Er was gebak in de fractievergadering van GL-PvdA donderdagmorgen, daags na de gemeenteraadsverkiezingen. Er was feest omdat de partij als grootste uit de bus was gekomen. Maar die spin kon niet verhullen dat de partij in zetelaantal de grootste verliezer was: er gingen 139 zetels verloren. Weg fusiebonus, waarop deze linkse partij onder leiding van Jesse Klaver zo had gehoopt. Het verlies bij de laatste Kamerverkiezingen is gewoon voortgezet.

Ook op de CDA-burelen werd er donderdagmorgen gejuicht. De partij had het hoogste aantal zetels gescoord. Maar het waren er negentien minder dan vier jaar geleden. Het Bontenbal-effect is al weer uitgewerkt, zo blijkt.

Ook bij D66 waren er taartjes. Zo’n vijftig zetels meer dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Dat viel eigenlijk dus heel erg tegen. Weg premierbonus. Het aantreden van Jetten en zijn minderheidskabinet zou een nieuwe en frisse wind door het land laten waaien, met minder steun voor rechtse standpunten, maar dat is dus niet gebeurd. De VVD heeft de afgelopen twee verkiezingen verloren, en pluste woensdag een bescheiden winst van zo’n 65 zetels. En ook dat viel tegen.

Overheid tegen bevolking

Onder de streep is het dus duidelijk: alle beloften van een nieuw politiek tijdvak, een nadrukkelijk gemarkeerd afscheid van de era-Schoof, is uitgebleven. De winnaars zitten op rechts: bij de lokale partijen en bij Forum voor Democratie. Alle lokale partijen samen behaalden ruim 3000 zetels, op grote afstand gevolgd door het CDA met ruim duizend zetels. En het nieuwe Forum van Lidewij de Vos boekte een winst van 244 zetels.

Deze verkiezingen gingen over de Spreidingswet en de lokalen en Forum gaven stem aan de woede van honderdduizenden burgers die, zonder enige of zonder noemenswaardige inspraak, moeten toezien hoe hun dorp of stad met AZC’s wordt opgezadeld, met alle verloedering en onveiligheid van dien. De verkiezingen van afgelopen woensdag waren een referendum over een bestuurscultuur waarbij een overheid zich tegen de eigen bevolking opstelt.

Een lokale partij in Velsen behaalde uit het niets acht zetels vanwege haar protest tegen een asielboot. In Best deed zich precies hetzelfde scenario voor. In Den Haag behaalde Richard de Mos een monsterzege omdat hij vaststelt dat het ‘absorptievermogen’ van de stad is bereikt. In Oldenbroek behaalde Tom de Nooijer een grootse overwinning door zijn onverdroten verzet tegen plaatselijke AZC-plannen. In Rhenen komt de Lokale Volkspartij met vier zetels de raad binnen, met de boodschap dat er geen AZC in de gemeente mag komen en eigen tradities gehandhaafd moeten blijven.

Het is niet verwonderlijk dat het verzet tegen asielopvang juist in dorpen en kleinere steden zo sterk leeft. De effecten van zo’n invasie zijn daar groter dan in de grote steden. Daar kunnen mensen in parallelle samenlevingen langs elkaar heen leven. Op een dorp gaat dat niet: daar is de confrontatie er direct.

Ontkennende fase

Iedereen begrijpt dat het woensdag om die Spreidingswet ging, maar de macht zit nog in de ontkennende fase. Asielminister Bart van den Brink en de fractievoorzitters van D66, CDA en VVD verklaarden daags na de verkiezingen nadrukkelijk dat de wet de wet is en dat alle gemeenten zich gewoon aan de wet moeten houden, alle nee’s tegen AZC’s ten spijt. Er moeten dit jaar zelfs nog 38.000 extra plaatsen bijkomen. De kiezers waren ‘voor het lapje’ gehouden, want de gemeenten gaan helemaal niet over de vraag óf er een AZC komt; ze mogen alleen bepalen wáár die komt, zei Henri Bontenbal.

