Het begon met de staatsgreep waar we allemaal trots over zingen. Willem, de prins van het onafhankelijke vorstendom Orange, was een goede vriend van de Habsburgse Karel V en bestuurde in diens imperium waar de zon nooit onderging een deel van de Lage Landen. Maar met Karels zoon kon Willem het niet goed vinden. In 1568 begon zijn opstand.

Prins Maurits

Willems oudste zoon en erfgenaam werd meteen door de Spanjaarden meegenomen naar Madrid en daar opgevoed aan het hof. Zoon Maurits bleef bij zijn vader en werd na diens dood legerleider van de opstandige provincies. Die dienstbetrekking bij de burgers van de Staten-Generaal was wel lucratief, maar stond bij de statusgevoelige Europese adel niet hoog in aanzien.

Toen zijn broer op 20 februari 1618 stierf, erfde Maurits echter diens titel prins van Oranje en maakte hij dus een enorme sprong in status. Maurits was nu soeverein heerser van het prinsdom Orange en hoefde niet langer opdrachten van burgers hier te aanvaarden. Nog datzelfde jaar kwam hij in opstand en zette zijn vertrouwelingen in het bestuur. Ter afronding liet hij op 13 mei 1619 regeringsleider Johan van Oldenbarnevelt op het Binnenhof onthoofden.

In 1648 was de tachtigjarige revolutie-oorlog afgelopen. Spanje erkende de Republiek en de regering kon eindelijk het leger inkrimpen. Dat was tegen de zin van Maurits’ neef, de 24-jarige Willem II, die inmiddels legerleider was geworden. Hij sloot in juli 1650 zijn belangrijkste politieke tegenstanders op in slot Loevestein en trok met zijn leger naar Amsterdam. Gelukkig raakte hij op de heide bij Hilversum de weg kwijt en een passerende postbode kon de burgers van Amsterdam waarschuwen zodat de poorten gesloten waren voor Willems leger. Even later kreeg Willem de pokken en overleed. De regering besloot na deze derde staatsgreep nooit meer iemand zoveel macht over het leger te geven en de Republiek bloeide in het eerste stadhouderloze tijdperk.

Willem III

Maar in 1672 kwam de Franse koning die rijkdommen plunderen. Regering, land en volk waren radeloos, reddeloos en redeloos. De belangrijkste bestuurders, de gebroeders De Witt, werden door het grauw vermoord. Dat de handlangers van de familie Oranje hier de hand in hadden is nooit onomstotelijk aangetoond, maar Willem III werd aangesteld als stadhouder.

Toen de Fransen weer waren vertrokken, begreep de regering dat Nederland nooit veilig zou zijn als Frankrijk over land en Engeland over zee ons tegelijk aanvielen. Dat Willem dynastieke ambities in Engeland had, kwam mooi uit. De Staten-Generaal verschaften hem een vloot die twee keer zo groot was als de Armada waarmee de Spanjaarden in 1588 Engeland hadden gedacht te veroveren. In 1688 stak Willem over vanuit Hellevoetsluis, veroverde Engeland en promoveerde daar tot vorst van een eigen koninkrijk.

Wilhelmina van Pruisen

Willem had geen kinderen en combineerde tot zijn dood in 1702 de militaire macht van Engeland met het Nederlandse streven om de Fransen in toom te houden. Maar in 1747 trokken hier weer Franse troepen binnen. Weer was er paniek en weer volgde een staatsgreep, nummer vijf inmiddels. Het volk eiste een sterke man en vond die in een lid van de familie Oranje dat in Friesland al een militaire functie had. Willem IV werd stadhouder van alle provincies en bedong meteen dat die functie erfelijk zou zijn.

Maar zijn zoon, Willem V, was een dermate zwakke persoonlijkheid dat de regering hem zijn taken één voor één kon ontnemen. Hij was echter gehuwd met een formidabele dame, Wilhelmina van Pruisen. Die liet zich de kaas niet van het brood eten. Ze riep de hulp in van haar broer, de koning van Pruisen. Diens leger viel in 1787 Nederland binnen, arresteerde iedere patriot die zich niet uit de voeten had gemaakt en zette zijn zwager weer in het zadel. Op de Brandenburger Poort in Berlijn plaatste hij nog een fraai bronzen beeld van zichzelf in een strijdwagen om die overwinning te vieren.

De gevluchte patriotten kwamen in 1798 echter terug onder leiding van Herman Daendels en grepen met behulp van Franse troepen de macht. Dat was staatsgreep nummer zeven. Willem V vluchtte en Nederland kreeg onder revolutionaire Franse invloed een nieuwe professionele bestuurscultuur, waarin geen plaats meer was voor welke Oranje dan ook.

Dat besefte de gevluchte stadhouder. Hij en zijn zoon Willem Frederick zegden hun erfelijk stadhouderschap officieel op. In ruil daarvoor werd in 1802 in het vredesverdrag tussen Engeland en Frankrijk een ontslagvergoeding voor de familie opgenomen: Willem Frederick kreeg van Napoleon als compensatie voor het verlies van Nederland het prinsdom Nassau-Oranje-Fulda. Dit bestond uit de vrije keizerlijke stad Dortmund, de abdij van Corvey en het diocees van Fulda. De Oranjes hadden zo hun dienstbetrekking van stadhouder ingeruild voor een echt vorstendom.

Toen Napoleon in oktober 1813 in de slag bij Leipzig was verslagen en de kozakken richting Parijs draafden, trokken de Fransen zich hals over kop terug uit Nederland en ontstond hier een machtsvacuüm. Willem Frederick zag zijn kans schoon. Op 2 december 1813 riep hij zichzelf vanaf een Engels oorlogsschip uit tot soeverein vorst van de Verenigde Nederlanden. Om die positie bij wet vast te leggen trommelde hij zeshonderd vooraanstaande personen op. Niet iedereen kwam opdagen, maar Willems grondwet werd met 448 tegen 26 stemmen aangenomen en daarmee was staatsgreep nummer acht een feit.

Is die eed van trouw wel verstandig?

Door de grondwetswijziging van het revolutiejaar 1848 was de Nederlandse vorst niet langer soeverein heerser. Dat was even wennen. In september 1854 braken voedselrellen uit in Schiedam. Bijstand van het leger was nodig en bij een charge had iemand een artilleriepaard gedood door het een mes in de borst te steken. Toen dit affront de toenmalige koning Willem III ter ore kwam, gaf hij de kanonneerboot Cycloop opdracht om voor straf Schiedam te bombarderen. De regering kon dit maar net op tijd verijdelen.

Sindsdien is alles goed geregeld. Parlement en regering hebben in Nederland de macht stevig in handen.

