Nederland zegt: steeds minder.

De Nederlandsche Bank, die toezicht moet houden op banken, verzekeraars en pensioenfondsen, peilde onlangs de stemming. Van de ondervraagde huishoudens vertrouwt maar 66 procent erop dat banken te allen tijde het toevertrouwde spaargeld kunnen terugbetalen. In 2024 was het nog 71 procent.

Bedroevend

Het algemene vertrouwen in de banken, verzekeraars en pensioenfondsen als geheel is bedroevend: 52 procent. ‘Nederlander vertrouwt financiële sector, al groeit zorg over gezondheid instellingen’ zette De Nederlandsche Bank boven haar nieuwsbericht.

Tja… Misschien is het ook te veel gevraagd dat de toezichthouder erkent dat 34 procent van de huishoudens geen vertrouwen in banken heeft en kennelijk ook niet in het toezicht. Het hoge wantrouwenspercentage maakt Nederland kwetsbaar. Nederlanders hebben meer dan 521 miljard euro spaargeld toevertrouwd aan de banken.

Een derde daarvan, het percentage mensen dat het zaakje niet vertrouwt, is goed voor 173 miljard euro. Als zij argwaan omzetten in actie, om welke reden dan ook, heb je een bankrun zonder weerga. En wie moet de banken dan redden, zoals in 2008 (nationalisatie ABN Amro en Fortis Nederland), 2009 (tweede steunactie voor ING) en in 2013 (nationalisatie SNS Reaal)…?

De belastingbetaler. De mensen die het nog wel vertrouwden.

De Nederlandsche Bank zegt niet te weten waarom het vertrouwen in banken daalt. Daarom help ik een handje. Want er zijn aanwijzingen genoeg. Van de banken zelf én van ‘sporenonderzoek’ van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Dat is de waakhond die moet blaffen én bijten als er onvoldoende concurrentie is.

Eerst de banken zelf. De beurskoersen zeggen: welkom in het bankenparadijs. De koers van ABN Amro breekt record op record. Meer dan een verdubbeling ten opzichte van de koers op 31 december vorig jaar, toen: 14,89 euro. Nu boven 29 euro. De koerswinst van ING in dezelfde periode: bijna 50 procent. De derde grote bank, de coöperatieve Rabobank heeft geen beursnotering.

Waarom likken beleggers hun vingers af? Banken profiteren van de hausse op de huizenmarkt, ze snijden in hun kosten en de rente die ze ontvangen op kredieten en woninghypotheken ligt aanzienlijk hoger dan die ze betalen op spaargeld.

Luxeprobleem

Dat zie je terug in hun winsten. Bankdirecties hebben een luxeprobleem. Wat doen we met al dat kapitaal dat we vergaard hebben? Het meest sprekend is dat bij de Rabobank. De economie (huizen, rente, weinig stroppen) zit mee en de Rabo verlaagt de risicograad van de kredieten. Minder risico betekent dat er kapitaal vrijvalt dat je elders kunt besteden. Als bank zonder aandeelhouders kan de Rabo de winst oppotten bij de toch al ruime reserves. Wat men daarmee gaat doen? De antwoorden zijn vaag. Groeien. Overnames. Leuke dingen voor de leden van de coöperatie.

Zo vaag als Rabo is, zo concreet is ABN Amro. De nieuwe bestuursvoorzitter Marguerite Bérard geeft een beleggersfeestje. De bank wil de komende drie jaar maar liefst 7,5 miljard euro uitkeren aan zijn aandeelhouders, beloofde ze twee weken geleden. De grootste aandeelhouder is de Nederlandse staat met bijna 30 procent van het kapitaal. De overheid verkoopt al jaren aandelen en is dus, gezien de koerswinst, kapitalen misgelopen.

Reorganisatie

ABN Amro maakt ook ruimte voor de miljardenuitkeringen met een drastische reorganisatie. Een op vijf voltijdbanen verdwijnt, dat zijn er 5.200. Ook ABN Amro snoeit in risico’s in haar kredietportefeuille. Juist de comfortabele winsten helpen om de reorganisatie te ‘smeren’: genoeg geld voor een sociaal plan.

