<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
>

<channel>
	<title>Stikstoffuik - Wynia&#039;s Week</title>
	<atom:link href="https://www.wyniasweek.nl/category/stikstoffuik/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://www.wyniasweek.nl/category/stikstoffuik/</link>
	<description>Altijd scherp, altijd spraakmakend</description>
	<lastBuildDate>Mon, 12 Oct 2026 09:45:10 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	
	<item>
		<title>Konijnen in de Rotterdamse haven gaan dijken, leidingen en opslagtanks ondermijnen</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/konijnen-in-de-rotterdamse-haven-gaan-dijken-leidingen-en-opslagtanks-ondermijnen/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-10-13</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Oswin Schneeweisz]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 13 Oct 2026 03:51:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Duinbeheer]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=94963</guid>

					<description><![CDATA[<p>We hebben al een staatswietkwekerij, dus een rijkskonijnenfokkerij kan daar ook nog wel bij. Want die zullen we nodig hebben als het plan van minister Jaimi van Essen om konijnen in te zetten in de Rotterdamse haven (en nog een paar duingebieden) doorgang vindt. Ik neem tenminste aan dat Van Essen niet zelf konijntjes gaat [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/konijnen-in-de-rotterdamse-haven-gaan-dijken-leidingen-en-opslagtanks-ondermijnen/">Konijnen in de Rotterdamse haven gaan dijken, leidingen en opslagtanks ondermijnen</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">We hebben al een staatswietkwekerij, dus een rijkskonijnenfokkerij kan daar ook nog wel bij. Want die zullen we nodig hebben als het plan van minister Jaimi van Essen om konijnen in te zetten in de Rotterdamse haven (en nog een paar duingebieden) doorgang vindt. Ik neem tenminste aan dat Van Essen niet zelf konijntjes gaat vangen.  </p>



<h2 class="wp-block-heading">Routekaart</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De Rotterdamse haven moet van het &#8216;stikstofslot&#8217; af en krijgt daarvoor 50 miljoen euro van het kabinet. Hiervan moet volgend jaar natuurherstel worden betaald, zodat er weer bouw- en andere vergunningen uitgegeven kunnen worden. De industriële uitbreiding van een van de grootste en modernste havens ter wereld moet worden gered met onder meer het uitzetten van konijnen in natuurgebieden, het bestrijden van exotische planten en insecten, en het inperken van het aantal fietsers en wandelaars langs de kust. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De konijnen worden uitgezet voor een ‘robuust duin-ecosysteem dat bestand is tegen stikstofdepositie’. De duinen moeten kunnen verstuiven en daarvoor is het bijhouden van de begroeiing nodig. Dat staat in de <em>Routekaart naar natuurvergunningverlening in de Rotterdamse Haven</em> van onder andere de rijksoverheid, de gemeente Rotterdam en het havenbedrijf die recent bekend werd gemaakt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Terwijl ik deze woorden schrijf jubelt D66 op Facebook:<em> ’Geen woorden maar daden, zeggen ze in Rotterdam. Kabinet Jetten handelt naar die gevleugelde uitspraak en trekt de Nederlandse economie uit het stikstofmoeras. Voor de Rotterdamse haven komt er weer perspectief.’  </em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Hoe zelfingenomen kun je zijn? En blind ook, want wat denken de politici in Den Haag dat die konijnen daar straks gaan doen? Die gaan doen wat konijnen nu eenmaal het liefst doen: copuleren en graven en voor je het weet heb je twee nieuwe problemen gecreëerd: namelijk populatieoverschot en dijkverzwakking en dan zijn de rapen gaar, want in het geval van een dijkdoorbraak komt de nationale veiligheid in het geding. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Haven-uitzondering</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Dat konijnen graven weten ze in de Europoort trouwens als geen ander. Ik was ooit een dagje te gast bij Cees Noorlander, de plaatselijke jager aldaar. Die man schoot met de zegen van het Havenbedrijf dagelijks konijnen en dat deed hij jarenlang. Omdat de konijnen spoorbanen ondergraven waar de chloortrein overheen rijdt. Die chloortreinen zijn inmiddels weliswaar verleden tijd, maar er vindt over diezelfde spoorlijn nog steeds vervoer plaats van gevaarlijke chemische stoffen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Ook de ondergrondse leidingen en grote opslagtanks voor gas en olie in de Botlek zijn niet bestand tegen het graafwerk van broer konijn. Daarom is voor de konijnen een &#8216;Haven-uitzondering&#8217; bij de rechter. Hoewel de rechter in de provincie Zuid-Holland het doden van konijnen op de meeste plekken verbiedt, werd er voor het havengebied van Rotterdam een expliciete uitzondering gemaakt. Vanwege het acute gevaar voor het verzakken van de goederensporen en industriële taluds bleef het afschot en het actief ruimen van konijnenholen hier wél wettelijk toegestaan. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Kortzichtig</h2>



<p class="wp-block-paragraph">En <em>Mark my Words</em>: Die nieuwe importkonijnen in de omliggende natuurgebieden blijven daar echt niet netjes op hun plek, omdat Jaimi van Essen dat zo graag wil: die zitten binnen de kortste keren overal. Daarom is dit beleid niet alleen kortzichtig, maar getuigt het bovendien niet van veel kennis van natuur en natuurbeheer. Voor je het weet slaat de Myxomatose of VHS toe en zijn die populaties D66-konijnen alweer uitgeroeid. Weg is je miljoenen-investering.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Wie snapt dit nog: konijnen die nog niet eens zo heel lang geleden door minister Van der Wal op de Rode Lijst werden geplaatst en landelijke bescherming kregen, mogen nu plotseling de stikstof-sores oplossen. Dat krijg je als de economische belangen maar groot genoeg zijn en politici voor ecoloogje gaan spelen. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Kennis en kunde ontbreken                      </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Maar de natuur houdt zich doorgaans niet aan de mores van de Haagse politiek en de politiek kan zich ook maar beter afzijdig houden van natuurbeheer.  Want dat heeft al vaker problemen opgeleverd (zie het dilemma wolf). Men heeft in Den Haag de kennis en kunde niet, zoals maar weer eens blijkt. Het zou mij in elk geval niets verbazen als die staatskonijnen in de duinen na een tijdje meer kwaad dan goed doen. Als ze al in leven blijven. Dus minister Jaimi van Essen: ‘Tover eens een ander konijn uit uw hoge stikstof-hoed.’  </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week </em></strong><em>brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. </em><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><strong><em>Doet u (weer) mee?</em></strong></a><em> Hartelijk dank!</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/konijnen-in-de-rotterdamse-haven-gaan-dijken-leidingen-en-opslagtanks-ondermijnen/">Konijnen in de Rotterdamse haven gaan dijken, leidingen en opslagtanks ondermijnen</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/OswinSchneeweisz-13-10-26-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/OswinSchneeweisz-13-10-26-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/OswinSchneeweisz-13-10-26.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/OswinSchneeweisz-13-10-26-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/OswinSchneeweisz-13-10-26-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/OswinSchneeweisz-13-10-26.jpg" length="66113" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Linkse politici mogen weglopen, maar linkse ambtenaren moeten zich altijd correct gedragen. Doen ze dat ook?</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/linkse-politici-mogen-weglopen-maar-linkse-ambtenaren-moeten-zich-altijd-correct-gedragen-doen-ze-dat-ook/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-09-26</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Eduard Bomhoff]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 26 Sep 2026 03:49:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Ambtenaren]]></category>
		<category><![CDATA[BBB]]></category>
		<category><![CDATA[Landbouw]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=93481</guid>

					<description><![CDATA[<p>‘Opstaan en weglopen’. Dat hadden de leden van de Tweede Kamer moeten doen toen Geert Wilders het woord kreeg tijdens de Algemene Beschouwingen, althans volgens Frits Abrahams, de prominente columnist van NRC. Ik weet niet hoe Abrahams een parlementaire democratie het liefst ziet functioneren, maar hoewel weglopen uit een Kamerdebat uiteraard niet is niet verboden, [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/linkse-politici-mogen-weglopen-maar-linkse-ambtenaren-moeten-zich-altijd-correct-gedragen-doen-ze-dat-ook/">Linkse politici mogen weglopen, maar linkse ambtenaren moeten zich altijd correct gedragen. Doen ze dat ook?</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">‘Opstaan en weglopen’. Dat hadden de leden van de Tweede Kamer moeten doen toen Geert Wilders het woord kreeg tijdens de Algemene Beschouwingen, althans volgens Frits Abrahams, de prominente columnist van <em>NRC</em>. Ik weet niet hoe Abrahams een parlementaire democratie het liefst ziet functioneren, maar hoewel weglopen uit een Kamerdebat uiteraard niet is niet verboden, horen ambtenaren in werktijd níet weg te lopen. Zeker niet om vervolgens op de stoep voor hun ministerie te gaan protesteren. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Wat op 26 mei in de Tweede Kamer gebeurde, was zo mogelijk nog erger. Toen was het officiële onderwerp van gesprek de soms woeste demonstraties bij asielcentra, maar het ging drie uur lang over fractievoorzitter Lidewij de Vos (FVD). CDA en VVD deden volop mee, want zij willen de haat jegens PVV en FVD aanwakkeren. Zo proberen ze hun eigen kiezers binnenboord te houden: niet door zelf krachtig te regeren, maar met het verketteren van concurrenten. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Het lijkt dat die agressieve opstelling doorwerkt op de ambtenaren, die ‘rechts’ tegenwoordig onbeschaamd tegenwerken, slecht informeren of doodzwijgen. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Negentien roedels</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Evident slachtoffer van sabotage door eigen ambtenaren was Jean Rummenie (BBB), staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur in het kabinet-Schoof. Ecologen uit Wageningen hadden berekend dat negentien roedels wolven voor Nederland nog niet het maximaal haalbare waren. Ze hadden daarbij alleen gekeken naar jacht-, parings- en vreetruimte voor de wolven. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Staatssecretaris Rummenie moest natuurlijk ook rekening houden met de andere kant van de balans: honderden doodgebeten schapen, tientallen verminkte veulens en paarden, en verlies van vrije, onbezorgde toegang voor natuurliefhebbers tot de Veluwe en andere natuurgebieden. Hij vroeg om een meer omvattend onderzoek. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De ambtenaren lieten lekken dat Rummenie geen respect had voor de wetenschap, en werkten het bredere onderzoek uitvoerig tegen. ‘Een groot deel van Rummenies werktijd is opgegaan aan discussies met eigen ambtenaren en met pro-wolf netwerken aan diverse Nederlandse universiteiten,’ viel onlangs te lezen op de website van de Stichting Agri Facts. </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Ook landbouwminister Femke Wiersma (BBB) kon in het kabinet-Schoof weinig bereiken. De VARA vatte een lang artikel uit <em>NRC</em> zo samen: ‘Wiersma heeft werkelijk alles verknald.’ Misschien, maar ik wil toch terugkomen op een paar belangrijke kwesties die toen speelden. Dan kan de lezer zelf beoordelen of de milieuambtenaren van D66 en Pro loyaal waren en desnoods met lange tanden de opgedragen taken van hun BBB-minister uitvoerden óf dat ze bot saboteerden om zo de minister politiek te verzwakken. Want dat was wel de uitkomst. Wiersma was een <em>lame duck </em>in de laatste maanden van het kabinet-Schoof.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Op 16 mei 2024 kondigde het hoofdlijnenakkoord van het kabinet aan dat ‘PAS-melders’ met voorrang zouden worden gelegaliseerd. ‘Dit wordt juridisch geborgd,’ zo heette het. Vijf maanden later kon Wiersma alleen nog maar zeggen: ‘Ik werk nu aan een juridisch houdbare aanpak van PAS-melders. Ik verwacht uw Kamer hier in december over te informeren.’ </p>