Of toch niet? Straks moeten alle nieuw gekozen leden van de Tweede Kamer om hun functie te mogen vervullen eerst een eed van trouw afleggen aan dat ene lid van de regering wiens familie bij zeven van de acht staatsgrepen in Nederland was betrokken. Is dat wel verstandig? Zo waarlijk helpe ons god almachtig.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en politicus – tot juni 2023 als zelfstandig lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Bij zeven van de acht staatsgrepen in Nederland was de familie Van Oranje betrokken verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit politieke conflict wordt door het onderzoek op geen enkele manier erkend. Integendeel, het onderzoek gaat er vanaf het begin vanuit dat er sprake is van een arbeidsrechtelijk conflict. Vanuit dat standpunt worden ‘feiten’ onderzocht. Die feiten hangen dan in het luchtledige, alsof wij niet in een democratie leven. Politici zijn daarmee vogelvrij verklaard voor op wraak beluste topambtenaren. Dan is Arib bij voorbaat al schuldig.

Anonieme brieven over Arib leidden tot onderzoek    

Mevrouw Arib was van 12 december 2015 tot 7 april 2021 voorzitter van de Tweede Kamer. Twee anonieme brieven naar Kamervoorzitter Vera Bergkamp meldden dat Arib in die functie voor een onveilige werksituatie had gezorgd. De ambtelijke top van de griffie meldde dat zij de voorvallen in beide klachtenbrieven herkenden, waarop het presidium van de Tweede Kamer tot een onderzoek naar het gedrag van Arib besloot. Er bleken echter al gauw sterke aanwijzingen te zijn dat Arib anoniem was aangevallen door, namens of op gezag van directeuren van de griffie. Meerdere van hen zouden door toedoen van Arib zijn vertrokken, zo zou een van de anonieme briefschrijvers geklaagd hebben.

Mijn lezing was dat die directeuren van de griffie niet begrepen dat zij niets over het wetgevingsproces van de Kamer te zeggen hebben. Daarover had Arib hen op hun nummer gezet. Het ging dus niet om een arbeidsconflict tussen de voormalig Kamervoorzitter Kadija Arib en leden van het managementteam van de griffie. Er was sprake van een bevoegdhedenconflict, waarbij topambtenaren meer invloed op de vergaderingen van het presidium wilden dan ons democratisch bestel toelaat.

Als het om een bevoegdhedenconflict ging, was het curieus dat de griffier medeopdrachtgever was van het ‘feitenonderzoek’. De griffier kon dan via dit onderzoek haar eigen klachten en/of die van haar directeuren gaan bevestigen. Ik had al eerder gemeld dat uit de offerte van het onderzoeksbureau bleek dat onderzoeksbureau Hoffmann zich tijdens het onderzoek welwillend naar de wensen van de opdrachtgever wenste te plooien. Dat deed nog meer twijfelen aan de onafhankelijkheid van dit onderzoek.

Welke ‘situaties’ zijn onderzocht?

De samenvatting van het onderzoek vermeldt dat uit het feitenonderzoek moet blijken of de klachten in de anonieme brieven ‘een grondslag vindt in feiten gelet op hetgeen gesprekspartners hebben verklaard’. Aan die gesprekspartners zijn – onder meer – de volgende situaties voorgelegd:

‘het door de voormalig Voorzitter uitsluiten van ambtenaren van besprekingen waar zij horen te zijn, het door haar negeren van (kritische) ambtenaren, het zich mengen in beslissingen die vanuit de ambtelijke organisatie genomen zouden moeten worden, het door haar doen van valse aantijgingen jegens ambtenaren, tot het hanteren van door sommigen als negatief ervaren verbale omgangsvormen.’ Samenvatting, blz. 4

Ten overvloede: het rapport duidt Khadija Arib steevast aan met ‘voormalig Voorzitter’, misschien om haar privacybelang te beschermen. Daar kent het onderzoek immers zo’n groot gewicht aan toe, lezen wij op blz. 4 van het rapport. Haar reputatie kon door dit slechte onderzoek echter niet meer beschadigd worden.

Het onderzoeksbureau kon de ‘situaties’ niet duiden

De eerste drie situaties laten al direct het onvermogen zien van het onderzoeksbureau Hoffmann, inclusief hoogleraar bestuurskunde Mirko Noordegraaf die toezicht hield op het onderzoek, om de klachten vanuit een politieke analyse te duiden. Zij gingen uit van problemen in de arbeidsrechtelijke sfeer. Daardoor deden zij mogelijkerwijs het verkeerde onderzoek.

Ambtenaren zijn, in beginsel, dienstbaar aan politieke bestuurders die namens burgers in de Kamer vertegenwoordigd zijn. Die bestuurders bepalen of ambtenaren bij politieke besprekingen horen te zijn. Zij beslissen ook zelf of de reactie van ambtenaren meegenomen moet worden, of niet. Tenslotte is het politici in hun rol als bestuurder te allen tijde toegestaan zich met de uitvoering van het ambtelijk werk bezig te houden. Die bestuurders zijn daar immers ook verantwoordelijk voor. Deze democratische grondbeginselen werden door het onderzoekbureau in het geheel niet in de beschouwing betrokken.

De gemelde aantijgingen en de negatief ervaren omgangsvormen – maar alleen door ‘sommigen’! – zijn van een andere aard. Zij kunnen natuurlijk ook zo ervaren zijn door ambtenaren, omdat ze zich in hun eigenwaarde aangetast voelden door de beslissingen van ‘hun’ bestuurder Arib.   

Wie waren de gesprekspartners tijdens het onderzoek?

Ik citeer: ‘Er zijn gesprekken gevoerd met diverse personen van de ambtelijke organisatie met een grote verscheidenheid aan functies variërend van ondersteunend en operationeel tot leidinggevend (…).’ Samenvatting, blz. 3

De samenvatting vermeldt die ‘grote verscheidenheid aan functies’ kennelijk om aan te geven dat het heus niet alleen om een bevoegdhedenconflict ging tussen mevrouw Arib en topambtenaren. Ook ondersteunend personeel, zo wil het rapport ons duidelijk maken, leed onder het gedrag van mevrouw Arib.

Wij zijn niet onder de indruk. Dan had toch minstens vermeld moeten worden hoeveel gesprekspartners een ondersteunende en operationele functie hadden en welke situaties hen zijn voorgelegd. Dat wordt namelijk niet besproken. Ik citeer maar weer:

‘Van de negentien gesprekspartners hebben achttien gesprekspartners aangegeven zich te herkennen, of indien van toepassing, deels te herkennen, in de voor hen relevante situaties zoals beschreven in de anonieme brieven.’ Samenvatting, blz. 4

Welke gesprekspartner ‘herkende’ de situaties?