Zo spraken ook Ruben Brekelmans (VVD) en Jan Paternotte (D66). Ze herhaalden het standpunt van de premier, en zeiden net als hij dat het nieuwe kabinet nu des te meer reden heeft ‘aan de slag te gaan om grip te krijgen op de instroom’. Dat hebben we eerder gehoord, en niemand gelooft dat het met deze politici en deze coalitie ergens toe zal leiden.

Een dwangwet

De coalitie pikt het onmiskenbare signaal van afgelopen woensdag dus niet op. Het negeert de uitslag, houdt zich doof voor de verzoeken om uitzonderingsposities die Den Haag (Richard de Mos) en Rotterdam (VVD) willen, en wuift ook de dreigementen weg van gemeenten als Epe en Hardenberg, die aan hun verplichtingen hebben voldaan en nu van de AZC’s af willen en met dwangsommen dreigen als de noodopvang niet stopt. Iedereen begrijpt dat deze tegenstelling tussen bestuur en bevolking een explosieve spanning in de samenleving oproept.

Wat de Nederlandse bevolking dus ziet is een kabinet dat op grond van internationale afspraken wetten als dwangwet tegen de eigen bevolking inzet. En die houding verklaart nu juist het succes van de lokalen en FvD. Voor heel veel Nederlanders is de regering niet langer een te vertrouwen beschermer, maar een tegenstander. Dat is een vruchtbare voedingsbodem voor partijen die zich tegen het establishment keren en zonder grootse visoenen of vergezichten concreet en pragmatisch voor de burgers aan de slag willen – of een einde willen maken aan het klimaatbeleid, de AZC’s en de hoge belastingen.

Op sterven na dood

Forum is bij deze verkiezingen de grootste partij op rechts geworden. Ook de SGP kijkt tevreden terug: Forum deed het goed op de Bible Belt, maar de winst van Forum daar ging niet ten koste van de staatkundig-gereformeerde broeders.

Forum leek tot voor kort op sterven na dood. Na de grote winst bij de Provinciale Statenverkiezingen in 2019 slaagde de partij erin het zichzelf heel moeilijk te maken. Van de 86 Statenleden splitsten 63 zich af, van de 13 Eerste Kamerleden hield zij er één over. Van de acht Tweede Kamerzetels in 2021 resteerden er in 2023 nog drie. En deze neergang ging gepaard met, of werd veroorzaakt door, vreemde complottheorieën en omstreden uitspraken.

Een media-offensiefje van partij-oprichter Thierry Baudet om die fouten te corrigeren, had niet het beoogde effect, en daarom kwam Forum met de briljante zet om Baudet als lijsttrekker te vervangen door de 28-jarige Lidewij de Vos. De kentering zette zich daarna in. Bij de laatste Kamerverkiezingen behaalde Forum weer 7 zetels.

Kritiek vanuit de media op het verleden van Forum-kandidaten werd met stoïcijnse onverstoorbaarheid gepareerd en weggezet als pogingen tot karaktermoord die als uiteindelijk doel hadden om de partij uit te sluiten. De pogingen van NRC en de Volkskrant overtuigden de bevolking niet. ‘In het westen wordt dat als racistisch gezien’, zei een inwoonster van Hoogeveen. ‘Maar het zijn onze normen en waarden, we willen de dingen houden zoals ze zijn.’

Het enige alternatief

Forum kreeg vleugels omdat de PVV de afgelopen jaren niet heeft geleverd, de BBB aan onderling geruzie ten onder dreigt te gaan, JA21 zich erg coöperatief ten opzichte van het nieuwe kabinet opstelt en de VVD, als onderdeel van dat kabinet, niets anders kan doen dan de Spreidingswet verdedigen. Wat de nationale potentie van Forum is, kan duidelijk worden wanneer de steun voor Forum en de lokalen van afgelopen woensdag bij elkaar wordt opgeteld.

Forum was woensdag dus het enige alternatief voor een kabinet dat er voor de hoogopgeleiden is en zich van de gevoelens van verontwaardiging onder gewone mensen niets aantrekt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De kiezer stemde tegen een regering die zich met de Spreidingswet een tegenstander van de eigen bevolking toont verscheen eerst op Wynia's Week.

