De wereld wordt beschreven als een arena waarin macht, militaire capaciteit, economische afhankelijkheden en geopolitieke concurrentie opnieuw centraal staan. Rusland probeert invloedssferen te herstellen, China bouwt economische en militaire macht op, en de Verenigde Staten handelen steeds nadrukkelijker vanuit hun eigen nationale belangen. Dat zijn klassieke uitgangspunten van de realistische school in de internationale betrekkingen. De diagnose is dus realistisch, maar is de voorgestelde remedie dat ook?

De boodschap die we lezen horen we de afgelopen jaren tot in den treure: Europa moet geopolitiek volwassen worden, minder afhankelijk van de VS en meer eigen militaire, economische en technologische capaciteit ontwikkelen. Nederland alleen is te klein, zegt het document, en ons land moet haar veiligheidsstrategie maar op laten gaan in een Europese strategie. Het kabinet-Jetten is zelfs bereid daarvoor de traditionele unanieme besluitvorming – en dus de stem van Nederland – op te offeren, waardoor veto’s gaan verdwijnen. Gaan we dan op grond van deze nieuwe veiligheidsstrategie onze veiligheid uitbesteden aan Brussel en krijgen we daar nog minder inspraak voor terug?

Tja, ‘beleidsmakers’ spreken altijd over ‘Europa’, terwijl feitelijke macht nog steeds bij staten ligt. Brusselse instituties kennen geen geopolitieke slagkracht. De EU is geen grootmacht, want het beschikt niet over een leger, eigen inlichtingendiensten, nucleaire afschrikking, diplomatieke tradities, strategische cultuur, nee, zelfs niet een echt buitenlands- of defensiebeleid.

Wanneer er een crisis uitbreekt, kijken Europese landen niet naar de Europese Commissie, maar naar elkaar en met name naar de leiders van Frankrijk, Duitsland, Polen, Italië en – buiten de EU – het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. De EU is vooral een coördinatiemechanisme, geen machtscentrum.

Al lijken ze in Den Haag soms blindelings in die Europese macht te geloven, Europese veiligheid wordt bepaald door een paar grote staten en niet door de institutionele architectuur van Brussel. Dat betekent niet dat de EU nutteloos is, maar wel dat zij afhankelijk blijft van de politieke wil van de grotere lidstaten. Is de keuze voor meer Europese integratie dan een voor Nederland logische redenering?

Hinkend op twee gedachten

Terwijl het stuk aanvankelijk expliciet stelt dat Nederland geen realpolitik moet bedrijven, zijn juist de sterkste passages die waarin het kabinet erkent dat de wereld multipolair is geworden en dat macht weer telt. De zwakste aanname is dat institutionele EU-verdieping automatisch geopolitieke slagkracht oplevert. Zoals gezegd, meer Europese integratie leidt niet automatisch tot meer macht, omdat macht uiteindelijk nog altijd georganiseerd wordt door staten. Zonder Frankrijk, Duitsland, Polen en het VK heeft de EU geen geloofwaardige militaire macht – en die landen zijn niet bereid om – à la Jetten – hun eigen zelfstandigheid op te geven.

Beter zou het zijn geweest om in het stuk een realistische tussenpositie in te nemen: Europa heeft de EU nodig voor markt-, technologie- en industriebeleid, maar Europese veiligheid zal de komende decennia vooral worden gedragen door een kern van grote staten, aangevuld met kleinere gespecialiseerde partners zoals Nederland. Dat ligt dichter bij de huidige en historische werkelijkheid.

Kort samengevat is de veiligheidsstrategie gebaseerd op een realistische, realpolitieke analyse van de wereld, maar is de voorgestelde remedie grotendeels Europees-institutioneel. Macht wordt toegedacht aan een bestuurslaag die zelf onvoldoende strategisch vermogen bezit.

Veiligheid als compromis

Let wel, wat nu op tafel ligt is een coalitiedocument en is het een optelsom van het internationaal gedachtegoed van D66, VVD en CDA. De veiligheidsstrategie leest dan ook op verschillende plaatsen alsof zij drie tradities in het Nederlandse buitenlandse beleid heeft proberen met elkaar te verzoenen. In de eerste plaats de wat meer realistische, pro-NAVO traditie van de VVD, dan de CDA-traditie – van oudsher Atlantisch én Europees of anders gezegd: tussen realisme en institutionalisme – met tot slot de D66-traditie: de meest uitgesproken idealistische traditie die draait om de internationale rechtsorde, Europese integratie, multilateralisme, mensenrechten en mondiale samenwerking.

Dat verklaart ook waarom het document soms coherent oogt op het niveau van de diagnose (‘de wereld is gevaarlijker geworden’), maar minder eenduidig wordt zodra de vraag opkomt wie uiteindelijk de macht moet uitoefenen: de NAVO, de EU, de grote Europese staten of de Verenigde Staten.

Daarom wellicht ontbreken in het stuk ook zowel de rol van de Benelux als die van de militaire samenwerking met Duitsland. Die omissie is onvergeeflijk en illustreert één van de grootste blinde vlekken in het Nederlands denken over internationale veiligheid, mede te verklaren vanuit het Nederlandse middle power syndrome.

De buurlanden zijn het belangrijkst

De Benelux en de Duits-Nederlandse defensie-integratie zijn namelijk veel concreter dan de vaak abstract beschreven ‘Europese strategische autonomie’. De Duits-Nederlandse integratie heeft sinds de jaren negentig een unieke militaire relatie opgeleverd met onze oosterburen. Delen van de Nederlandse landmacht zijn feitelijk geïntegreerd in Duitse divisies. Militair gezien is dat een veel verdergaande vorm van samenwerking dan de meeste Europese landen ooit hebben bereikt.

De logica achter die samenwerking is helder. Duitsland is de grootste economische macht van Europa, Nederland deelt een strategische ruimte met Duitsland, de logistieke en industriële verbindingen zijn enorm, beide landen hebben vergelijkbare veiligheidsbelangen en het land is van onschatbare waarde voor onze handel en economie. Je zou zelfs kunnen stellen dat voor Nederland de Duits-Nederlandse as belangrijker is dan veel Brusselse veiligheidsinitiatieven.

Hetzelfde geldt voor de Benelux. De Benelux wordt vaak gezien als een economisch-historisch project, maar op veiligheidsgebied gebeurt er veel: geïntegreerde luchtbewaking, maritieme samenwerking (BeNeSam), gezamenlijke opleidingen en logistieke afstemming. De Benelux heeft bovendien een voordeel dat de EU vaak mist: geografische samenhang. Europa functioneert in de praktijk vaak via Frans-Duitse samenwerking, Pools-Baltische samenwerking, Noordse samenwerking, de E3 (de nieuwe Europese Driebond), de Benelux en een veelvoud van bilaterale defensie relaties.

Deze nieuwe strategie is een gemiste kans, omdat het stuk een expliciete analyse van Nederland als onderdeel van een Noordwest-Europees veiligheidsnetwerk ontbeert. Dat cluster heeft de grootste Europese havens, een enorme en cruciale energie-infrastructuur, Noordzeekabels, belangrijke defensie-industrie en strategische logistieke corridors. Bovendien zijn de buurlanden, zoals het VK, Duitsland en België, economisch veel belangrijker voor ons land dan landen elders in Europa. Inzet op de directe omgeving is misschien wel veel relevanter voor Nederland dan abstracte Europese strategische exercities.

Het Nederlands strategisch denken begeeft zich op drie niveaus: Nederland, de EU en de NAVO. Maar er is een blinde vlek: de Benelux, de Duits-Nederlandse militaire integratie en het Noordzeegebied. Juist daar bevindt zich een groot deel van de feitelijke militaire en economische macht waar Nederland dagelijks op steunt. Den Haag heeft traditioneel te veel aandacht voor de institutionele kant van de EU en te weinig voor de regionale machtsclusters die daadwerkelijk het fundament vormen van de Europese veiligheid.

Maar toch is er hoop. Het stuk meldt – interessant genoeg – de Noordzee expliciet als te verdedigen belang. Dat is misschien één van de opvallendste onderdelen van de hele strategie en mogelijk met goede gevolgen. Want zodra de Noordzee expliciet als veiligheidsbelang wordt benoemd, verschuift het perspectief van abstracte geopolitiek naar concrete geografie.

Van wereldland naar buurland

Nederland heeft zichzelf decennialang vooral gezien als wereldwijd handelsland, koploper of missionaris op allerlei gebied, diplomatiek knooppunt en voorvechter van de internationale rechtsorde. In de nieuwe veiligheidsstrategie verschijnt Nederland vrij onopvallend – maar veelbetekenend – als Noordzeestaat, stoelend op maritieme macht, als energieknooppunt en als logistieke toegangspoort tot Europa. Dat is een wezenlijk andere manier van denken.

De Noordzee is allang geen zee meer, maar een strategische ruimte, met offshore energievoorziening, windparken, internetkabels en dataverbindingen, gaspijpleidingen, elektriciteitsverbindingen en militaire aanvoerroutes. Na de sabotage van de Nord Stream en het verdachte gedrag van Russische vaartuigen op de Noordzee is het besef gegroeid dat onderzeese infrastructuur een strategisch doelwit kan zijn. De Noordzee is daardoor veranderd van economisch gebied naar veiligheidsgebied. En daarmee wordt ook de Benelux- en Duitslanddimensie weer relevant. Want als je de Noordzee centraal stelt, ontstaat automatisch een ander kaartbeeld.

Dan kijk je niet eerst naar Brussel. Dan kijk je naar de landen rondom die zee: België, Duitsland, het VK, Denemarken en Noorwegen: een Noordzee-coalitie van zowel EU-lidstaten als niet-leden, inclusief twee van de belangrijkste Europese militaire machten (het niet-EU-lid) Verenigd Koninkrijk en onze militaire partner Duitsland, naast onze nauwe bondgenoot België. Geopolitieke logica en EU-logica gaan niet altijd samen.

Als je de Noordzee werkelijk als strategische kernruimte beschouwt, dan wordt het antwoord op de vraag of Nederland het veiligheidsbeleid wel primair moet organiseren via de EU een stuk minder vanzelfsprekend. Met andere woorden: de geografie wijst richting Noordwest-Europa, terwijl de institutionele logica van het document richting Brussel wijst.

Juist daarom zou je kunnen zeggen dat de passages over de Noordzee misschien de meest interessante passages van het hele document zijn. Want daar wordt veiligheid niet afgeleid uit waarden of instituties, maar uit ligging, infrastructuur, economische afhankelijkheden en militaire kwetsbaarheden. Onontbeerlijk voor strategische autonomie en klassieke realpolitik.

En als je die gedachte consequent doorvoert, kom je bijna vanzelf uit bij de conclusie dat voor Nederland juist de Benelux, Duitsland, het VK en de Noordzee Ruimte van primair strategisch belang zijn, belangrijker in ieder geval dan de vraag of ons land nog meer bevoegdheden aan Brussel moet overdragen.

Wynia’s Week kijkt steevast over de dijken. En dan vooral naar de landen om ons heen. Bent u al supporter van deze onafhankelijke journalistieke kijk op politiek, economie en cultuur? Hartelijk dank!

Het bericht Veiligheidsbeleid van kabinet-Jetten is realistischer dan het was, maar het idealisme wil maar niet weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk zou dat – als het waar is – goed nieuws zijn: de verschrikkelijke Russische oorlog tegen Oekraïne kan niet snel genoeg ophouden en idealiter volgt er regime change en krijgen we democratie in Moskou. Maar hoe realistisch zijn deze analyses? Doen we massaal aan wensdenken of is het politieke spin?