Let op dat ‘deels te herkennen’. Voor welk deel van de vijf hierboven genoemde situaties was er herkenning? We krijgen het niet te horen. Maar wat vooral achterdochtig maakt is dat aan de gesprekspartners alleen voor hen ‘relevante situaties’ zijn voorgelegd. Wat is dan aan wie voorgelegd? Wat was een ‘relevante situatie’ voor het ondersteunend en operationeel personeel en wat was relevant voor het leidinggevend personeel? Ook hierover krijgt de lezer geen informatie.

Bovendien is het opmerkelijk dat op blz. 4/5 staat vermeld dat niet kon worden vastgesteld dat ambtenaren zijn ontslagen vanwege valse aantijgingen door de voormalig Voorzitter. Het vertrek van functionarissen bij de griffie had vooral te maken met eigen keuzes. Verder vonden vijftien gesprekspartners Arib een bekwame Kamervoorzitter die ‘op momenten’ attent en betrokken was.

Waarom sprak Arib met stemverheffing?

Tien gesprekspartners verklaarden soms met stemverheffing door Arib te zijn aangesproken. Negen van hen hebben daaronder geleden. Het rapport geeft geen verdere context aan deze stemverheffing. Was er onenigheid tussen Arib en directeuren? Waren die directeuren ook aan het schreeuwen tegen Arib? Weigerden ze opdrachten van Arib op te volgen? Het onderzoek zwijgt hierover.

Dat is ook relevant voor het vermelde geval van een leidinggevende ambtenaar die zijn/haar ontslag indiende vanwege ‘de onwerkbare situatie met de voormalig Voorzitter’. Arib vond echter dat er sprake was van disfunctioneren. Wie heeft daarin gelijk? Stilte bij onderzoeksbureau Hoffmann onder toezicht van professor Mirko Noordegraaf. 

Het rapport blijkt voortdurend de kant van de gesprekspartners te kiezen en vraagt zich geen enkele keer af wat nu precies de rolverdeling zou moeten zijn tussen de politieke bestuurders (het presidium met de voorzitter als primus inter pares) en de ambtelijke organisatie, i.c. de griffie. Wel meldt de samenvatting op blz. 6 dat er een plan was om daarvoor een ‘governance code’ op te stellen. Dat plan is echter nooit uitgevoerd.

Laten we tenslotte nog eens herhalen wat de functie van de griffie is. De griffie is de ambtelijke organisatie van de Tweede Kamer, met aan het hoofd de griffier. De Kamer beslist over het aangaan en beëindigen van het dienstverband van de griffier. De griffier heeft de leiding over de griffie. Het presidium oefent hierop toezicht uit. Verder is het presidium ook belast met het benoemen van de directeuren van de griffie.

De griffier adviseert de Kamer, de voorzitter en de leden van het presidium van de Kamer over procedurele en staatsrechtelijke aspecten van de werkzaamheden van de Kamer. De griffie is daarmee een soort hulpdienst voor het parlement, die dienstbaar zou moeten zijn aan het functioneren van onze democratie. Topambtenaren hebben geen recht op aanwezigheid bij de vergaderingen van het presidium, zoals het onderzoek wel suggereert. Zoals hierboven al werd opgemerkt, komt dat omdat het onderzoek geen analyse gemaakt heeft van het conflict, maar uitgaat van een arbeidsconflict. In dat geval kan er maar één schuldig zijn: Khadija Arib.

De democratie uitgehold op kosten van de burger

Zo hebben wij burgers een rapport gekregen van nauwelijks 6 bladzijden dat vol suggesties staat, maar niets aantoont. Het rapport is onvolledig en ondoordacht. Daarmee is het rapport een belediging voor de intelligentie van de Nederlandse burger. Evengoed kost het diezelfde Nederlandse burger heel wat, ik vermoed zo’n 3 tot 5 ton.

Het rapport onderzoekt niet wat de rol van de ambtelijke organisatie in een democratie is. In een democratie zijn niet de ambtenaren van de griffie de baas, maar de Kamerleden die ons vertegenwoordigen. Khadija Arib was een volksvertegenwoordiger die indirect door topambtenaren, met hulp van Vera Bergkamp, de huidige Kamervoorzitter, uit het parlement is gewerkt. Dat is uitholling van de democratie. Moet er na de volgende Kamerverkiezingen niet een onderzoek komen naar de rol van de dan ‘voormalig Kamervoorzitter’ bij die uitholling?

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Zie hier zijn blog. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Prof Michiel de Vries schreef het boek ‘Kapot’ over de dubieuze bureaus die slachtoffers maken met behulp van anonieme onderzoeken. Koop dat boek!

Het bericht Khadija Arib is door topambtenaren, met behulp van Kamervoorzitter Vera Bergkamp, het parlement uitgewerkt verscheen eerst op Wynia's Week.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) wil beide mannen terugsturen naar Italië. Zo werkt het Europese asielrecht: zij kwamen via Italië de EU binnen, dus moeten ze daar asiel aanvragen. Als Italië ze weigert, mag Italië ze uitzetten. 

De Raad van State is het daar niet mee eens. De opvang zou in Italië zo erbarmelijk zijn, dat de ‘mensenrechten’ van asielzoekers in het gedrang komen. De Eritreeër en de Nigeriaan mogen blijven. En met hen alle migranten die via Italië naar Nederland zijn gekomen en nog gaan komen. 

Doof voor eigen inwoners 

Dat de Raad van State Europees recht, in dit geval het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, ruim interpreteert, komt wel vaker voor. De bouw van woningen, waterstoffabrieken en windturbines valt stil, omdat de Raad besloot dat Europese afspraken over natuurbescherming nog geen zucht extra stikstof toelaten. 

Voor eigen inwoners is de hoogste bestuursrechter van Nederland minder coulant. Toen duizenden toeslagenouders door de Belastingdienst werden geruïneerd, en de Raad van State om hulp vroegen, bleken hun smeekbeden aan dovemansoren gericht. 

Nigeriaan zwerft sinds 2014 door Europa 

De veronderstelde Eritreeër – de man heeft geen paspoort – kwam via Italië de EU binnen. Hij vroeg echter geen asiel in Italië aan, wat Nederland volgens de Dublinverordening het recht geeft om hem terug te sturen. Daar is één uitzondering op: minderjarigen mogen wél in Nederland asiel aanvragen. De Eritreeër beweert 17 jaar oud te zijn. De rechtbank geloofde hem niet. De Raad van State geeft hem het voordeel van de twijfel. 

