweede Kamer. Versplinterd rechts (PVV, FVD, JA21, SGP, BBB) heeft volgens deze zelfde opiniepeiling nu virtueel samen 56 zetels. Het wordt dus tijd om de geschiedenis erbij te betrekken,

In 1972 waren er Tweede Kamerverkiezingen. Vóór die verkiezingen kwamen drie partijen, PvdA, D66 en PPR, met een gezamenlijk programma: Keerpunt ’72. Zij wilden hiermee een duidelijk en progressief blok vormen tegenover de in hun ogen zittende, behoudende politiek. Keerpunt ’72 was een gezamenlijk en kant en klaar regeerakkoord met stemmentrekkers Joop den Uyl (PvdA) en Hans van Mierlo (D66). De kiezers wisten vóór de stemming al precies wat dit blok wilde gaan doen.

Maar de drie partijen kregen bij die verkiezingen samen geen meerderheid, zo ging dat en zo gaat dat nog steeds in versplinterd Nederland. Uiteindelijk lukte het PvdA-formateur Jaap Burger om een ‘inbraak’ te plegen bij KVP en ARP door politici uit die partijen (waaronder Dries van Agt) persoonlijk te benaderen voor een ministerspost. Het daarop volgende kabinet-Den Uyl berustte niet op een regeerakkoord maar werd gedoogd door KVP en ARP en heeft het vier jaar volgehouden.

Keerpunt ’27

Terug naar het heden. Het is een illusie om te veronderstellen dat ‘middenpartijen’ VVD en CDA hun blokkades tegenover PVV en FVD op korte termijn zullen opheffen. Zolang er geen nieuwe Pim Fortuyn opstaat, die gezamenlijk rechts kan verenigen, zouden de partijen ter rechterzijde van de VVD zonder een echt kant en klaar regeerakkoord en zonder hun eigenheid op te geven met elkaar tot een aantal basisafspraken kunnen komen (Keerpunt ’27) in het bijzonder over vier beleidsonderwerpen waarop het in de afgelopen jaren (decennia) gruwelijk mis is gegaan en verder mis gaat: 1. Asiel en immigratie; 2. Klimaat en groene groei; 3. Stikstof en natuur en 4. de vraag of we verder moeten gaan op de weg naar EU-federalisering en EU-uitbreidingen?

Op al deze vier onderwerpen heerst een grote onvrede onder de bevolking, die geen ruimte krijgt omdat mensen al snel het etiket krijgen opgeplakt dat ze racist zijn, ontkenner van de wetenschap en/of tegenstander van de rechtsstaat.

Tegen de desastreuze progressieve politiek

Het is niet mijn intentie om hier een blauwdruk te geven voor een basisovereenstemming tussen bovengenoemde partijen, maar die is gelet op het huidige beleid van het kabinet-Jetten (en de eerdere kabinetten-Rutte) en de partijprogramma’s niet moeilijk te maken.

Waar Keerpunt ’72 zich keerde tegen de in hun ogen te behoudende politiek van die tijd, zou een Keerpunt ’27 zich moeten keren tegen de desastreuze gevolgen van de tot nu toe gevoerde progressieve politiek, in het bijzonder op de vier genoemde punten die prioriteit moeten krijgen overeenkomstig de wensen van een grote meerderheid van de bevolking.

Een gedoogconstructie met VVD en CDA

Essentieel onderdeel van een Keerpunt ’27 moet zijn dat geen uitsluiting van een van de deelnemende partijen zal worden geaccepteerd. Uiteraard zal getracht worden een wig tussen de partijen te drijven, maar standvastigheid is geboden: ‘samen uit, samen thuis’. Al deze partijen zijn stuk voor stuk democratisch. Je kunt Wilders van alles en nog wat beschuldigen, maar niet dat hij ondemocratisch zou zijn. Dit in tegenstelling tot elementen uit PRO (met name leden van de vroegere CPN, een van de partijen uit wie PRO is voortgekomen).

Uiteraard sluit een Keerpunt ’27 ook geen andere partijen uit, al zal samenwerking met PRO of D66 niet erg voor de hand liggen. In CDA en VVD (Klassiek Liberaal) zijn aanzienlijke krachten die ook ongelukkig zijn met het huidige D66-beleid van hun partij. Na verkiezingen, zeker als die twee partijen nog verder verzwakken door hun D66-imago, moet het mogelijk zijn (à la Jaap Burger in 1973) ervaren krachten uit die partijen voor een ministerspost te vinden en die partijen tot een gedoogconstructie te bewegen.