Nog even volhouden

‘Wat Poetins overwinningsparade zegt over Rusland in oorlog’, ‘Russen geloven niet langer in Poetins propaganda’, ‘Poetins paranoia was duidelijk zichtbaar tijdens de parade in Moskou’ en ‘Poetins geheime plan voor na de oorlog’ zijn zomaar wat koppen uit de internationale pers. De Britse Telegraph meldde dat Xi en Kim-Jong-Un verstek lieten gaan op het feestje van Poetin en dat hij er maar bekaaid af zou zijn gekomen met figuren als Lukashenko van Belarus, de koning van Maleisië en de president van Laos.

En diverse Nederlandse en Vlaamse media meldden vorige week dat Poetin zijn bunker bijna niet meer uit zou durven uit angst voor een staatsgreep, althans volgens een niet nader gespecificeerd ‘Europees’ inlichtingenrapport. Tegelijkertijd waren er berichten dat de Zweedse militaire inlichtingendienst de Russische economie ziet instorten.

Nog even volhouden dus, we zijn er bijna. Als er inderdaad een politieke boodschap aan ons – Europese burgers – in deze berichtgeving schuilt is, dan is het die wel.

Tja, het nieuws is voorspelbaar en we horen dit soort analyses al jaren. En daarom is het altijd goed om te factchecken. Is het bijvoorbeeld echt een signaal dat de Chinese en Noord-Koreaanse leiders verstek lieten gaan op 9 mei? Nee, zeker niet: Xi kwam alleen in 2015 en 2025 naar respectievelijk de 70- en 80-jarige herdenkingen, dus zijn afwezigheid dit jaar valt prima te verklaren.

Is er dan niets aan de hand in Rusland? Toch wel. Vladimir Poetin verliest zijn greep op Rusland, scheef ook The Economist in één van de betere, meer genuanceerde analyses vorige week. Ruim vier jaar na de Russische aanval op Oekraïne kun je natuurlijk haast niet anders verwachten. Maar het Britse blad ziet hooguit subtiele veranderingen, zoals een verschuiving in het taalgebruik van de Russische politieke en zakelijke elite. Daar wordt niet meer gesproken over ‘onze oorlog’ of ‘onze problemen’, maar als ‘zijn oorlog’ en ‘zijn problemen’.

Valse verwachtingen

Dat is natuurlijk geen rebellie. Poetins regime kan lang overleven en heeft nog altijd het monopolie op geweld, zo waarschuwt het weekblad. Poetin heeft zijn greep dus nog niet verloren, maar die begint wel te slijten. The Economist trekt een vergelijking met het schaakspel. Poetin zou last hebben van Zugzwang, een situatie waarbij elke zet die je nog kunt doen je eigen positie alleen maar verslechtert. Maar dat maakt Poetin juist gevaarlijk, omdat hij enorme schade kan aanrichten door bijvoorbeeld de repressie in eigen land op te voeren, door het starten van nóg een oorlog of door harder uit te halen naar Oekraïne.

Ook Ruslandkenner Mark Galeotti waarschuwt tegen valse verwachtingen. In The Spectator omschreef hij de vermeende dreiging van een staatsgreep tegen Poetin als onbetrouwbare of zelfs gemanipuleerde informatie (dodgy intelligence – in Groot-Brittannië hebben ze daar slechte ervaringen mee). Hij wijst in dat verband ook naar het Zweedse rapport dat in zijn ogen de druk op de Russische economie zwaar overschat.

Wanhopig verlangen naar einde oorlog

Waar hebben we dit soort rapporten aan te danken? Volgens Galeotti leeft er onder Europese politici een wanhopig verlangen naar een wonderbaarlijk einde (een deus ex machina) van de Oekraïne-oorlog. Het is volgens hem zeker niet de eerste keer dat een Europese inlichtingendienst opschrijft wat politici graag willen horen. Maar we moeten echt gaan oppassen, zegt hij, nu de NAVO volgens hem gesprekken zou hebben gevoerd met film- en televisieproducenten in de hoop de publieke opinie verder te kunnen beïnvloeden.

Die honger onder Europese leiders naar een snelle afloop van de Oekraïne-oorlog is logisch. De steun aan het land – hoe noodzakelijk ook – kost ons miljarden aan belastinggeld en heeft ons een uitzichtloos en kostbaar hybride conflict met Moskou opgeleverd. Het is niet voor niets dat er meer en meer stemmen in Europa opgaan om het contact met Poetin te herstellen. Denk bijvoorbeeld aan de opmerkingen van de Belgische premier Bart De Wever en onlangs van de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, die – nadat hij zijn woorden had moeten nuanceren – nog altijd bevestigde dat er uiteindelijk met de Russische leider gesproken zal moeten worden.

Intussen evolueert het slagveld verder. Het jaarlijkse Russische lente-offensief is volkomen mislukt, al slagen de Russen er hier en daar in een klein beetje op te rukken. Maar de Oekraïners heroveren weer andere stukjes en beide partijen houden elkaar nog steeds in evenwicht – wat voor het kleinere Oekraïne natuurlijk absolute winst is. Intussen is de Oekraïense capaciteit voor zogenaamde deep strikes in het Russische achterland – tot wel 1500-2000 kilometer ver – nog meer gegroeid. Dat betekent dat niets meer veilig is in Europees Rusland, tot in de Oeral aan toe. Diverse belangrijke doelen, zoals wapenfabrieken, luchtmachtbases en olie-installaties, zijn al door de Oekraïners beschadigd – maar niet vernietigd.

De Russen gaan intussen onverdroten door met massale drone- en raketaanvallen op Oekraïense doelen. In dit opzicht – ook al zijn de Oekraïense aanvallen nog niet zo massaal als de Russische – slaagt Oekraïne er langzaam in om het gat te dichten. Wel weet het land de Russische aanvoerlijnen inmiddels tot op 100-120 kilometer diep achter de frontlijn te verstoren met nieuwe, lastig te onderscheppen Hornet-drones.

Rusland is niet verslagen

Een andere ontwikkeling is de opkomst van rijdende drones – zogenaamde UGV’s (unmanned ground vehicles) – waarvan Oekraïne er volgens eigen zeggen maar liefst 25.000 zou hebben besteld. Die wil het land uiteindelijk massaal inzetten als een soort cavalerie om haar eigen soldaten – waarvan het er eigenlijk te weinig heeft – te sparen en stukjes land te heroveren op de Russen. Ongetwijfeld zullen ook de laatstgenoemden met een dergelijk wapen of tegenmaatregelen voor de dag komen. Een technologische voorsprong is in deze oorlog doorgaans van korte duur.

Het moge duidelijk zijn, Rusland is geenszins verslagen en zal op korte termijn ook niet instorten. Het land is bovendien nog steeds in staat om het Iraanse regime van drones en onderdelen te voorzien. Zelf laat Rusland zijn dronefabrieken – bijvoorbeeld die in de Speciale Economische Zone van Alabuga in Tatarstan – flink uitbreiden, want hoe hoog de productie van drones ook moge zijn, de Oekraïners weten ze bijna allemaal neer te halen.

Rusland boert goed dankzij hoge olieprijs

Bovendien genereren Russische olie en gas meer geld op de wereldmarkt dan de afgelopen jaren. Het land boert immers goed als de olieprijs bijvoorbeeld boven de 60-70 dollar per vat ligt. Die prijs schommelt al enkele maanden rond de 100 dollar per vat en vanwege de problemen in de Perzische Golf is de verwachting dat de prijs nog lang hoog zal blijven.

Oekraïne doet intussen verwoede pogingen om die voor Poetin welkome hogere prijzen deels teniet te doen met aanvallen op de Russische olie- en gasinstallaties. Ook wordt de Russische schaduwvloot wereldwijd meer en meer gehinderd door inspecties, inbeslagnames en zelfs af en toe door een Oekraïense aanval, zoals enkele maanden geleden in de Middellandse Zee gebeurde. Maar het is niet genoeg. De olie-exporten van het land daalden volgens persbureau Reuters in april slechts 7%, terwijl de opbrengsten verdubbeld zouden zijn – dankzij de hoge olieprijs.

Beide partijen hebben hun oorlogskas stevig weten te spekken, want inmiddels mag Oekraïne eindelijk de geplande enorme financiële steun van de EU gaan ontvangen. Het land heeft ook nieuwe vrienden gemaakt onder de kapitaalkrachtige Golfstaten. Die zitten te springen om ervaring en producten op het gebied van drones en luchtverdediging.

Het einde van de oorlog is dus niet in zicht en zolang er geen harde, concrete aanwijzingen zijn van de val van Poetin of andere grote veranderingen in Rusland, is het zaak voor Europa om zich voor te bereiden op gesprekken. De oorlog duurt immers te lang en kost ons allemaal veel te veel – om over het menselijk leed maar te zwijgen.

Wees realistisch

Laat de uitkomst van de oorlog – een langdurige wapenstilstand in Oekraïne – daarom vooral realistisch zijn en laten we niet uitgaan van onhaalbare doelen zoals het volledig verslaan van Poetin, het opdelen van Rusland of zelfs het heroveren van al het verloren Oekraïens terrein.

NAVO- en/of EU-lidmaatschap zit er op dit moment niet in voor het heldhaftige Oekraïne, maar we moeten het land wel ‘dichtbij ons’ houden en blijven ondersteunen – ook in vredestijd. Daarom is een zwaarbewapend en neutraal Oekraïne, dat alleen op lange termijn het EU-lidmaatschap (of iets dat daar sterk op lijkt) kan verwerven, nog altijd het best haalbare resultaat.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rusland staat niet op instorten. Europa moet realistisch zijn, Oekraïne blijven steunen en zich voorbereiden op onderhandelingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar wat er nu volgt is nog uiterst ongewis. Kijken we naar een replay van het Venezuela-model, waarbij met elementen van het regime een deal wordt gesloten? Misschien, maar daarmee komen democratie en vrijheid niet snel dichterbij, want het wrede Iraanse regime zelf wordt er – evenmin als in het Zuid-Amerikaanse land – niet mee verwijderd. Of kijken we naar een meesterzet in het wereldwijde schaakspel van Washington tegen Peking?

Iran was goed voorbereid

Mogelijke gesprekspartners voor de VS zijn er zeker te vinden. Denk bijvoorbeeld aan de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, by default een internationaal aanspreekpunt. Bijkomend voordeel: hij is tot nu toe – net als de Iraanse president trouwens – in leven gelaten. Maar nee, Iran is anders dan Venezuela en we moeten ook rekening houden met een lange periode van geweld, zoals destijds in Syrië. En zonder de uitschakeling van de Revolutionaire Garde en de religieuze fanatici zal een gematigde factie niet snel de kop boven het maaiveld durven uitsteken.

Wat opvalt is dat de Iraniërs zich goed hadden voorbereid op de Israëlisch-Amerikaanse aanval. Hoewel de top van het regime is uitgeschakeld gaat de strijd dankzij een goed voorbereide en verregaande decentralisering van de commandovoering onverminderd voort. Lokale commandanten van de Revolutionaire Garde en andere exponenten van het regime kunnen hierdoor nog lang overleven.

Het wordt voor de Golfstaten, de VS en Israël nog een hele kluif om de komende weken venijnige raket- en droneaanvallen te weerstaan. De kans is daarom groot op enorme schade aan de economieën van de betrokken landen, het vertrek van de vele westerlingen uit de regio en niet te vergeten een zwaar verstoorde export van brandstoffen uit de Golf – het laatste door (dreiging van) schade aan exportterminals en oorlogshandelingen in de Straat van Hormuz.