De Nigeriaan probeert al sinds 2014 ergens in Europa een verblijfsvergunning te krijgen. Hij deed drie aanvragen in Italië, die werden afgewezen; een aanvraag in Zwitserland, die werd afgewezen; en een aanvraag in Oostenrijk, die werd afgewezen. Vorig jaar vroeg hij in Nederland asiel aan. De IND wil hem terugsturen naar Italië, dat hem dan vervolgens terug zou kunnen sturen naar Nigeria. De Raad van State houdt dat tegen. Italië heeft andere lidstaten gevraagd om voorlopig geen asielzoekers terug te sturen. Dus mag de Nigeriaan ook in Nederland een poging wagen. 

Het is onvoorstelbaar dat zijn aanvraag hier zal worden ingewilligd. Als hij in Italië, Zwitserland en Oostenrijk geen recht had op asiel, dan heeft hij dat in Nederland ook niet. Dat is voor de Raad van State irrelevant. Dat de man al negen jaar lang de wetten van meerdere Europese landen aan zijn laars lapt door te weigeren terug te keren naar zijn thuisland, doet er blijkbaar ook niet toe. Op kosten van de Nederlandse belastingbetaler krijgt hij hier alsnog een opvangplek en moet de IND alsnog een asielprocedure starten. 

Italië kan asielzoekers niet meer aan 

EU-lidstaten mogen er gewoonlijk vanuit gaan dat anderen de opvang van asielzoekers op orde hebben. Italië heeft echter verzocht om de overdracht van asielzoekers op basis van de Dublinverordening te staken. De opvang raakt vol. In de eerste drie maanden van dit jaar kwamen er vier keer zoveel migranten de Middellandse Zee over als in dezelfde periode een jaar geleden: bijna 35.000. 

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland, redeneert dat asielzoekers die worden teruggestuurd ‘niet worden opgevangen door de Italiaanse autoriteiten’. Of dat echt zo is, is niet onderzocht. De Italianen hebben slechts verzocht om geen asielzoekers terug te sturen. 

Nederland wel? 

De Raad doet nog een aanname: ‘Daarmee komen asielzoekers in een situatie terecht waarin zij niet beschikken over hun belangrijkste basisbehoeften, zoals onderdak, eten en stromend water’ – hun mensenrechten. Alsof asielzoekers zonder opvang van de Italiaanse staat hulpeloos zouden zijn. De Nigeriaan lijkt zich in ieder geval al jaren te redden. Dat er ook in Italië goede doelen als het Rode Kruis noodopvang leveren, weegt de Raad niet mee. 

De Raad weegt ook niet mee dat ook in Nederland de asielopvang vol zit. Alle 30.000 bedden in de reguliere opvang zijn bezet. Daarnaast worden zo’n 15.000 asielzoekers en statushouders op noodlocaties, en bijna 7.000 asielmigranten elders, opgevangen. Van deze aantallen hebben 16.000 migranten asiel gekregen (‘statushouders’). Zij hebben echter geen geld om een eigen woning te regelen en kunnen niet doorstromen naar een sociale huurwoning, want er is een tekort. Woningen bijbouwen gaat niet, want de Raad van State heeft een stop gezet op vrijwel alle bouwvergunningen. 

De in januari overleden emeritus-hoogleraar Twan Tak klaagde jarenlang dat de rechtsprekende leden van de Raad van State – ‘staatsraden’ – ‘louter met een bestuurlijk oog’ naar zaken keken en geen rekening hielden met de feitelijke omstandigheden. 

Geert Corstens, de oud-president van de Hoge Raad, trok na de kindertoeslagenaffaire dezelfde conclusie: de Raad volgde de letter van de wet zonder oog te hebben voor het lot van de ouders die door de Belastingdienst ten onrechte als fraudeur waren aangemerkt. 

‘Van rechters verwacht je dat ze bescherming bieden. Je moet bescheiden zijn, maar ook het lef hebben om in te grijpen als mensen tekort komen,’ zei Corstens destijds. 

Raad zat vast in zelfgecreëerde fuik 

De Raad heeft dat later toegegeven. De Belastingdienst vond dat iedere overtreding moest leiden tot het terugvorderen van de totale kinderopvangtoeslag. Zo kon het gebeuren dat ouders met een schuld van nog geen 80 euro bijna 28.000 euro aan toeslagen moesten terugbetalen. De Raad vond dat toen een redelijke interpretatie van de wet. Nu niet meer. In het zelfonderzoek Lessen uit de kinderopvangtoeslagzaken schrijft de Raad: we zaten ‘vast in een zelf gecreëerde juridische fuik’. 

Het valt Jos Teunissen, emeritus hoogleraar staats- en bestuursrecht, op dat de staatsraden vooral in ‘Europese’ zaken de regering trotseren: ‘Veel mensen, die zelf nooit te maken hebben gehad met de bestuursrechtspraak, denken ten onrechte dat de Afdeling bestuursrechtspraak indringend toetst. De Afdeling toetst wél indringend in milieuzaken, als Europees recht in geding is, en in bepaalde vreemdelingenzaken, óók als Europees recht in geding is’, legt Teunissen uit. ‘Daardoor ontstaat bij het grote publiek een verkeerd beeld van die bestuursrechtspraak. In bijna alle zaken leunt de Afdeling achterover en verwerpt ze het (hoger) beroep.’ 

‘Fuik’? Die kennen we van stikstof 

In 2019 zette de Raad van State een streep door de Programmatische Aanpak Stikstof, omdat die kleine uitstoters ten onrechte van een vergunningsplicht zou ontheffen. Alle activiteiten die stikstof uitstoten, moeten sindsdien een vergunning aanvragen. 

Vergunningen worden echter zelden verleend, want de stikstofneerslag op beschermde natuurgebieden is volgens de heersende regels al te hoog. Nederland heeft ervoor gekozen om de staat van de natuur aan stikstof af te meten, en de overheid heeft een plicht om te voorkomen dat gebieden met een Europese ‘Natura 2000’-status verslechteren. 

Of er echt overal te veel stikstof neerdaalt, en of die stikstof daar schadelijk is voor de natuur, is maar op een aantal plekken gemeten. Voor de rest wordt gewerkt met modellen die eigenlijk te grof zijn om de neerslag en impact van stikstof op lokaal niveau uit te rekenen. Toch zegt de Raad van State ‘uit voorzorg’ nee tegen elk project dat stikstof uitstoot zolang niet elders stikstof is verminderd. 

Zelfs als die stikstofuitstoot tijdelijk is. Zo ontstaat de absurde situatie dat een festival niet door mag gaan, omdat iedere dag over een nabijgelegen snelweg verkeer rijdt dat stikstof uitstoot. Of windturbines, die de landelijke uitstoot van zowel broeikasgassen als stikstof reduceren door gas- en kolencentrales te vervangen, niet gebouwd mogen worden terwijl fabrieken en veestallen pal naast natuurgebied iedere dag stikstof uitstoten. 