Ego’s zullen bij een Keerpunt ’27 over hun schaduw heen moeten springen. Daarom moet bij voorbaat de vaste afspraak gemaakt worden dat wie bij volgende verkiezingen de grootste partij van de aan Keerpunt ’27 deelnemende partijen wordt automatisch ook de premierskandidaat levert. Is dat JA21 dan wordt het premier Eerdmans, is dat de PVV dan wordt het premier Wilders en is dat de FVD dan wordt het premier De Vos. Geen maandenlange discussies over de rechtsstaat zoals door Pieter Omtzigt gevoerd voor de totstandkoming van het kabinet-Schoof.

Persoonlijk medewerkerscorps

Ook anders dan in het kabinet-Schoof benoemen ministers in Keerpunt ’27 naar Belgisch voorbeeld een ministerieel kabinet, een eigen, persoonlijk medewerkerscorps, waardoor de minister meer zeggenschap heeft en minder aan de leiband van de gevestigde ambtenaren hoeft te lopen.

Als de partijen rechts van de VVD tot zo’n Keerpunt ’27-programma kunnen komen, dan zijn de volgende Tweede Kamerverkiezingen een wenkend perspectief. Bij zo’n perspectief is de kans ook groter dat veel afgehaakten (‘het heeft geen zin om te stemmen, er verandert toch niets’) alsnog weer naar de stembus gaan.

Wynia’s Week kijkt komende maanden vooruit naar alternatieve coalitiemodellen. Deze reeks is op 13 juni geopend door Eduard Bomhoff.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Versplinterd rechts moet krachten bundelen in Keerpunt ’27 verscheen eerst op Wynia's Week.

We hoeven niet helemaal terug naar Karl Marx, die klassenstrijd zag als de oplossing voor alles. In de Verenigde Staten bereikte de politieke polarisatie zes jaar geleden een hoogtepunt aan het slot van de jaarlijkse State of the Union-toespraak van de president in 2020.

Terwijl Donald Trump afsloot met ‘The best is yet to come. Thank you all. Bless you and God bless America,’ scheurde Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en twintig jaar lang partijleider van de Democraten, op het podium achter hem het papier met daarop zijn speech ostentatief in tweeën.

In de Nederlandse verhoudingen zou dit zijn alsof de voorzitter van de Tweede Kamer nadat de koning op Prinsjesdag de troonrede heeft voorgelezen achter hem die troonrede doormidden scheurt. Nederland volgt al tachtig jaar bijna alle Amerikaanse trends, maar deze niet. Hier roepen alle Kamerleden – van regeringspartijen én van oppositiepartijen – op de derde dinsdag in september driewerf ‘Hoera!’ Ongeacht of ze het eens zijn met wat de regering de koning zojuist heeft laten voorlezen, of niet.

Polarisatie en verkiezingen.

In de politiek is polarisatie het accentueren van tegenstellingen tussen politieke partijen. Zulks is in verkiezingstijd noodzakelijk. Vervolgens worden de rijen gesloten in het algemeen belang. Dat werkt zolang er niet al te vaak verkiezingen zijn. Een democratie heeft een minimumperiode tussen verkiezingen nodig om niet vast te raken in polarisatie.

Maar de gemiddelde levensduur van een kabinet was tussen 1966 en 1982 minder dan twee jaar, herinnert Hans Wansink ons in zijn boek Ontketend Nederland. Geen wonder dat de PvdA op aanstichten van Nieuw Links eind jaren ’60 en begin jaren ’70 een polarisatiestrategie voerde. Links zocht de ideologische tegenstellingen constant op. Men wilde niet langer compromissen. Men wilde een kloof.

Die kloof moest duidelijkheid scheppen voor de kiezer. Deze strategie leverde eerst het kabinet-Den Uyl (1973-1977) op en daarna de kabinetten-Van Agt (1977-1982). De ontsporende verzorgingsstaat en tweede oliecrisis smoorden die eerste polarisatiegolf en Nederland ontpolariseerde van 1982 tot 1994 onder de kabinetten-Lubbers waarna de ‘paarse’ kabinetten van VVD met PvdA het definitieve einde van de polarisatie leken te markeren.

Polarisatie en ratio

Buiten de politiek is polarisatie echter continue. Daar bakent de ene groep zich voortdurend af van de andere. Ons soort mensen verschilt van hun. Dat is de basis van de natiestaat, de Eredivisie, de Koninklijke Haagsche Golf & Country Club, de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten Nederland en nog veel meer organisaties. Om onderscheid te tonen dragen mensen vlaggen, oranje shirtjes, clubdassen, hoofddoekjes of andere polariserende parafernalia.