Geen dreiging meer voor Tel Aviv

Mogelijk weten enkele wijken, steden of regio’s in Iran zich op korte termijn te bevrijden, maar de krachten van het regime zijn sterk genoeg om zelf nog lang deels of elders in het land te overleven. Een helaas voor de hand liggend scenario is een jarenlange gewelddadige fragmentatie van het land – zoals dat in Syrië het geval was tijdens de burgeroorlog. Het is nog vroeg en de fog of war is nog niet opgetrokken, maar de eerste tekenen zijn er. De Israëlische luchtmacht lijkt in het westen van Iran steun te verlenen aan door de CIA bewapende Koerdische rebellen en ook elders staan minderheden op tegen de restanten van het regime, zoals in Beloetsjistan, een zwaar onderdrukte regio aan de grens met Pakistan.

Zo’n lange periode van instabiliteit zou Israël – net als destijds in Syrië – niet slecht uitkomen omdat er dan geen directe dreiging meer vanuit de restanten van het regime richting Tel Aviv uit blijft gaan. Voor zowel de VS als Israël is een sterke vermindering van de militaire capaciteit van Iran, inclusief de mogelijkheid om kernwapens te bemachtigen, al een belangrijke winst. Een complete regime change in de richting van een prowesterse democratie is wellicht op korte termijn moeilijker te bereiken, al is dat natuurlijk voor velen een zeer gewenste (en gegunde) uitkomst.

Harde klap voor Poetin

Maar er is ook goed nieuws: de informele Euraziatische As van China, Rusland en Iran ligt in duigen. Eerst viel Venezuela al, die voorpost van China, Iran en Rusland in de achtertuin van de VS. Het lot van Cuba hangt – als collateral damage van de val van Maduro – inmiddels aan een zijden draad. Voor Poetin is de val van het Iraanse regime een harde klap en hij moet machteloos toezien hoe wederom een belangrijke bondgenoot verloren gaat, zonder dat hij iets kan doen. De laatste dagen toonden Russische onderdelen in neergehaalde Iraanse drones aan hoe de wapenindustrie van beide landen met elkaar was verweven.

Met de eindstrijd van het regime in Iran is Rusland ook een belangrijke aanvoerroute voor haar eigen defensie-industrie kwijt. Beide landen waren partners in crime. Allebei zagen ze meer en meer hun olieopbrengsten onder druk raken van sancties en beide landen hebben allang elke poging tot enig fatsoen (laat staan het volgen van internationaal recht) in hun interne en externe politiek laten varen.

China steunt Iran niet

China daarentegen denkt en gedraagt zich duidelijk anders. Het land heeft zijn belangen altijd goed gespreid en – hoewel het zich grote zorgen maakt om de olieaanvoer uit de Golf – het komt de ayatollahs beslist niet te hulp.

Hoe belangrijk is Iran voor China? We zagen veel retoriek tussen beide landen: vriendschap, steun, handel, investeringen. Maar erg concreet werd het maar niet en – zoals gezegd – China steunt Iran absoluut niet in de strijd. Integendeel, Iran kreeg enkele dagen geleden juist een signaal van Peking om Chinese tankers of tankers met Chinese olie aan boord in de Golf met rust te laten. Want uit de regio komt meer dan de helft van alle door China over zee geïmporteerde olie.

Iran had China tot nu toe harder nodig dan omgekeerd. Het land verkocht in 2025 dan wel 80 procent van alle geproduceerde olie aan China, voor China zelf is dat ongeveer 14 procent van zijn totale olie-invoer. De Iraanse olie valt door deze oorlog in één klap weg en zal ook voorlopig niet opnieuw naar China stromen. Na het verlies van de Venezolaanse olie (goed voor ruim 4 procent van de Chinese invoer) ontstaat er wel een probleem voor Peking. Het land heeft olievoorraden voor slechts zo’n 100-120 dagen.

De Arabische Golfstaten zijn echter qua olie velen malen belangrijker voor China dan Iran. Maar liefst 40 procent van de Chinese import komt uit, opgeteld, Oman, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Irak en Koeweit. Dat de Straat van Hormuz, waar dus vorig jaar zo’n 54 procent van de Chinese olie-import doorheen voer, nu een strijdtoneel is, maakt China enorm kwetsbaar. Overigens geldt dit ook voor andere Aziatische landen, zoals India en Japan. De olie uit de Golf is trouwens nauwelijks van belang voor de Westerse wereld, al ligt dat anders voor de export van gas uit Qatar, waar nota bene ons land zich deels afhankelijk van heeft gemaakt.

Met Straat van Hormuz kan VS China zwaar onder druk zetten

Dat de Straat van Hormuz een chokepoint is waar je op kan drukken om de economie van een deel van de wereld hard te raken, was al bekend. Dat de Amerikaanse marine er nu weer de dienst gaat uitmaken – zonder dat het land verdere belangen heeft in de regio – is een belangrijke zet op het wereldwijde schaakbord in het spel van de VS tegen China. China heeft dan wel de meeste grondstoffen en zeldzame metalen van de wereld in handen, het zal straks toch echt moeten praten met Washington als het een stabiele aanvoer van olieproducten wil behouden.

Ook het patroon in de Israëlisch-Amerikaanse bommencampagne duidt in die richting. Iraanse olie-installaties zelf lijken niet getroffen, maar wel bijvoorbeeld de energiecentrale op het olie-eiland Kharg. Dat betekent een tijdelijke uitschakeling van de export, maar de productie- en exportfaciliteiten daar blijven intact. Een voorteken wellicht dat de Amerikanen straks de Iraanse olie-export gaan ‘runnen’? Eén ding is duidelijk: Iraanse olie, Golf-olie en de Straat van Hormuz vormen samen een chokepoint van jewelste in de handen van de VS om druk te zetten op China.

China gaat knopen tellen

Maar negatieve gevolgen kunnen er ook zijn. Zo voorspellen andere waarnemers dat het wegvallen van de Iraanse olie China verder in de armen kan drijven van Rusland. Dat effect is echter van beperkte omvang en zal hooguit tijdelijk zijn. Alleen kleine private Chinese raffinaderijen zouden immers die Russische olie dan willen kopen – niet de grotere staatsbedrijven die het liefst van gesanctioneerde olie afblijven.

En bovendien: Peking kent de risico’s van steun aan Poetin, die meer en meer oogt als een keizer zonder kleren. De oorlog in de Golf zal China er toe aanzetten de knopen te tellen, de belangen verder te blijven spreiden en de VS niet te veel dwars te zitten, zeker nu het land machteloos moet toezien hoe Washington voor de tweede keer in korte tijd rücksichtslos geweld gebruikt om de wereld weer naar haar hand te zetten.

Israèl heeft aartsvijand definitief verslagen

Maar laten we het grote nieuws niet vergeten dat Israël er in ieder geval in is geslaagd zijn aartsvijand – zeer waarschijnlijk – definitief te verslaan, terwijl de VS de druk op China verder kunnen opvoeren: een vooralsnog succesvolle samenwerking. We zullen daarnaast snel zien in hoeverre de Amerikaans-Israëlische aanval de toekomst van Iran gaat bepalen. Maar één ding is zeker: de wereld is in ieder geval verlost van verdere bloedige bemoeienissen door de ayatollahs.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Met de val van Khamenei verliest Poetin zijn beste bondgenoot en komt China verder onder druk van de VS te staan verscheen eerst op Wynia's Week.

De ‘lening’ wordt ‘herstellening’ genoemd waarmee de indruk wordt gewekt dat het geld gebruikt gaat worden voor de wederopbouw. In de praktijk zal het geld dienen om Oekraïne financieel op de been te houden, in principe voor twee jaar. Of het bedrag toereikend is, zullen we zien. Het betekent dat Oekraïne met het geld in staat wordt gesteld de gevechtshandelingen voort te zetten. De cynicus in mij wilde bijna opschrijven dat het dus een lening is die het voortduren van de oorlog financiert, maar laat ik dat maar niet doen.

Wie staat garant voor het totale bedrag?

90 miljard euro is een groot bedrag. Het is niet makkelijk om de omvang van de economie van een land in oorlog te meten, maar ga er maar vanuit dat het om zo’n 50 procent van het bbp van Oekraïne gaat. Dat geeft al aan hoe groot de economische druk op het land is. Voor de EU gaat het om ongeveer 0,5 procent van het bbp. Dat is te overzien.

Vooralsnog wordt de rente die de EU moet betalen op de middelen die het aantrekt en die dus niet bij Oekraïne in rekening worden gebracht opgehoest uit de EU-begroting. Dat raakt ons dus niet direct. Als je de rentelasten verdeeld naar rato van de gebruikelijke bijdragen aan het EU-budget dan gaat het voor ons om ruim 150 miljoen euro per jaar. Wie uiteindelijk garant staat voor het totale bedrag is niet helemaal duidelijk. Het kan voor ons een last van ruim 5 miljard euro betekenen.

Met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zal het geld nooit worden terugbetaald. De lening kan desnoods wel oneindig lang in de boeken blijven staan of totdat inflatie de feitelijke waarde van de lening volledig heeft uitgehold. Accountants zullen dat wel toestaan. Op een rentevrije lening zonder aflossingsdatum zal Oekraïne niet snel in gebreke blijven.

Lang is in Brussel gevochten over een alternatieve financieringswijze. Rusland houdt aanzienlijke bezittingen aan, onderdeel van hun deviezenreserve, bij Euroclear in Brussel: zo’n 210 miljard euro. De EU heeft die bezittingen kort na het uitbreken van de oorlog bevroren. Juridisch gaat het hier niet om ‘frozen’ maar om ‘immobilised assets’, omdat het bezittingen van de centrale bank zijn die een speciale status hebben. Nu lag er een voorstel om die bezittingen in te zetten voor hulp aan Oekraïne. Feitelijk kwam het neer op confiscatie.

De Leeuw van Vlaanderen

Bart De Wever heeft dat, min of meer eigenhandig, weten te voorkomen. Daarmee verdient hij in mijn optiek de kwalificatie van ‘de moderne Leeuw van Vlaanderen’, of beter: Leeuw van België. De premier was bang dat zijn land zwaar zou worden geraakt door eventuele tegenmaatregelen van Rusland omdat Euroclear in Brussel is gevestigd. De Wever had zijn standpunt al in oktober helder en overtuigend toegelicht. Andere regeringsleiders wilden hem onvoldoende tegemoetkomen met garanties dat de risico’s voor België door alle EU-landen samen zouden worden gedragen.

Petje af, Bart De Wever! Want die confiscatie van de Russische tegoeden was weer typisch een voorbeeld van een EU-maatregel die emotioneel wellicht goed te begrijpen is, maar over de mogelijke gevolgen lijkt volstrekt onvoldoende te zijn nagedacht. Het trieste van de zaak is dat veel andere EU-leiders kennelijk niet inzien dat het de facto confisqueren van deze Russische bezittingen grote risico’s met zich meebrengt en daarom een uitzonderlijk slecht idee is. Niet alleen voor België, ook voor de EU.

Dan is Euroclear niet meer te vertrouwen

Wat is het signaal dat uitgaat van confiscatie van Russische bezittingen? Bedenk dat Euroclear een cruciaal element is in de financiële infrastructuur van de EU, maar ook daarbuiten. Een groot deel van de internationale vermogenstransacties verloopt via Euroclear en klanten houden er voor meer dan 42.000 miljard euro aan bezittingen aan. Sommigen zullen zeggen dat de EU de bezittingen van een soevereine staat, aangehouden bij Euroclear, kennelijk kan afpakken als dat land iets doet wat de EU niet bevalt. Euroclear is dus niet meer te vertrouwen. Voorstanders van het confisqueren van de Russische bezittingen benadrukken dat landen die geen onterechte oorlogen beginnen niets te vrezen hebben.