<p class="wp-block-paragraph">Integere ambtenaren op het ministerie van Landbouw hadden vanaf 16 mei direct een juridische analyse moeten opstarten. Maar ze bleven kennelijk liever op hun handen zitten &#8211; en Wiersma mocht uitleggen dat haar ambtenaren nog weer twee maanden extra nodig hadden.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Zwijgende ambtenaren</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Toen kwam op 18 december 2024 het oordeel van de Raad van State over het zogenoemde intern en extern salderen. Wiersma kon in haar reactie opnieuw niets meer zeggen dan het armzalige: ‘Het gaat hier om een uitleg van de Habitatrichtlijn [van de EU] door de hoogste bestuursrechter. Deze rechtspraak is voor nu een gegeven, waaraan ik in beleid en wetgeving niet af kan doen.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">De ambtenaren hadden in december 2024 na zeven maanden nog steeds helemaal niets nuttigs aan te bieden aan hun minister. Ze zwegen bovendien over belangrijke aspecten van de zaak. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Zoals de omstandigheid dat de ammoniakemissies in noordwest-Duitsland hoger zijn dan in Nederland, maar daar geen politiek probleem vormen. Ook kwamen Wiersma’s ambtenaren niet met een analyse hoe met behulp van <a href="https://www.wyniasweek.nl/misschien-vinden-al-die-linkse-milieuambtenaren-het-stiekem-wel-mooi-dat-johan-vollenbroek-steeds-extremer-beleid-afdwingt/">artikel 6 lid 4 van de Habitatrichtlijn</a> wellicht iets aan de uitspraak van de Raad van State gedaan zou kunnen worden. Het verkiezingsprogramma van BBB uit 2023 wees hier ook al op: ‘De Europese regelgeving biedt de mogelijkheid om redenen van groot openbaar belang aan te wijzen [bijvoorbeeld woningbouw en infra] waardoor toch snel vergund kan worden.’ Integere ambtenaren hadden dat natuurlijk voor hun minister moeten uitwerken. Niet gebeurd.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Identieke klaagprocedures</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Ook: was en is het echt nodig dat Johan Vollenbroek en consorten het hele land bombarderen met tientallen identieke klaagprocedures tegen boeren en provincies? </p>



<p class="wp-block-paragraph">Van de EU hoeft dat niet. Roland Plasterk schrijft <a href="https://www.wyniasweek.nl/product/de-stikstoffuik-2-0/">in zijn voorwoord van <em>Stikstoffuik 2.0</em></a>, het nieuwe boek van Arnout Jaspers: ‘Sommige rechters [zijn] trots dat zij de reikwijdte van een [Europese wet] bewust ver hebben opgerekt’. Opnieuw kon minister Wiersma niet vertellen hoe we die schade kunnen repareren, want haar ambtenaren hielpen niet. Misschien vonden ze het wel mooi zo. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Politici mogen doodzwijgen en weglopen. Ambtenaren daarentegen horen loyaal en behulpzaam te zijn, ook aan een BBB-minister. Maar de linkse milieuambtenaren op het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur waren deloyaal, dachten heel anders dan Femke Wiersma en Jean Rummenie en vonden daarom dat ze hun eigen minister en staatssecretaris gewoon mochten saboteren. </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> verschijnt 156 keer per jaar en wordt </em><strong><em>volledig mogelijk gemaakt</em></strong><em> door de donateurs. Doet u mee? </em><strong><em><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/">Doneren kan zo</a></em></strong><em>. </em><strong><em>Hartelijk dank!</em></strong><em> </em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/linkse-politici-mogen-weglopen-maar-linkse-ambtenaren-moeten-zich-altijd-correct-gedragen-doen-ze-dat-ook/">Linkse politici mogen weglopen, maar linkse ambtenaren moeten zich altijd correct gedragen. Doen ze dat ook?</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/09/WW-Bomhoff-26-september-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/09/WW-Bomhoff-26-september-2026-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/09/WW-Bomhoff-26-september-2026.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/09/WW-Bomhoff-26-september-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/09/WW-Bomhoff-26-september-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/09/WW-Bomhoff-26-september-2026.jpg" length="62530" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>De EU wil evenwichtig natuurbeleid, maar de radikalinski’s van de Raad van State hebben daar maling aan</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/de-eu-wil-evenwichtig-natuurbeleid-maar-de-radikalinskis-van-de-raad-van-state-hebben-daar-maling-aan/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-08-29</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Eduard Bomhoff]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 29 Aug 2026 03:50:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Milieu]]></category>
		<category><![CDATA[Natuur]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=91091</guid>

					<description><![CDATA[<p>‘Natuurherstel is de enige weg vooruit,’ herhaalde landbouwminister Jaimi van Essen (D66) deze week. Inderdaad, want onze Raad van State heeft de koninklijke weg afgesneden. Een lang, maar essentieel citaat uit de zaak-Voore Mets (2025) bij het Europese Hof van Justitie beschrijft die betere, evenwichtige weg: ‘Het aldus bereikte beschermingsniveau [van alleen natuurherstel] zou echter [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/de-eu-wil-evenwichtig-natuurbeleid-maar-de-radikalinskis-van-de-raad-van-state-hebben-daar-maling-aan/">De EU wil evenwichtig natuurbeleid, maar de radikalinski’s van de Raad van State hebben daar maling aan</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">‘Natuurherstel is de enige weg vooruit,’ herhaalde landbouwminister Jaimi van Essen (D66) deze week. Inderdaad, want onze Raad van State heeft de koninklijke weg afgesneden. Een lang, maar essentieel citaat uit de zaak-Voore Mets (2025) bij het Europese Hof van Justitie beschrijft die betere, evenwichtige weg: </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Het aldus bereikte beschermingsniveau [van alleen natuurherstel] zou echter hoger zijn dan het niveau dat door de Uniewetgever in het kader van de vogelrichtlijn werd beoogd. De lidstaten [zijn] immers slechts verplicht om de populatie van de vogelsoorten op een niveau te brengen en te houden dat beantwoordt aan de ecologische, wetenschappelijke en culturele eisen, waarbij zij tevens rekening houden met economische en recreatieve eisen.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">De Raad van State weigert om rekening te houden met dit uitgebalanceerde Europese oordeel. De minister voegt in dezelfde trant een achterhaald advies van de Landsadvocaat bij zijn gehate brief. En intussen is de papierwinkel over natuur en vogels geëxplodeerd. </p>



<h2 class="wp-block-heading">‘Meer systeemanalyse’</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Wat eist de EU? Die wil een eenvoudig document dat de lidstaten in Brussel moeten indienen. Een standaardformulier van acht pagina’s per natuurgebied. <a href="https://lbgr.brandenburg.de/sixcms/media.php/9/U10_AN%20I%20b_SDB_509.4391084.pdf" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Hier is een voorbeeld</a>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ik was benieuwd en zocht de laatste rapportage over het natuurgebied dicht bij waar wij wonen in het oostelijk deel van het Groene Hart: <a href="https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR749681/1" target="_blank" rel="noreferrer noopener">de Nieuwkoopse Plassen &amp; de Haeck</a>. Dit rapport heeft niet acht, maar 341 pagina’s. En de volgende keer worden het er nog meer. De zogenaamde Ecologische Autoriteit is namelijk op werkbezoek geweest en was nog lang niet tevreden: ‘Een meer kwantitatieve systeemanalyse is nodig.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tijdens het koffiedrinken na de zondagse mis sprak ik een boer. Hij vertelde dat lokale natuurbeheerders vanwege het stikstofbeleid van Den Haag bezorgd zijn voor weidevogels die niet genoeg insecten kunnen vinden op de verschraalde grond. Daarom strooien zij stiekem wat stikstofrijke mest op de hen toevertrouwde natuur. ‘Maar vertel het niet in Amersfoort’ – waar zevenhonderd kantoorklerken papier schuiven op het hoofdkantoor van Natuurmonumenten. </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Ik kreeg een tweede les over hoe het echt gaat met natuurbeheer tijdens een rondvaart. De gids vertelde: ‘De natuurbeheerders weten dat als ze rapporteren dat ze een of twee vogelsoorten al een tijd niet meer hebben gezien, ze de beste kans maken op een hogere subsidie. Soms denken wij wel eens dat ze een vogel verzinnen die al in geen jaren hier meer is aangeland.’ (Arnout Jaspers vertelt nog meer mooie anekdotes in hoofdstuk 9 van <a href="https://www.wyniasweek.nl/product/de-stikstoffuik-2-0/">zijn nieuwe boek <em>Stikstoffuik 2.0</em></a>) </p>



<p class="wp-block-paragraph">Sommige vogels hebben het moeilijk met zo weinig stikstof, en dus strooien natuurbeheerders stiekem extra stikstofmest uit in stikstofarme delen om die vogels te helpen. De boer die ik sprak in de kerk dacht trouwens dat hij dit jaar meer roofvogels zag dan gemiddeld en dat er ook daarom misschien minder weide- en watervogels zijn. Andere vogels nestelen bij voorkeur in natuurtypes die in het verleden juist te veel stikstof hebben opgenomen. Arnout Jaspers vertelt dat Natuurmonumenten kunstmatig stukjes natuur creëert die extra gevoelig zijn voor stikstof en daarmee evenwichtig natuurbeleid nog moeilijker maakt. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Jan Tinbergen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Je hoeft geen Nobelprijshouder te zijn om te snappen dat we met stikstofbeleid niet alle conflicterende doelen tegelijk kunnen bereiken. Maar gelukkig was er een Nobelprijswinnaar die het probleem oploste – onze eigen Jan Tinbergen. In een beroemd boek uit 1952 legde hij uit dat als we heel veel doelen tegelijk willen bereiken, we dan ook heel veel ‘instrumenten’ moeten inzetten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Als Jan Tinbergen de instrumenten zou tellen, kwam hij uit op vijf: twee keuze-instrumenten voor de gewenste uitstoot en neerslag van stikstof, nog twee instrumenten extra voor het al dan niet instellen van een verbodszone van 500 of 1000 meter rondom natuurgebieden, en dan nog een beslissing over de hoogte van het waterpeil. Maar op deze manier kunnen we het nooit zo uitmikken dat én alle tientallen beschermde vogelsoorten happy zijn én alle tien natuurtypes simultaan groeien en bloeien. Dat is geen onwil, dat is logica.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Mijn studievriend Cees Waal (1943-2011) werd in de jaren zeventig wethouder en locomeester van Leiden. Hij zei over de gemeenteraad: ‘Papier willen ze hebben – papier kunnen ze krijgen’. Ik vroeg hem: ‘Heb je wel de tijd om al die stukken te lezen waar de ambtenaren jouw naam onder zetten?’ ‘Welnee,’ zei hij, ‘maar dat hoeft ook niet. Daar gaat het niet om’. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Met 341 pagina’s voor één natuurgebied (in plaats van acht op het EU-formulier) wordt het beleid niet zorgvuldiger, maar kunnen minister Van Essen, de ambtenaren, de kantoorklerken van Natuurmonumenten en de door ons gesubsidieerde ngo’s kiezen waar ze paniek over willen zaaien. En dat is natuurlijk hun echte doel. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Weg uit de kantoortorens</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Er moet een eind komen aan deze papieren gekte. Terug naar het standaardformulier van acht pagina’s en daarmee de macht weg uit de kantoortorens in Den Haag en Amersfoort en terug naar boeren en lokale natuurkenners. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Laat de gemeente Nieuwkoop fulltime en parttime beheerders (gepensioneerde boeren?) aanstellen, controleren en geld geven, mensen die daar wonen en het gebied goed kennen. De Nieuwkopers kunnen dan zien of de eenzijdige weg van Van Essen wordt gestopt en vervangen door de koninklijke weg, duidelijk geschetst door het Europese Hof, waar natuur, economie en eigendom elkaar respecteren. De Raad van State heeft (met opzet?) gefaald om zo’n evenwicht te borgen tussen de eisen van de natuur en het eigendomsrecht en de ondernemersverantwoordelijkheid van de boeren.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De milieuambtenaren zullen niet blij zijn, maar hun macht moet terug naar waar die hoort: dicht bij de lokale natuur.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> verschijnt 156 keer per jaar en wordt </em><strong><em>volledig mogelijk gemaakt</em></strong><em> door de donateurs. Doet u mee? </em><strong><em><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/">Doneren kan zo</a></em></strong><em>. </em><strong><em>Hartelijk dank!</em></strong><em> </em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/de-eu-wil-evenwichtig-natuurbeleid-maar-de-radikalinskis-van-de-raad-van-state-hebben-daar-maling-aan/">De EU wil evenwichtig natuurbeleid, maar de radikalinski’s van de Raad van State hebben daar maling aan</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Bomhoff-29-augustus-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Bomhoff-29-augustus-2026-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Bomhoff-29-augustus-2026.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Bomhoff-29-augustus-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Bomhoff-29-augustus-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Bomhoff-29-augustus-2026.jpg" length="38274" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Hoe vijf Brabantse pluimveehouders de prijs betalen voor malafide natuurbeleid</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/hoe-vijf-brabantse-veehouders-de-prijs-betalen-voor-malafide-natuurbeleid/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-08-27</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Joost Schepel]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 27 Aug 2026 03:53:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Milieu]]></category>
		<category><![CDATA[Natuur]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=90807</guid>