Het beleggersfeestje van ABN Amro en luxeprobleem van de Rabo onderstrepen wat er mis is met de grote Nederlandse banken. Zij praten graag over stakeholders, alle belanghebbenden te vriend houden. Over hun maatschappelijke rol als geldgiganten. Maar men negeert de belanghebbende aan de basis, de klanten die sparen en de klanten die een woningfinanciering afnemen. Wat is er gezien de luxewinsten logischer dan de rente op spaargeld te verhogen en die op woninghypotheken te verlagen?

Neem ABN Amro. Op de achterkant van een sigarenkistje kun je becijferen dat ABN Amro vorig jaar zo’n 2,4 miljard euro rente aan spaarders betaalde en ruim 1,6 miljard aan aandeelhouders. De aandeelhouder krijgt er binnenkort 50 procent bij (een derde van de genoemde 7,5 miljard euro). Misschien zelfs wel meer… De spaarder krijgt wat ie kreeg. Of minder…

Stilzwijgende afspraken?

Waarom vertaalt de kapitaalkracht van de banken zich niet in concurrentiekracht? Zijn de banken maar wat tevreden met de smakelijke rentemarges die ze kunnen handhaven dankzij de stilzwijgende verstandhouding dat minder concurrentie beter is voor hen allen? Je zou het soms denken, zeker toen ABN Amro onlangs aankondigde de kleine Nederlandse bank NIBC te kopen. Weer een potentiële luis in de pels minder.

Lichtpuntjes

Niet zeuren, je kunt ook bij banken in het buitenland sparen, hoor ik iemand zeggen. Maar zijn díe banken te vertrouwen? Is mijn geld verzekerd als de bank pleite gaat?

Toch zijn er twee lichtpuntjes. Concurrentiewaakhond ACM onderzoekt de spaarmarkt. Wie weet wat dat oplevert. En het gedaalde vertrouwen van de Nederlanders in banken maakt duidelijk dat een aanzienlijk deel van de spaarmarkt braak ligt. Zo’n 173 miljard euro. Dat is een kans voor nieuwkomers. Als dat niet gebeurt is dat een extra aanwijzing dat concurrentie belemmerd wordt.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Steeds meer Nederlanders vertrouwen banken niet meer. Hoe komt dat? Iets met weinig rente en weinig concurrentie…? verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar hé, kijk je op de beurs, dan zijn deze geweldige tech-bedrijven dit jaar een waardeloze belegging. Alphabet (Google) minus 18 procent. Apple: min 13 procent.  Meta (Facebook): min 1,5 procent. Nvidia: min 18 procent. Tesla: min 35 procent.

Weet u wat wél een topbelegging was de eerste maanden?

Ongemerkte omslag

Bankaandelen. En zeker ABN Amro, de bank waar u en ik als burgers indirect aandeelhouders van zijn. De koers van de aandelen is dit jaar met 32 procent gestegen. Kassa voor ons. Kassa voor minister van Financiën Eelco Heinen (VVD). Hij beheert ‘ons’ ABN Amro-aandelenpakket van ongeveer 300 miljoen aandelen dat inmiddels een waarde heeft van bijna 6 miljard euro.

De koersexplosie van ABN Amro onderstreept een bijna ongemerkte omslag op de financiële markten. Het zijn opeens gouden tijden voor banken. Als klant merkt u er niks van. Want de spaarrente blijft laag, de banktarieven zullen gewoon doorgaan met stijgen en woninghypotheekleningen worden duurder. Wie profiteert dan wel van het el dorado? Beleggers in bankaandelen. Minister Heinen zit namens ons op een groeiende berg duiten. Over de manier waarop hij deze aandelen beheert ben ik niet te spreken. Daarover later in deze column.

Eerst de vraag: waarom staan beleggers juichend op de banken? Het korte antwoord is: de rente. Het langere antwoord is dat banken, zeker Europese banken, primair hun geld verdienen door spaargeld en deposito’s van u te ‘kopen’ en dat geld weer door te ‘verkopen’ aan bedrijven (leningen) en particulieren (woninghypotheken).

Als de rente op spaargeld laag is, kunnen banken goedkoop geld inkopen. En als de rente die zij rekenen op kredieten en woninghypotheken stijgt, kunnen zij dat geld weer duur verkopen. Van dat verschil leven ze. En juist dat verschil is opeens veel groter geworden de laatste weken. Ze staan erbij, ze kijken ernaar en het geld verdient zichzelf.