Het ligt voor de hand dat derde landen door de hele gang van zaken gemotiveerd zullen zijn hun risico’s te spreiden en op zoek zullen gaan naar alternatieven voor Euroclear. De EU wil de internationale rol van de euro graag zien groeien, maar op deze manier wordt waarschijnlijk het tegendeel bereikt. Dat is op zich niet zo erg, want dat streven om de euro een belangrijkere rol in de wereld te laten spelen als reservevaluta komt mijns inziens meer voort uit een soort grootheidswaan dan uit een realistische afweging van de voor- en de nadelen.

Russische vergelding

Dan de reactie van Rusland. Het land heeft al aangegeven westerse bezittingen in Rusland te zullen confisqueren als vergelding. Na het begin van de oorlog hebben Europese bedrijven hun activiteiten in Rusland meestal gestopt en hun bezittingen afgestoten, maar er zijn nog altijd bezittingen met een geschatte waarde van zo’n 100 miljard euro in Rusland.

Er speelt nog een belangrijkere Russische reactie. Hoewel Bart De Wever de EU heeft weten te weerhouden van confiscatie is het spel waarschijnlijk toch al op de wagen. De Russische centrale bank heeft Euroclear voor de rechter gesleept, kort voordat de EU uiteindelijk toch maar afzag van confiscatie van de Russische tegoeden. Let wel, dat is bij een Russische rechtbank. De Bank of Russia eist niet alleen de 210 miljard euro aan bevroren bezittingen terug, maar ook een vergoeding voor de geleden schade, die bestaat uit de gemiste inkomsten die de EU zich sinds de bevriezing al toe-eigent.

Ik ben geen jurist, maar vermoed dat Euroclear die rechtszaak in Moskou wel eens zou kunnen verliezen. Dat moet het de Russische tegoeden plus geleden schade vrijgeven. Zo’n vonnis kan uiteraard niet worden uitgevoerd. De Russische rechter heeft immers geen jurisdictie over wat in de EU gebeurt. Maar met een voor de Bank of Russia positief vonnis in de hand kunnen de Russen wel naar rechters stappen in derde landen. Er zijn nogal wat landen in de wereld die Rusland positief gezind zijn. Het is de vraag hoe veilig de bezittingen van EU-burgers en -bedrijven daar dan zullen zijn.

Nieuwe dimensie

De oorlog in Oekraïne heeft er een nieuwe dimensie bij gekregen. Door de sancties tegen Rusland en het grotendeels verbreken van de economische relaties met dat land was er al sprake van economische oorlogsvoering. Die is door de recente ontwikkelingen in de overdrive geraakt. Oorlogsvoering, ook economische, is als een schaakspel. De beste spelers denken zo veel mogelijk zetten vooruit en bezien wat de tegenstander allemaal zou kunnen doen. Mij bekruipt het ongemakkelijke gevoel dat de Russen betere schakers zijn dan de Europese leiders.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht In de economische oorlogsvoering zijn Russen betere schakers dan de Europese leiders verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat de oorlog voor de Russen allesbehalve goed verloopt, valt ook af te lezen aan de toenemende terreur op Oekraïense steden. Het lukt Rusland niet Oekraïne op het slagveld te verslaan. Daarom probeert Poetin de Oekraïense bevolking angst aan te jagen en uit te putten door nachtelijke drone- en raketaanvallen. Waar de Russen aan het begin van de oorlog er nog voor kozen om de centra van steden als Kiev en regeringsgebouwen te ontzien, proberen ze die nu steeds meer te raken.

Russische stuiptrekkingen

Deze nachtelijke terreur is een wanhoopsoffensief. Het zijn de stuiptrekkingen van een imperialistische grootmacht. Als je wil zien hoe de macht en de invloed van Rusland is verschrompeld, moet je naar de voormalige Sovjetlanden in de Kaukasus en Centraal-Azie. De afgelopen week was ik in Oezbekistan en Azerbeidzjan, twee voormalige Sovjetrepublieken die begin jaren negentig onafhankelijk werden. Tot aan de grootschalige invasie in Oekraïne had Rusland een grote invloed in deze regio. Azerbeidzjan grenst direct aan Rusland (en aan Iran). Tot augustus 2023 had Rusland bijna 2000 militairen in de Azerbeidzjaanse regio Karabach om toe te zien op het bestand tussen Armenië en Azerbeidzjan dat met Russische bemiddeling in 2020 werd gesloten. Oezbekistan grenst niet direct aan Rusland, maar van oudsher werken veel Oezbeken als gastarbeider in Rusland. Vanwege de Russische discriminatie en geweld tegen Oezbeken werken veel van deze arbeidsmigranten tegenwoordig liever in de EU dan in Rusland.

In beide landen is de zichtbaarheid van Rusland vrijwel verdwenen. De rol van Rusland is daar overgenomen door China en Turkije. Dat zie je in het straatbeeld. De grauwe betonnen Sovjet-flatgebouwen uit de jaren tachtig zijn vervangen door glanzende en spiegelende nieuwbouw.

Ondanks de vele vier- en zesbaanswegen dwars door Tashkent en Bakoe (de hoofdsteden van respectievelijk Oezbekistan en Azerbaijan) worden beide steden geteisterd door een verkeerschaos door de vele auto’s. Niet verwonderlijk als een liter benzine minder dan een euro kost. Russische automerken als Lada en Wolga zijn volledig verdwenen. Het straatbeeld wordt gedomineerd door Chevrolets van het Koreaanse bedrijf Daewoo, en door de vele Chinese automerken als BYD, Xpeng en Lynk & Co. In Oezbekistan zie je vrijwel geen Europese of Amerikaanse auto’s, in Azerbeidzjan zijn ze een minderheid. Dit weerspiegelt de economische en politieke invloed van de verschillende machtsblokken in de Kaukasus en Centraal-Azië.

In Centraal-Azië wordt het Russische imperialisme vervangen door het Chinese imperialisme. Oezbekistan ligt aan de nieuwe zijderoute, de Chinese strategie om door economische en culturele samenwerking met landen in Eurazië politieke invloed en hegemonie te verkrijgen. De Amerikaanse invloed is in Oezbekistan maar in beperkte mate aanwezig, hoewel Donald Trump het land binnenkort zal bezoeken. De EU is volledig onzichtbaar.

Penetrante petroleumgeur

Sinds Rusland eind december 2024 een Azerbeidzjaans passagiersvliegtuig neerschoot en weigerde hiervoor excuses te maken, zijn de verhoudingen tussen beide landen in snel tempo verslechterd. De relatie bereikte een dieptepunt toen een paar maanden later Russische speciale troepen om onduidelijke reden twee Azerbeidzjaanse broers in een politiecel in Jekaterinenburg om het leven brachten.

Sinds de Russische vredestroepen in 2023 uit de regio Karabach zijn vertrokken en Armenië en Azerbeidzjan in het Witte Huis in Washington na dertig jaar oorlog een vredesverdrag hebben gesloten, is de rol van Rusland in de Kaukasus vrijwel uitgespeeld. Azerbeidzjan richt zich meer op Turkije en het Westen. Het ontbrak ook op het Intervision songfestival dat Poetin afgelopen weekend in Moskou organiseerde.

Voor het Westen is Azerbeidzjan interessant omdat het een belangrijke olie- en gasproducent is. In Bakoe hangt vrijwel continu een licht penetrante petroleumgeur. Het vredesverdrag tussen Azerbeidzjan en Armenië kan ook de weg vrijmaken voor EU-landen, waaronder Nederland, om de banden met Azerbeidzjan aan te halen. Op dit moment is de relatie vrij koel omdat Europa in het conflict de kant van Armenië heeft gekozen.

Fait accompli

In landen als Oezbekistan en Azerbeidzjan zijn de sporen van het Russische imperialisme vrijwel volledig uitgewist. Dit verlies aan invloed zal ook Poetin niet ontgaan. Op dit moment heeft hij niet de militaire capaciteit daar iets aan te doen. Oekraïne vecht tegen Rusland niet alleen onze oorlog uit, maar ook die van de voormalige Sovjetrepublieken in de Kaukasus en Centraal-Azië.

Ook voor deze landen is het van levensbelang dat Oekraïne de oorlog tegen Rusland wint. Als Rusland is verslagen, kan de EU niet achterover leunen. De kans is groot dat China en Turkije nadat de oorlog is beëindigd hun invloed in Oekraïne willen vergroten. Om dat te voorkomen en ervoor te zorgen dat Oekraïne een open en democratische samenleving blijft en geen speelbal wordt van de autocratische regimes van Xi Jinping en Recep Erdogan, moet de EU Oekraïne dichter bij Europa halen. De EU moet een fait accompli scheppen voor Rusland maar ook voor China en Turkije door Oekraïne versneld lid van de EU te maken.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Zodra Rusland is verslagen, moet Oekraïne oppassen voor Turkije en China verscheen eerst op Wynia's Week.

Andere berichten luidden gelukkig dat die Russische dreiging stevig door de NAVO wordt ‘gecounterd’, door het neerschieten van enkele van die drones, het verhogen van de paraatheid, het stationeren van tienduizenden troepen langs de grens, de verplaatsing van extra gevechtsvliegtuigen van diverse NAVO-leden naar Polen en het sluiten van de grens van dat land met Belarus.

Drones dwingen NAVO tot betere luchtafweer

De spanning aan de oostflank van de NAVO stijgt dus nog altijd en dat kunnen we enigszins zien als een teken van Russische frustratie. Het land slaagt er maar niet in de Oekraïners op de knieën te krijgen en keer op keer worden de grondaanvallen met grote verliezen afgeslagen. Anderzijds hoort de Russische penetratie van het Poolse luchtruim door de lichte verkenningsdrones mogelijk bij de stijl van Poetins onderhandelingen, zoals Ruslandkenner Mark Galeotti onlangs stelde. De Russische leider zou er mogelijk mee willen uitdrukken dat Europa met escalatie te maken krijgt als het niet akkoord gaat met zijn voorwaarden. Daarnaast diende de drone intrusie vooral om te testen hoe eensgezind de NAVO op dit moment is.

Maar de drones hebben inmiddels, althans voor Poetin, een tegengesteld effect bereikt. De Europese NAVO-landen reageerden behoorlijk doortastend en versterkten hun aanwezigheid in Polen juist stevig en dat in relatief korte tijd! De drones lieten echter wel zien hoe kwetsbaar de NAVO is voor deze wapens. En dat is goed nieuws. Want terwijl de NAVO, met haar hoge graad van paraatheid en geoefendheid en met haar zwaar versterkte troepenmacht in Polen en omstreken, daar tegenover de Russen over een enorme overmacht qua landstrijdkrachten beschikt, laat de luchtafweer tegen kleine goedkope drones nog sterk te wensen over. Maar dankzij die Russische drones is men op dat gebied nu eindelijk ook wakker. Meer tanks, pantservoertuigen en artillerie, riep u? Zet eerst maar eens in op licht en mobiel luchtafweergeschut dat die bordpapieren drones van dichtbij en laag boven de grond kan onderscheppen. De Oekraïners doen het al jaren, dus daar kunnen we van leren.

De Russische drones boven Pools grondgebied en andere dreigingen komen Oekraïne en Europa ook op een andere manier goed uit. Ze kunnen worden gebruikt om Trump te overtuigen van Poetins kwade genius, want het getouwtrek tussen Europa en Oekraïne enerzijds en Rusland anderzijds om de gunst van de Amerikaanse president gaat onverminderd door. Al lijkt het wel zo dat Poetin de Amerikaanse president meer nodig lijkt te hebben dan andersom, Maar dat zal hij niet snel laten blijken.