Op papier zullen de staatsraden gelijk hebben, maar de uitkomst is voor kiezers onnavolgbaar. 

Macht zonder gezicht 

Wat kan de kiezer daar aan doen? Arnout Jaspers schreef hier enkele weken geleden dat de Raad van State een dominantere machtspositie in onze democratie heeft ingenomen dan het Hooggerechtshof in de Verenigde Staten. 

Met als verschil dat iedere politiek geïnteresseerde Amerikaan de negen rechters van het Hooggerechtshof kent terwijl de leden van de Raad van State – met uitzondering van vicevoorzitter Thom de Graaf (D66) – onzichtbaar en onbekend zijn. 

Lage rechters worden in Amerika door het volk gekozen en hoge rechters door de president en de Senaat voorgedragen en benoemd. Hoe wordt men lid van de Raad van State? Weinig Nederlanders zullen het weten. 

De Raad draagt zelf namen aan wanneer een lid aftreedt. Vervolgens kiest de ministerraad in naam van de koning, die formeel ook de Raad van State voorzit. Benoemingen zijn ‘voor het leven’, wat in de praktijk betekent dat leden op hun 70ste met pensioen gaan. Het heeft iets weg van het Britse Hogerhuis. 

Politieke kleur speelt wél mee 

Bij de benoeming van leden (die de regering adviseren) en staatsraden (die recht spreken) wordt volgens de Raad ‘gelet op bekwaamheid en ervaring op het terrein van wetgeving, bestuur en rechtspraak.’ Politieke voorkeur zou geen rol moeten spelen. Maar, net als in het Britse Hogerhuis, zag wijlen oud-hoogleraar Tak dat staatsraden wel degelijk ‘vooral op hun politieke kleur’ werden benoemd. 

Weinig deskundigen zeiden hem dat na. Volgens Teunissen omdat nogal wat van zijn oud-collega’s parttime voor de Raad van State werken of hopen te werken: ‘De Afdeling advisering is een plek waar veel hoogleraren staatsrecht aan het eind van hun loopbaan kunnen “uitrollen”. Hetzelfde geldt voor de Afdeling bestuursrechtspraak, maar dan voor hoogleraren bestuursrecht.’ 

Oud-asieladvocaten beslissen in asielzaak 

Het viel Jaspers op dat de staatsraden nooit bij naam in de media worden genoemd. ‘Ze worden geacht inwisselbaar en kleurloos, want volmaakt objectief te zijn.’ Dat is natuurlijk niemand. 

Twee van de drie staatsraden die moesten beslissen over de Afrikaanse asielzoekers stonden eerder in hun loopbaan asielzoekers bij als advocaat. Zo kwam mr. Liesbeth Steendijk op voor de nabestaanden van een zwangere asielzoekster die in bewaring op Schiphol was overleden. Zij werd later rechter in Zwolle, waar ze opklom tot voorzitter vreemdelingenrecht. In 2011 werd Steendijk staatsraad. Ze is ook lid van de Raad van Advies van het Instituut voor Immigratierecht van de Rijksuniversiteit Leiden. 

Haar collega mr. Marion Soffers stond als advocaat onder meer een asielzoekster uit Sierra Leone bij, die onrechtmatig door de IND zou zijn vastgehouden. Zij werd later rechter in Rotterdam en vervolgens in Den Haag. In 2018 werd Soffers lid van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse Antillen en Aruba, en in 2021 werd zij benoemd tot staatsraad. 

De voorzitter in beide zaken, mr. dr. Hanna Sevenster, is geen deskundige in asielrecht. Zij promoveerde in 1992 op een proefschrift over het milieurecht. Vervolgens ging zij als advocaat in Den Haag aan de slag. In 1996 werd ze deeltijdhoogleraar internationaal milieurecht aan de Universiteit van Amsterdam en in 2001 hoofd van de afdeling Europees recht op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Sinds 2007 is ze lid van de Raad van State. 

De Britten haalden in 2009 de rechtsprekende functie bij het ongekozen Hogerhuis weg. Er werd dat jaar een apart Hooggerechtshof opgericht. 

Een aantal staatsrechtgeleerden en oud-voorzitter van de Hoge Raad Corstens pleiten daar ook in Nederland voor. Nu geeft één afdeling van de Raad van State advies over wetten voor ze worden ingevoerd en spreekt de andere afdeling recht over wetten nadat ze zijn ingevoerd. Weinig andere democratieën combineren deze twee functies in één instituut, en daar is een goede reden voor: anders keurt de slager zijn eigen vlees. 

Universitair docent Gerrit Dijkstra en bijzonder hoogleraar Frits van der Meer, beiden aan de Universiteit Leiden, zetten vraagtekens bij de oplossing die is gekozen: om de adviserende en rechtsprekende functies organisatorisch te scheiden. ‘Waarom dan toch beide functies in handen van dezelfde Raad van State?’ De Raad beweert dat dit te maken heeft met de ‘synergie’ tussen beide functies. Dat strookt niet met elkaar: ‘Volledige scheiding en tegelijk synergetische effecten?’ 

Kleine wereld 

Formeel staan advies en rechtspraak los van elkaar, maar wie in hetzelfde gebouw werkt, wil elkaar weleens tegenkomen. De wereld van het staats- en bestuursrecht is in Nederland sowieso klein, blijkt wel uit het feit dat veel deskundigen als staatsraad bijklussen (en Wynia’s Week dus niet van commentaar konden of wilden voorzien). 

‘Iedereen kent elkaar en noemt elkaar bij de voornaam’, zegt Teunissen. ‘Dat er sprake is van “groupthink” staat mijns inziens wel vast, óók bij rechtswetenschappers die fundamentele kritiek zouden moeten leveren maar dat niet doen.’ 

De beslissingen over kindertoeslag waren uiteindelijk zo pertinent onrechtvaardig, dat de Raad wel moest bijsturen. Als het gaat om asiel en stikstof blijven de staatsraden – om de eigen woorden van de Raad van State nog maar een keer aan te halen – in hun ‘zelf gecreëerde juridische fuik’ zitten. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine twee keer per week,104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Raad van State blijft vastzitten in zelfgemaakte juridische fuik verscheen eerst op Wynia's Week.

Aanstaande woensdag worden de leden van de twaalf Provinciale Staten gekozen. Het zijn de Statenleden die dan vervolgens bepalen wie er in de Eerste Kamer komen. De Eerste Kamer wordt dus ‘getrapt’ (indirect) gekozen; waarbij elk Statenlid geacht wordt netjes de lijst van de eigen partij goed te keuren.