Buitenkansje

Dat onverwachte buitenkansje is het resultaat van twee trends. De eerste is de dalende inflatie in Europa, maar overigens niet in Nederland. Voor de Europese Centrale Bank is de dalende Europese inflatie aanleiding om de rente te verlagen. Deze rente is de basis voor de rente die banken op spaargeld betalen. Dat is hun dalende ‘inkoopprijs’.

Maar de afgelopen weken is er ook iets totaal onverwachts gebeurt. De nieuwe Duitse regering onder leiding van Friedrich Merz (CDU) heeft gebroken met de grondwettelijk vastgelegde Duitse zuinigheid. Duitsland gaat, in het kielzog van de nieuwe Europese consensus, tientallen miljarden euro extra lenen op de kapitaalmarkt voor hogere defensie-uitgaven. Heel Europa gaat dat doen.

Schaarbeweging

Als reactie daarop zijn de rentetarieven die Europese landen moeten betalen op nieuwe staatsleningen drastisch opgelopen. Dat is, tussen twee haakjes, ook een reden dat de landen met hoge staatsschulden nu sputteren. De rente op hun nieuwe staatschuld wordt alleen maar hoger, ze komen nog meer in de knel, vandaar dat zij het geld deels als een gift willen incasseren die zij niet hoeven terug te betalen.

De eerder genoemde rente op staatsleningen bepaalt in Nederland de rente op kredieten aan het midden- en kleinbedrijf en de woninghypotheken. Dus verhogen de banken hun ‘verkoopprijs’. Als gevolg van deze schaarbeweging van de rentestanden zijn de aandelen van ABN Amro weer in trek. Maar profiteert de belastingbetaler daar wel voldoende van?  

Nee.

Minister Heinen en zijn voorganger Sigrid Kaag (D66) hebben enkele jaren geleden besloten dat zij voortdurende kleine hoeveelheden van de ABN Amro op de beurs willen verkopen. Hun argument: de overheid is geen belegger. Dat is zo.

Maar de overheid heeft ABN Amro in 2008 ook niet gekocht als belegger. Het was een noodsprong. Het toenmalige kabinet Balkenende-Bos (CDA/PvdA) en president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank vreesden een desastreuse implosie van het Nederlandse geldstelsel als ABN Amro en diens toenmalige eigenaar Fortis op de fles zouden gaan. Vandaar de nationalisatie. Inmiddels is duidelijk dat de overheid, wij als burgers, onze inleg niet terugkrijgen. We spelen quitte bij een koers van 31,49 euro.  

Hoe hoger de koers waarop de minister van Financiën de aandelen verkoopt, hoe kleiner het verlies.

Dom, dom

Daarom was het ronduit dom om de aandelen de afgelopen jaren stukje bij beetje te verkopen. Heinen moet als een goed huisvader dit waardevolle bezit beheren en te gelde maken. ‘Zijn’ grote pakket aandelen had, en heeft ten dele nog steeds, een meerwaarde. Elke buitenlandse bank die ABN Amro wil kopen, betaalt een premie bovenop de beurskoers om het overheidspakket in handen te krijgen. En die partij meldt zich vanzelf. De kortetermijnvisie van Financiën om vorig jaar aandelen te verkopen tegen gemiddeld 15 euro (koers nu: 19,69 euro), heeft de belastingbetaler honderden miljoenen gekost. Misschien wel meer.

Nu de gouden tijden voor banken aanbreken, moet Heinen rustig achterover leunen. Als rechtgeaarde liberaal moet hij de markt zijn heilzame werk laten doen. De markt voor overnames. ABN Amro is opnieuw de prooi.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Psst, Eelco Heinen, mijn gouden tip: stop dat mondjesmaat verkopen van onze ABN Amro-aandelen. Dat kost kapitalen. verscheen eerst op Wynia's Week.

Waar leidt dat toe? ING kondigde onlangs aan dat zij voor maar liefst 2,5 miljard euro eigen aandelen gaat inkopen. Anders gezegd: de bank spekt haar beleggers en snijdt haar spaarders. De klant wordt bedankt, de aandeelhouder krijgt een kroontje.

Een mooi motto

Of is verandering op handen? Staat Nederland misschien wel aan de vooravond van een nieuw tijdperk waarin klanten meer te kiezen krijgen en gevestigde grote aanbieders meer concurrentie ervaren?