Neem de dreiging vanuit Belarus. De grote oefening Zapad (West) 2025 vindt inderdaad regelmatig plaats en die van 2022 bracht maar liefst 200.000 Russen op de been in dat land. Die troepen namen en masse ook deel aan de invasie van Oekraïne. Maar Zapad 2025 is nog minder dan een schaduw van de editie van 2022. Aanvankelijk werden deze zomer 13.000 deelnemende Russen aangekondigd, maar diverse bronnen melden dat het mogelijk uiteindelijk slechts zou gaan om niet meer dan de helft van dat aantal manschappen. Hoewel Poetin zelf beweert dat er in totaal 100.000 man bij betrokken zijn, meldt de Duitse journalist Julian Röpcke (Bild) een vrij nauwkeurig getal: 18.200 soldaten, waaronder 5.500 Russen.

Russisch leger zwaar gehavend

Bovendien lijkt het erop dat het gros van die troepen op veilige afstand van de grens met Oekraïne is gebleven, rond het trainingsgebied Borisov ten noordoosten van Minsk, dit uit angst voor eventuele Oekraïense drones en raketten. Berichten in de pers dat de Russen gevaarlijke manoeuvres vlak over de grens aan het houden waren, zijn dus ietwat overdreven. Temeer daar uit berichten in de Indiase pers (dat land doet net als andere derde landen mee met enkele tientallen manschappen) valt op te maken dat de oefeningen focussen op de strijd in compagniesverband en niet op het niveau van grote eenheden als divisies en legerkorpsen. Niet echt iets om je druk over te maken dus.

Want laten we wel stellen: het Russische leger anno herfst 2025 is dusdanig gesloopt en gehavend dat het niet meer in staat kan worden geacht een bedreiging te vormen voor enig NAVO-land aan de Oostflank van het bondgenootschap. Althans met landstrijdkrachten, want waar het land wel ongestraft mee kan dreigen én handelen is haar grote en blijkbaar onuitputtelijke arsenaal aan drones en raketten. Het blijft dus oppassen geblazen.

Intussen zijn er bovendien sterke aanwijzingen dat de Russische olie en gas-sector zwaar heeft te leiden onder Oekraïense drone- en raketaanvallen en dat raffinaderijen, opslagplaatsen en dergelijke in heel Rusland ten westen van de Oeral niet meer veilig zijn. Zelfs belangrijke exporthavens nabij St Petersburg als Primorsk en Oest-Loega zijn – inclusief aangemeerde olietankers – de afgelopen weken aangevallen door Oekraïense drones en raketten. De  geplaagde faciliteiten zijn naar schatting goed voor een kwart tot een derde van de Russische energieproductie, maar er is nog niet met zekerheid vast  te stellen hoe zwaar beschadigd de installaties zijn.

Persbureau Reuters meldde afgelopen dinsdag, zich baserend op drie verschillende bronnen, dat het Russische bedrijf Transneft – dat het monopolie heeft over pijpleidingen in het land en 80 procent van de Russische olie transporteert – zijn gebruikers heeft gewaarschuwd dat het veel minder olie kan transporteren en opslaan dan voorheen. En dat gaat bijten. Niet alleen zullen de inkomsten van energie-exporten snel dalen, ook de eigen troepen en de eigen bevolking krijgen meer en meer last van een beperktere aanvoer van allerlei brandstoffen. Dat ziet er dus slecht uit voor Rusland, speciaal nu de olieprijs wereldwijd omlaag gaat dankzij een opvoering van de Saoedische productie.

Russen kunnen alleen nog bombarderen

Ook aan het front gaat het, zoals gezegd, de Russen niet voorspoedig. Alles wordt in de strijd geworpen in de oblast Donetsk. Maar de Oekraïners slaan daar ongenadig hard terug en zijn zelfs begonnen met het stap voor stap heroveren van diverse dorpjes. Intussen neemt door de verplaatsingen naar Donetsk de slagkracht van de Russen zienderogen af in andere delen van de frontlinie, terwijl de Oekraïense luchtmacht goed lijkt te kunnen profiteren van een eerdere campagne om de Russische luchtafweer op en om de Krim langzaam maar zeker uit te schakelen.

Rusland kan deze strijd niet meer winnen, hooguit nog wat langer volhouden en grote schade aanrichten in Oekraïne door raket- en droneaanvallen. Inderdaad, steeds massalere bombardementen: dat is het enige wapen dat de Russen nog met succes kunnen hanteren. En dat geldt dus, zoals gezegd, ook voor het uitdagen van de NAVO.

Hoewel het onduidelijk is hoe Rusland en haar economie er aan toe zijn, met de winter voor de deur, met tekorten aan brandstof en met het leger vrijwel uitgeput en zonder reserves, wordt de kans steeds groter dat we mogelijk in een cruciale fase van de oorlog beland raken. Poetins grote hoop is gericht op Trump.

De Amerikaanse president zelf zit intussen overigens allerminst stil. Hij heeft recent nadrukkelijk de toenadering gezocht tot de president van Belarus, Lukashenko. Laatstgenoemde is overigens een meester van de dubbelzinnigheid als het gaat om loyaliteit en partnerschap. Hoewel zijn land nadrukkelijk zeer afhankelijk is geraakt van Poetin, geeft Lukashenko regelmatig gemengde signalen af. Hij heeft inmiddels een groot aantal politieke gevangenen vrijgelaten, onder andere in ruil voor verlichting van Amerikaanse sancties. Trump lijkt hiermee ver voor Europa uit te lopen, zeker nu de EU vorige week juist de grenzen met Belarus potdicht heeft gedaan.

Trump eist sancties van Europa tegen China

Maar dat is niet het enige waarmee Trump voorloopt op de Europeanen. Zo is hij best bereid om Rusland het vuur aan de schenen te leggen met zware sancties die het onmogelijk maken olie en gas te exporteren. Maar dan moet Europa zelf ook stoppen met het kopen van Russische olie en gas en bovendien sancties opleggen aan China. Trump heeft hiermee natuurlijk een punt, want het is onvoorstelbaar dat Europese landen nog steeds Russische energieproducten aanschaffen. De Amerikaanse president lijkt er echter van overtuigd dat alleen een keiharde boycot van Russische olie en gas Poetin zal vermurwen om water bij de wijn te doen.

Zoals gebruikelijk bij Trump, komt zijn hulp met een prijskaartje. Zijn eisen, met name de sancties richting China zijn echter vrij pittig, zo niet onhaalbaar. Dus hoe gaat Europa zich hier uit redden? We kunnen wellicht wachten op een uiterst creatieve en onnavolgbare Ruttiaanse oplossing.

Maar één ding is zeker. Hoewel Poetin zoveel mogelijk zal proberen te redden en tijd te rekken, uiteindelijk zal hij toch moeten accepteren dat Oekraïne een zelfstandige staat blijft. Bevriezen van het conflict in plaats van een keihard slopende en langdurige oorlog is een window of opportunity die, mede dankzij Trump, voor Poetin nog altijd open staat.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Met hulp van Trump kan Poetin kiezen voor bevriezen van het conflict in plaats van een slopende oorlog verscheen eerst op Wynia's Week.

President Trump is in ieder geval duidelijk. Op zijn Truth Social-account schreef hij: President Zelensky of Ukraine can end the war with Russia almost immediately, if he wants to, or he can continue to fight.  

Top is bevestiging van een onderhandelingsresultaat 

Hoewel dat formeel ontkend wordt – alleen Oekraïne zelf zou beslissingen over het eigen gebied kunnen nemen – is er voorafgaand aan de top in Alaska door de onderhandelingsteams van Rusland en de VS een gedetailleerd akkoord in elkaar getimmerd, inclusief een kaart, waarop staat aangegeven welk gebied Oekraïne zal moeten afstaan. De kaart werd president Zelensky overhandigd tijdens zijn bilaterale gesprek afgelopen maandag in het Witte Huis. 

Het is nooit de officiële versie, maar topontmoetingen vinden niet plaats, zonder dat vooraf overeenstemming is bereikt, in ieder geval op hoofdlijnen. Elke diplomaat weet dat een top de bevestiging van een onderhandelingsresultaat is, niet de onderhandeling zelf. 

Ondanks principiële bezwaren van de Europese ‘begeleiders’ op zijn bezoek aan Washington – Poetin mag niet beloond worden voor de schending van internationaal recht – lijkt Zelensky bereid de Land for Peace-deal te accepteren. De belangrijkste reden is de (eindelijk) door de VS toegezegde veiligheidsgaranties. De Europeanen, de ‘coalition of the willing’, dienen volgens Trump de ‘eerste verdedigingslinie’ te vormen. Maar: ‘We will give them very good protection – very good security. That’s part of it.’ 

Tijdens het komende trilaterale overleg met Poetin en Trump – waar het overleg zal plaatsvinden moet nog worden bepaald – zal Zelensky uiteindelijk bij het kruisje tekenen. Wellicht met nog wat grenscorrecties, maar dat is het dan.  

Vrees voor een nieuw München ’38 

Vervolgens moet het akkoord waarschijnlijk nog in een referendum aan de Oekraïnse bevolking worden voorgelegd – althans, dat zou volgens de Grondwet van het land een voorwaarde zijn voor gebiedsafstand – maar dat zal geen spaak in het wiel steken. Uit recente polls bleek dat de overgrote meerderheid in Oekraïne bereid is gebied af te staan om een eind aan de oorlog te maken. 

Niet alleen de Europese begeleiders van Zelensky in Washington zien bezwaren. Ook veel mainstream media laten zich negatief uit. Sommige spreken zelfs van een nieuw München ’38, toen Chamberlain accepteerde dat Duitsland Sudetenland bezette, in de veronderstelling dat hij daarmee een verdere veroveringszucht van Hitler zou stoppen. Ook Poetin zal het volgens deze media niet laten bij de Donbas. Hem wordt toegedicht de USSR en wellicht zelfs het Tsarenrijk in ere te willen herstellen.  

Daarbij gaat men voorbij aan de afschrikkingsmacht van de NAVO. Poetin is niet gek en heeft geen zelfmoordneigingen. Hij zal een NAVO-land niet aanvallen. Dan krijgt hij via art. 5 de VS op z’n dak, nog steeds de veruit grootste militaire macht in de wereld. Dat geldt ook voor een aanval op Oekraïne. Veiligheidsgaranties van de VS voor Oekraïne zijn een onlosmakelijk onderdeel van de Land for Peace-deal. 

Een onrealistisch scenario   

Met de deal komt er een einde aan de onverkwikkelijke oorlog in Oekraïne. Deze had nooit plaats mogen vinden. Daarover zullen geschiedenisboeken vol worden geschreven. Dat is echter achteraf. Maar ook in het begin van de oorlog waren er nog mogelijkheden voor een vergelijk. Bijvoorbeeld het akkoord van Istanboel, waar Poetin veelvuldig aan refereert, maar dat door toedoen van de Amerikanen (met als spreekbuis de Britse premier Johnson) werd getorpedeerd. Daarvoor waren er de twee Minsk-akkoorden, waar Zelensky zich niet aan hield. En daarna nog het plan-Kissinger. Kissinger pleitte in zijn rede in Davos tijdens het World Economic Forum voor het afstaan van de Krim aan Rusland, het instellen van de Donbas als bufferzone en bescherming van de rest van Oekraïne door een lidmaatschap van de NAVO.  

De Democraten onder president Biden wilden daar niet aan. Men wilde (laten) doorvechten tot de Russen uit Oekraïne verdreven waren en hoopte zelfs dat een dergelijke nederlaag ‘regime change’ in Rusland zou opleveren. Een van het begin af aan onrealistisch scenario. Een wensdroom, gespeend van historisch besef en realpolitiek inzicht. Met als consequentie honderdduizend (of meer) doden, oorlogsinvaliden, ontwrichte gezinnen en een grotendeels vernielde infrastructuur. 