Maar in dit leven vraagt alles om mate. Ook polarisatie. De rede is het enige instrument om verschillende groepen vreedzaam met elkaar te laten samenleven. Bij tussen groepen onvermijdelijke meningsverschillen is het zaak om via inhoudelijk argumenteren tot een vergelijk te komen in plaats van de ander vanwege zijn lidmaatschap van de andere groep tot persona non grata te verklaren. Dat kunnen polariserend aangelegde mensen slecht. Het meest treffende voorbeeld van polarisatie in de Nederlandse geschiedenis leverde één van de inmiddels gefortuneerde leden van Nieuw Links.

Marcel van Dam: keihard op de man

De eerste mijlpaal van de nieuwe post-lubberiaanse golf van polarisatie werd op 15 februari 1997 ferm de grond in gedreven toen in het tv-programma Het Lagerhuis duo-presentator Marcel van Dam in discussie ging met Pim Fortuyn, die net zijn boek Tegen de islamisering van onze cultuur had gepubliceerd.

Van Dam bleek niet geïnteresseerd in de voors en tegens van islamisering, of in onze cultuur. Hij speelde op de man en haalde meteen de toen al meer dan een halve eeuw oude Tweede Wereldoorlog erbij. (In Nederland het favoriete polariseringswapen): ‘Als ik lees dat u dingen schrijft als: Eén land, één volk, één natie, dan roept u de sfeer op waarmee de NSB voor de oorlog stemmen probeerde te winnen.’ Fortuyn antwoordde: ‘Het zijn allemaal leugens. En dat verwondert me niets. Jij hebt me een paar jaar geleden in een interview al met Adolf Eichmann vergeleken. Dat was zo’n vieze, glibberige tekst dat ik er juridisch niets aan kon doen.’

Lesmateriaal voor jong en oud

Het hele transcript van deze woordenwisseling op de publieke omroep lijkt mij als lesmateriaal bij het vak burgerschapskunde van nut:

Van Dam: ‘U liegt, u liegt, en u bent niet alleen een leugenaar, maar u bent een ophitser waarmee u het Nederlandse volk…’

Fortuyn: ‘En u bent een populist en een onder-de-gordel-werker.’

Van Dam: ‘Populist? Populist? Weet u wat ik zo vreselijk vind?’

Fortuyn: ‘Ja? Ik vind u vreselijk.’

Van Dam: ‘Dat u potentiële angsten bij het Nederlandse volk tegen vreemdelingen exploiteert…’

Fortuyn: ‘Weet u wat u doet met dit debat. Ik heb…’

Van Dam: ‘…exploiteert om die boekjes, die overigens nog voor geen gulden informatie bevatten, om dat te verkopen.’

Fortuyn: ‘Alweer zo’n beschuldiging. Wat ik probeer met mijn boek…’

Van Dam: ‘U bent een buitengewoon minderwaardig mens. Weet u dat?’

Fortuyn: ‘Ik probeer in mijn boek het debat te verbreden mijnheer Van Dam en die politiek correcte kerk van u te bestrijden.’

Van Dam: ‘Debat te verbreden? U probeert mensen tegen elkaar op te hitsen.’

Fortuyn: ‘Toon mij dat aan.’

Van Dam: ‘Waarom denkt u dat Janmaat u een zetel aanbiedt?’

Fortuyn: ‘Moet ik daar verantwoording voor afleggen?’

Van Dam: ‘Ja, daar moet u verantwoording voor afleggen, ja.’

We zijn nu 29 jaar verder en BNN/VARA schuwt deze ad hominem-aanpak nog steeds niet. Bijvoorbeeld inzake de vraag of lichamelijk kan worden vastgesteld of iemand man of vrouw is, of dat zulks bepaald wordt door de opvatting daarover van de betreffende persoon. J.K. Rowling, de auteur van de Harry Potter-boeken, is een van de mensen die zich tegen die tweede opvatting uitspreekt met als resultaat dat op de website Joop van de publieke omroep BNN/VARA staat ‘Met elke euro naar J.K. Rowling betaal je mee aan de vernietiging van trans levens.’ Dat is polarisatie in de Van Dam-traditie. Met als enige verschil dat de gulden is vervangen door de euro.

De wetenschap van polarisatie

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzoekt elke twee jaar hoe uiteenlopend mensen in Nederland denken over verschillende onderwerpen. De onderzoekers zien de standpunten niet verder uiteen lopen en signaleren dus geen toenemende polarisatie. Ook in de Verenigde Staten laat onderzoek zien dat de ideologische scheidslijnen niet scherper zijn dan voorheen. Toch ervaart bijna iedereen toenemende polarisatie.

De wetenschap herdefinieerde daarom het probleem. Het gaat nu bij polarisatie niet om de inhoud van ideologische tegenstellingen maar om de gevoelens jegens de tegenstander. Deze ‘affectieve’ polarisatie is wel sterk gegroeid. Mensen hebben een grotere hekel aan hun politieke tegenstanders dan vroeger.

