Samsom, zo begon Jaspers’ inventarisatie, heeft als PvdA-politicus aan de basis gestaan van de PAS-regeling, het gecompliceerde systeem van geitenpaadjes om, zo dacht hij, het stikstofprobleem langs de Raad van State te loodsen. Nadat de Raad van State daar zijn banvloek over uitsprak, is het in Nederland van kwaad tot erger gegaan met de stikstofwaanzin.

De schade, schreef Jaspers, is gigantisch, maar slechts gedeeltelijk in geld uit te drukken. ‘De 25 miljard euro – of hoeveel het uiteindelijk ook wordt – die expliciet in de begroting staat om de landbouwsector te slopen, is niet meer dan een beginnetje. (-) Daar komt nog bij de vooral immateriële schade van de verergering van het woningtekort door het stikstofslot, en het ontnemen van elk agrarisch beroepsperspectief binnen de EU aan duizenden boerenfamilies en hun kinderen.’

Anti-nucleaire energiepolitiek

Samsom, zo memoreerde Jaspers, was bovendien de grote roerganger van de antinucleaire energiepolitiek van de laatste dertig jaar: eerst als actievoerder van Greenpeace, daarna als PvdA-prominent, als kabinetschef van Frans Timmermans met zijn Green Deal voor de EU, en nu weer als president-commissaris van de Gasunie. ‘In die laatste functie heeft Samsom weliswaar niet direct iets met kernenergie te maken, maar hij fungeert daar als aanjager van de groene waterstof-economie. Die, volgens Samsom, in combinatie met de wiebelstroom uit windmolens en zonnepanelen, kernenergie overbodig maakt.’

Als Nederland rond de eeuwwisseling kerncentrales was gaan bouwen, becijferde Jaspers, hadden we nu een elektriciteitsvoorziening gehad met 70 à 80 procent atoomstroom. ‘Zonder netcongestie die de energie-intensieve industrie het land uit jaagt, zonder windmolenparken die de rest van deze eeuw op subsidie moeten draaien, en zonder Stekker op Zee die een slordige 100 miljard euro kost.’

Geen naoorlogs politicus heeft Nederland meer schade berokkend dan Diederik Samsom, concludeerde Jaspers. Helaas voor Samsom kan aan dat spoor van vernieling nog iets worden toegevoegd.

Binnenkort, op zaterdag 13 juni , vindt het oprichtingscongres van fusiepartij Progressief Nederland plaats. De PvdA houdt dan op te bestaan en – na 145 jaar – ook de Nederlandse sociaaldemocratie.

Hoe de PvdA in de greep raakte van multiculturalisme, eurofilie en klimaatalarmisme, en zo het contact met modale kiezers verloor, is al vaak verteld. Het was een proces waarvan de wortels teruggaan tot de opmars van Nieuw Links in de jaren zestig.

De intellectuelen en ‘nieuwe vrijgestelden’ (dixit Herman Vuijsje) die toen in de PvdA toonaangevend werden, hadden een typische voorkeur voor postmaterialistische thema’s: de Derde Wereld, milieubehoud, emancipatie, internationale verhoudingen. Met het gros van de traditionele PvdA-kiezers hadden ze weinig affiniteit. Dat waren immers arbeiders die de partij primair zagen als belangenbehartiger voor mensen met een smalle beurs. En die (dus) verwachtten dat de PvdA zich sterk maakte voor leefbare woonwijken, betaalbare huren, schappelijke ziekenfondspremies en een fatsoenlijke uitkering bij werkloosheid, ziekte, arbeidsongeschiktheid of ouderdom.

Politieke romanticus

Diederik Samsom, zoon van een internist en een fysiotherapeute, voelde zich aanvankelijk thuis bij GroenLinks. Eind 2001, naar verluidt tijdens een etentje in een Thais restaurant aan de Amsterdamse Prinsengracht, werd hij door Wouter Bos, toen nog een jonge staatssecretaris, overgehaald voor de PvdA te kiezen. In 2012, na het vertrek van Job Cohen, won Samsom een ledenreferendum en werd partijleider.

Het begon mooi. Als lijsttrekker bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen maakte hij dat jaar een debuut dat er mocht wezen: 38 zetels, slechts drie minder dan winnaar Mark Rutte.

Daarna ging alles mis.