					<description><![CDATA[<p>In een interview met het Eindhovens Dagblad vergeleek MOB-voorman Johan Vollenbroek de intrekking van de natuurvergunning van vijf pluimveehouders in Noord-Brabant met de intrekking van een rijbewijs &#8211; om te benadrukken dat zo’n vergunning geen onaantastbaar recht is. Die vergelijking gaat natuurlijk mank: een rijbewijs kan worden ingetrokken als de houder ervan zich heeft misdragen [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/hoe-vijf-brabantse-veehouders-de-prijs-betalen-voor-malafide-natuurbeleid/">Hoe vijf Brabantse pluimveehouders de prijs betalen voor malafide natuurbeleid</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">In een interview met het <em>Eindhovens Dagblad</em> vergeleek MOB-voorman Johan Vollenbroek de intrekking van de natuurvergunning van vijf pluimveehouders in Noord-Brabant met de intrekking van een rijbewijs &#8211; om te benadrukken dat zo’n vergunning geen onaantastbaar recht is.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Die vergelijking gaat natuurlijk mank: een rijbewijs kan worden ingetrokken als de houder ervan zich heeft misdragen of een ander gebrek vertoont, terwijl de vijf pluimveehouders niets te verwijten valt en zij volledig binnen hun geldende vergunning handelen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Daarom is het voorgenomen besluit van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant zo ongekend. Er wordt vaak in ander verband over de rechtsstaat gesproken, maar juist hier zou dat op zijn plaats zijn.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Laffe coalitiepartijen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het is dan ook vreemd én laf van de coalitiepartijen D66, VVD, PRO, SP en Lokaal Brabant dat zij in de Statenvergadering van 14 augustus de gelederen gesloten hielden en alle moties van de oppositie wegstemden. Met name de VVD valt hier flink wat te verwijten. De enige motie die die partij steunde, was mede door haar ingediend (en werd aangenomen) om eerst nog eens met de pluimveehouders te gaan praten. Alsof daar de oplossing zou liggen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het is volstrekt duidelijk dat niet alleen in de landelijke politiek, maar ook in de provincie Noord-Brabant D66 momenteel de scepter zwaait.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het enige Statenlid dat op 14 augustus echt de vinger op de zere plek legde was Hetty Egger-van Oppen (CU/SGP), in het dagelijks leven advocaat. Zij hekelde onder meer de wijze waarop Gedeputeerde Staten verweer had gevoerd in de door Vollenbroek aangespannen rechtbankprocedure. Een eerstejaars advocaat weet dat als je in zo’n procedure de stellingen van de tegenpartij erkent, de rechter niet anders kan dan die stellingen voor waar aan te nemen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Geen principieel verweerstikstofdepositie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Hier wreekt zich dat het rechtbankproces gevoerd was tussen een activistische milieugroep (MOB) en het door D66 gedomineerde provinciebestuur, die het in feite eens waren dat stikstof dé bepalende factor is voor de natuurkwaliteit van Natura2000-gebieden. De betreffende pluimveehouders werden alleen maar als derde-belanghebbenden gehoord, terwijl het over hun bestaan en levenswerk ging.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De landsadvocaat was kennelijk niet geïnstrueerd om alles op alles te zetten om de eisen van MOB onderuit te halen. Hier had toch echt veel beter en principiëler verweer kunnen worden gevoerd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">De vijf pluimveehouderijen worden ‘piekbelasters’ voor stikstof genoemd en liggen in de buurt van de Natura2000-gebieden Deurnese Peel en Mariapeel, Groote Peel en Kampina.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het Peelgebied is een grotendeels afgegraven en ontgonnen hoogveengebied op de grens van Noord-Brabant en Limburg en is landelijk bekend geworden door de streekromanschrijver Toon Kortooms, die het zware leven, de armoede en unieke cultuur van de turfstekers treffend heeft beschreven. Meer dan 95 procent van de turf uit de Peel is in vroeger eeuwen in kachels en ovens verdwenen. Dat verleden maak je niet zomaar ongedaan, welke verwoede pogingen Staatsbosbeer nu ook doet.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens de gebiedsanalyse uit 2017 was in het Natura2000-gebied Deurnese Peel en Mariapeel op een totale oppervlakte van 2734 hectare 0,02 hectare (200 vierkante meter) actief hoogveen aangetroffen. Bij monitoring in 2021 bleek zelfs die 200 vierkante meter actief hoogveen te zijn verdwenen. In Natura2000-gebied Groote Peel (totale oppervlakte 1347 hectare) werd helemaal geen actief hoogveen gevonden. Maar dat was geen reden om de bakens te verzetten.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Geen urgent probleem</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In beide gebieden is nog wel het habitattype H7120 aanwezig: aangetast hoogveen waar natuurlijke regeneratie nog mogelijk is. Vanzelfsprekend moeten de juiste omstandigheden geschapen worden om dat proces op gang te krijgen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In een evaluatierapport uit 2014 dat gaat over herstelmaatregelen in onder meer hoogveengebieden, staat dat uit vele laboratorium- en veldexperimenten is gebleken dat ‘bij de huidige stikstofniveaus hoogveenontwikkeling mogelijk is’. Inmiddels zijn sinds 2014 de stikstofniveaus fors gedaald, in het bijzonder in de Peel. Hoe kan het dan toch een urgent probleem zijn?</p>



<p class="wp-block-paragraph">De schoen wringt echter op een heel ander punt. Hoogveen is volledig afhankelijk van een stabiele waterstand en van mineraalarm regenwater. Er zijn in de Peel honderden miljoenen uitgegeven aan hydrologische maatregelen, waarbij compartimenten en kades zijn aangelegd om het regenwater vast te houden. Maar het blijkt niet te werken. De Peel is namelijk lek.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Bij extreme regenval is er wel tijdelijk sprake van een (zeer) hoge waterstand, maar na enige droogte (zoals deze zomer en in 2018, 2019 en 2022) lekt het grondwater ondanks de kades weg naar het omliggende lagergelegen gebied. Deze grote wisselingen in de waterstand maken hoogveenherstel onmogelijk, los van de vraag of je dat zou moeten willen, mede gegeven de klimaatverandering en de aanwezigheid van miljoenen hectares hoogveengebied in de rest van Europa.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In Scandinavië en de rest van Noord-Europa ligt ongeveer 20 miljoen hectare veengebied, waarvan een aanzienlijk deel uit hoogveen bestaat. De Peel was vanouds een van de zuidelijkste hoogveengebieden. Is hoogveenherstel daar überhaupt mogelijk bij een temperatuurstijging van gemiddeld 1,5 graden? Hoeveel honderden miljoenen gaan wij als belastingbetalers nog meer uitgeven aan een microscopisch klein areaal hoogveen zonder kans op succes?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Voor landbouwminister Jaimi van Essen (D66) is dat voorlopig geen vraag. In juni zegde hij de provincies Noord-Brabant en Limburg nog 300 miljoen euro toe voor verdere herstelmaatregelen in de Peel.</p>



<h2 class="wp-block-heading">‘Alle beetjes helpen’</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Recent maakte de stichting Aan Tafel een <a href="https://gaaantafel.nl/nieuws/actief-op-zoek-naar-hoogveen/" data-type="link" data-id="https://gaaantafel.nl/nieuws/actief-op-zoek-naar-hoogveen/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">mooie natuurdocumentaire</a> over de Peel, waarin de landschapsecoloog Henk Rampen een heldere analyse gaf. De oorzaak van het uitblijven van hoogveenherstel is de extreme verdroging en de te lage grondwaterstand. Stikstof speelt nauwelijks een rol. Waarom iets na blijven streven dat onmogelijk is? Andere natuur is ook heel waardevol.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ook in Natura 2000-gebied Kampina vormt verdroging een belangrijk knelpunt, naast de aanvoer van voedingsstoffen door ganzen naar de vennen. Beheermaatregelen in het gebied zouden dus op zijn plaats zijn. Maar nee, onder het provinciale motto ‘alle beetjes helpen’ krijgt de (mogelijke) stikstofdepositie van buiten het gebied de hoofdrol toegemeten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Uit dit alles wordt duidelijk dat sluiting van de vijf pluimveehouderijen geen aantoonbaar positief effect op de natuur zal hebben en dat dit dus een disproportionele maatregel is. Bij mijn weten zijn al deze punten niet door de provincie ingebracht bij de rechtbank. Hoe verbazingwekkend is het dan dat Vollenbroek zijn zin krijgt?</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="3067971725" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Om het wat breder te trekken: in de medische wetenschap wordt algemeen aanvaard dat alleen een juiste diagnose tot een goede behandeling van een ziekte kan leiden. De arts luistert naar de klachten van een patiënt, doet lichamelijk onderzoek en indien nodig aanvullend diagnostisch onderzoek en bepaalt dan de behandelmethode.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Voor de natuur, die volgens een wijdverbreide mening ‘op omvallen’ staat, zou hetzelfde schema moeten worden toegepast. Het beleid moet niet gebaseerd zijn op computermodellen, maar op natuurmonitoring (het feitelijk van jaar op jaar volgen van de ontwikkelingen) en waar nodig aanvullend bodemonderzoek. En daarop dan een behandelmethode baseren. De vorige staatssecretaris voor natuur Jean Rummenie (BBB) had daar oog voor. Helaas was zijn termijn te kort.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Uitgebreid bodemonderzoek</h2>



<p class="wp-block-paragraph">We zitten nu opgescheept met een bewindspersoon die verder borduurt op het stramien van voormalig stikstofminister Christianne van der Wal (Rutte IV) en die &#8211; om in medische termen te blijven &#8211; nog steeds aderlating toepast, het probate ‘geneesmiddel’ tegen alle kwalen uit vroeger eeuwen. Zie het plan van Van Essen voor uniforme bufferzones van 500 tot 1000 meter rond Natura2000-gebieden. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Inmiddels is er zoveel meer bekend over alle factoren die van invloed zijn op de staat van de natuur. Stikstof is daar één van, maar in de meeste gevallen zeker niet de belangrijkste.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Stichting Agrifacts heeft in een groot aantal natuurgebieden uitgebreid bodemonderzoek laten doen. De resultaten daarvan worden binnenkort bekend. Het had op de weg van het ministerie gelegen om zelf zulke onderzoeken te initiëren, maar hopelijk neemt de minister kennis van de resultaten van dit particuliere initiatief.</p>