Polarisatie der gediplomeerden

Waarom wordt die affectieve polarisatie groter? Dat gebeurt als er meer scheidslijnen tussen groepen bestaan dan alleen ideologische, volgens wetenschappers. Neem bijvoorbeeld de inkomensgrens. Zolang er genoeg rijke socialisten bestaan en genoeg arme mensen geloven in de vrije markt, zullen links en rechts het oneens zijn, maar geen affectieve polarisatie ervaren. Als alle armen links zijn en alle rijken rechts heb je echter de polarisatiepoppen aan het dansen.

De scheidslijnen die de huidige groei van affectieve polarisatie in financieel genivelleerd Nederland veroorzaken liggen niet op het vlak van inkomen, maar op het vlak van opleiding. Ik doel niet op het verschil tussen hoog opgeleide en laag opgeleide Nederlanders. De eerste groep is namelijk bijna uitgestorven. Ik doel op het verschil tussen lang opgeleide Nederlanders en minder lang opgeleide Nederlanders, oftewel mensen met universitaire of hbo-dipoma’s en mensen zonder.

Zij die zich ideologisch ‘sociaal liberaal’ noemen – van heel D66 tot Femke Halsema en een hele generatie VVD’ers – beschikken over die diploma’s. Sterker nog; zij vinden blijkbaar dat zij erover moeten beschikken, zo zagen we tijdens de kabinetsformatie toen een beoogd D66-bewindspersoon zich gediplomeerder voorgaf dan ze was.

Van ideologie naar deskundologie: van ‘fout’ naar ‘dom’

Die lang opgeleide ‘sociaal liberalen’ gebruiken ‘deskundigheid’ als polarisatiewapen. Ze worden daarbij geholpen door media die slechts de zorgvuldig geselecteerde ‘deskundige’ interviewen die hun eigen standpunt verkondigt en zo net doen of ze objectief verslag geven.

Polarisering vandaag de dag betreft naast immigratie en islam vooral onderwerpen die eerder technisch dan ideologisch van aard zijn: klimaatverandering, energievoorziening, stikstofdepositie, wolven- en ander faunabeheer.

Ten aanzien van immigratie is het standpunt der gediplomeerden: ‘geen probleem/van alle tijden/niks aan te doen’; ten aanzien van islam is het ‘niet over praten/gaat vanzelf over.’ Op de technische onderwerpen zijn de lang opgeleiden ervan overtuigd de wetenschap aan hun kant te hebben. Zij vinden de tegenpartij niet alleen dom. Zij zijn als een leraar die bozer wordt naarmate leerlingen hem maar niet begrijpen. Zo neemt bij links de affectieve polarisatie toe. Terwijl rechts het gewoon inhoudelijk oneens blijft, maar net als de leerling niet bozer wordt op de tegenstander dan voorheen.

Van arbeidend links naar sociaal liberaal

In de geschiedenis van de polarisatie is dit een interessante verschuiving. Arbeidend links was vroeger ook al overtuigd van zijn wetenschappelijk gelijk. Karl Marx had immers ‘bewezen’ dat de ineenstorting van het kapitalisme onvermijdelijk zou komen. Marxistische ‘wetenschap’ overspoelde de universiteiten, maar arbeidend links stond sterk in zijn gelijk en werd niet boos omdat de tegenstander de communistische leer niet begreep.

Pas met de nieuwe polarisatiegolf werden tegenstanders weggezet als intellectueel ‘dom’ en moreel ‘fout’. Vide het schoolvoorbeeld van Marcel van Dam die Pim Fortuyn in de eerste plaats aanvalt als ‘fout’ en in tweede instantie als schrijver van boekjes ‘die voor geen gulden [sic] nieuwe informatie bevatten.’

Op deze tweede golf surfen de nieuwe linkse mensen, de lang opgeleiden, de gediplomeerden, het uit ‘Paars’ geboren ‘sociaal liberaal’. Zij hanteren als polarisatiewapens op het morele vlak bij voorkeur ‘haat zaaien’ en ‘mensen tegen elkaar opzetten’ en op het intellectuele vlak ‘liegen’ en ‘desinformatie’.

Van polarisatie naar agressie

Polarisatie komt van links; een eeuw geleden van arbeidend links, een halve eeuw geleden van ‘Nieuw Links’ en nu van het sociaal liberale lang opgeleide links. Leidt dat tot agressie van links? Links zegt van niet. Integendeel: Polariserend links beticht rechts van agressie. Maar wat te denken van ‘Kick out Zwarte Piet’ en het gedrag van linkse mensen die van de overheid meer maatregelen tegen klimaatverandering willen? Daartoe met een bord op het Malieveld gaan betogen is minder agressief dan daartoe een weg blokkeren waarmee je andere mensen in hun vrijheid beperkt. Dat ziet iedereen, slim of dom.