Onder Samsom werd de PvdA eind 2012 coalitiepartner van de VVD in het tweede kabinet-Rutte. ‘Ondanks zijn nerdy voorkomen school er in Samsom een politieke romanticus, een man die hield van grootse en meeslepende gebaren,’ analyseerde NRC-journalist Thijs Niemantsverdriet in zijn PvdA-kroniek De vechtpartij (2014). ‘De Haagse politiek had tien jaar stagnatie en verdeeldheid achter de rug. Dat mislukte decennium wilde Samsom goedmaken, en hoe kon dat beter dan door de politieke aartsvijand in de armen te sluiten? Na vijf verkiezingen in tien jaar moest er een kabinet komen dat de volle rit uitzat en achterstallig onderhoud aan de verzorgingsstaat pleegde. Als dat grote politieke risico’s met zich meebracht voor de PvdA, dan moest dat maar.’

De kiezers zagen vervolgens een PvdA die zonder veel morren akkoord ging met onder meer hervorming van het ontslagrecht en een ingrijpende versobering van de langdurige zorg. Wél regelde de partij in het regeerakkoord een kinderpardon en lukte het in 2014 om de eerder met de liberalen afgesproken strafbaarstelling van illegaliteit van tafel te krijgen.

De PvdA kortom maakte de indruk VVD-beleid uit te voeren, en alleen een rode lijn te trekken zodra de belangen van asielzoekers in het geding waren.

Geen koers, zo bleek, waar Koos en Mien Dobbelsteen voor applaudisseerden. In 2014 ging de partij van Samsom hard onderuit bij de Europese en gemeenteraadsverkiezingen en het jaar daarop ook bij de Provinciale Statenverkiezingen. Maurice de Hond peilde in mei 2015 nog maar negen zetels voor de PvdA, een all-time-low.

Historische klap

In maart 2017 werd dat ook de PvdA-uitslag bij de Tweede Kamerverkiezingen, hoewel het lijsttrekker Lodewijk Asscher was die de opdoffer mocht incasseren. Samsom, de veroorzaker van de ellende, was een paar maanden eerder weggestuurd bij een ledenraadpleging.

29 zetels verlies: het was de grootste verkiezingsnederlaag uit onze parlementaire geschiedenis en een klap waarvan de PvdA nooit is hersteld. Met een variant op Arnout Jaspers: geen politicus heeft de Nederlandse sociaaldemocratie meer schade berokkend dan Diederik Samsom.

Dat kan er ook nog wel bij.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Met het einde van de PvdA houdt anderhalve eeuw sociaaldemocratie in Nederland op te bestaan. Ook dat kan op het conto van Diederik Samsom worden geschreven verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar de middelmatige knoeier, de feitenresistente ideoloog, de ruggengraatloze wegkijker, de brave tassendrager die volgens de partijleider aan een fraai postje toe is – die stromen na een paar roemloze maanden of jaren in de schijnwerpers af naar de luwte, die mogen zonder dat er een haan naar kraait verder hun tijd uitzitten als burgemeester of commisaris van het een of ander.

Toch zou het goed zijn om over falende politici vaker de balans op te maken: wat heeft hun contraproductieve beleid Nederland gekost? De feitenresistente ideologen richten verreweg de meeste schade aan, en in deze categorie heeft geen naoorlogs politicus Nederland meer schade berokkend dan Diederik Samsom.

Blijf politicus los zien van de persoon

Toen hij en ik allebei nog in Leiden woonden, zag ik hem wel eens langsrijden op weg naar het station. Niet in een geblindeerde auto met drie bodyguards erbij, maar gewoon op de fiets, met een peuter in een stoeltje aan het stuur.

Voor alle duidelijkheid: hoezeer ik het ook met Samsom oneens ben, en ongeacht de hekel die ik heb aan zijn ideologische gedram over kernenergie, heb ik nooit de geringste neiging gehad om zo iemand van zijn fiets te trekken, ook zonder kind niet. We moeten de politicus wel los blijven zien van de persoon, iets wat in het geval van Pim Fortuyn gruwelijk mis gegaan is.

Samsom heeft als PvdA-politicus aan de basis van de PAS-regeling gestaan, het gecompliceerde systeem van geitenpaadjes om, zo dacht hij, het stikstofprobleem langs de Raad van State te loodsen. Nadat de Raad van State daar zijn banvloek over uitsprak, is het in Nederland van kwaad tot erger gegaan met de stikstofwaanzin.