De Democraten – en hetzelfde geldt voor de meeste Europese leiders én de Europese media – gingen voorbij aan of bagatelliseerden de Russische ziel. Vraag een willekeurige Rus wat hij vindt van de ‘militaire operatie’ in Oekraïne en u krijgt steevast als antwoord dat Oekraïne bij Rusland hoort. De gemiddelde Rus kent de geschiedenis van zijn land. Hij weet dat de oorsprong van het Russische Rijk in Kiev ligt. Daar begonnen Griekse monniken het orthodoxe geloof te verspreiden. Dat werd officieel de staatsgodsdient toen grootvorst Vladimir I van Kiev zich in 988 liet dopen.  

In de loop der tijd is het orthodoxe geloof een onlosmakelijk deel geworden van de genoemde Russische ziel, van een nationale identiteit die de overgrote meerderheid van de Russen sterk voelt. Ik heb dat mogen ervaren in de tijd dat ik als wnd. Consul Generaal van Nederland in Sint Petersburg woonde. De Rus is trots op zijn land en heeft er, in tegenstelling tot wat vaak in het Westen wordt beweerd, geen enkele behoefte aan om westerse waarden en normen over te nemen. Sterker nog, na het mislukte avontuur van Jeltsin met invoering van een op westerse leest geschoeide markteconomie, heeft men z’n bekomst van ons ‘model’. Poetin – zo voelen veel Russen – heeft hen daarvan verlost, de economie weer op poten gezet en de Russische eigenwaarde hersteld. 

Novorossiya 

In het spraakmakende interview dat Tucker Carlson (februari 2024) had met de Russische president besteedde Poetin driekwart van de tijd aan een bloemlezing over de Russische geschiedenis. Poetin stelde dat de oorsprong van Rusland, Oekraïne en Belarus ligt in het middeleeuwse rijk Kievan Rus’ (gesticht in de 9de eeuw met Kiev als centrum). Hij noemde de doop van vorst Vladimir in 988 als gemeenschappelijk fundament van het orthodoxe en culturele erfgoed. Volgens hem vormt dit het bewijs dat Oekraïne en Rusland één historisch volk zijn, zonder wezenlijke scheiding. 

Het bevestigt nog eens het Russische sentiment, dat Oekraïne – althans het oostelijke deel Novorossiya – een onlosmakelijk deel van Rusland is. Dat Gorbatsjov in de chaos na de implosie van de Sovjet-Unie Oekraïne als zelfstandig land accepteerde en de Krim met havenstad Sebastopol waar de Russische vloot lag (en weer ligt) – weggaf, werd en wordt door de meeste Russen als puur landverraad gezien. 

Weinig keus 

Tegen deze achtergrond werd het gesprek tussen Trump en Poetin over een wapenstilstand en een vredesregeling in Alaska gevoerd. Wat Poetin betreft een tweeëenheid. Niet eerst een wapenstilstand en dan onderhandelen, zoals Zelensky en de meeste Europese landen wilden. Nee, Poetin wil een vredesregeling, voordat hij instemt met een wapenstilstand. Want de tijd werkt zoals gezegd in zijn voordeel. Als hij de Donbas niet via onderhandelingen krijgt, gebeurt dat militair. De Russen rukken snel op en zullen naar verwachting eind van de zomer de gehele Donbas hebben veroverd. 

Zelensky heeft dus weinig keus. Hij kan de oorlog, zoals Trump zegt, onmiddellijk beëindigen. Doet hij dat niet, accepteert hij de Land for Peace-deal niet, dan gaat het vechten door, echter zonder uitzicht op een overwinning. Het is dan slechts een kwestie van tijd voordat de oorlog beslecht is. Dus goedschiks of kwaadschiks, Poetin krijgt zijn zin. Oekraïne – of althans het Novorossiya deel – keert terug in de moederschoot.  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!   

Het bericht Vanwege de Amerikaanse veiligheidsgaranties zal Zelensky het vredesakkoord van Trump en Poetin uiteindelijk accepteren  verscheen eerst op Wynia's Week.

Berkeley werd in Egypte geboren als Ben Nathar. Hij kreeg in Engeland als gevluchte Jood de naam waaronder hij nu in de boeken staat.

Een paar maanden voor zijn dood reisde Berkeley voor een reportage naar Moskou, zo bevestigt zijn toenmalige cameraman Bert van Munster, inmiddels 84 jaar, in een telefoongesprek vanuit zijn woonplaats Los Angeles. Beiden maakten in de jaren zestig reclamefilms voor in de bioscoop. Ook volgden ze op de voet de bouw van het REM-eiland voor de kust van Noordwijk, de bakermat van de commerciële radio en televisie in ons land. De cameraman reageert na zestig jaar op de ‘verdachte’ Rusland-reis.

Een geheim

Omstreeks 1985 werd ik gebeld: ‘Ik wil een afspraak maken met een verslaggever, omdat ik mijn einde voel naderen. Ik heb een geheim dat ik niet zonder het aan iemand te hebben verteld, wil meenemen in mijn graf.’ De beller woonde in Leidschendam op een etagewoning en ik ging als jeugdig verslaggever van De Telegraaf in op het dringende verzoek om op de koffie te komen. Op de huiskamertafel lag een dossier.

‘U krijgt deze gegevens straks mee naar kantoor als ik mijn verhaal heb verteld.’ Geëmotioneerd stak de man, die er slecht uitzag, van wal: ‘Ik besef, dat wat ik weet geen sluitend bewijs is. Het gaat mogelijk om niet meer dan een aanwijzing. Toch voel ik de behoefte mijn geheim met anderen te delen. Ik draag het ongewild al vele jaren met me mee. Het vormt een belasting. Ik ben in mijn werkzame leven administrateur geweest. Een paar jaar terug moest ik stoppen vanwege mijn slechte gezondheid.’ De doodzieke man noemde de naam van een destijds bekende Nederlander bij wie hij jarenlang werkzaam was geweest.

‘Ik deed de administratie, zoals gezegd. Het ging om een dubbele boekhouding. Enerzijds een administratie die niet vertrouwelijk was, anderzijds een vastlegging die strikt geheim moest blijven. Van die laatste administratie wisten alleen mijn baas en ik. De achtergrond van de geheime boekhouding lag in de seksuele geaardheid van mijn werkgever. Hij was op-en-top homo. In die dagen wat het not done dat mannen elkaar ontmoetten. Dat moest heimelijk. Daarvoor was geld nodig en een verborgen pied-à-terre. Die zaken werden geregeld in de geheime administratie’.

De administrateur vertelde dat het pied-à-terre in Amsterdam was, aan een gracht. Van de ene op de andere dag moest hij alles liquideren met betrekking tot het ontmoetingsadres.

Geen vragen

‘Met carbon had ik altijd stiekem duplicaten gemaakt. De verstandhouding met mijn baas was niet goed. De papieren gaven mij het gevoel sterker tegenover hem te staan, mochten zich problemen gaan voordoen. Ik heb er nooit misbruik van hoeven te maken. Mijn baas trof een goede regeling toen ik gedwongen door ziekte moest stoppen met werken. Daarna heb ik hem nooit meer gezien. Die behoefte was er wederzijds niet, denk ik’.

Waarom het pied-à-terre moest worden opgezegd en de administratie moest worden vernietigd, is de administrateur nooit verteld. In die tijd werden geen vragen gesteld.

Moord op een filmregisseur

‘Ik voerde uit wat mij werd opgedragen. Wat mij wel opviel, was dat mijn werkgever in de periode dat dit deel uit zijn leven moest worden weggewerkt uiterst nerveus en gespannen was. Anders dan anders. Erg kortaf. Ik begreep er niets van, totdat zich een nieuwsfeit voordeed waar ik een verband mee zag. Het betrof een moord. In die dagen was dat nog groot nieuws. Er was een lijk gevonden van een Britse homofiel. Een filmregisseur werd er gezegd. Berkeley heette hij. Claude Berkeley.’

‘Het slachtoffer werd als een pakketje uit het Amsterdam-Rijnkanaal gevist. Zoals ik u zei: ik heb geen enkel bewijs in handen dat mijn baas iets met die moord te maken heeft gehad. Het verband tussen het wegpoetsen van zijn geheime leven en het vinden van dat lijk heeft mij wel geïntrigeerd. Het kan toeval zijn geweest , maar ook niet. Ik heb er nooit met iemand over gesproken. Je wilt je baan niet kwijt. Ik wilde ook niet het risico  lopen mijn baas ten onrechte in diskrediet te brengen. Heb ik er wel goed aan gedaan te zwijgen?’

Voorgaande gesprekscitaten komen uit mijn boek Onthullingen van een nieuwsjager. Alles wat niet deugt, is de journalistiek een vreugd. Deze journalistieke memoires verschenen eind 2013.

 ‘De zaak Berkeley’ vermeldde ik in de kantlijn van het boek om niemand ten onrechte in opspraak te brengen. Er was immers geen concreet bewijs. Het gesprek met een man die in de laatste fase van zijn leven een groot geheim prijsgaf, leverde geen dagbladverhaal op. Ik had de administrateur moeten toezeggen pas publicitaire actie te zullen ondernemen na zijn heengaan. Eerder kon hij dat niet aan.

‘Ik heb wel wat anders te doen’

Het bericht van zijn overlijden kwam al spoedig per post, zoals de administrateur dat had aangekondigd. Dat was voor mij het moment om contact op te nemen met de Amsterdamse politie. Ik belde met de afdeling persvoorlichting van het hoofdstedelijke korps en vroeg naar de oudste nog in dienst zijnde rechercheur die in 1965 betrokken was geweest bij het onderzoek naar de moord op Claude Berkeley. Ik kreeg een naam en kon een afspraak maken met een grijzende speurder. Hij keek mij een beetje mismoedig aan en liet me het verhaal doen.

‘Heer Jongedijk, heeft u enig idee hoeveel moorden er jaarlijks worden gepleegd in deze mooie stad? En hoeveel wij er daarvan níet oplossen?’

Ik poogde begrip te tonen. ‘Wereldvreemd ben ik niet. In Rotterdam, waar ik redactiechef ben, kunnen ze er ook wat van. Maar het gebeurt toch niet iedere dag dat er iemand komt met aanwijzingen die mogelijk kunnen leiden tot een belangrijke getuige die ook verdachte kan zijn?’

Hij begon sarcastisch te lachen, lees ik terug in mijn eigen boek. Opende demonstratief de deur van zijn kamer. ‘Een moord uit 1965. Ik heb wel wat anders te doen.’

Politie-optreden verre van subtiel

Het dossier heeft nog jaren in een bureaula gelegen. Het zal gekiept zijn bij mijn verhuizing naar Berlijn in 1998 om daar correspondent te worden. In het boek uit 2013, aan het einde van mijn 38-jarige loopbaan bij De Telegraaf, poogde ik de Amsterdamse recherche alsnog te verleiden tot actie met de toezegging de naam van ‘de getuige, dan wel verdachte’, volgens de overleden administrateur althans, vrij te geven als ik zou worden gebeld. Er heeft zich tot op de dag van vandaag niemand gemeld.

Wat is er bekend over de moord op Claude Berkeley? Op Moordatlas, een site op internet met aandacht voor zware misdrijven gepleegd in Amsterdam, plaatste Eric Slot, schrijver van meerdere boeken over dit onderwerp, in januari 2024 de volgende tekst: ‘Het optreden van de politie was verre van subtiel. Toen de openlijk homoseksuele filmmaker Claude Berkeley (30) alleen nog maar spoorloos was, citeerde de Haagse Post commissaris Koppejan van de Amsterdamse politie: ‘Dit is een homofiel. Het zaakje riekt moeilijk. Dat soort volk zit soms erg ondergedoken.’

Volgens Koppejan zou Berkeley vanzelf wel weer boven water komen. De politieman kreeg gelijk. Letterlijk. Berkeley werd uit De Gein gevist, nu Amsterdam-Zuidoost. Verpakt in zeil. Gezien de knopen in het touw dat het pakket bijeenhield, was de dader een zeiler.