<h2 class="wp-block-heading">De Stikstoffuik 2.0</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Ook lijkt mij het lezen van <em><a href="https://www.wyniasweek.nl/product/de-stikstoffuik-2-0/" data-type="link" data-id="https://www.wyniasweek.nl/product/de-stikstoffuik-2-0/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">De stikstoffuik 2.0</a></em> van Arnout Jaspers en het onbetwiste rapport van de Wageningse (stikstof)wetenschappers <em><a href="https://research.wur.nl/en/publications/de-nederlandse-stikstofcrisis-van-verwarring-naar-verbinding/" data-type="link" data-id="https://research.wur.nl/en/publications/de-nederlandse-stikstofcrisis-van-verwarring-naar-verbinding/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Van verwarring naar verbinding</a></em> verplichte kost voor Van Essen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Komt hij niet tot inkeer, dan is het wachten op betere tijden en (na verkiezingen) nieuwe bewindspersonen die wél na een goede diagnose tot een adequaat natuurbeleid kunnen komen &#8211; zonder rigoureuze kaalslag van de boerenstand.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a id="_Hlk238464218"></a><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> verschijnt 156 keer per jaar en wordt </em><strong><em>volledig mogelijk gemaakt</em></strong><em> door de donateurs. Doet u mee? </em><strong><em><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/" data-type="link" data-id="www.wyniasweek.nl/doneren/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Doneren kan zo</a></em></strong><em>. </em><strong><em>Hartelijk dank!</em></strong></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/hoe-vijf-brabantse-veehouders-de-prijs-betalen-voor-malafide-natuurbeleid/">Hoe vijf Brabantse pluimveehouders de prijs betalen voor malafide natuurbeleid</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Schepel-27-augustus-2026-NIEUW-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Schepel-27-augustus-2026-NIEUW-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Schepel-27-augustus-2026-NIEUW.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Schepel-27-augustus-2026-NIEUW-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Schepel-27-augustus-2026-NIEUW-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Schepel-27-augustus-2026-NIEUW.jpg" length="70599" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Arnout Jaspers over zijn nieuwe boek De Stikstoffuik 2.0: ‘Stop met het heilig verklaren van willekeurige stukjes wensnatuur’</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/arnout-jaspers-over-zijn-nieuwe-boek-de-stikstoffuik-2-0-stop-met-het-heilig-verklaren-van-willekeurige-stukjes-wensnatuur/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-08-15</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Arnout Jaspers]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 15 Aug 2026 03:54:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Klimaat]]></category>
		<category><![CDATA[Milieu]]></category>
		<category><![CDATA[Natuur]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=89745</guid>

					<description><![CDATA[<p>Deze week komt er een update uit van ‘De Stikstoffuik’, je bestseller uit 2023. Waarom? ‘Na het enorme succes van De Stikstoffuik in het voorjaar van 2023 heb ik serieus gedacht dat dit het soort boek was dat zichzelf overbodig kan maken. Kort daarop viel het kabinet-Rutte IV, primair over migratie, maar de stagnatie op [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/arnout-jaspers-over-zijn-nieuwe-boek-de-stikstoffuik-2-0-stop-met-het-heilig-verklaren-van-willekeurige-stukjes-wensnatuur/">Arnout Jaspers over zijn nieuwe boek De Stikstoffuik 2.0: ‘Stop met het heilig verklaren van willekeurige stukjes wensnatuur’</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>Deze week komt er een update uit van ‘De Stikstoffuik’, je bestseller uit 2023. Waarom?</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Na het enorme succes van <em>De Stikstoffuik</em> in het voorjaar van 2023 heb ik serieus gedacht dat dit het soort boek was dat zichzelf overbodig kan maken. Kort daarop viel het kabinet-Rutte IV, primair over migratie, maar de stagnatie op het onderwerp stikstof speelde mee.</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Het heeft er even op geleken dat de politiek deze kritiek op het heersende stikstofnarratief, die insloeg als een bom, breed tot zich door laten zou laten dringen. Politici hebben in de Tweede Kamer met het boek staan zwaaien naar stikstofminister Christianne van der Wal. Uiteraard zouden GroenLinks, PvdA en D66 niet voor rede vatbaar zijn, maar CDA en VVD hadden in die demissionaire periode een groot verschil kunnen maken. Ze hadden met BBB en andere partijen een meerderheid kunnen smeden om het beleid radicaal om te gooien. Dan waren we uit de stikstoffuik ontsnapt en had het boek kunnen worden bijgezet in het archief. Daar is niets van terecht gekomen, dus helaas heeft <em>De Stikstoffuik</em> nog niets van zijn urgentie verloren.’</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>Maar het kabinet-Schoof wilde toch wel het roer omgooien op stikstof?</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph">‘De BBB-bewindslieden hebben dat geprobeerd, maar door alle obstructie, ook van partijen binnen de eigen coalitie, is er toen weinig tot niets bereikt. CDA en VVD hebben zich zowel in het kabinet-Schoof als nu in het kabinet-Jetten qua stikstof opgesteld als de handtas van D66. Het stikstofbeleid is in wezen al drie kabinetten lang D66-beleid. Met het plan van Van Essen breekt voor Nederland de volgende Groundhog Day aan: opnieuw worden aan de landbouw onmogelijke eisen gesteld die moeten leiden tot een drastische krimp van de sector. En waarvoor: om een stel snippers stikstofovergevoelige wensnatuur van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer in stand te houden. Die dragen trouwens niets bij aan de biodiversiteit van Europa als geheel.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘De ruggengraatloze middenpartijen CDA en VVD schijnen nog altijd niet te beseffen welke enorme maatschappelijke en economische schade dit aanricht. Die geloven – of ze doen alsof – in het sprookje van D66 en PRO dat je de landbouw een nieuw, ‘biologisch’ verdienmodel kan opdringen met lagere productie en hogere productiekosten, omdat de burger graag 20 procent meer betaalt voor voedsel van eigen grond. Wat kan daar nou mis mee gaan, als die Nederlandse waar in het schap van de supermarkt naast goedkope import uit onze EU-buurlanden ligt?’ </p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>We gaan het zo meteen over De Stikstoffuik 2.0 hebben, maar eerst: hoe kijk je terug op die periode na de eerste publicatie?</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Het is maar weinig wetenschapsjournalisten gegeven om zo’n hype te veroorzaken. Sterker nog, ik denk dat dit in Nederland nooit eerder gebeurd is. Vlak na m’n eerste tv-optreden, bij <em>WNL op Zondag</em>, begonnen de bestellingen voor het boek binnen te stromen bij uitgeverij Blauwburgwal, en die moest in de weken daarna alle zeilen bijzetten om de honderden bestellingen per dag te verwerken. <em>De Stikstoffuik</em> schoot naar de toppositie op de Nederlandse bestsellerslijst en bleef daar weken staan, een unicum voor zo’n non-fictieboek.</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Daaruit bleek hoe enorm de behoefte was aan een kritisch, maar wetenschappelijk onderbouwd verhaal over de zogenaamde “stikstofcrisis”, een verhaal dat je in de gevestigde media (NOS, <em>NRC</em>, <em>Volkskrant</em>, <em>Trouw</em>, <em>Follow the Money</em>, enz.) nooit te lezen kreeg. De journalistiek ligt op milieu en klimaat namelijk al decennia in de ideologische houdgreep van groen en links.</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Toen die media door het succes van <em>De Stikstoffuik </em>niet meer om het boek heen konden, was hun reactie voorspelbaar: ze produceerden lange stukken waarin critici alle ruimte kregen om het boek neer te sabelen en de auteur verdacht te maken, terwijl mij niets gevraagd werd. Niet één van deze media die tekeergingen tegen het boek hebben me om een interview gevraagd of aan wederhoor gedaan. Een ingezonden stuk waarin ik in ging op de kritiek in <em>de Volkskrant</em>, werd door hun opinieredactie geweigerd. Sommige “betere boekhandels” verbanden het boek uit hun schappen en weigerden zelfs het voor klanten te bestellen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Ik was door m’n ervaringen met klimaatjournalistiek en het staatsconformisme in de coronaperiode al niet erg onder de indruk van de mogelijkheid tot een open debat over zulke controversiële kwesties, maar ik had de ideologische verkramping van de reguliere, zogenaamd gezaghebbende media nog onderschat. Het is een vrij schokkend brevet van onvermogen voor de Nederlandse “kwaliteitsjournalistiek”.</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘En dan ben je ineens een bekende Nederlander, althans voor even, met alle gebruikelijke bijverschijnselen: vreemden die voor je deur staan omdat ze met je over stikstof willen praten. Uitgenodigd worden door ‘dansleraar’ Willem Engel voor zijn wappiecongres omdat die denkt dat je dan ook wel op zijn complottrein zult springen. Van alle haat en onzinnige verdachtmakingen op X en facebook lig ik geen seconde wakker &#8211; zodra ik in Thailand, waar ik tegenwoordig woon, mijn laptop dichtklap, zijn dat maar pixels op een scherm. Serieus te nemen bedreigingen zijn er ook niet geweest.  </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Pijnlijk vond ik wel alle mensen die mij belden omdat ze persoonlijk geraakt werden door deze stikstofwaanzin: veelal boeren die in de clinch lagen met de provincie of anderszins vreesden voor hun bedrijf. Die hoopten dat ik ze nuttige adviezen of zelfs hulp bij rechtszaken kon geven, maar als journalist kun je niet meer doen dan stukken of een boek schrijven, en dat had ik al gedaan. Daarna is het toch echt aan de politiek, en aan rechters, advocaten en bestuurders.’ </p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>En daarom is er nu De Stikstoffuik 2.0. Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen beide versies?</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Alles wat in de originele versie stond, staat ook in versie 2.0, maar waar nodig met geactualiseerde gegevens. Het is de basiskennis die je nodig hebt om zelf mee te kunnen denken en praten over stikstof in Nederland. Aan die basis is in wezen niets veranderd, noch aan het feit dat het Nederlandse stikstofbeleid op essentiële onderdelen niet wetenschappelijk onderbouwd is. Het wordt dan ook nog steeds nergens in Europa nagevolgd.  </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Maar in de drie jaar daarna is er politiek en juridisch op het gebied van stikstof van alles gebeurd. Er kwamen nieuwe rapporten uit van TNO, onafhankelijke denktanks en van bevlogen individuen die deze waanzin niet langer aan konden zien. Het is veelzeggend dat dit vaak gepensioneerde ecologen zijn: wie nog een carrière aan de universiteit of bij de overheid ambieert, moet zich niet tegen het heersende stikstofnarratief aan bemoeien. Binnenskamers zijn zulke zaken bespreekbaar, maar naar buiten toe moet het front gesloten blijven.</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Dat zet ik in versie 2.0 allemaal in context, en geef er duiding aan. Daarom is het boek anderhalf maal zo dik geworden. De politiek heeft de afgelopen drie jaar vooral machteloos gesparteld in de stikstoffuik. Veel belangrijker is, dat rechters &#8211; dat wil zeggen: de Raad van State en de rechtbank in Den Haag &#8211; de ene na de andere uitspraak gedaan hebben die de stikstoffuik alleen maar strakker hebben aangetrokken. </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="3067971725" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Waar het op neerkomt, is dat rechters milieuclubs als Greenpeace en MOB van Johan Vollenbroek alle gelegenheid hebben gegeven om hun agenda door te drukken. Het is onbegrijpelijk hoe de politiek zich hier zonder slag of stoot aan onderwerpt, onder aanheffen van de mantra dat nieuw beleid ‘juridisch houdbaar’ moet zijn. Politici durven op stikstof, milieu en klimaat bijna niks meer te doen uit angst dat de rechter weer <em>njet</em> zegt, waarna Groundhog Day opnieuw begint.’</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>Welk voortschrijdend inzicht heb je zelf ontleend aan de reacties en kritiek op de eerste versie van De Stikstoffuik?</strong></em></p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Ten eerste dat het boek inhoudelijk staat als een huis. Daar was ik bij publicatie uiteraard redelijk zeker van, maar als een legertje ideologisch gedreven tegenstanders allemaal tevergeefs proberen het onderuit te halen is dat een vrij straffe vorm van <em>peer-review.</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Wel ben ik met wijsheid achteraf steeds kritischer geworden op de Nederlandse rechter. In versie 1.0 vond ik de PAS-uitspraak van de Raad van State in 2019, waar alle ellende mee begon, nog te rechtvaardigen, omdat het PAS een systeem was om stikstofrechten uit te geven met een hypotheek op de toekomst. Ik noemde het PAS daarom ‘sjoemelsoftware’. Die term gebruik ik nu niet meer. Ik denk nu dat de Raad van State toen al het gezond verstand en het belang van Nederland had moeten laten prevaleren.</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Daarna zijn rechters op dit onderwerp steeds meer farizeeërs geworden, die onder het aanroepen van het voorzorgsbeginsel, de Europese Habitatrichtlijn en andere internationale verdragen het belang van Nederland compleet uit het oog verliezen. Politici zouden eens ruggengraat moeten tonen door zich uit te spreken tegen dit activisme van de Raad van State en de rechtbank in Den Haag (die de Urgenda en Greenpeace zaken doet). Dat is een enorm taboe, weet ik, van een vonnis mag je als politicus zogenaamd niks vinden, maar dat taboe moet overboord. Uiteindelijk is een vonnis ook maar een mening.’    </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Heb je een radicalere overtuiging gekregen als het gaat om stikstof?</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Ja, dat we frontaal de confrontatie met de Europese Commissie aan moeten gaan en tientallen Natura2000-gebieden hun status moeten ontnemen. Daar is geen legale procedure voor, maar er zijn legio voorbeelden van Europese regels die in Brussel soepel worden aangepast of genegeerd zodra een lidstaat echt dwars gaat liggen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘We hebben als Nederland een enorme fout gemaakt door rond de eeuwwisseling een stuk of honderd stikstofovergevoelige snippers natuur die Natura2000-status te geven. Het gaat nu vaak over piekbelasters: de 500 of 3000 boerenbedrijven die door hun stikstofdepositie het meest schadelijk zouden zijn voor die gebiedjes. Ik draai de zaak om: die snippers wensnatuur zijn ecologische piekbelasters, want ze veroorzaken een enorme maatschappelijke schade die in geen verhouding staat tot hun natuurwaarde. Een lapje “herstellend hoogveen” zo groot als een tennisbaan kan 25 kilometer in de omtrek bedrijven failliet laten gaan en alle culturele of sportieve evenementen onmogelijk maken. Terwijl veel mensen nog steeds geloven dat dit stikstofbeleid nodig is om de Veluwe of de Waddenzee van de ondergang te redden.</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Je kunt plannen maken totdat je 1 mol weegt om de pijn van de stikstofwaanzin anders te verdelen of te verzachten, maar de kern van de zaak blijft dat die snippers wensnatuur in een dichtbevolkt, geïndustrialiseerd en hoogproductief landbouwland nauwelijks te handhaven zijn. Daarom moeten we van die ecologische piekbelasters af.’</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="800" height="400" src="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/jaspers1.jpg" alt="" class="wp-image-89738" srcset="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/jaspers1.jpg 800w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/jaspers1-300x150.jpg 300w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/jaspers1-768x384.jpg 768w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/jaspers1-600x300.jpg 600w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Arnout Jaspers’ nieuwe boek</em><strong><em> <a href="https://www.blauwburgwal.nl/product/de-stikstoffuik-2-0/">De Stikstoffuik 2.0. De giftige coalitie van politici, rechters en eco-drammers</a></em></strong><em> (176 pagina’s, € 21,50) is in iedere (online) boekhandel te koop &#8211; en uiteraard ook bij</em> <strong><em><a href="https://www.blauwburgwal.nl/product/de-stikstoffuik-2-0/">Uitgeverij Blauwburgwal</a></em>. </strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> verschijnt 156 keer per jaar en wordt </em><strong><em>volledig mogelijk gemaakt</em></strong><em> door de donateurs. Doet u mee? </em><a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/"><strong><em>Doneren kan zo</em></strong><em>.</em></a><em> </em><strong><em>Hartelijk dank!</em></strong></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/arnout-jaspers-over-zijn-nieuwe-boek-de-stikstoffuik-2-0-stop-met-het-heilig-verklaren-van-willekeurige-stukjes-wensnatuur/">Arnout Jaspers over zijn nieuwe boek De Stikstoffuik 2.0: ‘Stop met het heilig verklaren van willekeurige stukjes wensnatuur’</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Jaspers-15-augustus-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Jaspers-15-augustus-2026-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Jaspers-15-augustus-2026.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Jaspers-15-augustus-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Jaspers-15-augustus-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/WW-Jaspers-15-augustus-2026.jpg" length="105466" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Wat bezielt de malle Raad van State in het stikstofdrama? Of willen ze alleen maar veehouders van hun erf jagen?</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/wat-bezielt-de-malle-raad-van-state-in-het-stikstofdrama-of-willen-ze-alleen-maar-veehouders-van-hun-erf-jagen/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-07-18</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Arnout Jaspers]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 18 Jul 2026 03:50:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Stikstof]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=87596</guid>