De eerste aanzet is er. De ACM, de Autoriteit Consument en Markt, die moet optreden als consumentenwaakhond tegen kartels en prijsafspraken van bedrijven, sloeg vorige week alarm over de Nederlandse spaarmarkt. Spaarders profiteren wel heel karig van de renteverhogingen van de ECB, heeft de ACM geconcludeerd. De waakhond komt met een reeks van aanbevelingen voor het beter functioneren van de spaarmarkt.

Het onderzoek van de ACM was een politieke opdracht. Spaarders en politici begonnen vorig jaar steeds luider te morren. Toenmalig minister van Financiën Sigrid Kaag (D66) vroeg om een onderzoek.    

Dat onderzoek en de aanbevelingen voor verbeteringen zijn er nu. Dat smaakt naar meer. Naar meer actie van de waakhonden. Zet de consument op één. Dat zou een mooie missie zijn voor het nieuwe kabinet, hoewel het niet staat vermeld in het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB.  

Want kijk maar eens naar de markten waar Nederlanders hun financiële producten kopen, zoals spaarrekeningen. Waar zij hun zorgverzekeringen kopen. Waar zij hun boodschappen doen. Waar zij hun krantenabonnement afsluiten. Waar zij hun benzine tanken. Waar zij hun energiecontract afsluiten en hun telefoon- en internetabonnement.

Op al die markten zie je maar een beperkt aantal grote bedrijven die de dienst uitmaken. Het zijn markten met een zogeheten oligopoliestructuur: veel vragers (consumenten), weinig aanbieders (grote bedrijven). Soms zijn er horzels in de markt die de grote jongens scherp proberen te houden en hen confronteren met wat tegenmacht, zoals zorgverzekeraar DSW, maar vaak ook niet.

De politieke markt op

Anti-kartel- en pro-klantpolitiek zou drie van de vier partijen in de nieuwe coalitie in Den Haag óók moeten aanspreken, omdat zij zelf een voorbeeld zijn van de tegenmacht die je kunt ontwikkelen. Ook verkiezingen zijn een markt. Op deze politieke markt zijn BBB en NSC geslaagde startups en de PVV een succesvolle scale-up. Hun oprichters zijn politieke ondernemers. Voor de burger is er daardoor meer te kiezen. Hun succes zit ‘m deels in de beloftes die aanspreken, deels in de teleurstellingen van de kiezers met bestaande partijen.      

Dat laatste, teleurstelling onder kiezers/klanten, moet topmanagers van grote ondernemingen te denken geven. Voor topmanagers is het goed toeven op markten met een oligopolistisch karakter. Oligopolies maken het speelveld overzichtelijk. Je hoeft alleen te letten op de acties en de strategie van een paar grote ‘concurrenten’. Men kent elkaar. Topmanagers en medewerkers stappen gemakkelijk over naar de concurrent.

Ons-kent-ons

Deze ‘ons-kent-ons’-structuur kan een uitnodiging zijn om stilzwijgend dezelfde strategie te voeren. Bijvoorbeeld door elkaar buiten beeld een knipoog te geven als teken dat niemand er behoefte aan heeft om de prijzen snel te verlagen als de inkoop goedkoper wordt. Of om de verhoging van spaarrente te vertragen als de ECB de rente opschroeft.

De ACM vermoedt dat deze laatst vorm, die van stilzwijgende onderlinge afstemming, op de spaarmarkt de rente lager houdt dan nodig is. Verboden is het niet. Maar het deugt ook niet.

Voor de remedies put de consumentenwaakhond uit de gereedschapskist met instrumenten die op andere markten de consument helpen. Een daarvan is het om het overstappen naar een andere bank nog wat gemakkelijker te maken, zoals dat ook kan op de energie- en de zorgverzekeringsmarkten. Gas, elektriciteit en een zorgpolis zijn kenmerkende nutsproducten. Het is politiek en maatschappelijk gezien logisch om, binnen het gekozen kader van gereguleerde concurrentie, overstappen van de ene naar de andere aanbieder makkelijk te maken.

Bij banken moet dat ook beter. Zij zijn in een aantal opzichten ook nutsbedrijven, dus maak switchen gemakkelijker. Daar komt bij dat banken zelf vinden dat zij de afgelopen jaren goed bezig zijn geweest met een klantvriendelijker beleid. Ze wijzen er graag op dat het vertrouwen van het publiek in banken al jarenlang in de lift zit, terwijl andere instituten juist aan geloofwaardigheid inleveren.