In Rijssen-Holten kun je 5000 euro krijgen, in Lochem 1000. Wat het in Dordrecht wordt, moet aanstaande dinsdagavond duidelijk worden wanneer de gemeenteraad daarover een beslissing neemt. Het gaat om een financiële gift waarmee omwonenden van toekomstige AZC’s hun woning kunnen beveiligen door bijvoorbeeld een camera op te hangen, extra verlichting of extra sloten op de deur aan te brengen.

De wereld op zijn kop

Het is goed om even scherp te krijgen wat hier gebeurt. Er zijn asielzoekers, mensen die op de vlucht voor vervolging of op zoek naar een beter leven, naar Nederland komen. Er is een Spreidingswet, die alle gemeenten in Nederland verplicht om een evenredig deel van de opvang op zich te nemen. Die gemeenten moeten dus centra voor die opvang gaan regelen, vaak verlaten kantoorgebouwen aan de rand van de gemeentes. Dat stuit op verzet van de bevolking, die zich in een onveilige situatie gebracht voelt, bang voor geweld, diefstal en ander ongemak. Om aan die gevoelens tegemoet te komen, stelt de gemeente een geldbedrag beschikbaar zodat de bevolking zelf haar veiligheid kan gaan regelen.

Het is de wereld op zijn kop. De enige reden waarom wij asielzoekers (willen) opvangen, is omdat er mensen zijn die elders op deze wereld vanwege hun geloof, seksuele gerichtheid of politieke overtuiging worden vervolgd. Mensen dus die in eigen land onveilig zijn en op de vlucht zijn geslagen, op zoek naar veiligheid. Maar eenmaal hier aangekomen, blijken ze dus een bron van onveiligheid. Dat is al onacceptabel. Maar het wordt nog erger, wanneer de overheden niet in staat blijken hun meest essentiële taak te volbrengen: om met het geweldsmonopolie een veilige omgeving voor belasting betalende burgers te garanderen.

Overvallen door die Spreidingswet, om in hun gemeente honderden (meest jonge, mannelijke) asielzoekers op te nemen, en hals over kop centra voor die opvang te regelen, hebben ze geen tijd, geld, middelen om de meest basale behoefte van de eigen bevolking (veiligheid) te garanderen. En dus krijgt die eigen bevolking vervolgens een fooi om het zelf maar te gaan regelen, aan het einde van een proces waarin ze zelf weinig tot niets te vertellen hebben gehad.

(Even tussendoor: de PVV is na de recente afsplitsing onder leiding van Gidi Markuszower in de media een beetje afgeschreven, maar met zijn AZC-tour blijkt Geert Wilders de enige die het sentiment onder de bevolking begrijpt – of we dat nu leuk vinden of niet.)

Grenzen blijven wagenwijd open

Maar we moeten een beetje geduld hebben, zo luidt de boodschap van landelijke politici, ook van het maandag aantredende kabinet. Na vele jaren van onderhandeling is er een Europees Asiel- en Migratiepact tot stand gekomen. Dat wordt deze zomer van kracht en moet soelaas gaan bieden. In een reportage van Nieuwsuur werd ten overvloede in beeld gebracht dat dit Pact vooralsnog niet meer dan een papieren tijger is.

Dat Pact voorziet in opvangcentra langs de grenzen van de Europese Unie, waar de asielzoekers snel en streng zouden worden geselecteerd. Mensen met een kans op asiel, worden over de lidstaten van de Europese Unie verdeeld (huh, Brussel bepaalt dus hoeveel asielzoekers we moeten gaan opvangen?), en de kanslozen worden teruggestuurd. Maar ach, waarheen? Daar blijkt niet goed over nagedacht te zijn. Veel landen zullen de asielzoekers niet terug willen nemen en deals met derde landen (bijvoorbeeld Afrikaanse landen) zijn niet gesloten. De grenzen blijven, met andere woorden, wagenwijd openstaan.