De Prince de Lignac

Eric Slot destijds over de politieman: ‘Hij had een beperkt beeld van homoseksuelen. Berkeley was volgens hem een van de lieden die geregeld uit  winstbejag bij het urinoir ter hoogte van de westelijke onderdoorgang van het CS rondhangen. Onjuist. Hooguit kwam Berkeley er wel eens om geld uit te geven. Maar het journaille schreef het gezagsgetrouw op. Het gevolg van dergelijke opmerkingen was alleen wel dat getuigen uit de homoscene – toch al schuw – nog minder geneigd waren verklaringen af te leggen. Een van de rechercheurs die de moord onderzochten, dacht toch te weten wie de dader was en stuurde deze bekende Nederlander elk jaar met zijn verjaardag een kaartje. Maar van kwaad wist deze prins niets.’

Met dit dubbelzinnige citaat gaf de man achter Moordatlas aan precies te weten om wie het ging als verdachte in de moordzaak Berkeley, zonder concreet te worden. Het ging om dezelfde persoon als die de administrateur uit Leidschendam bedoelde: Abraham van Leeuwen, Bram voor vrienden, die zich ook wel Prince de Lignac liet noemen.

Straatarm geboren. Steenrijk gestorven. Vaak verkerend in zonnige maritieme kringen met zijn ruim 60 meter lange jacht New Horizon. Mocht hijzelf geen knopen in een zeiltouw hebben kunnen leggen, dan had de miljonair daar wel personeel voor. Van Leeuwen, net als Claude Berkeley van joodse komaf, maakte fortuin als oprichter van onder andere het Nederlands Talen Instituut en Lekturama. Na zijn dood ging er veel geld van Van Leeuwen naar armoedebestrijding in Rotterdam.

De moord op Claude Berkeley hield in de jaren zestig de journalistiek flink bezig. Het Nieuwsblad van het Noorden kopte op 20 januari 1968, zonder enige nuance, in hoofdletters: ‘Berkeley vrijwel zeker door Van Z. vermoord’.

Het ging om Hans van Zon, een seriemoordenaar die tot levenslang werd veroordeeld, nadat de rechtbank twee moorden bewezen achtte, plus in een ander geval een poging daartoe. In het boek Seriemoordenaar Hans van Z. van Loes Leeman werden hem twintig moorden toegeschreven.

Het REM-dossier

In openbare bronnen zijn in ons land nauwelijks aanwijzingen te vinden dat Claude Berkeley werkelijk iets heeft betekend in de filmindustrie. Kleintje Muurkrant, een stencil uit Den Bosch en Utrecht, noemde de vermoorde Brit  ‘de stuwende kracht’ achter de Amsterdamse Film Group One die reclamefilms maakte en bracht Berkeley in verband met de Reclame Exploitatie Maatschappij (REM), een besloten vennootschap van industriëlen die streefde naar commerciële radio en televisie, vanaf een platform in zee bij Noordwijk.

De in ons land verblijvende Moskouse handelsattaché Arkadi Zotow, lid van de Russische militaire inlichtingendienst GRU, zou bijzondere belangstelling hebben gehad voor het REM-dossier. Cornelis Verolme was verreweg de grootste investeerder in het televisieplatform-project op zee. Kleintje Muurkrant wist destijds te melden dat de Nederlandse scheepsbouwer intensief contact onderhield met de Russische inlichtingenman Zotow.

Film van tentoonstelling in Moskou

De Rijkspolitie maakte alras op 17 december 1964 op last van ‘Den Haag’ een eind aan het commerciële radio- en televisieavontuur vanuit zee door het kunstmatige eiland binnen te vallen en de zenderfaciliteiten in beslag te nemen.

Nog geen jaar later kwam op 28 september 1965 ook een eind aan het leven van Claude Berkeley. Het moordslachtoffer ging weliswaar door het leven als filmregisseur, na een opleiding hiervoor in Parijs, maar concrete sporen die dat konden staven, bleken nauwelijks terug te vinden, totdat Rommy Albers, senior curator bij Eye Filmmuseum in Amsterdam, een productie van Claude Berkeley in de collectie vond.

‘Het gaat om een 16 mm negatief van circa 12 minuten, vervaardigd ter gelegenheid van de internationale chemische tentoonstelling in Moskou. Deze werd van 12 tot 18 juli 1965 gehouden in de Russische hoofdstad. Ze tonen het reisverslag vanuit Hilversum van een colonne Nederlandse vrachtwagens. Ook zijn er beelden te zien van de opbouw van de tentoonstelling en het in bedrijf zijnde Nederlandse paviljoen.’

Bertram van Munster (1940), Bert voor vrienden, was de cameraman van Claude Berkeley die die bewuste reis meemaakte. Hij woont al tientallen jaren in de VS. Ondanks zijn 84 jaar is Van Munster nog iedere dag aan het werk als CEO van een aantal televisieproductiemaatschappijen in Los Angeles. Dat leverde hem maar liefst eenentwintig nominaties voor Emmy Awards op. Hij won er negen.

‘De moord op Claude Berkeley schokte mij enorm. Claude was een intelligente en gereserveerde man. Die bescheidenheid moet er de oorzaak van zijn dat er zo weinig over hem bekend is.’

De veramerikaniseerde Nederlander heeft geen enkel idee welk drama tot de gewelddadige dood van zijn vroegere filmcollega heeft geleid. Dat het misdrijf een connectie zou kunnen hebben met de Rusland-reis en het REM-eiland is een suggestie die Van Munster niet eerder heeft gehoord.

‘Te gedateerd’

Rest wel de vraag: waarom moest er al na vier maanden van ‘Den Haag’ met groot machtsvertoon tegen het REM-eiland werden opgetreden? Veronica werd toen immers al zes jaar ongemoeid gelaten en kon nog tien jaar, tot 1974, doorgaan met uitzenden vanuit zee.

De Amsterdamse politie, gevraagd om commentaar, laat bij monde van Eva Visser van de afdeling communicatie weten de moordzaak Claude Berkeley te gedateerd te vinden om daar nu nog op te reageren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!  

Het bericht Wat hebben zijn Rusland-reis en de vroegtijdige eliminatie van het REM-eiland te maken met de moord op filmregisseur Claude Berkeley? verscheen eerst op Wynia's Week.

De Baltische staten zijn voor de NAVO een grote strategische uitdaging. Ze moeten in geval van oorlog met de Russen via de Oostzee bevoorraad of versterkt worden en zijn daardoor kwetsbaar voor aanvallen op zee en vanuit de lucht. Ingeklemd tussen Litouwen en Polen ligt bovendien de zwaar gemilitariseerde Russische exclave Kaliningrad. Slechts een relatief korte grens tussen Litouwen en Polen, bij de Poolse grensplaats Suwalki, vormt de landverbinding tussen de Baltische staten en de rest van Europa, een cruciaal grensgebied dat bij een eventueel conflict koste wat kost in NAVO-handen moet blijven.

Volwaardige lidstaten van de EU

Juist daar is een kleine Nederlandse landmachteenheid geplaatst als onderdeel van een nog op te bouwen nieuwe Duitse brigade. De Nederlanders zitten dus in geval van oorlog in het oog van de storm en het zal erop of eronder zijn. Want als Suwalki met omgeving in handen van de Russen valt, worden de drie Baltische staten afgesneden van de rest van de NAVO. Tijd dus voor een paar vragen over de drie Baltische landen.

Het boek Baltic van Oliver Moody, een journalist van The Times, komt als geroepen. Moody schetst grondig de moderne geschiedenis van de drie staten (en enkele buurlanden zoals Finland en Polen) en bespreekt verder een aantal scenario’s voor de toekomst. De drie landen hebben begin jaren negentig terecht hun vrijheid verkregen en hebben zichzelf, elk op eigen wijze, ontwikkeld tot min of meer volwaardige lidstaten van de Europese Unie.

Vooral Estland is economisch en ook sociaal fabelachtig gegroeid, is technologisch geavanceerd door een snelle omarming van het internet en redelijk transparant. Het land ademt overlevingsdrang en hanteert een holistische benadering van de defensie. Het land kan duizenden getrainde reservisten op de been brengen in geval van een Russische aanval.

Estland wordt al lange tijd geregeerd door radicale etnisch-nationalisten en dat betekent dat een minderheid van 23% Russische Esten (zelfs 73% in de regio rond de grensstad Narva) politiek grotendeels wordt buitengesloten, iets wat volgens Moody door lokale politici gebagatelliseerd wordt en volledig ondergeschikt is gemaakt aan de overlevingsdrang van de natie.

Een kromme situatie

Eenzelfde situatie doet zich voor in Letland, waar een nog grotere Russischtalige minderheid woont, bijna eenderde van de bevolking. Dat land trekt doodleuk je Letse paspoort in als je voor Rusland bent of voor een Letse taaltest zakt. Moody, die vele voorbeelden geeft van de behandeling die de Russische minderheden in Estland en Letland nog altijd ten deel valt, heeft duidelijk moeite met deze situatie, en terecht.

Het is ook lastig: de EU en de NAVO dragen wereldwijd democratische waarden en grondrechten uit, maar gedogen dat in de Baltische staten hele bevolkingsgroepen deels uitgesloten zijn van elementaire burgerrechten. De situatie is begrijpelijk vanuit de geschiedenis en overlevingsdrang van deze landen, maar het blijft krom.

Radicale overlevingsdrang

Deze perikelen hebben de drie Baltische staten er niet van weerhouden zich hard af te zetten tegen het grote buurland. Het drietal loopt geregeld voorop met sancties tegen Rusland en levert veel wapens en andere steun aan Oekraïne. Litouwen probeerde na de Russische inval in dat land om de exclave Kaliningrad economisch te blokkeren (om binnen enkele weken teruggefloten te worden door de EU en de VS).

Wat de drie landjes gemeen hebben is een radicale overlevingsdrang. Ze kennen geen angst, nemen risico en gedragen zich zelfs wat provocerend tegenover Rusland. Daarom is het best opmerkelijk dat ze eigenlijk zonder kleerscheuren al zo’n 35 jaar onafhankelijk zijn en, op cyberaanvallen na, door Rusland weinig zijn lastiggevallen. Vrijwel zeker heeft het lidmaatschap van zowel de NAVO als de EU het drietal de afgelopen twintig jaar voldoende bescherming gegeven.

Maar juist nu zou Rusland het voorzien hebben op de drie NAVO-landen. Westerse inlichtingendiensten geven verschillende antwoorden op de vraag wanneer Poetin klaar is voor een oorlog tegen het Westen. De meeste schattingen lopen uiteen van vijf tot tien jaar, alleen de Esten denken zelf aan mogelijk al over drie jaar. Maar een beperkte Russische aanval op één van de landen zou al binnen zes maanden kunnen plaatsvinden. Concrete aanwijzingen zijn er echter op dit moment niet.

Dat geeft de drie landen en de Europese NAVO-landen dus nog jaren de tijd om zich voor te bereiden. De NAVO bouwt in elk land een internationale brigade op en de Balten zelf trainen een strijdmacht van in totaal mogelijk 200.000-300.000 reservisten. Langs de hele grens met Rusland verrijst bovendien de zogenaamde Baltische Verdedigingslinie, een versterkte grens vol bunkers, mijnenvelden, raketbatterijen en diverse hindernissen. Mocht de Russische troepenopbouw aan de andere kant van de grens daartoe nopen, en dat zien we snel genoeg, dan kan West-Europa op zijn beurt de Baltische staten nog altijd verder versterken.