En Europa…

Tussen 2013 en 2023 is het vertrouwen in banken gestegen van 34 procent naar 50 procent, blijkt uit recente cijfers van statistiekbureau CBS. Grote bedrijven zakten in deze periode van 40 naar 36 procent. De Tweede Kamer zakte van 31 naar 29 procent. Banken hebben dus wat te verliezen.

Ook opvallend: het vertrouwen in de Europese Unie steeg van 34 naar 47 procent. Ook Europa moet zich weren. Op 6 juni zijn er verkiezingen. De Europese consument heeft last van het concurrentie smorende gedrag van sommige multinationals. Vorige maand beboette de Europese Commissie het Amerikaanse voedingsbedrijf Mondolez (Milka, Côte d’Or, Toblerone) voor bijna 338 miljoen euro. Mondolez belette supermarkten uit het ene land om zijn producten te kopen in een andere lidstaat waar de prijzen lager zijn.

Deze inkoopdrempels maken een lachertje van de Europese essentie van vrij verkeer van goederen en diensten. Hoe lang moet de consument hiervan nog de klos zijn?

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Alarm over lage spaarrente smaakt naar meer: laat het nieuwe kabinet de consument op één zetten en niet wijken voor kartels verscheen eerst op Wynia's Week.

Zoals demissionair minister van Economische Zaken en klimaat Micky Adriaansens (VVD) twee weken geleden op X (voorheen Twitter) schreef: de economie is nog eens minimaal gekrompen net als in het eerste kwartaal. De fundamenten van onze economie zijn goed.

De minister verwoordt de klassieke reactie van een regeringspartij bij slecht nieuws. De economie staat er structureel goed voor, wel jammer van de aanhoudende prijsstijgingen.

Economie geen speerpunt van de verkiezingscampagne

Met nog twaalf weken tot de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november, zijn de recessie en aanhoudende inflatie geen wervend resultaat van VVD-D66 regeringsbeleid. Deze twee partijen zullen – tot de publicatie van de groeicijfers over het derde kwartaal (14 november) – van de economie geen speerpunt maken in hun verkiezingscampagnes, vermoed ik.

Ook al komt de economie dit kwartaal wél uit het slop, de eerste prognoses voor de komende jaren zijn weinig rooskleurig. De zogeheten milde recessie lijkt namelijk een voorbode van een veel zwaardere economische én politieke krachtproef.

Ik zet wat van de hoofdpunten op een rijtje, onderverdeeld naar internationaal en nationaal. Sommige indicatoren zijn kortlopend en te kwantificeren, andere hebben een langetermijn karakter en zijn meer kwalitatief te duiden.

Eerst de internationale omgeving. Dat is voor Nederland als export- en doorvoerland van het grootste belang, maar grotendeels ook een gegeven. Er is vanuit politiek Den Haag weinig aan te veranderen.

Bedreiging nummer één is de economische malaise in Duitsland, onze grootste handelspartner en een belangrijke afzetmarkt (autofabrikanten) van industriële toeleveranciers. Is Duitsland opnieuw de zieke man van Europa, vroeg het Engelse weekblad The Economist zich onlangs af. De Duitse industrie genoot van goedkoop Russische aardgas en de koopkracht van de Chinese middenklasse. Het eerste is voorbij, het tweede mist groei. De Duitse krimp heeft zijn weerslag op Nederland.

Bedreiging nummer twee is de Europese economie. De zogeheten index van inkoopmanagers van S&P, een indicator die de kortetermijnverwachtingen aangeeft van het bedrijfsleven, laat al maanden achtereen een neergang zien. Eerst in de industrie, nu ook in de dienstensector.

De huizenprijzen krijgen een tik

Bedreiging nummer drie: de kans op verdere renteverhoging door de Europese Centrale Bank (ECB). De inflatie is nog steeds te hoog ten opzichte van de ECB-doelstelling.

Bedreiging nummer vier, maar ongewis: stijgende energieprijzen.

De internationale bedreigingen en de milde recessie zie je terug in de meest recente ramingen van het Centraal Planbureau (CPB). De economische groei valt dit jaar terug naar 0,7 procent (2022: 4,3 procent) en de doorsnee koopkracht van huishoudens krimpt. In 2024 gaat het met beide cijfers weer wat beter. Maar de huizenprijzen, een belangrijke ‘gevoelsindicator’ voor het humeur van de middenklasse, krijgen een tik van de gestegen rente. Ander slecht nieuws: de dalende nieuwbouwcijfers.