De schade door de stikstofwaanzin is gigantisch, maar slechts gedeeltelijk in geld uit te drukken. De 25 miljard euro – of hoeveel het uiteindelijk ook wordt – die expliciet in de begroting staat om de landbouwsector te slopen is niet meer dan een beginnetje. Daardoor zullen de voedselproductie en landbouwexport structureel afnemen, met elk jaar miljarden aan gederfde winst, gederfde belastinginkomsten, een verslechterde handelsbalans en hogere voedselprijzen. Hoeveel jaar vooruit mogen we dat redelijkerwijs aan het geknoei van Samsom toerekenen? 30 jaar? 50 jaar?

Strijd tegen kernenergie

Daar komt nog bij de vooral immateriële schade van de verergering van het woningtekort door het stikstofslot, en het ontnemen van elk agrarisch beroepsperspectief binnen de EU aan duizenden boerenfamilies en hun kinderen. Hoe zetten we dat allemaal op de factuur? Er is eigenlijk geen beginnen aan, dus daar ga ik deze keer aan voorbij.

Op het politieke strafblad van Samsom staat een ander wapenfeit waar we wel een zinnige berekening op los kunnen laten: zijn strijd tegen kernenergie, die het fundament van zijn politieke carrière vormt. Dat begon al toen hij nog student aan de TU Delft was, als actievoerder van Greenpeace, daarna als PvdA-prominent, als kabinetschef van Frans Timmermans met zijn Green Deal voor de EU, en nu weer als president-commissaris van de Gasunie.

In die laatste functie heeft hij weliswaar niet direct iets met kernenergie te maken, maar hij fungeert daar als aanjager van de groene waterstof-economie. Het hele bestaansrecht daarvan is dat die, volgens Samsom, in combinatie met de wiebelstroom uit windmolens en zonnepanelen, kernenergie overbodig maakt. Nu al worden pilot-projecten voor groene waterstof stopgezet wegens uit de hand lopende kosten, en ik geef u op een briefje: groene waterstof om stroom te produceren als het niet waait en de zon niet schijnt is een fiasco, economische zelfmoord.

Episch falen van de hele Nederlandse politiek

Als Nederland rond de eeuwwisseling kerncentrales was gaan bouwen, hadden we nu een elektriciteitsvoorziening gehad met 70 à 80 procent kernstroom, zonder netcongestie, zonder windmolenparken die de rest van deze eeuw op subsidie moeten draaien, zonder Stekker op Zee die een slordige 100 miljard euro kost, en die niet de energie-intensieve industrie het land uit jaagt.

Natuurlijk is het discutabel om slechts één persoon de schuld te geven van dit epische falen. De hele Nederlandse politiek heeft dat laten gebeuren, en het was niet eens een puur linkse hobby: vlak ook niet uit wat VVD-er Ed Nijpels als kwartiermaker van de ‘hernieuwbare’ energietransitie hieraan heeft bijgedragen, met zijn Klimaattafels waar iedereen mocht aanschuiven, als je maar niets met kernenergie te maken had.

Niettemin is Samsom onbetwist de grote roerganger van de anti-nucleaire energiepolitiek van de laatste dertig jaar. Zonder zijn door Greenpeace gedicteerde houdgreep op het publieke en politieke discours was een koerswijziging nog mogelijk geweest. In het geval van Nijpels geldt ‘never ascribe to malice what can adequately be explained by stupidity‘, maar Samsom, als tweevoudig winnaar van de Nationale IQ-test, heeft dat excuus niet. Samsoms malice (slechtheid) is zijn diepe behoefte om zich ideologisch in te graven, en dan gebruikt hij vanuit die loopgraaf zijn intelligentie en dossierkennis om iedereen met een andere visie onder vuur te nemen.

Dat is in de Nederlandse politiek zeer effectief gebleken, en ook toen hij de Raspoetin van Timmermans was. Maar in Brussel was het snel gedaan met zijn invloed toen Timmermans wegging, en nu omarmt de EU kernenergie weer als deel van de oplossing voor de energiecrisis.

Wat had keuze voor kernenergie opgeleverd?