					<description><![CDATA[<p>Ik ben bezig met een update van De Stikstoffuik. Sinds het boek drie jaar geleden een bestseller werd (‘een zakbijbeltje voor rechtse stikstofontkenners’, volgens kwaliteitsmedium de Volkskrant) is er veel gebeurd, al is er in wezen bedroevend weinig veranderd. Stikstofminister Christianne van der Wal met haar stikstofkaart en ‘woest aantrekkelijke’ uitkoopregeling verdween met het kabinet-Rutte [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/wat-bezielt-de-malle-raad-van-state-in-het-stikstofdrama-of-willen-ze-alleen-maar-veehouders-van-hun-erf-jagen/">Wat bezielt de malle Raad van State in het stikstofdrama? Of willen ze alleen maar veehouders van hun erf jagen?</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Ik ben bezig met een update van <em>De Stikstoffuik</em>. Sinds het boek drie jaar geleden een bestseller werd (‘een zakbijbeltje voor rechtse stikstofontkenners’, volgens kwaliteitsmedium <em>de Volkskrant</em>) is er veel gebeurd, al is er in wezen bedroevend weinig veranderd. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Stikstofminister Christianne van der Wal met haar stikstofkaart en ‘woest aantrekkelijke’ uitkoopregeling verdween met het kabinet-Rutte IV van het toneel. Het kabinet-Schoof mocht met landbouwminister Femke Wiersma even vergeefse hoop wekken dat er echt iets ging veranderen en viel toen ook uit elkaar. Nu zitten we met het kabinet-Jetten en landbouwminister Jaimi van Essen, die gewoon weer een plan heeft met een stikstofkaart en het uitbenen van de landbouwsector.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Wat blijft is de obsessie met stikstof in het natuurbeschermingsbeleid, de dictatuur van stikstofrekenprogramma Aerius en de wurggreep van de Raad van State op de politiek. Die wurggreep is de afgelopen drie jaar alleen maar strakker aangezet, wat een belangrijke reden is voor deze update.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Frisse tegenzin</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Daartoe moest ik me dus met frisse tegenzin zetten aan iets wat ik mezelf eigenlijk had beloofd nooit meer te doen: het lezen van vonnissen van de Raad van State. Ik heb meer in het algemeen een weerzin tegen juridische teksten die me bijna fysiek onwel maakt. Zoals sommige mensen meteen niet lekker worden zodra ze in een rijdende auto een boek gaan lezen, word ik niet goed van het lezen van juridisch proza.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Noem het voor mijn part een jeugdtrauma: als student natuurkunde hielp ik soms m’n toenmalige vriendin, eerstejaars rechten, met haar opdrachten civiel recht. Dat ging toen nog op een mechanische typmachine. Terwijl het later en later op de avond werd, zat ik, terwijl zij dicteerde, pagina’s geestdodende meuk uit te typen: artikel 6, lid 4 stelt dat&#8230; maar volgens Pitlo (1971) Duinenmars-arrest, artikel 9, lid 4 sub c voorziet tussenvonnis van de Hoge Raad 340187A2 niet in… Oh shit, dat moet zijn 3400187A2, waar is de typex? Het moet wel echte liefde geweest zijn, dat ik dat er voor over had.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De Nederlandse stikstofregelgeving met alles wat daar aan vastzit heb ik meer dan eens een gekkenhuis genoemd, en met de twee vonnissen van de Raad van State waar het vandaag over gaat, betreden we echt de Gesloten Afdeling van dat gekkenhuis. We waren al in een omgeving waar de patiënten geloven in het waansysteem dat elke gram stikstofdepositie boven de Kritische Depositiewaarde (KDW) schadelijk is voor de natuur in een Natura2000-gebied, en dat het rekenprogramma Aerius de bijdrage van een individueel bedrijf aan die stikstofdepositie tot op 0,07 gram (0,005 mol) nauwkeurig kan berekenen (wat allebei in de rationale buitenwereld bewezen niet waar is).</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar in december 2024 meende de Raad van State dit waansysteem nog een slag te moeten verergeren door intern salderen in de voortoets te verbieden, en voor intern salderen in de passende beoordeling de eis van additionaliteit te stellen. Ik neem aan dat dit voor u onbegrijpelijk jargon is, maar wanhoop niet, we leggen dit uit aan de hand van een concreet voorbeeld.</p>



<p class="wp-block-paragraph">(Het tweede vonnis, in januari 2026, verbreedt slechts de reikwijdte van het eerste vonnis. Dat ging alleen over concrete projecten, zoals de nieuwbouw van een stal. In het tweede vonnis kondigde de Raad van State af, dat dit alles ook geldt voor complete gemeentelijke bestemmingsplannen, bijvoorbeeld een nieuwe woonwijk). </p>



<p class="wp-block-paragraph">Stel, er is een boer, Jan de Boer, die op een paar kilometer van de rand van de Veluwe al decennia twee stallen heeft met tachtig koeien. Volgens Aerius veroorzaakt dat, zeg, drie gram stikstofdepositie (per hectare per jaar) op een klein deel van de Veluwe, een Natura2000-gebied waar de KDW flink wordt overschreden. Hij heeft daarvoor een vergunning en doet niets illegaals. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Snelle procedure</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Nu is De Boer van goede wil, en wil graag bijdragen aan het verminderen van het stikstofprobleem als dat modernisering van zijn bedrijf niet in de weg zit. Zijn plan is om uit te breiden naar honderd koeien, maar door die te huisvesten in technisch geavanceerde stallen die de stikstofuitstoot drastisch verminderen, veroorzaakt hij na de renovatie nog maar twee gram depositie. Dit alles opnieuw met de zegen van Aerius. De overschrijding van de KDW op de Veluwe neemt hierdoor af, De Boer kan &#8211; op eigen kosten &#8211; uitbreiden, het kost de Staat niets, wat kan daar tegen zijn?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tot december 2024 kon je inderdaad op deze manier intern salderen: hetzelfde bedrijf dat eerst drie gram stikstofdepositie veroorzaakte, veroorzaakt na de renovatie op dezelfde plek nog maar twee gram, 3-2 = 1, de situatie verbetert, dus De Boer hoeft geen nieuwe vergunning aan te vragen. Dit was een vrij snelle procedure zonder uitgebreide rapportage en gedoe bij de rechter, de zogeheten voortoets. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Je kon er dus op wachten tot Johan Vollenbroek en andere milieuobstructieclubs dit gingen aanvechten, en voilà, ze kregen gehoor: in december 2024 zegt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State: ‘De Afdeling ziet reden om het kader te wijzigen.’ Waarop zij iets doen wat neerkomt op een eigenmachtige wetswijziging: ze verbieden intern salderen in de voortoets.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">In concreto: zodra De Boer zijn oude stallen sloopt, verliest hij de vergunning die drie gram depositie op de Veluwe toestond. Vervolgens bouwt De Boer op dezelfde plek nieuwe stallen die twee gram depositie veroorzaken, maar het systeem leidt aan verplicht geheugenverlies, en de KDW op de Veluwe wordt al overschreden, dus geldt de beruchte ondergrens van 0,07 gram (0,005 mol). Twee gram is meer dan 0,07 gram, dus moet een nieuwe vergunning worden aangevraagd, waar een passende beoordeling van het nieuwe project bij hoort.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De onschuldig klinkende term ‘passende beoordeling’ is een schrikbeeld voor ondernemers. De passende beoordeling voor het Tracébesluit ViA15 (de verbreding en doortrekking van de A15 bij Arnhem) duurde acht jaar en advocaten en consultancybureaus als Royal Haskoning hebben er miljoenen aan verdiend. Dat is een extreem voorbeeld, maar zelfs de passende beoordeling van een paar nieuwe stallen kan tienduizenden euro’s en vele maanden kosten, dus allicht zegt De Boer: als het zo moet, dan blijf ik wel gewoon drie gram stikstof deponeren vanuit mijn oude stallen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dit is nu juist het soort innovatie waar het stikstofplan van Van Essen zwaar op inzet om niet over te hoeven gaan tot boeren hun vergunning afpakken of ze gedwongen uitkopen. Maar over deze juridische tankgracht tegen innovatie rept het plan met geen woord. </p>