De oplossing

Het Sociaal Cultureel Planbureau schrijft stichtelijk: ‘Sterke beelden over polarisatie zijn niet zonder gevolgen. Een gepolariseerde samenleving – of dat nu daadwerkelijk zo is of door mensen zo wordt beleefd – kan ervaren vijandigheid tussen politieke tegenstanders aanwakkeren. Dat kan op den duur de sociale cohesie en het functioneren van de democratie aantasten. Daarom is het belangrijk om in het politieke debat een harde toon en vijandige houding te vermijden en de inhoud centraal te stellen.’

In feite vraagt het Planbureau ‘gediplomeerd lang opgeleid links’ niet alleen om depolarisatie (zoals onder Paars) maar om het politieke debat inhoudelijk te voeren. Is dat teveel gevraagd? In ieder geval zou het helpen als juist de lang opgeleide mensen ein bisschen Verständnis leerden tonen: Andersdenkenden niet voor dom uitmaken maar hun zorgen en vragen beleefd beantwoorden. (Ook helpt het om het demonstratierecht uitsluitend uit te oefenen op de daartoe aangewezen plekken.)

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Ook de nieuwe polarisatie komt van links; dit keer van lang opgeleid links verscheen eerst op Wynia's Week.

Een kort overzicht van de context.

‘Woke links’

In de Verenigde Staten heeft links zich, net als in de rest van het Westen, de afgelopen decennia steeds sterker afgewend van zijn oorsprong in het sociaal-economische klassebewustzijn en is zich in plaats daarvan steeds meer gaan profileren op andere groepskenmerken zoals geslacht en etniciteit binnen een intersectioneel kader: het zogenaamde ‘woke links’.

Binnen die intersectionele politiek staan de blanke, heteroseksuele man en het Westen met zijn Verlichtingswaarden in het verdomhoekje van de grote onderdrukkers, waartegen het hardst mag worden geageerd om plaats te maken voor de politieke en maatschappelijke verheffing van de ‘slachtofferklasse’. Een van de jammerlijke maar voorspelbare reacties die we nu zien op dit raciale anti-liberale frame is om het te accepteren op een reactionaire manier.

In plaats van het intersectionele frame geheel en al te verwerpen, heeft dit deel van rechts – de ‘Groyper-beweging’ genaamd, onder leiding van influencer Nick Fuentes – het linkse woke-frame in spiegelbeeld overgenomen. Blanke jongens die hun hele leven hebben gehoord dat ze de erfschuld hebben van slavernij tot aan het kolonialisme, en die zien dat politiek en moraal inmiddels weer langs etnische lijnen lopen in plaats van via zaken waar ze invloed op hebben, zoals goed gedrag vertonen en je aan de wet houden, die kortom doorhebben dat ze niet worden beoordeeld op de inhoud van hun karakter maar in plaats daarvan op de kleur van hun huid, trekken hun conclusies. Alles is racisme? Prima, dan ben ik maar racistisch!

Louter reactionair

Fuentes profileert zich binnen deze reactionaire ‘bevrijding’ van het woke-linkse juk als pro-white, ‘christelijk-nationalistisch’ en bouwt zijn publiek onder andere op antisemitisme. Met uitspraken als ‘Hitler was really fucking cool’ en ‘American Jews must be absolutely annihilated’ laat hij op effectieve, zij het nogal puberale wijze zien zich niet te laten beperken door de fatsoenskaders van de linkse deugers.

De Amerikaanse cultureel-analist en wiskundige James Lindsay noemt deze ontwikkeling de queering van het conservatisme. De rechtse variant van deze oorspronkelijk linkse transgressieve filosofie duwt niet, om maar te laten zien dat hij deugt, zijn/haar/hun peuter met een vijf-dollarbiljet naar de dragqueen die in lingerie met voorbinddildo staat te dansen, maar zegt in plaats daarvan Stalin te bewonderen en dat vrouwen graag verkracht willen worden, of soortgelijke normoverschrijdende dingen om aan de jongvolwassen achterban op omgekeerd evenredig schokkende wijze aan te tonen hoezeer hij juist niet deugt. Uiteraard heeft deze queer-rechtse beweging helemaal niets met conservatisme van doen – reactionair of anderszins – omdat zij louter reactionair is ten opzichte van haar woke-linkse spiegelbeeld, wiens kaders zij volledig overneemt.