Soms gaat er nog wel eens wat ‘mis’ zoals toen een D66-Statenlid in 2011 een blauw schrijvende pen gebruikte om zijn stembiljet in te vullen; dat kostte zijn partij destijds een zetel in de Eerste Kamer (ook Statenleden moeten namelijk een rood potlood gebruiken, anders is het stembiljet ongeldig). Zelfs onze zogenaamd ‘professionele’ politici blijken soms verbluffend onkundige amateurs te zijn.

Weg is de roep ‘Weg met de Eerste Kamer’

Vroeger hoorde je van de linkerzijde (van D66 via de PvdA tot de extreemlinkse partijen waaruit later GroenLinks werd opgebouwd) nogal eens de roep om de Eerste Kamer maar af te schaffen. Het was, zo werd daar beweerd, een elitair gezelschap dat ‘progressieve’ hervormingen slechts in de weg stond. Links ruimde die hindernis maar liever op. Daar hoor je ze bij GroenLinks en de PvdA tegenwoordig niet meer over, nu ze kansen ruiken hun kiezersaandeel van naar verwachting niet meer dan ongeveer één zesde in te kunnen zetten om het kabinet in een linkse worggreep te vangen.

Ten tijde van het kabinet-Rutte 2 liet ook Halbe Zijlstra, als VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer, zich door soortgelijke opportunistische overwegingen leiden: hij suggereerde de Eerste Kamer op te doeken. Het kabinet had immers (ook toen) geen meerderheid in die Eerste Kamer, en dat was maar lastig. Dit vormde mede de aanleiding tot instelling van de staatscommissie parlementair stelsel, oftewel de staatscommissie-Remkes. Deze staatscommissie bestempelde Tweede en Eerste Kamer gezamenlijk echter tot ‘het hart van onze democratie’.

Waarom een tweekamerstelsel

In de Scandinavische landen hebben de socialisten, toen zij daar in de naoorlogse jaren nog zowat de alleenheerschappij uitoefenden, overal de senaat afgeschaft. In deze landen bestaat het parlement uit slechts één kamer (unicameralisme). Wel zo simpel. Dat was voor de socialisten ook het motief: niet langer te worden gehinderd om hun eigen programma zo eenvoudig mogelijk door te kunnen drukken.

Dit is precies waarom liberalen vanouds vóór een tweekamerstelsel zijn. Liberalen wantrouwen macht en daarom behoeft elke macht een tegenmacht. Voor een volksvertegenwoordiging geldt net zo goed als voor welke instantie ook dat zij niet kan worden geacht de opperste wijsheid in pacht te hebben. Bovendien kan een volksvertegenwoordiging zich laten leiden door de waan van de dag. Of door machtsfactoren in plaats van door inhoudelijke argumenten.

Deze overwegingen brachten de Zwitsers-Franse liberale denker Benjamin Constant er meer dan twee eeuwen geleden toe Montesquieus trias politica – de scheiding der machten – te verfijnen. In zijn Principes de politique (1810) stelde Constant dat de wetgevende macht – het parlement – zelf eveneens diende te worden opgedeeld. In de ene kamer zouden dan de ‘vluchtige’ opinies – de hypes van de dag – aan bod komen.

In de andere kamer konden juist de meer bezonnen perspectieven voor de lange termijn een plek krijgen. Het ging er dus niet enkel om dat in die tweede kamer (in ons land de Eerste Kamer genoemd) de zaken nog eens dunnetjes werden overgedaan, het ging er tevens om dat de wetsvoorstellen met een andere blik zouden worden bekeken.

De Eerste Kamer moet geen doublure zijn

Wil een extra kamer (bij ons dus de Eerste Kamer) van toegevoegde waarde zijn, dan dient hij meer te zijn dan een doublure van de kamer waar het politieke primaat ligt (bij ons de Tweede Kamer). Naarmate politieke partijen meer grip hebben gekregen op de Kamerleden (en dat is uiteindelijk ook met Eerste Kamerleden gebeurd) en het stemmen ‘zonder last’ door fractiediscipline en binding aan regeerakkoorden is uitgehold, zijn beide Kamers meer op elkaar gaan gelijken.

Het zijn de partijtoppen die tegenwoordig in beide Kamers de dienst uitmaken. Dit geldt evenzeer voor het gros van de zogenoemde oppositiepartijen, omdat die steeds vaker de neiging zijn gaan vertonen bij politiek gevoelige onderwerpen coûte que coûte tegen te zijn tenzij ze een wetsvoorstel kunnen aangrijpen om hun eigen programma alsnog gerealiseerd te krijgen.

Vooral vanuit partijen die deelnemen aan een kabinet hoor je meestal dat de Eerste Kamer geen politiek moet bedrijven maar wetgeving louter behoort te beoordelen op rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Nu zou er zeker veel mee gewonnen worden indien de Eerste Kamer deze criteria veel strenger ging hanteren maar ook de senatoren ontkomen niet aan een politieke beoordeling van ontwerpwetten en regelgeving.

De Eerste Kamer is in zijn hele bestaan mede een politiek lichaam geweest, niet alleen omdat er politici in zitten maar vooral omdat de beantwoording van vragen als ‘Wat is op langere termijn in het algemeen belang?’ en ‘Hoe verhoudt dit wetsvoorstel zich tot onze Grondwet?’ geen technische exercitie is maar een kwestie van politieke afweging van waarden en belangen.

De greep van politieke partijen

In het verleden werd getracht de waarborg dat de Eerste Kamerleden wetgeving inderdaad met meer bezonnenheid zouden beoordelen te zoeken in ervaring of in deskundigheid, die dan bijvoorbeeld zou moeten blijken uit een hoogleraarschap. Nog steeds zijn Eerste Kamerleden gemiddeld ouder dan hun collega’s in de Tweede Kamer en bovendien zijn hoogleraren met 12 op 75 leden in onze huidige senaat ruimschoots vertegenwoordigd.

Maar wanneer ook zij zich vrijwel steevast in de partijpas voegen, neemt de waarde van hun extra ervaring en inzichten af. Wat heb je er immers aan als een Eerste Kamerlid weet dat een wetsvoorstel inhoudelijk niet deugt, maar hij of zij er toch voor stemt omdat de partijtop of het kabinet dat van hem of haar verlangt? Dat geldt evenzo voor Eerste Kamerleden uit een ‘oppositiepartij’ indien zij alles afwegende tot het oordeel komen dat een voorgenomen wet wel in het algemeen belang is maar zij toch tegen stemmen puur om het kabinet dwars te zitten.

De band tussen Eerste Kamerleden en politieke partijen zou losser moeten zijn. Dat vergt een cultuuromslag. Maar daar valt niet veel van te verwachten zolang de selectie voor de (volgende) kandidatenlijst in handen van de partijen is. En in vertegenwoordigende stelsels zijn politieke partijen niet (meer) weg te denken. Of toch?