<h2 class="wp-block-heading">De eis van additionaliteit</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Maar stel nu dat De Boer diep in de buidel tast, de sprong waagt en een nieuwe vergunning aanvraagt. Vraag niet naar de logica, maar van de Raad van State mag intern salderen nog wel als dit gebeurt bij een passende beoordeling. Ok, dus dan mogen we wel het rekensommetje 3 -2 =1 maken, concluderen dat de situatie verbetert, zodat deze vergunning geen probleem kan zijn?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Nee, dat is veel te simpel (leren jullie leken het dan nooit?).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Die één gram stikstofwinst moet van de Raad van State namelijk voldoen aan de eis van additionaliteit. Dit houdt in, dat deze één gram stikstofwinst aantoonbaar bovenop al eerder geplande maatregelen moet komen om het desbetreffende Natura2000-gebied – hier dus de Veluwe – in ‘een goede staat van instandhouding’ te brengen. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Gesloten Afdeling</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Stel, de provincie Gelderland had al een prachtig plan met een heel pakket aan maatregelen om de staat van de natuur op de Veluwe te verbeteren, waaronder ook afspraken met allerlei bedrijven en instanties voor stikstofreductie.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De vergunningverlener &#8211; de gemeente waarin het bedrijf van de boer ligt &#8211; heeft dan een zogeheten vergewisplicht: die moet in alle beschikbare openbare bronnen checken of die één gram reductie van De Boer niet in het stikstofreductiepakket van de provincie voorkomt. Staat ergens in de kleine lettertjes van dat pakket dat, behalve op veel andere kleine reducties, ook op die één gram van De Boer gerekend was, dan is die één gram niet additioneel, dus mag hij niet intern salderen, dus krijgt hij geen vergunning, dus wordt die één gram reductie niet gerealiseerd. Hier zijn we tenslotte op de Gesloten Afdeling aangekomen bij de kamer met zelfmutilanten in dwangbuis.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het wordt nog gekker: niet alleen bepaalde de Raad van State eind 2023 met hun vonnis dat intern salderen in de voortoets voortaan niet meer mag, maar ook dat dit geldt met terugwerkende kracht tot 2020. Dus iedereen die tussen 2020 en eind 2023 een project heeft kunnen doen dankzij intern salderen, moet alsnog aan de passende beoordeling om een vergunning aan te vragen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Herhaling van het PAS-drama</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Dit is een herhaling van het drama met de PAS-melders: ook die hadden zich keurig aan de toen geldende wet gehouden, maar met hun PAS-uitspraak in 2019 verklaarde de Raad van State duizenden boeren die tussen 2014 en 2019 van deze systematiek gebruik maakten achteraf tot illegale sjoemelaar en een potentiële prooi voor Johan Vollenbroek. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Zoals wel vaker vraag je je af: wat bezielt de Raad van State, tenzij het ze er alleen maar om te doen is om de veeteelt te decimeren? En waarom pikken we als land dat de Raad van State zich een dergelijk mandaat toe-eigent?</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> verschijnt 156 keer per jaar en wordt </em><strong><em>volledig mogelijk gemaakt</em></strong><em> door de donateurs. Doet u mee? </em><strong><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/" data-type="link" data-id="www.wyniasweek.nl/doneren/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em>Doneren kan zo</em></a></strong><em><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/" data-type="link" data-id="www.wyniasweek.nl/doneren/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">.</a> </em><strong><em>Hartelijk dank!</em></strong><em> </em></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/wat-bezielt-de-malle-raad-van-state-in-het-stikstofdrama-of-willen-ze-alleen-maar-veehouders-van-hun-erf-jagen/">Wat bezielt de malle Raad van State in het stikstofdrama? Of willen ze alleen maar veehouders van hun erf jagen?</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-18-juli-2026-BEELD-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-18-juli-2026-BEELD-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-18-juli-2026-BEELD.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-18-juli-2026-BEELD-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-18-juli-2026-BEELD-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-18-juli-2026-BEELD.jpg" length="23373" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>De wensnatuur in Nederland moet aan veel te veel eisen voldoen &#8211; en zal dus altijd zakken voor haar eindexamen</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/de-wensnatuur-in-nederland-moet-aan-veel-te-veel-eisen-voldoen-en-zal-dus-altijd-zakken-voor-haar-eindexamen/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-07-04</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Arnout Jaspers]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 04 Jul 2026 03:54:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Klimaat]]></category>
		<category><![CDATA[Milieu]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstof]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=86639</guid>

					<description><![CDATA[<p>Een nieuw kabinet, een nieuw plan, het is weer stikstof Groundhog Day in de Tweede Kamer. In veel opzichten zou een update van De Stikstoffuik nu, na drie jaar, niet méér om het lijf hoeven hebben dan de naam van de toenmalige minister Christianne van der Wal vervangen door die van Jaimi van Essen. Een [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/de-wensnatuur-in-nederland-moet-aan-veel-te-veel-eisen-voldoen-en-zal-dus-altijd-zakken-voor-haar-eindexamen/">De wensnatuur in Nederland moet aan veel te veel eisen voldoen &#8211; en zal dus altijd zakken voor haar eindexamen</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Een nieuw kabinet, een nieuw plan, het is weer stikstof <em>Groundhog Day</em> in de Tweede Kamer. In veel opzichten zou een update van <em><a href="https://www.wyniasweek.nl/product/de-stikstoffuik/">De Stikstoffuik</a></em> nu, na drie jaar, niet méér om het lijf hoeven hebben dan de naam van de toenmalige minister Christianne van der Wal vervangen door die van Jaimi van Essen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Een van de onvermijdelijk terugkerende discussiepunten is ‘de staat van de Nederlandse natuur’. Toen hadden we voor D66 aartsdemagoog Tjeerd de Groot in de Kamer die voortdurend riep: ‘de natuur staat op omvallen’ en ‘de natuur kan geen dag meer wachten’. Stukje perspectief: onlangs vertelde de recent gepensioneerde stikstofprofessor Wim de Vries in een hoorzitting van de Tweede Kamer dat als je alleen de stikstofdepositie reduceert, het in de desbetreffende Natura2000-gebieden vijftig tot honderd jaar kan duren eer je daar effect van ziet. De Vries zei ook dat stikstofreductie slechts ondersteunend werkt bij allerlei ander, veel dringender beheer dat maatwerk per Natura2000-gebied vergt.       </p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze Tjeerd de Groot is een tijdje geparkeerd geweest in een vage sinecure als <em>senior fellow</em> bij het Instituut Bestuurskunde van de Universiteit Leiden, maar is nu weer helemaal terug als directeur van de Waddenvereniging, met speciale focus op ‘natuurherstel van de Waddenzee’.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Spraakverwarring</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In de Tweede Kamer ontstond vorige week hardnekkige spraakverwarring over die ‘staat van instandhouding’ van de Natura2000-gebieden. Lidewij de Vos, fractievoorzitter van Forum voor Democratie, stelde dat 80 procent van deze gebieden volgens gegevens die het ministerie zelf naar Brussel stuurde, in goede of uitstekende staat verkeert. De minister reageerde vol ongeloof, en stelde daar tegenover dat het met 80 procent van de natuur in Nederland juist slecht gaat. Na een partijtje welles-nietes beloofde de minister ‘binnen twee weken’ met een onderbouwing van zijn cijfers te komen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Je zou denken dat De Vos en Van Essen niet allebei gelijk kunnen hebben, maar dan heeft u een heel simplistisch beeld van de ecologische rekenkunde. In hoofdstuk 3 van <em>De Stikstoffuik</em> kom ik ook op die 80 procent uit, op basis van de verplichte, zesjaarlijkse beoordeling van de ‘staat van instandhouding’ door de terreinbeheerders. 80 procent van het areaal kreeg toen het oordeel ‘positief’ of ‘stabiel’.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Wat nog meer afbreuk doet aan de status van stikstof als plaag voor de natuur: in een deel van de Natura2000-gebieden die het oordeel ‘negatief’ kregen, wordt de KDW niet overschreden (daar daalt dus niet te veel stikstof neer) en omgekeerd kreeg een deel van het gebied waarin de KDW wel overschreden werd, het oordeel positief of stabiel.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Uiteindelijk kom ik uit op naar schatting slechts 300 vierkante kilometer natuur die het oordeel ‘negatief’ kreeg en waar de KDW overschreden wordt. Dat is 4,4 procent van het totale areaal aan beschermd natuurgebied. Dat is de ware omvang van de ‘verstikkende deken’ die volgens de huisecologen van het ministerie van LVVN over Nederland ligt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar waarom heeft de minister dan mogelijk ook gelijk? Omdat bovenstaande gaat over het areaal, dus over de oppervlakte. Voor ecologen is dat veel te simpel, die tellen de staat van instandhouding van habitats. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Een habitat is een type natuur dat in Nederland beschermwaardig geacht wordt, zoals ‘vochtige duinvalleien’ of ‘beuken-eikenbossen met hulst’. Voor elke habitat zijn een aantal typerende planten- en diersoorten voorgeschreven die in zo’n gebied moeten voorkomen, anders krijgt het geen gunstige beoordeling. Ook komt vrijwel elke habitat in meerdere Natura2000-gebieden voor. Als in slechts één van die Natura2000-gebieden een paar van die soorten ontbreken, kan dat hele habitat al het oordeel ‘ongunstig’ krijgen. Dat het in al die andere Natura2000-gebieden prima gaat met die soorten, telt dus niet mee. Het is alsof een klas scholieren eindexamen doet, en als ook maar één van die kinderen twee onvoldoendes haalt en zakt, dan is de hele klas gezakt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Zo krijg je voor mekaar – volgens minister Van der Wal destijds – dat maar 12 procent van de habitats in een goede staat van instandhouding verkeert.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Bestuurlijke incest</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De manier waarop provincies en grote terreinbeheerders (Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten) hun eigen vlees keuren komt neer op bestuurlijke incest. Ze hebben er alle belang bij om doemverhalen over hun eigen natuurgebieden te verspreiden, want dan pas gaan de landelijke subsidiekranen open.       </p>