Diep bezorgd

Vinden wij dat erg? Politici willen het niet onder ogen zien, en stellen het Pact als zoethoudertje in het vooruitzicht (zodat ze op nationaal niveau weinig behoeven te doen), en de media maken zich geen zorgen over de komst van al die (kansloze) asielzoekers, maar vooral over het effect dat die komst op het volk zal hebben.

Dat volk zal er natuurlijk vroeg of laat achter komen (als het er al niet achter gekomen is) dat politici opnieuw zand in de ogen van de mensen hebben gestrooid, en vanuit die teleurstelling kunnen ze weleens heel erg ‘extreem-rechts’ worden. Dat zei, bij Nieuwsuur, een deskundige uit het blik van onbekende deskundigen dat zo af en toe wordt opengetrokken, en de journalisten van dienst zaten er diep bezorgd bij te kijken.

Ga het zelf maar regelen

Dus niet de leugens van de politici, hun falen en onbekwaamheid roepen verontwaardiging op, maar de mogelijke gevolgen daarvan: een stijging in de peilingen van PVV, JA21 en FVD. Als iets de opkomst van populistische partijen verklaart, dan zijn het dit soort voorbeelden. Je bent burger, je werkt, je betaalt je belastingen, en je ziet tegelijkertijd hoe je land, je dorp, je wijk, met asielzoekers wordt overspoeld. (En laat de retoriek maar aan Wilders over: ‘ons land wordt één groot azc!’).

Om aan het onbehagen dat deze gang van zaken oproept, tegemoet te komen, word je niet beschermd door de politici die je hebt gekozen en die je betaalt, maar met vage beloftes zoet gehouden en wordt je primaire recht, het recht op veiligheid, je ontzegt. Ga het zelf maar regelen. Hier heeft u duizend euro.

Hoe volstrekt losgezongen van de werkelijkheid onze politici zijn, werd deze week nog duidelijk tijdens een debat in de Amsterdamse gemeenteraad. Dat debat ging over Stek Oost, een ‘co-housing project’, een kantorenpand in de buurt van station Amsterdam Science Park, waarin zowel statushouders (tot 27 jaar) als Nederlandse jongeren een onderkomen vonden, met als opdracht aan de Nederlandse jongeren om als ‘buddy’ voor de statushouders te fungeren.

Ontaard debat

Al in 2019 waren er signalen dat dit niet goed ging: diefstal, geweld, drugshandel, seksueel overschrijdend gedrag, aanrandingen, culminerend in de verkrachtingen door een Syrische statushouder. Het debat ontaardde in ‘meligheid’ (dixit La Halsema), toen de oproep van JA21-gemeenteraadslid Cas van Berkel om de jongeren tegen de statushouders in bescherming te nemen, werd gepareerd met de obligate en voorspelbare opmerking dat ‘de statushouders’ als groep zo niet mochten worden neergezet: het was het geweld dat je kunt verwachten van mensen ‘met een piemel’, van de man in het algemeen dus.

Het gevolg was uiteindelijk dat de verantwoordelijke wethouders, GL-lijsttrekker Zita Pels (Volkshuisvesting) en haar voorganger Rutger Groot Wassink (Opvang), met hun wanbeleid wegkwamen.

Noodstop op alle immigratie

Experimenteren met de veiligheid van je eigen bewoners, door hun veiligheid uit te besteden of door ze in een ‘co-housing project’ zelf in gevaar te brengen: politici komen er tot nog toe mee weg. In een enkel dorpje houdt een enkele politicus dapper stand, zoals Tom de Nooijer in Oldebroek, die deze week op X schreef:

‘We gaan het gewoon niet doen. Géén grootschalig AZC, ook al vraagt de Spreidingswet het van ons. Onze mooie dorpen ontwrichten is een grotere misdaad dan deze wet niet uitvoeren.’