Maar goed, hoe gaan we dat allemaal op de politieke factuur aan Samsom zetten? Het is uiteraard zeer ingewikkeld om een economisch ‘als-dan’ scenario door te rekenen als Nederland, bijvoorbeeld onder premier Balkenende in 2003, resoluut voor kernenergie gekozen had.

Gelukkig bestaat er een zeer reëel gidsland, namelijk Frankrijk, dat in de jaren zeventig resoluut voor kernenergie koos, en binnen 15 jaar op 70 procent kernstroom zat. Frankrijks 57, merendeels bijna een halve eeuw oude, kernreactoren houden nu het complete stroomnet van West-Europa overeind als zon en wind weinig tot niets leveren – wat met grote onregelmaat gebeurt.

Stel dat Balkenende visie getoond had, dan had Nederland vanaf 2015 ook voor 70 procent kernstroom gehad. Ik heb Grok een scenariootje laten doorrekenen wat dat voor Nederland had betekend, met behoud van de feitelijke ontwikkeling van zon- en wind-stroom. Dan was de elektriciteitsproductie nu al vrijwel volledig fossiel-vrij geweest (in plaats van in 2040, wat nu het officiële doel is), en hadden we sinds 2015 ongeveer 200 miljoen ton CO2-uitstoot bespaard. Daar komt dan voorlopig nog elk jaar 20 miljoen ton CO2-besparing bij. En daar is het Samsom allemaal om te doen, zegt hij: de CO2-uitstoot omlaag brengen.

Historische schuld

Aan CO2-uitstoot hangt in het EU ETS-systeem een prijskaartje, en dat schommelt momenteel rond de 80 euro per ton. Dus alleen al die niet-vermeden uitstoot kost Nederland nu jaarlijks 1,6 miljard euro, maar die prijs per ton zal in de toekomst sterk gaan stijgen, naarmate de EU meer gratis uitstootrechten inneemt.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) rekent met een klimaatschade van 174 euro per ton CO2, en dan komt de historische schuld op Samsoms factuur uit op 34,8 miljard euro, waar vanaf nu nog ieder jaar minstens 3,48 miljard euro bij komt.

Over wat het bouwen van een stuk of tien grote kerncentrales vanaf 2003 gekost had kun je eindeloos twisten (waarschijnlijk minder dan wat de Stekker op Zee kost, alleen maar om al die windstroom aan land te krijgen, maar we zijn de beroerdste niet, dus dat strepen we tegen elkaar weg) maar uiteindelijk komen de kosten van het hele systeem tot uitdrukking in de kostprijs per kilowattuur.

De kale kostprijs ligt in Frankrijk zo’n 2 eurocent per kilowattuur lager dan hier, dankzij de goedkope kernstroom. Bij een jaarverbruik in Nederland van 120 terawattuur kost dat de burger 2,4 miljard euro per jaar. Hoewel stroom in Nederland vooral duur is door belastingen, wat gewoon een keuze van de overheid is, maken ook de hoge netbeheerkosten stroom duur, en dat is weer grotendeels te wijten aan de netverstorende wiebelstroom uit zon en wind.

Een gemiddelde consument betaalt in Frankrijk zo’n 6 cent per kilowattuur, in Nederland 18 cent per kilowattuur, wat alle Nederlandse consumenten gezamenlijk nog eens zo’n 3 miljard euro per jaar kost. Daar plakt de overheid tegenwoordig dan wel weer subsidie voor de burger met de kleine beurs tegenaan, maar het verlies voor de Nederlandse economie is er gewoon.

Wanbeleid werkt door op hele economie

Dit zijn maar een paar voorbeelden van posten die je op de politieke faalfactuur van Diederik Samsom kunt zetten. Dat houdt nog helemaal geen rekening met hoe zulk wanbeleid doorwerkt op de economie als geheel. Bij het krankzinnige stikstofbeleid is het evident dat de landbouwsector daar een enorme tol voor gaat betalen. De netcongestie die er niet zou zijn als we voor 70 procent op kernstroom draaiden, en die volgens Tennet zeker nog tot 2035 gaat duren, heeft enorme repercussies voor allerlei bedrijfstakken en de aantrekkelijkheid van Nederland voor buitenlandse bedrijven. Uitrekenen wat dat kost, tot 2035, laat ik graag aan het PBL over.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Geen naoorlogs politicus heeft Nederland meer schade berokkend dan Diederik Samsom verscheen eerst op Wynia's Week.