<p class="wp-block-paragraph">Dat is overduidelijk als je kijkt hoe de provinciale Natuurdoelanalyses (NDA’s) tot stand komen, op grond waarvan provincies geld kunnen claimen uit het Stikstoffonds, dat in Van der Wals tijd <a href="https://www.wyniasweek.nl/de-natuurdoelanalyses-van-de-provincies-zijn-een-politieke-farce/">24,3 miljard euro groot was, en nu 20 miljard</a>. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Zelfs de Ecologische Autoriteit (een club vol geestverwanten van Jetten c.s.) vindt die NDA’s kwalitatief onder de maat, maar toch gelden die als maatstaf voor hoe de natuur ervoor staat. Meest flagrante boekhoudtruc: als een bepaald gegeven over een gebied ontbreekt, krijgt dat gegeven automatisch code rood. Bijvoorbeeld: als nergens in de Biesbosch de verzuring van de bodem door stikstof gemeten is, krijgt de bodem in de hele Biesbosch het oordeel ‘ernstig verzuurd door stikstof’. Dit is schering en inslag in al die NDA’s.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Wie echte data tegenover deze ambtelijke luchtfietserij plaatst, wordt verdacht gemaakt en doodgezwegen door de ‘officiële’ ecologen en hun willige actievoerders. Dat overkwam onder andere Henri Prins, die na zijn pensionering als ecoloog aan de Wageningse universiteit het verspreidingsgebied van alle 521 typerende habitatsoorten in kaart bracht, en <a href="https://www.wyniasweek.nl/het-waanbeeld-van-nederland-stikstofhel-moet-overeind-blijven-ongeacht-de-feiten/">puur op grond van die data concludeerde</a> dat het met 88 procent van deze soorten goed of prima gaat.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Alweer veel te simpel, volgens de stikstofecologen: die beoordelen typerende soorten per habitat en concluderen dan dat het met slechts 26 procent van deze soorten goed genoeg gaat.  </p>



<h2 class="wp-block-heading">Waddenzee op omvallen? </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Hoe staat het ervoor met het op één na grootste – en internationaal verreweg belangrijkste &#8211; Natura2000-gebied, de Waddenzee? Die is niet stikstofgevoelig, de ‘verstikkende deken’ wordt daar tweemaal daags weggespoeld door de getijden vanuit de Noordzee, dus daar zal het dan toch wel meevallen? </p>



<p class="wp-block-paragraph">Onder de bezielende leiding van Tjeerd de Groot produceerde de Waddenvereniging onlangs een rapport dat nog creatiever is dan die NDA’s, dus u raadt het al: <a href="https://www.wyniasweek.nl/het-mag-niet-goed-gaan-met-de-waddenzee-anders-komt-de-miljardenbusiness-van-de-ecolobby-in-gevaar/">de Waddenzee verkeert in een zeer zorgelijke toestand</a>. Staatsbosbeheer is de geesten rijp aan het maken om alle visserij en recreatie uit de Waddenzee te verbannen, want de Waddenzee staat op omvallen. Dat zijn nu nog mijn woorden, maar hou die Tjeerd de Groot in de gaten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Waar het op neerkomt: de wensnatuur in Nederland moet in zoveel vakken tegelijk goede cijfers halen, dat ze altijd zal zakken voor haar eindexamen.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="https://www.blauwburgwal.nl/product/de-stikstoffuik/" target="_blank" rel=" noreferrer noopener"><img decoding="async" width="600" height="340" src="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/02/ArnoutJaspers-25-2-23.jpg" alt="" class="wp-image-38937" srcset="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/02/ArnoutJaspers-25-2-23.jpg 600w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/02/ArnoutJaspers-25-2-23-300x170.jpg 300w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><a target="_blank" href="https://www.wyniasweek.nl/author/arnoutjaspers/"><strong><em>Arnout Jaspers</em></strong></a>&nbsp;<em>is wetenschapsjournalist, columnist van Wynia’s Week en schrijver van onder meer de bestseller&nbsp;</em><strong><em>De Stikstoffuik</em></strong><em>. Zijn boek is overal te koop, zoals&nbsp;</em><a target="_blank" href="https://www.wyniasweek.nl/product/de-stikstoffuik/"><strong><em>HIER</em></strong></a><em>.&nbsp;</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, </em><strong><em>156 keer per jaar</em></strong><em>, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. </em><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em>Doet u (weer) mee?</em></a><em> Hartelijk dank! </em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/de-wensnatuur-in-nederland-moet-aan-veel-te-veel-eisen-voldoen-en-zal-dus-altijd-zakken-voor-haar-eindexamen/">De wensnatuur in Nederland moet aan veel te veel eisen voldoen &#8211; en zal dus altijd zakken voor haar eindexamen</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-4-juli-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-4-juli-2026-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-4-juli-2026.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-4-juli-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-4-juli-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/WW-Jaspers-4-juli-2026.jpg" length="59344" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Yeşilgöz en Bontenbal gaan Jetten waarschijnlijk zijn zin geven over stikstof. Dat is desastreus nieuws voor Nederland</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/yesilgoz-en-bontenbal-gaan-jetten-waarschijnlijk-zijn-zin-geven-over-stikstof-dat-is-desastreus-nieuws-voor-nederland/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-01-17</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Arnout Jaspers]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 17 Jan 2026 04:54:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Kabinetsformatie]]></category>
		<category><![CDATA[Klimaat]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=77230</guid>

					<description><![CDATA[<p>‘Een nieuwe wetenschappelijke waarheid raakt niet algemeen geaccepteerd doordat zijn tegenstanders overtuigd worden en zich bekeerd verklaren, maar veeleer doordat die tegenstanders geleidelijk uitsterven en de opgroeiende generatie van het begin af aan met die waarheid vertrouwd gemaakt is.’ Dit citaat is van Max Planck, de aartsvader van de quantumtheorie. Hij leefde lang genoeg – [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/yesilgoz-en-bontenbal-gaan-jetten-waarschijnlijk-zijn-zin-geven-over-stikstof-dat-is-desastreus-nieuws-voor-nederland/">Yeşilgöz en Bontenbal gaan Jetten waarschijnlijk zijn zin geven over stikstof. Dat is desastreus nieuws voor Nederland</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">‘Een nieuwe wetenschappelijke waarheid raakt niet algemeen geaccepteerd doordat zijn tegenstanders overtuigd worden en zich bekeerd verklaren, maar veeleer doordat die tegenstanders geleidelijk uitsterven en de opgroeiende generatie van het begin af aan met die waarheid vertrouwd gemaakt is.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dit citaat is van Max Planck, de aartsvader van de quantumtheorie. Hij leefde lang genoeg – tot 1947 – om deze theorie, die nu de basis van bijna alle moderne natuurkunde vormt, tot volle wasdom te zien komen. Dat was te danken aan genieën als Albert Einstein, Wolfgang Pauli, Erwin Schrödinger, Paul Dirac en Niels Bohr. Maar hij moest ook constateren dat veel van zijn leeftijdsgenoten in de fysica de quantumtheorie en de schijnbaar paradoxale consequenties ervan nooit geaccepteerd hebben.&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">De Dilbert-versie van Plancks observatie is: ‘wetenschap vordert met één stap per begrafenis’. In de politiek ligt het genuanceerder: politici geven op belangrijke punten evenmin ooit toe dat ze er finaal naast zaten, maar politieke levens eindigen niet per se in het graf.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Monumentaal fiasco</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In <a href="http://partnerprogramma.bol.com/click/click?p=1&amp;t=url&amp;s=1434258&amp;url=https://www.bol.com/nl/nl/p/vrijheid/9300000179166048/&amp;f=txl">haar memoires uit 2024</a> verdedigt Angela Merkel, de bondskanselier die Duitsland de desastreuze <em>Energiewende</em> oplegde, nog altijd het afschakelen en ontmantelen van tientallen perfect werkende kerncentrales. Het is het meest extreme geval van kapitaalvernietiging uit de industriële geschiedenis, en dat puur vanwege de illusoire angst dat een van die kerncentrales zou ontploffen. Daardoor heeft Duitsland nu, ondanks import van grote hoeveelheden kernstroom uit Frankrijk, veel hogere stroomprijzen en het stoot veel meer CO2 per kilowattuur uit dan al haar buurlanden.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het heeft vijf jaar geduurd, maar onlangs gaf de huidige bondskanselier en Merkels christendemocratische Friedrich Merz, voor het eerst toe wat <a href="https://x.com/clashreport/status/2011687275340726587" target="_blank" rel="noreferrer noopener">een monumentaal fiasco</a> die <em>Energiewende</em> is. Merz’ oplossing: snel gascentrales bijbouwen. Merkel is politiek overleden, maar Duitsland zal nog decennia met de brokken zitten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Nederland heeft een relatief net zo groot politiek lijk in de kast: stikstof. Hoe lang moet het nog duren, voordat Dilan Yeşilgöz (VVD) toegeeft dat haar politiek overleden partijgenoot Christiane van der Wal er finaal naast zat? Van der Wal heeft het allemaal niet zelf verzonnen, maar onder haar bewind is het hele waansysteem met z’n onhaalbare stikstofdoelen alleen maar verder ingegraven geraakt in alle bestuurslagen, instituties en jurisprudentie.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">De politiek heeft ooit, in haar onpeilbare stommiteit, juridisch afdwingbare stikstofdoelen op een exact tijdpad in de Omgevingswet gezet. In 2030 moet 50 procent van het stikstofgevoelige Natura2000-gebied voldoen aan de maximum norm voor stikstofneerslag (de Kritische DepositieWaarde, KDW), en in 2035 74 procent. Het uiteindelijke doel is 100 procent onder de KDW, maar dat is onmogelijk zonder dat ook al onze buurlanden hun stikstofuitstoot drastisch omlaag brengen &#8211; die dat absoluut niet van plan zijn. Niettemin ligt de politiek nu op koers om de helft van onze landbouw te liquideren om tenminste het stikstofdoel voor 2030 te halen. En dat alles vanwege de illusoire angst dat in Nederland ‘de natuur op omvallen staat’.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Helaas zitten nu bij de formatiebesprekingen voor het minderheidskabinet van D66, CDA en VVD vrij jonge mensen aan tafel, die nog een heel politiek leven voor zich hebben. Net zoals de afkeer van kerncentrales bij een generatie van Duitse politici zo ongeveer in het DNA zat, ongeacht de feiten, zo is in Nederland een generatie politici opgeklommen naar het centrum van de macht die niet beter weet dan dat natuur en milieu in Nederland door stikstof op de rand van de afgrond staan. Alles moet wijken om te voorkomen dat die daar in vallen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Hopeloos geval</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Rob Jetten is wat dat betreft een hopeloos geval, iemand die de dogma’s van D66 met de paplepel ingegoten heeft gekregen en zich daar nooit meer van zal kunnen bevrijden. Raadselachtiger is waarom ook Henri Bontenbal van het CDA en Yeşilgöz nooit openlijk afstand hebben genomen van die heilig verklaarde stikstofdoelen. We weten natuurlijk niet hoe het gesprek tussen die drie over stikstof momenteel verloopt, maar alles wat Bontenbal en Yeşilgöz in het openbaar over stikstof gezegd hebben, wijst er op dat ze Jetten in wezen zijn zin gaan geven. Weliswaar zeggen ze allebei af te willen van de knellende KDW’s, en in plaats daarvan de totale stikstofuitstoot van Nederland te willen reduceren (dus niet de stikstofdepositie op Natura2000-gebieden zoals berekend door computermodel Aerius).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar let op: die uitstootreductie moet ‘geborgd’ zijn en ‘juridisch houdbaar’. Met andere woorden: er komen ook in een eventuele nieuwe wet reductiedoelen die in een met name genoemd jaar gehaald moeten worden. Zo haal je je dus dezelfde ellende (lees: juridische procedures door Greenpeace en Johan Vollenbroek) op de hals als met die onhaalbare KDW’s. Bontenbal weigert dan ook uit te sluiten, dat er boeren gedwongen onteigend gaan worden om die nieuwe stikstofreductiedoelen te halen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Helemaal zot is, dat beiden ook het verhogen van de ondergrens naar 1 mol expliciet koppelen aan die geborgde stikstofreductie. Dat blijft niet bij woorden: de VVD-fractie blokkeerde onlangs inderdaad de 1 mol toen BBB-landbouwminister Wiersma dat voorstel naar de Kamer wilde sturen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Waarom is die koppeling onzin? Simpelweg omdat verhoging van die ondergrens naar 1 mol (=14 gram stikstof) een verwaarloosbare invloed zal hebben op de natuur, en dus los staat van stikstofreductie.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Als het gaat om Natura2000-gebieden die overbelast zijn met stikstof, gaat het in de praktijk om overschrijdingen van de KDW met 5, 10 tot wel 15 kilo (per hectare per jaar), dus honderden tot wel duizend mol. De ondergrens in Aerius is nu 0,005 mol (ofwel 0,07 gram).</p>