‘Cancelen? Dat doet alleen links’

Tucker Carlson, die het niet kon laten op de begrafenis van de zeer pro-Israëlische Kirk onder maniakaal gelach te insinueren dat de Joden hem vermoord hadden, bood Fuentes een kritiekloos podium en legitimeerde zo de Groyper-beweging binnen het conservatisme. (Carlson betoogde onlangs ook dat het ‘onchristelijk’ zou zijn geweest om Hitler te vermoorden tijdens de Tweede Wereldoorlog, voor wie zijn opmerking tijdens Kirks uitvaart over de ‘humus etende’ moordenaars van Christus wat te subtiel was.)

De olievlek van Tuckers interview met Fuentes breidde zich uit over de hele conservatieve beweging toen de president van de conservatieve Heritage Foundation Carlson bijsprong nadat de overgebleven fatsoenlijke conservatieven bezwaar maakten tegen het kritiekloos platformen van iemand die Hitler en Stalin prijst en Amerikaanse Joden zegt te willen uitroeien. Alle pogingen van het oude slag principieel-conservatieven om normen te handhaven werden op luid gejank onthaald. Cancelen? Dat doet alleen links. Op rechts laten wij niemand los!

Kaping door extremisten

De blinde hekel aan alles dat ook maar zijdelings wordt geassocieerd met ‘links’ maakt dat woke-rechts bereid is alle vormen van normhandhaving overboord te zetten om zelfs de schijn te vermijden. Terwijl als er iets tot de kerntaak van het conservatisme behoort is het wel om grenzen te bewaken en normen te handhaven. Het overschrijden ervan is pas recent onderdeel van het repertoire geworden na het linea recta te hebben overgenomen van de zo gehate tegenstander.

Het gespiegeld hanteren van het oude linkse adagium ‘geen vijanden ter linkerzijde, geen vrienden ter rechterzijde’ (nog zo’n klakkeloze import) leidt in sneltreinvaart tot hetzelfde patroon als bij links de afgelopen decennia: complete normvervaging en kaping door extremisten. Zoals ook GroenLinks de PvdA volledig heeft opgeslokt en er op links inmiddels geen midden meer over is.

Gut feeling

In Nederland manifesteert de Groyper-reflex zich bij iemand als Jonathan Krispijn, die Hamas ‘objectief een verzetsgroep gefinancierd door Israël’ noemt en beweert dat de Holocaust niet heeft plaatsgevonden zoals ons is verteld omdat zijn ‘gut feeling’ iets anders zegt. Het template voor dit soort statements lijkt te zijn gekopieerd van het razend populaire drama- en komplotkanaal van Candace Owens, dat ook drijft op vibes, feelings en vooral enorm veel grondeloze verdachtmakingen aan het adres van Israël. Maar hey, I’m just asking questions. Talloze andere grotere en kleinere voorbeelden laat zien dat de Groyper ook in Nederland is aangeland.

De Groyper-beweging raast als een vortex van rabiaat antisemitisme en etnonationalisme onder precies de conservatieve jongeren die Charlie Kirk trachtte te inspireren met een hoopvol en bij uitstek Amerikaans verhaal van family values en het uitdragen van een christelijke moraal van ruimhartigheid en genade. Het is een tragedie dat uitgerekend iemand als Fuentes, die als queer uiteraard trapt tegen het gezin en alle andere conservatieve waarden waar Kirk voor stond, en zelfs de uitspraak ‘Christ is King’ heeft geperverteerd, nu de erfgenaam dreigt te worden van een deel van Kirks achterban.

Identitaire tangbeweging

Onderwijl dendert ook op links de etnoreligieuze escalatie voort tot werkelijk onvoorstelbare proporties in zowel Amerika als het door massamigratie verdeelde Verenigd Koninkrijk. Het resultaat is een identitaire tangbeweging van antiliberale krachten die wat resteert van de westerse Verlichtingswaarden dreigt te vermorzelen, het fundament onder het democratische project wegslaat en een (vooralsnog politieke) oorlog ontketent van allen tegen allen langs etnische en religieuze lijnen.

Linksom of rechtsom is in zo’n scenario de westerse wereld de grote verliezer.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Nu een deel van rechts het linkse woke-frame in spiegelbeeld overneemt, blijft er van de westerse waarden niets over verscheen eerst op Wynia's Week.

Welke kranten en media dragen tegenwoordig dag in dag uit de handhaving van de status quo uit? Zijn huiverig voor referenda? Willen maximale strakheid zien inzake staatsinrichting, rechtspraak, meningsvorming en de zogenaamde fatsoensnormen? Lopen het vuur uit hun sloffen om te pleiten voor het onder controle brengen van sociale media? Hebben meer lijntjes naar ministeries liggen dan naar maatschappijcritici? En zijn er – last but not least – als de kippen bij om afwijkende geluiden ‘radicaal’ of ‘extreem’ te noemen?