Hij heeft groot gelijk. Wat in deze situatie nodig is, is in de eerste plaats een noodstop op alle immigratie. Eerst onze zaakjes regelen: een overheid die haar kerntaak weer ter harte neemt en burgers niet uitkoopt of hun klachten weglacht. Dat vraagt om nieuwe politici. Over een maand mogen we naar de stembus.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Politici experimenteren met de veiligheid van de eigen bevolking verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is het verhaal van een wet die populair is onder ‘bestuurders’ en bij de asiellobby, maar protesten uitlokt onder de bevolking en een schaduw vooruitwerpt op de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober. Ook deze zondag is er weer een demonstratie – nu officieel tegen het hele immigratiebeleid – op het Museumplein in Amsterdam.

Links en rechts in Nederland is bloksgewijs verdeeld over de asielmigratie. Links vindt de asielinstroom geen of slechts een beperkt probleem, maar stelt dat er in voorgaande jaren teveel is bezuinigd op ambtenaren en voorzieningen voor binnenkomende asielzoekers. Rechts zegt dat het probleem bestaat uit de te hoge instroom, de vele nareizigers en de geringe uitstroom.

Bijzondere rol voor de VVD

Feit is dat links Nederland – een minderheid, blijkens verkiezingsonderzoek – de laatste jaren meer zijn zin kreeg dan rechts. Er zijn immers nauwelijks maatregelen genomen om de instroom te verminderen. Wel werd de ingrijpende Spreidingswet (‘Dwangwet’) ingevoerd, die de nog steeds hoge aantallen asielzoekers over alle hoeken van het land verdeelt.

De kloof tussen links en rechts Nederland als het gaat om de keuze tussen instroom en opvang verdeelt ook bestuurlijk Nederland en grote delen van de bevolking. Dat dat wringt, mag blijken uit de aanhoudende, soms heftige protesten, die in tientallen gemeenten ook al geleid hebben tot uitstel of aanpassing van plannen voor een azc.

Een bijzondere positie nemen daarbij politici, dan wel ‘bestuurders’ van de VVD in, de partij die twee jaar geleden het kabinet liet vallen op het inperken van de instroom (gezinshereniging, met name) maar een half jaar later in de Eerste Kamer juist extra opvang mogelijk maakte – met die Spreidingswet, dus. Het heeft er alle schijn van dat de VVD op het punt van asiel verdeeld is tussen de bestuurders en linkervleugel aan de ene kant en menige volksvertegenwoordigers (en kiezer) aan de andere kant. Die verdelende, rafelende wond binnen de VVD ondermijnt de kansen van de VVD bij de aanstaande Kamerverkiezingen.

Opmerkelijk genoeg stond diezelfde VVD ook aan de wieg van de Spreidingswet. Hoewel de Spreidingswet pas op 1 februari 2024 is ingegaan, kent die een langere voorgeschiedenis. Al in 2020 werd in ambtelijke kringen overlegd en nagedacht over het landelijk verspreiden van asielzoekers en daarmee asielzoekerscentra. De eerste keer dat werd gezinspeeld op de Spreidingswet was in de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen, die werd gepubliceerd in augustus 2020.

Die Uitvoeringsagenda was een beleidsdocument uit de tijd van het derde kabinet-Rutte en werd samengesteld onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Justitie en Veiligheid, in het bijzonder onder de verantwoordelijkheid van VVD’er Ankie Broekers-Knol – destijds staatssecretaris asiel en migratie. Het stuk werd opgestelde in nauwe samenwerking met de overheidsdiensten COA, IND, Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V) en de lobby’s van gemeenten (VNG) en provincies (IPO). In alle bestuurslagen werd dus al hardop nagedacht over het wettelijk vastleggen van een plicht om asielzoekers over het land te verspreiden.

Daar ging enige tijd overheen, totdat in november 2022 – inmiddels was het vierde kabinet-Rutte aangetreden – de ‘Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen’ (nu Spreidingswet genoemd) van VVD-staatssecretaris Eric van der Burg in consultatie ging. Daarop lieten gemeenten, veiligheidsregio’s en ook de Afdeling advisering van de Raad van State weten dat ze vreesden dat de uitvoerbaarheid van de Spreidingswet problematisch zou zijn. Ondanks een dringend advies van de Raad van State om de Spreidingswet op enkele punten aan te passen, werd het wetsvoorstel op 28 maart 2023 onaangepast ingediend bij de Tweede Kamer. De wet was namelijk, aldus Van der Burg, een uitkomst van een hard bevochten deal binnen de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, waardoor aanpassing geen optie was.