Naast de kortetermijnraming heeft het CPB ook vooruit gekeken tot augustus 2028. Dat is het economisch kader voor de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s, voor zover politieke partijen dat nog laten doen. In de periode 2024-2028 raamt het CPB een economische groei van gemiddeld 1,1 procent. Dat is aanzienlijk minder dan de laatste tien jaar. Verder lopen het overheidstekort én de staatsschuld tot 2028 verder op, waarbij het overheidstekort de Europese norm (3 procent) schendt.

Tegen de achtergrond van deze ramingen wordt duidelijk wat voor opvallende economische piekjaren 2021 en 2022 zijn geweest. En hoe deze jaren, als je kijkt naar het overheidsbeleid, verspild zijn aan een ellenlange kabinetsformatie en de eentonige politiek van het kabinet Rutte-IV met één oplossing voor elk vraagstuk: met geld smijten.

De overheid was een permanente aanjager van de economie. De tekorten op de arbeidsmarkt zijn daar ten dele het gevolg van. Kan het volgende kabinet deze politiek overnemen?

Nee.

Geld lenen kost weer geld. In 2028 raamt het CPB bijvoorbeeld een verdubbeling van de rente die de overheid moet betalen op zijn groeiende schuld. Van 7,5 miljard euro nu naar 14,7 miljard. Dat is geld dat niet aan onderwijs, gezondheidszorg of defensie besteed kan worden.

De publieke sector dreigt de marktsector op te peuzelen

Vandaar dat de discussie in Den Haag voor de miljoenennota 2024 weer gaat over bezuinigen. Ook dat is een reden dat de economie geen speerpunt wordt in de campagne van de meeste partijen. Bezuinigen is politiek van ná de verkiezingen.

Hoe belangrijk de volgende Miljoenennota en de ramingen ook zijn, in de CPB-vooruitblik zit ook een zinnetje verstopt dat zorgen baart. Het is geen cijfer, meer een verwachting. Het CPB ziet de werkgelegenheid in de gezondheidszorg sneller groeien dan er nieuwe mensen op de arbeidsmarkt komen. Het gevolg hiervan is dat er op de middellange termijn minder mensen beschikbaar zijn om in de marktsector te werken en dat de bijdrage van de marktsector aan de economische groei zal afnemen.

Dat is een veeg teken. Economische groei vloeit voort uit particulier ondernemerschap en de arbeidsproductiviteit van werknemers. De overheid stelt de kaders vast voor ondernemers, zelfstandigen en werknemers. Maar de publieke sector moet geen koekiemonster worden dat de marktsector oppeuzelt.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Hoezo ‘milde’ recessie? Voor VVD, CDA en D66 is het niet lekker campagne voeren nu het geld op is verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo geef ik les over de rente. Aan het einde van een reeks colleges met formules en historische analyses is mijn conclusie voor de studenten: ‘De lange rente is niet te voorspellen’. Daar betalen hun ouders collegegeld voor, en zo leert hun kind de belangrijkste les over de lange rente (lange rente betekent looptijd van meer dan een jaar; korte rente geldt voor  schulden met een looptijd van een dag tot een jaar): onvoorspelbaar.

Zo lang mogelijk lenen

Gaat het om schuld van de overheid, dan is het tweede belangrijke inzicht over de rente: de mutaties kunnen opeens veel heftiger worden. Dit covid-jaar, bij voorbeeld, steeg de rente op langlopende schuld van de stad New York in twee weken van 2,5 % tot 4,2 % toen in maart de economie stil viel (nu is die rente weer terug op 2,7 %).

En dan de derde wijsheid: leen voor de langst mogelijke periode. De penningmeester van New York hoefde alleen die 4,2 % te betalen voor nieuwe schuld uitgegeven in die twee weken van de rampzalige maand maart; voor alle schuld met meer tijd tot de aflossing liet de markt tijdelijk een heftige koersdaling zien, maar dat deert niet (en is in dit voorbeeld al weer bijna helemaal ingelopen), wanneer  de schuld nog vele jaren heeft te gaan tegen een jaarlijkse rente die ooit eerder is afgesproken en vast ligt tot het einde van de looptijd).