Nu weet links wat normaal is

Zonder zelf weer meteen in vakjes te denken kun je rustig stellen dat de traditioneel linkse media op z’n minst beter in het hierboven geschetste profiel passen dan veel rechtse media, waarvan een deel – veelzeggend! – door de linkse media tegenwoordig plagerig tot ‘alternatieve media’ is gedoopt. Nota bene: ooit liep links weg met de term ‘alternatief’ en werd elke vorm van afwijking juist omarmd. In de jaren zestig en zeventig predikten progressieve krachten voor meer vrijheid en tolerantie, niet in de laatste plaats wat betreft het loslaten van opvattingen over normaliteit. De activistische psychiatrie kwam destijds met de slogan ‘Ooit een normaal mens ontmoet? En beviel het?’ op de proppen.

Met die slogan werd stijve, conservatieve burgers destijds in het gezicht geworpen dat ze een wel erg eendimensionale opvatting hadden over het leven en wat wel of niet normaal zou zijn. En raad nu eens: welke politieke krachten staan vandaag de dag vooraan om elk pleziertje, ondeugendheidje of uitspattinkje als ‘grensoverschrijdend’ te brandmerken? Om ons aan de lopende band aan nieuwe gedragsregels, -protocollen en -formules te onderwerpen? Om op straffe van ‘desinformatie’ een ononderhandelbare versie van de waarheid door te drukken? Juist, hetzelfde activistische links dat ooit met veel straatrumoer de luiken opengooide en lange tijd flirtte met het anarchisme.  

‘Er is geen touw meer aan vast te knopen,’ verzuchtte een lid van de ‘Vierde Golf’-beweging een paar maanden terug, tijdens een lezing annex bijeenkomst, in mijn bijzijn. ‘Ik dacht dat links stond voor kritisch denken. Voor de vrijheid zelf je eigen weg te vinden. Zelf te bepalen wat je mooi of lelijk vindt. En waar je jouw lichaam wel of niet aan blootstelt.’ Bij die laatste zin maakte hij een gebaar naar zijn leeftijdgenoten, vijftigers en zestigers, die volgens hem een gedeeld verleden hadden in de linkse, antiautoritaire krakersbeweging, maar zich sinds de coronapandemie, tot hun grote verwarring, herkenden in de standpunten van Forum voor Democratie.

‘Wat zich nu links noemt,’ vertelde hij een en al verontwaardiging, ‘liep tijdens corona blind achter de farmaceutische industrie aan. Moedigde de autoriteiten aan om ongevaccineerden zoveel mogelijk te plagen en te beperken. En bleef onophoudelijk druk uitoefenen lockdowns nóg langer, nóg strenger en nóg repressiever in te richten. Ze stonden nota bene te juichen bij de waterkanonnen die de zogenaamde “wappies” hardhandig van pleinen en straten af knalden!’

Bij die laatste zin floepten er aanzienlijke fluimen uit zijn mond en had ik nadien, in het toilet, wat papieren doekjes nodig om de overgevlogen consumptie van me af te vegen.

‘Volkskrant pleit elke dag voor nóg meer wapens naar het front’

Het interessante aan het genoemde ‘Vierde Golf’-gezelschap was dat ze een veel dieper, consistenter en breder perspectief op de politieke actualiteit tentoonspreidden dan de gemiddelde politieke journalist, die leeft van incidentjes. Nadat ze hadden doorgevraagd over wie ik was en in welke media ik publiceerde stapte er een vrouw in een gebreide trui naar voren die losbarstte over de idealen die ze al decennialang koesterde en daarbij de verwerpelijkheid van ‘opgelegde vijandbeelden’ aanroerde: ‘En weet je wie die vijandbeelden nu onophoudelijk aan het rondpompen zijn?’

Kalm een slokje bier nemend, voelde ik het antwoord aankomen. ‘De linkse media! Elke huisarts die vraagtekens bij de vaccinaties zet,  wordt als een gevaar voor de samenleving neergezet. Op de universiteiten mag je alleen nog werkstukken inleveren die aan voorgeschreven normen voldoen – vraag het maar aan mijn dochter. En als je vindt dat de Oekraïne-oorlog niet verder aangewakkerd moet worden maar beëindigd, zoals ik, heb je volgens de Volkskrant geen hart en word je weggezet als Poetin-lover. Weet je? Ik lees dat stomme ding niet meer. Elke dag staat er een pleidooi in voor nóg meer wapens naar het front.’