Verdeelde NAVO mogelijk

Het grote probleem is natuurlijk dat de NAVO op dit moment verzwakt is door de terugtrekkende bewegingen van Trump. Als de Amerikanen het elders in de wereld druk krijgen en sowieso op het standpunt staan dat Europese landen zich zelf en elkaar moeten verdedigen, dan kan dat Poetin op ideeën brengen. Want zonder de vanzelfsprekende Amerikaanse bemoeienis met de veiligheid van Europa wordt alles anders.

Een beperkte aanval door Rusland op de Baltische staten, bijvoorbeeld op één van de Russischtalige grensgebieden in Estland of Letland, zou weleens kunnen leiden tot een verdeelde NAVO, of althans een NAVO die niet Artikel 5 in werking wil laten treden. Als diverse Zuid-Europese en Zuidoost-Europese landen plus de VS geen oorlog willen voeren om de overwegend Russischtalige steden Narva (Estland) of Daugavpils (Letland), dan komt die oorlog er simpelweg niet.

Maar ook dan zijn de Baltische Staten niet per se verloren. Een groep landen, waaronder de Baltische staten, de Scandinavische landen, het Verenigd Koninkrijk en Nederland hebben gezamenlijk de minder bekende Joint Expeditionary Force (JEF) opgericht, speciaal om de Baltische staten te hulp te schieten. Ons land neemt daarin deel met de marine. De JEF kan zowel binnen als buiten de NAVO om worden ingezet, dat wil zeggen indien de deelnemende landen daarmee akkoord gaan.

Dat plaatst Nederland dus in geval van een Russische avontuur in het Oostzeegebied voor een dilemma. Als de NAVO geen artikel 5 afkondigt, komt de JEF dan wel in actie? Doet Nederland dan mee en stuurt het samen met de Britten onze marine op de Russen in de Oostzee af? Zonder Amerikaanse dekking? Voor Nederland spelen er geen zwaarwichtige economische of andere belangen in de Baltische Staten, anders dan militaire bondgenootschappelijke verplichtingen. Maar die verplichtingen zijn aangegaan in een tijd waarin de VS ons hoe dan ook zou beschermen.

Alles anders

Moody levert met dit uitstekende werk veel food for thought. De Baltische staten zijn niet perfect, maar ze hebben hard gevochten om hun vrijheid te verkrijgen en zijn bereid te vechten om die vrijheid te behouden. Maar is het nog vanzelfsprekend dat wij hen daarbij zullen helpen? Zoals gezegd: onder Trump is alles anders.

Oliver Moody, Baltic. The Future of Europe. Londen, 2025

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Onder Trump is Nederlandse militaire steun aan de Baltische staten niet meer vanzelfsprekend verscheen eerst op Wynia's Week.

In ieder geval met een groep opstandelingen in Jemen. We doen immers zowel mee aan de Amerikaanse Operation Prosperity Guardian als aan de militaire EU-missie Aspides. In maart vorig jaar hebben we  het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. Tromp naar de Rode Zee gestuurd om die Houthi’s mores te leren. Ook Zr. Ms. Karel Doorman maakte daar zijn opwachting.

Een vrouwenzaak

We zijn niet in oorlog met Rusland. Wel sturen we alle munitie, wapens, tanks en vliegtuigen die we kunnen vinden naar het front, opdat Oekraïense soldaten daarmee de binnengevallen Russen kunnen wegjagen. Als ik een Rus was, zou ik denken dat ik in oorlog was met Nederland, maar dat is niet zo volgens ons.

Oorlog is ambigu geworden en lijkt meer een zaak voor vrouwen dan voor mannen. Volgens Telegraaf-columnist Lale Gül en Ayaan Hirsi Ali zijn we (al jaren) in oorlog met de islam. Volgens andere ferme dames zoals de Italiaanse premier Giorgia Meloni, de van haar passief kiesrecht ontdane Franse oppositieleider Marie Le Pen en de achter een sanitaire muur geplaatste Duitse oppositieleider Alice Weidel zijn we in oorlog met een onafzienbare stroom van immigranten.

In Nederland is het beeld zoals gebruikelijk minder helder. ‘Zodra zich een hoofdzaak aandient, barst in dit land de discussie over bijzaken los’, constateerde Gerrit Komrij al en het debat spitst zich hier inderdaad toe op de vraag of de duizenden mensen die hier maandelijks ongenood binnen reizen zonder dat onze grenswacht het in de gaten heeft wel of niet recht hebben op bezoek aan een sprookjespark.

Al Jazeera

Misschien moeten we bij mogelijke tegenstanders te rade gaan om te weten of we in oorlog zijn. Een probleem daarbij is dat wij alleen naar hen luisteren als ze Engels spreken. Wat ze in hun eigen taal zeggen, interesseert ons niet. Een veelzeggend voorbeeld is dat de Palestijnse Autoriteit, de regering van de bezette Westelijke Jordaanoever, begin dit jaar de Qatarese nieuwszender Al Jazeera verbood, wegens het verspreiden van desinformatie en het aanwakkeren van verdeeldheid. Maar bij Nederlandse media gaan de Engelstalige berichten van Al Jazeera uit Gaza er nog steeds gewoon in als Gods woord in een ouderling.

Laten we dan maar eens luisteren naar de vertaling van een toespraak die de hoogste man van het leger van Pakistan, generaal Asim Munir, vorige maand hield. Die sprak in de hoofdstad Islamabad (nomen est omen) de jaarlijkse bijeenkomst toe van Pakistani die in het buitenland werken.

Lof voor het Pakistaanse leger

Deze conferentie begon ermee dat de bezoekers met z’n allen luid juichten: Lang leve het Pakistaanse leger. Ondanks de brede steun voor een hogere NAVO-norm zie ik de genodigden op de Koningsdag-recepties die Nederlandse ambassades overal ter wereld houden, nog niet zo ons leger loven.

De Pakistaanse legerleider zei tot zijn gehoor: ‘Jullie zijn niet alleen de ambassadeurs voor Pakistan, jullie zijn de strijders, de soldaten van Pakistan. Jullie zijn het licht van Pakistan dat schijnt in vele landen. En doordat jullie geld en investeringen langs allerlei wegen terugsturen, tonen jullie hoeveel jullie houden van je vaderland.’ Applaus.

Onze laksheid

Hij vervolgde: ‘Beste landgenoten, omdat jullie in andere beschavingen verkeren, moet je nooit vergeten dat je behoort tot een superieure ideologie en een superieure cultuur.’ De generaal wees erop dat er maar twee echt islamitische landen ter wereld zijn: Het rijk gesticht door Mohammed en – 1300 jaar later – Pakistan, beide op de dezelfde grondslag.

Wij in Nederland, die slechts één maal per jaar onze vrijheid herdenken, zouden ook eens moeten herdenken dat onze laksheid Pakistan de kernwapens heeft bezorgd, die generaal Munir nu tot zijn beschikking heeft. En dat het Pakistaanse leger Osama bin Laden jarenlang onderdak bood.

Vanuit Pakistan wordt de Nederlandse oppositieleider al vele jaren bedreigd. De Russen beperken hun tegenacties tot het doorsnijden van telefoonkabels op de zeebodem elders en schijnen computers te willen hacken van allerlei bedrijven en instellingen. Van de Houthi’s hebben we hier in Nederland nog niks terug gehoord. Ten aanzien van de islam hebben we te maken met mensen die ‘Allah is groot’ roepend om zich heen beginnen te steken.

Dat gebeurt niet vaak. Vorig jaar werd op 19 september in Rotterdam een persoon met messen gedood en een ander verwond. Dankzij een moedige omstander vielen er niet meer slachtoffers. Dat was de eerste terroristische aanslag in Nederland, sinds die in een tram in Utrecht op 18 maart 2019. En er zijn ook gekken die zonder Allah aan te roepen om zich heen steken. Om onze nationale veiligheidswebsite te citeren: ‘Daders plegen een aanslag alleen of met een groep. Bijvoorbeeld omdat ze bepaalde politieke of religieuze motieven hebben. Een dader kan ook psychische of sociale problemen hebben.’

Daar is geen speld tussen te krijgen. Alles is inderdaad mogelijk.

Dreigingsniveau

Ambtelijk gezien zijn we dan ook niet in oorlog, maar wel hebben we een dreigingsniveau. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) publiceert twee keer per jaar het actuele dreigingsbeeld. Ondanks de weinige aanslagen is in december 2023  het dreigingsniveau verhoogd naar 4 uit 5 en staat het daar nog steeds. Dat betekent dat er een reële kans is dat een aanslag in Nederland plaatsvindt.

Wat is een reële kans? Er is geen reële kans dat u de staatsloterij wint. Het is wel zeker dat de hoofdprijs valt. Enfin, ik vind een dreigingsniveau van 4 te hoog voor een land in vredestijd. De voormalige baas van de NCTV is tot premier benoemd, maar verder zie ik geen inspanningen om dit niveau omlaag te brengen. Wel klinken alom oproepen om de defensie-uitgaven te verhogen, al doet dit niks af aan het dreigingsniveau en leert de ervaring dat zulk geld in ons land slecht wordt besteed.

Slechte militaire prestaties in het verleden

Nederland verloor de Belgische onafhankelijkheidsoorlog, de Tweede Wereldoorlog en de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Aan het einde van de Koude Oorlog bombardeerden we in 1995 in NAVO-verband Servië om de moslims te beschermen en uniek Nederlands was in 1999 de actie ‘Knuffels voor Kosovo’ voor de ‘etnische Albanezen’ aldaar. Beide met weinig succes.

Na Kosovo besloot de EU om buiten de NAVO om eigen militaire missies te organiseren. Die gingen naar Macedonië (2003), Congo (2003), Bosnië (2004), opnieuw Congo (2006) en Tjaad (2008). Allemaal zonder succes.

We deden in 2011 mee aan het op initiatief van Frankrijk uitgevoerde NAVO-bombardement op Libië om de bevolking daar te bevrijden van het gruwelijke bewind van Moammar al-Qadhafi en verloren daarbij een helikopter. Maar we verzuimden om voor een beter bewind te zorgen. We vochten in Afghanistan en leidden daar een provinciale politiemacht op, maar verloren de oorlog: de Taliban zijn daar weer de baas.

Dat Nederland met beperkte militaire middelen slecht presteerde, betekent niet dat Nederland met meer militaire middelen beter zal presteren. Integendeel. De juiste strategie is van doorslaggevend belang bij het aangaan van een oorlog en een goede strategie heeft Nederlander vanouds niet. Achter ‘ReArm Europe’, de nieuwste miljardenuitgave van de EU, die ondanks het vertrek van de Britten bij voorkeur Engelstalig spreekt, lijkt er ook geen strategie te zitten. Slechts de hoop dat als we veel geld uitgeven, Poetin ons niet zal durven aan te vallen.

Strategische keuze

De enige die tot nog toe strategie wél aan de orde stelde, was de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance. In zijn geruchtmakende toespraak tot de veiligheidsconferentie in München op 14 februari had hij het niet over geld. Hij zei: ‘De dreiging voor Europa waar ik me de meeste zorgen over maak is niet Rusland, China of een ander land, maar de dreiging van binnenuit.’

Hij wees op ondemocratisch overheidsgedrag en beperking van de vrijheid van meningsuiting. Hij riep Europese regeringen op om te luisteren naar hun kiezers en zei: ‘Geen van alle uitdagingen is dringender dan de massale immigratie’.

Is de Nederlandse regering het daar mee eens of niet? Om die strategische vraag danst iedereen hier met een grote boog heen op de muziek van de moderne rattenvanger van Hamelen: de secretaris-generaal van de NAVO, die in geen enkele eerdere functie enige belangstelling voor het militaire heeft getoond en volgende maand in Den Haag zijn feestje geeft. Pas als dat voorbij is, gaan we misschien weer strategisch denken.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Zonder de juiste strategie zal Nederland ook met meer geld geen betere militaire prestaties leveren verscheen eerst op Wynia's Week.