In Den Soeten Suyckerbol

Even tussendoor over de rente waar U en ik privé mee hebben te maken op onze huishypotheek. Als hoogleraar monetaire economie kreeg ik regelmatig  vragen van aspirant huizenkopers die hoopten op een rente-advies (mijn vader zaliger gaf gratis tips over de meest middeleeuwse spelling van ‘In Den Soeten Suyckerbol’ aan banketbakkers in Amsterdam en Leiden voor hun uithangbord). De vraag was altijd een variant van ‘Is de vijf- of tien-jaars rente volgend jaar lager dan nu?’, en mijn waardeloze antwoord: ‘Dat weten we niet’. Als ze dan toch nog even geduld hadden met de professor, was mijn advise: ‘Ga voor de langst mogelijke periode met een vaste rente, ook al is dat iets duurder’. En: de kwaaie kans bij een hypotheek is niet dat de rente volgend jaar iets lager is dan nu, maar het risico van een echtscheiding.

Herfinancier de staatsschuld voor 50 jaar

Terug naar de rente op de staatsschuld. De gemiddelde looptijd van de Nederlandse staatsschuld is 8 jaar, precies het gemiddelde voor de eurozone. Italie, kwetsbaarder dan Nederland, (en het land waar de term ‘schuldenberg’, ‘monte commune’,  in de vijftiende eeuw voor het eerst wordt gebruikt) verlengt de looptijd agressief; dat zouden wij ook moeten doen. Herfinancier volgend jaar alle schuld die afloopt voor 50 jaar, verleng op die manier snel de looptijd, en wordt minder kwetsbaar voor de hogere rente die gaat komen – dat is zeker, we weten alleen niet wanneer.

2020 en 2021 worden jaren met enorme tekorten en snelle toename van de staatsschuld. Dat kan Nederland hebben omdat de kabinetten Rutte sinds 2013 heel weinig hebben geleend en de laatste jaren zelfs schuld afgelost. Bovendien is een deel van de tekorten dit jaar en in 2021 door covid-19 tijdelijk vanwege lagere opbrengsten in BTW en andere belastingen.  Ook veel extra uitgaven aan werklozen en bedrijvensteun worden overbodig en vervallen als het virus verdwijnt. Ik zie daarom geen  financiele risico’s met de staatsschuld in de komende jaren. De twee grote uitdagingen voor de periode ná covid-19 zijn niet financieel maar organisatorisch: het aantrekken en behouden van genoeg personeel in de zorgsector en een billijk systeem om werknemers te helpen met bij- en omscholing wanneer hun baan in gevaar komt. Twee urgente probemen die we nú moeten aanpakken en later – na covid-19 – moeten dekken met besparingen elders bij de overheid.

Expres pleit ik niet voor hogere belastingen in 2022 en daarna, want Wynia’s Week bevat voldoende suggesties om geld te verdienen met bezuinigingen. Bestrijdt global warming met een combinatie van CO2-belasting, nucleair en meer bomen planten, schrap de onzin van de klimaattafels van de modieuze en ondeskundige Nijpels, en bespaar zo miljarden.

Stop de subsidies!

En verder: stop alle subsidies aan organisaties zoals Greenpeace en Novib, en laat ze groeien en bloeien met vrijwillige giften. Zoals ‘Het Parool’ schreef: ‘Een kwart van de grote goede doelen in Nederland heeft een kantoor op een dure toplocatie. Sommige goede doelen [huren] zelfs statige grachtenpanden in hartje Amsterdam.’ Schrap de subsidies en laat ze verhuizen naar Emmen, Vlissingen of Brunssum waar de huren een stuk lager zijn.

Als de PvdA, GroenLinks en D66 met dure programma’s komen voor de verkiezingen van maart, is de zorg niet dat daarmee de schuldenberg verder toeneemt, maar dat die plannen inhoudelijk niet deugen. Ook volgend jaar is de Nederlandse staatsschuld in verhouding tot de economie lager dan gemiddeld in de eurozone en heel goed te financieren.

Maar de Nederlandse gekte met de stook van houtsnippers, met vogelsterfte in de Noordzee door superdure windmolens,  en met  fout geld van minister Kaag en van de Postcodeloterij is ver boven het gemiddelde van Europa. Aan het Binnenhof hangt een groot bord ‘In Den Soeten Suyckerbol’, en dat kan beter worden neergehaald.

Het bericht Laat Wopke Hoekstra de staatsschuld snel met tientallen jaren verlengen verscheen eerst op Wynia's Week.