Pas als je je losrukt van het dagelijkse opportunisme, zoals die mensen van de ‘Vierde Golf’, krijg je enig oog voor de absurde positiewisselingen. Hoe ironisch annex onnavolgbaar is het bijvoorbeeld niet dat Trump nu vooral bij links Europa, inclusief de VVD, gehoor vindt om de defensiebudgetten fors te verhogen? Het beeld van trigger happy-mannen die pas vinden dat ze leven als ze met geladen mitrailleurs in een vuurgevecht betrokken raken, is geen droom meer van rechtse maar van linkse mensen, die doodsbang zijn dat Oekraïne door zijn soldaten heen raakt.

Linkse, macho-achtige schrijvers als Tommy Wieringa, Jaap Scholten en Jelle Brand Corstius krijgen bij de NPO de rode loper op zich afgerold om te komen vertellen over hun heldendaden aan het front. En denk maar niet dat ze ook maar een kritische vraag krijgen over nationalisme en het heilig verklaren van een vlag of een taal, want in het geval van Oekraïne is nationalisme ineens de prachtigste inspiratiebron die er bestaat.   

Welke linkse politicus is nog begaan met de eigen kiezers?

Hoe verknocht linkse partijen in Europa intussen aan de ramkoers jegens Rusland zijn geraakt, en aan de oorlogstaal die erbij hoort, toont zich elke dag. Welke linkse partij heeft meer dan wat gepruttel laten horen nadat NAVO-chef Rutte suggereerde dat de verzorgingsstaat desnoods maar een tandje minder moet om wapens in Amerika aan te schaffen? Welke linkse politicus is überhaupt op de gedachte gekomen dat de vers vrijgemaakte defensiemiljarden op onacceptabele wijze ten koste gaan van hun eigen kiezers? Ja, welke linkse politicus – zo moet de vraag misschien zijn – begrijpt nog wie hij of zij vertegenwoordigt? En is nog wérkelijk begaan met degenen die op hem of haar hebben gestemd?  

Onderaan de streep is links nog nooit zo ‘dik’ geweest met de wapenindustrie, het leger, de veiligheidsdiensten en het bedrijfsleven. Voor elk toneelstukje dat grote bedrijven opvoeren om hun loyaliteit aan de LHBTQI+-gemeenschap te demonstreren en elke nieuw gecreëerde functie die op diversiteit moet toezien, klappen de linkse en extreem-linkse politici van nu het hardst. En wil je je vastgrijpen aan de zekerheid dat links je tenminste toestaat gelovigen belachelijk te maken, dan zit je ook daar mis, want van het wegschuiven en verdacht maken van islamcritici heeft links zowat een gewoonte gemaakt. Het fanatisme waarmee GroenLinks/PvdA en andere partijen links van de VVD heden ten dage hoofddoekjes omarmen doet vermoeden dat ze een stiekeme cursus ‘Correcte Kledij’ bij de Iraanse ayatollah’s hebben gevolgd.  

En rechts, tenslotte? Zoals de gezagdragers in de jaren zestig de protesterende studenten beschuldigden van ‘lage instincten’, ‘animale neigingen’ en een ziekelijke drang naar ‘onmiddellijke behoeftebevrediging’ om ze zo als een schande voor de mensheid te portretteren, wordt rechts nu in de mainstream media, precies zo, verweten onbeschaafd en onvolwassen te zijn, ofwel ‘kortzichtig’, ‘onverantwoordelijk’, ‘polariserend’. Om van het steeds weer van stal gehaalde f-woord nog maar te zwijgen.

Umwertung aller Werte

Wie nog wijs kan worden uit de hierboven geschetste janboel van omwentelingen mag de wijsvinger opsteken, want het zou knap zijn er iets anders in te zien dan wat Nietzsche ooit omschreef als de Umwerting aller Werte. Zelfs als je poogt, door alle ideologische chaos heen, tenminste ‘de mensenrechten’ als basis te nemen voor je politieke oriëntatie kom je van een koude kermis thuis, zeker sinds mensenrechtenorganisatie Amnesty International het dragen van een extreem vrouwonvriendelijke boerka op controversiële wijze onder de onaantastbare vrijheid van meningsuiting, en dus onder mensenrechten, heeft geschoven. Kortom, de politieke verwarring of honderdtachtig graden-draai waar het zogenaamde ‘vrije Westen’ in verzeild is geraakt – en de talige onmacht daar enige grip op te krijgen – is geheel van eigen makelij.

Daar hoeft geen Russische trol nog iets aan toe te voegen.

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Ook zonder Russische trollen weet niemand meer wat ‘links’ of ‘rechts’ is verscheen eerst op Wynia's Week.