Niet controversieel

Nog geen vier maanden later viel het vierde kabinet-Rutte over de asielkwestie, terwijl over het wetsvoorstel nog moest worden gestemd. Hoewel migratiekritische partijen hoopten dat de Spreidingswet controversieel verklaard zou worden, zodat een nieuw kabinet erover zou stemmen, was een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer vóór het idee om nog tijdens het demissionaire kabinet-Rutte IV te stemmen. Die stemming in de Tweede Kamer vond plaats op 10 oktober 2023.

De Spreidingswet haalde toen een meerderheid van de stemmen dankzij D66, CDA, PvdA, SP, GroenLinks, PvdD, ChristenUnie, DENK, Volt en de Kamerleden Liane den Haan (ex-50PLUS) en Nilüfer Gündoğan (ex-Volt). De VVD stemde tegen de Spreidingswet van de eigen staatssecretaris, wat tot flinke ophef leidde.

Ook in de Eerste Kamer, hoewel dat tot kort voor de stemmingen nog spannend leek, haalde de Spreidingswet op 23 januari 2024 een meerderheid. De enige tegenstemmers waren de senatoren van FvD, BBB, SGP, PVV, 50PLUS, JA21 en een enkele CDA-senator. 43 senatoren stemden voor, en 27 tegen. In de Eerste Kamer stemde de VVD nu wél voor de Spreidingswet.

De Eerste Kamerfractie van de VVD – toen geleid door de inmiddels opgestapte Edith Schippers – brak daarmee met de lijn van Dilan Yeşilgöz, die eerder juist met de toenmalige formatiepartners een motie indiende die de Eerste Kamer en het demissionaire kabinet opriep de behandeling van de Spreidingswet te stoppen. Het maakte duidelijk dat het partijleiderschap van Yeşilgöz ook toen al niet erg diep geworteld was.

Organisaties die zich bezighouden met immigratie en (internationale) mensenrechten steunden de Spreidingswet. Vluchtelingenwerk noemde de wet ‘eerlijker’ omdat er nu ‘meer én betere opvangplekken’ zouden komen – ook in woonwijken, waardoor azc-bewoners makkelijker zouden integreren. Ook het College voor de Rechten van de Mens noemde dat de Spreidingswet nodig ‘voor humane opvang’ van asielzoekers.

Bij veel burgers is rust en perspectief ondertussen ver te zoeken. Volgens een inventarisatie van Nieuwsuur is er dit jaar tot dusver in 49 gemeenten publiekelijk protest geweest tegen de komst van een azc. In 28 gemeenten hadden de acties geen effect, maar in 21 gemeenten zijn de plannen na de protesten aangepast of vertraagd. Van uitstel hoeft overigens geen afstel te komen. Het Rijk kan namelijk, door uitvoering te geven aan de Spreidingswet, weigerachtige gemeenten dwingen alsnog akkoord te gaan met de vestiging van een azc.

Verspreider van burgerprotest

De grootste politieke schadepost is tot dusverre voor de VVD, de partij die bij de Provinciale Statenverkiezingen van 1995 voor het eerst de grootste werd, dankzij de gepeperde kritiek van toenmalig partijleider Frits Bolkestein op het immigratiebeleid.

De Spreidingswet is, met VVD’er Eric van der Burg als hoofdrolspeler, verpakt en verkocht als ‘eerlijk’ en ‘beter voor iedereen’. Inmiddels is wel duidelijk dat de wet niet alleen een verspreider is van asielzoekers, maar ook van burgerprotest.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe de Spreidingswet het straatprotest tegen asiel verspreidt en de VVD ondermijnt verscheen eerst op Wynia's Week.