Een alternatieve samenstelling van de Eerste Kamer

Tien jaar geleden groef de Vlaamse historicus David van Reybrouck de methode van het antieke Athene op waar voor allerlei publieke functies geen verkiezingen werden gebruikt maar het lot besliste. Kort en goed stelde Van Reybrouck voor om te experimenteren met vertegenwoordiging van burgers in organen die door loting zouden worden samengesteld. Nu is het de vraag of je daarmee in de Eerste Kamer de langetermijnvisie inbrengt die Benjamin Constant (terecht) noodzakelijk achtte. Maar wel kun je op deze manier voorkomen dat partijen de kandidaten selecteren en dat partijbelangen het algemeen belang wegdrukken.

De Eerste Kamer zou een geschikt orgaan zijn om via loting willekeurige burgers een stem te geven in zoverre het een deeltijdambt betreft voor slechts 1 dag in de week. Veel burgers zullen hun gebruikelijke werkzaamheden kunnen combineren met een lidmaatschap van de Eerste Kamer, waarbij ze voor die ene dag een schappelijke vergoeding dienen te krijgen. Tegelijkertijd bestaat er geen gevaar dat zij om die vergoeding te behouden in de Kamer gaan stemmen overeenkomstig de wensen van het kabinet of een partij; hun herverkiezing is immers niet aan de orde. De volgende Eerste Kamer zal uit een nieuwe lichting gelote burgers bestaan.

Aan loting kunnen twee nadelen zitten. Ten eerste kan het lot personen aanwijzen die apert níet voor volksvertegenwoordiger geschikt zijn (het huidige stelsel biedt overigens geen garantie dat elk Kamerlid geschikt is). De vijver aan ongeschikte gewone burgers is overigens minder groot dan menig politicus zal denken of beweren. De afstand tussen Kamerleden en burgers is in de loop der decennia kleiner geworden. Een meerderheid van de burgers is wanneer zij de tijd krijgen heus in staat de voors en tegens van een wetsvoorstel met elkaar te bespreken en vervolgens een eigenstandige afweging te maken.

Ten tweede is bij loting de kans dat een burger ooit in zijn of haar leven tot Eerste Kamerlid wordt uitverkoren miniem. Dit kan tot desinteresse leiden, wanneer tal van burgers op geen enkele manier meer met de Eerste Kamer van doen hebben. Voor een democratie is het van groot belang dat burgers zich betrokken blijven voelen.

Voorselectie door loting

Beide euvels zijn te verhelpen door loting en verkiezingen te combineren. Men zou – bij wijze van voorbeeld – door loting 1.500 willekeurige burgers kunnen selecteren, waarmee een dwarsdoorsnede van de kiesgerechtigde bevolking wordt benaderd. Zij vormen dan de kandidaat-leden voor de Eerste Kamer; om niet alsnog een scheve verdeling te krijgen moet een burger slechts om zeer dwingende redenen zo’n kandidatuur kunnen weigeren.

Vervolgens kunnen alle kiesgerechtigde burgers uit deze 1.500 kandidaten de 75 Eerste Kamerleden kiezen. Van alle door loting aangewezen kandidaten wordt dan dus 1 op de 20 daadwerkelijk gekozen, en elke kandidaat zal de kiezers moeten laten weten wat zijn of haar ideeën over belangrijke thema’s zijn.

Kandidaten die pertinente onzin uitkramen zullen op deze manier hopelijk weinig kans maken. Helemaal uitsluiten dat zij Kamerlid kunnen worden kan men zo niet, maar ook in het huidige stelsel blijken politici die onzin verkopen toch te kunnen worden gekozen. Deze Eerste Kamer zal dan inhoudelijk behoorlijk moeten worden ondersteund. Maar dat is voor de Tweede Kamer niet anders.

En de toets op rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid? Kan die aan gewone burgers worden toevertrouwd? Hier kunnen de Raad van State en de Algemene Rekenkamer een adviserende rol vervullen. En waar het om uitvoerbaarheid gaat kan onze wetgeving alleen maar winnen door een beslissende stem in te brengen van burgers die weten hoe het er in de echte maatschappij aan toe gaat.

Eerst naar wat haalbaar moet zijn: senatoren in etappes kiezen

Het valt niet te verwachten dat een stelsel zoals hierboven besproken snel zal worden ingevoerd. Het druist namelijk in tegen het belang van alle politieke partijen, omdat die op deze manier hun macht over de samenstelling van de Eerste Kamer zullen kwijtraken. Wat voor burgers als toekomstmuziek kan klinken, vormt voor politieke partijen een niet te harden kabaal.

Kansrijker is wellicht een wijze van verkiezing die door het vorige kabinet is omarmd in zijn reactie op de voorstellen van de staatscommissie-Remkes. En wel om niet, zoals nu, na de Provinciale Statenverkiezingen de hele Eerste Kamer ineens voor 4 jaar te kiezen maar terug te keren naar het in gedeeltes doen verkiezen van de Eerste Kamerleden. Dat hoeft niet te geschieden precies op de wijze waarop het vóór 1983 ging.

Je zou ook het systeem kunnen hanteren dat geldt voor de Amerikaanse Senaat. Dat wil zeggen: elke twee jaar wordt één derde van de Eerste Kamer vernieuwd met leden die ieder voor 6 jaar worden gekozen. Daarmee garandeer je enerzijds een langere zittingsduur en dus meer profijt van ervaring die een Eerste Kamerlid opdoet en anderzijds voorkom je dat de Eerste Kamer in nieuwe samenstelling een betere, want recentere, reflectie vormt van de kiezersvoorkeuren dan de Tweede. Dit laatste geeft alleen maar onduidelijkheid en dus gedoe over waar het politieke primaat zich bevindt.

Ten slotte

Zolang in de wijze waarop de Eerste Kamer wordt gekozen blijft zoals ze is, zullen Provinciale Statenverkiezingen elke vier jaar worden ‘gekaapt’ door landelijke politici. De Statenverkiezingen blijven dan in wezen een massale opiniepeiling en de Eerste Kamer zal zich moeilijk kunnen ontworstelen aan zijn imago van doublure van de Tweede Kamer. Met als bijzonderheid dat de Eerste Kamer gedurende een deel van de tijd (wanneer deze Kamer het kortst geleden is gekozen) een betere afspiegeling vormt van de sentimenten in het land dan de Tweede Kamer, waar toch het politieke primaat ligt, of althans behoort te liggen.

Op den duur is dit niet in het belang van de Eerste Kamer. En, belangrijker: evenwichtige besluitvorming in een stelsel van voldoende checks and balances is aldus onvoldoende gewaarborgd. Wie het algemeen belang en het functioneren van onze democratie ter harte gaat, behoort te blijven nadenken over een Eerste Kamer die is gebouwd op een in staatsrechtelijk opzicht gedegener grondslag.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de liberale TeldersStichting.

De donateurs maken Wynia’s Week. U zorgt er als donateur voor dat ons onafhankelijke magazine twee keer per week en 104 keer per jaar kan verschijnen. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De Eerste Kamer is evenals de Tweede Kamer in de greep van de partijleiders. Dat is dus dubbelop. verscheen eerst op Wynia's Week.

Geen kritiek, maar je kan daardoor wel eens in de fout gaan.

Zo liet hij zich laatst verleiden om een uitzending van de nieuwe omroep Ongehoord Nederland te kwalificeren als desinformatie. Een oordeel ‘als burger’ voegde hij eraan toe, kennelijk intuïtief beseffend dat het recenseren van media niet de taak van een minister is. Ook niet als je eindverantwoordelijk bent voor het omroepbestel. En ook niet als je gruwt van de omvolkingstheorie waar de bewuste uitzending over ging.

Ministers hebben geen persoonlijke opinies

Een ‘Hilbrand Nawijntje’ noemde Martin Bosma van de PVV dit bij een ordedebatje in de Tweede Kamer, verwijzend naar de voormalige minister van Vreemdelingenzaken en Integratie die ‘als privépersoon’ wel wat voor de doodstraf voelde.

Hilbrand Nawijn kreeg van de Kamer te horen dat ministers geen persoonlijke opinies hebben. Minister is geen beroep zoals conducteur of brandweerman. En het is ook geen baan zoals zelfs Rutte wel suggereert. Het is een grondwettelijk ambt, een soort staatsrechtelijk instituut.

Dat instituut wordt door mensen tot leven gebracht en ingevuld. Die mensen hebben uiteraard persoonlijke meningen. Bijvoorbeeld dat je een uitzending van Ongehoord Nederland desinformatie vindt. Maar als instituut en persoon door elkaar gaan lopen of als een behendig politicus ze kunstmatig van elkaar scheidt, dan is dat niet transparant en dus niet goed voor het functioneren van ons staatsbestel.

Twitter is een bananenschil

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Als een minister als Dilan Yesilgöz zich in een interview een hartstochtelijk Ajax-fan betoont, is voor ieder begrijpelijk dat hier niet het staatsrechtelijk instituut aan het woord is, maar een supporter.

Al blijft het verstandig ook hier terughoudend te zijn of, beter nog, elk misverstand te vermijden.

Zo zetten de ministers Kuipers, Weerwind en Ollongren hun twitteraccount op non-actief of achter een slotje. De meeste anderen hebben alleen een account als bewindspersoon. Verstandig want Twitter is een heuse bananenschil.

Een beetje slordig is Rob Jetten. Hij heeft twee twitteraccounts met de naam Rob Jetten. Alleen als je verder kijkt, zie je dat ze een verschillende status hebben.

De een, @MinisterKenE, is zijn ministersaccount, onder redactie van zijn departement. Keurig ministerieel fotootje erbij van Jetten in kostuum met stropdas. Tweets over zijn ministerschap, 8000 volgers.

En dan heb je nog zijn persoonlijke account, @RobJetten. Informeel portret van Rob in een coltrui en niet minder dan 70.000 volgers! Dit account is afgezien van een sporadische persoonlijke tweet een doublure van zijn ministersaccount, zij het onder beheer van ‘team D66′.

Beetje vreemd, maar toe maar.

‘Het blauwe boek’

Ministers zijn ook vaak prominent lid van hun partij. Dat laat zich niet uitvlakken. Maar ook dan geldt dat hij of zij primair minister is en dus alleen als zodanig uitspraken doet. Onder voorwaarden kunnen echter ook partijpolitieke opinies worden verkondigd: mits duidelijk als zodanig gemarkeerd en wederom met de nodige terughoudendheid en zoals staat in ‘het blauwe boek’, de gedragscode voor bewindslieden, begeleid door departementale voorlichters.

Anders gezegd, je kunt dus best je partijcongres toespreken, maar als je dag in dag uit je partij propageert, zit je fout.

Mark Rutte, Wopke Hoekstra en Sigrid Kaag houden zich hier redelijk goed aan.

Ook Sigrid Kaag heeft twee twitteraccounts

Er is evenwel één bewindspersoon die daarnaast nog een geheel eigen lijn volgt en dat is Sigrid Kaag. Net als haar partijgenoot Rob Jetten heeft zij twee twitteraccounts, beide onder de naam Sigrid Kaag.

Een als minister van Financiën, @Min_Fin, beheerd door haar departement, met een schamele 5400 volgers. Erg actief is ze er niet mee. Sinds haar aantreden begin dit jaar krap 200 tweets.

Dat is heel anders met haar privéaccount, @SigridKaag. Ze beheert het zelf samen met ’team D66′. In een paar maanden tijd verzond ze 1700 berichten aan haar 135.000 volgers. Hoewel ze in haar profiel netjes verwijst naar haar officiële account, gebruikt ze dit ook als minister van Financiën.

Over de schreef

Maar dat niet alleen. Sigrid Kaag gebruikt dit persoonlijke account ook voor allerhande politieke uitspraken die niet haar portefeuille, maar die van collega-bewindslieden betreffen. Over vrouwenrechten, de oorlog in Oekraïne, buitenlandse zaken, diversiteit. Ze oreert zelfs over zaken waar je net als Dijkgraaf beter het zwijgen toedoet omdat die puur persoonlijk zijn zoals de waarde van het geloof.

Hier gaat een minister duidelijk over de schreef. Niet per ongeluk, omdat ze een rookie is; ze is inmiddels zeer ervaren. Ook niet omdat ze vicepremier is, want dan ben je feitelijk niet meer dan invalkracht als de premier afwezig is.

Nee, dit is weloverwogen. Het is Sigrid Kaag ten voeten uit. Al eerder heeft ze laten zien lak te hebben aan de staatkundige mores van ons land en dit past daar naadloos in.

We kunnen slechts raden naar haar motieven. IJdelheid, betweterigheid of zien we hier een politica die permanent campagne voert om in het Torentje te komen?

Hoe het ook zij, waarom laat de premier dit gebeuren? En wat doen de collega-ministers die Kaag over hun portefeuille horen preken?

En waar is de Kamer die wel een onhandigheid van beginneling Dijkgraaf bekritiseert, maar deze eigengereide bewindsvrouw laat lopen?

Wynia’s Week valt iedere woensdag en zaterdag in vele duizenden mailboxen. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u nog geen donateur? U kunt zich HIER aanmelden. Hartelijk dank!

Het bericht Sigrid Kaag heeft lak aan de staatkundige mores verscheen eerst op Wynia's Week.