<h2 class="wp-block-heading">Onmeetbaar verschil</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Iedereen die binnen 25 kilometer van zo’n Natura2000-gebied iets wil ondernemen, moet door Aerius laten uitrekenen dat zijn activiteit minder dan 0,07 gram stikstofdepositie op dat gebied veroorzaakt, anders is een kostbare, tijdrovende en riskante vergunningsprocedure nodig.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Wetenschappelijk onomstreden is, dat zo’n onmeetbaar kleine hoeveelheid stikstof niks doet met de natuur. Nogal wiedes: zelfs de meest gevoelige plantjes merken echt geen verschil tussen 21.000 of 21.000,07 gram stikstofdepositie. Sterker nog, veel grotere hoeveelheden stikstof, zeker tot een kilo, maken ook vrijwel niks uit. Geen bioloog kan het verschil vaststellen tussen een stuk hoogveen met 21 of 22 kilo stikstofdepositie.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Daarom wilde Wiersma die rekenkundige ondergrens ophogen naar 1 mol. Vrijwel alle bouwprojecten en evenementen zitten met hun door Aerius berekende stikstofdepositie ruim onder die 1 mol, het is vaak zelfs minder dan 1 gram. Al zouden rond een overbelast Natura2000-gebied in één jaar drie woonwijken en twaalf windmolens gebouwd worden en vier wielerrondes gehouden, dan nog neemt de stikstofdepositie in dat ene jaar toe van, zeg, 21.000 gram tot 21.019 gram.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="3067971725" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">BBB en minister Wiersma willen aan deze idioterie een einde maken, en toch willen CDA en VVD hier alleen aan meewerken als eerst algemene stikstofreductiedoelen behaald worden. Concreet: eerst moet de stikstofdepositie op datzelfde Natura2000-gebied door landelijk beleid met kilo’s gedaald zijn, eer daar door bouwen of fietsen weer een paar grammetjes bij mogen. Volgens CDA en VVD garandeert dit de ‘juridische houdbaarheid’.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Inderdaad heeft de Raad van State meermaals in haar adviezen en vonnissen gezegd dat ze vast zullen houden aan de homeopathische ondergrens van 0,005 mol totdat het algemene stikstofreductiebeleid volgens hen voldoende resultaat heeft opgeleverd. Die ondergrens fungeert dus een collectieve straf van de Raad van State voor de hele samenleving, omdat die naar haar oordeel te weinig aan stikstofreductie doet.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Zeker twintig jaar lang kwam je in de Duitse politiek nergens – behalve bij extreem-rechts – als je niet op z’n minst lippendienst bewees aan de mantra dat kernenergie van de duivel is. In de Nederlandse politiek is op vergelijkbare wijze een politieke generatie opgegroeid, die de stikstofdoelen en dit machtsmisbruik door de Raad van State gewoon accepteert en zijn hele politieke handelingsperspectief daarop afstemt. Dat is waar al die borging en juridische houdbaarheid op neerkomen; met wetenschappelijke onderbouwing van beleid heeft dat niets meer te maken. En dat gaat hand in hand met een hele generatie bij de Raad van State ingestroomde raadsheren die dit als hun goed recht beschouwen. Net als de <em>Energiewende</em> veroorzaakt de al jaren durende stikstofwaanzin gigantische schade aan de samenleving, maar dat komt nooit in hun afwegingen voor.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Treurige toekomst</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Jetten is bestuurskundige, Yeşilgöz jurist, maar Bontenbal is van origine fysicus. Ooit was ik nog zo naïef om van politici met een gedegen bèta-achtergrond een grotere weerstand tegen modieuze en ideologische onzin te verwachten, een groter vermogen tot onafhankelijk denken, en meer afkeer van partijpolitiek. Dat geloof liep een zware deuk op toen chemicus Merkel zich vierkant achter de <em>Atomausstieg </em>van de <em>Grünen</em> opstelde om maar een regering te kunnen vormen. En we hadden in Nederland natuurlijk altijd al de aan de TU Delft afgestudeerde anti-kernenergieactivist Diederik Samsom.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Als vooruitgang zelfs in de fysica met één begrafenis tegelijk gaat, en we dus moeten wachten op echt nieuw beleid tot de politieke levens van deze partijleiders zijn uitgespeeld, dan gaat Nederland een treurige toekomst tegemoet. En niet alleen wat betreft stikstof.&nbsp;</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="http://partnerprogramma.bol.com/click/click?p=1&amp;t=url&amp;s=1434258&amp;url=https://www.bol.com/nl/nl/p/de-stikstoffuik/9300000142696987/&amp;f=txl" target="_blank" rel=" noreferrer noopener"><img decoding="async" width="600" height="340" src="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/01/image-2.jpeg" alt="" class="wp-image-77232" srcset="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/01/image-2.jpeg 600w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/01/image-2-300x170.jpeg 300w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" /></a></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Arnout Jaspers is auteur van de bestseller ‘De stikstoffuik. Politici in de ban van de ecolobby’. Het boek is verschenen bij Uitgeverij Blauwburgwal en is <strong><a href="http://partnerprogramma.bol.com/click/click?p=1&amp;t=url&amp;s=1434258&amp;url=https://www.bol.com/nl/nl/p/de-stikstoffuik/9300000142696987/&amp;f=txl" target="_blank" rel="noreferrer noopener">HIER</a></strong> te bestellen.</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> verschijnt 156 keer per jaar en wordt <strong>volledig mogelijk gemaakt</strong> door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? <strong><a href="http://www.wyniasweek.nl/doneren/">Doneren kan zo</a></strong>. <strong>Hartelijk dank!</strong> </em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/yesilgoz-en-bontenbal-gaan-jetten-waarschijnlijk-zijn-zin-geven-over-stikstof-dat-is-desastreus-nieuws-voor-nederland/">Yeşilgöz en Bontenbal gaan Jetten waarschijnlijk zijn zin geven over stikstof. Dat is desastreus nieuws voor Nederland</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/01/WW-Jaspers-17-januari-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/01/WW-Jaspers-17-januari-2026-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/01/WW-Jaspers-17-januari-2026.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/01/WW-Jaspers-17-januari-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/01/WW-Jaspers-17-januari-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/01/WW-Jaspers-17-januari-2026.jpg" length="51160" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Hoera: ook de piekbelaster kan nu definitief worden bijgezet in het rariteitenkabinet van de ‘stikstofcrisis’</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/hoera-ook-de-piekbelaster-kan-nu-definitief-worden-bijgezet-in-het-rariteitenkabinet-van-de-stikstofcrisis/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2023-09-16</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Arnout Jaspers]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 16 Sep 2023 04:52:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Klimaat]]></category>
		<category><![CDATA[Natuur]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstof]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=50686</guid>

					<description><![CDATA[<p>Al lang klinkt de roep om echte metingen van de stikstofdepositie, omdat het hele systeem van vergunningverlening en stikstoflockdowns berust op modelberekeningen met het inmiddels beruchte computersysteem Aerius. Nu liggen er de resultaten van een praktijkexperiment op Schiermonnikoog, en echte depositiemetingen rond twee melkveehouderijen. Die bevestigen wat deskundigen al jaren zeggen: Aerius kan de bijdrage [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/hoera-ook-de-piekbelaster-kan-nu-definitief-worden-bijgezet-in-het-rariteitenkabinet-van-de-stikstofcrisis/">Hoera: ook de piekbelaster kan nu definitief worden bijgezet in het rariteitenkabinet van de ‘stikstofcrisis’</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Al lang klinkt de roep om echte metingen van de stikstofdepositie, omdat het hele systeem van vergunningverlening en stikstoflockdowns berust op modelberekeningen met het inmiddels beruchte computersysteem Aerius.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Nu liggen er de resultaten van een praktijkexperiment op Schiermonnikoog, en echte depositiemetingen rond twee melkveehouderijen. Die bevestigen wat deskundigen al jaren zeggen: Aerius kan de bijdrage aan de totale depositie van een individueel bedrijf niet bepalen. Bovendien roepen deze experimenten weer nieuwe vragen op in hoeverre stikstof zich vanuit een bron door de atmosfeer verspreidt en dan neerslaat in natuurgebieden.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Liever een model dan experimenten en echte metingen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het is zeer te prijzen dat er nu echte metingen zijn gedaan, onder vrij goed gecontroleerde omstandigheden. Toch zijn deze experimenten nog kleinschalig en op belangrijke punten onvolledig. Dat is niet de schuld van de onderzoekers, die moeten roeien met de riemen die ze hebben. Wetenschappelijk onderzoek kost tijd en geld, en dat moest in deze gevallen bij elkaar gescharreld worden met vrijwilligerswerk, donaties van particulieren en financiering door het Mesdag Zuivelfonds (MZF).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het is tekenend voor de heersende mentaliteit in deze overheid, dat die wel jaar in jaar uit vele miljoenen beschikbaar stelt om Aerius en de hele stikstofregelgeving, inclusief gretig meeliftende consultancy, overeind te houden, en tientallen miljarden euro’s reserveert om de uit deze regelgeving voorvloeiende crisis te bezweren – maar 5 of 10 miljoen euro voor een paar degelijke experimenten om te kijken hoe het echt zit met die stikstofdepositie, dat kon er nooit vanaf.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Experimenten? Echte metingen? Terwijl we al van die prachtige modellen hebben? Dat kan alleen maar ellende geven, zullen ze op het ministerie van Landbouw gedacht hebben. En die krijgen ze nu.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Eerst kwamen de resultaten van het praktijkexperiment op Schiermonnikoog naar buiten. Daar hebben boeren vrijwillig hun veestapel met een derde gereduceerd, wat volgens de modellen zou moeten leiden tot een drastische afname van de stikstofdepositie aldaar. Maar volgens de metingen maakt het niks uit: integendeel, er daalt daar nu niet minder, maar méér stikstof neer op het kwetsbare duingebied.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Schiermonnikoog had de koploper van het stikstofbeleid moeten worden: kijk Nederland, zó lossen wij dit met loyaal meewerkende boeren op. Volgens stikstofprofessor – en voorzitter van de Klimaatraad – Jan Willen Erisman zegt dit nog helemaal niks, en moet er eerst beter gemeten worden. Reactie van VVD-stikstofminister Christianne van der Wal op de mysterieuze hardnekkigheid van de stikstofdepositie: dat kwam door het weer.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Wellicht is het piepkleine eiland Schiermonnikoog, met al die NOx uitstotende zeeschepen die daar omheen varen of stranden, geen goed model voor hoe stikstofdepositie op het vasteland van Nederland werkt. Maar deze week kwam een rapport uit van het Institute of Biodiversity and Ecosystem Dynamics aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), dat bij twee boerderijen een jaar lang op diverse manieren de stikstofconcentratie in de lucht en de stikstofdepositie gemeten heeft. Deze metingen werden vergeleken met een modelberekening door OPS (de module in Aerius die de stikstofdepositie berekent).&nbsp;</p>



<h2 class="wp-block-heading">‘Geen goede overeenkomsten’</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De onderzoekers concluderen, dat OPS de concentratie NH3 (ammoniak) in de lucht rond de boerderij vrij goed voorspelt. Maar hoe zit het met de stikstofdepositie, dus hoeveel NH3 er neerslaat op de natuur in de omgeving? Want dat beslist in wezen over vergunningen en stikstoflockdowns.</p>



<p class="wp-block-paragraph">We laten de onderzoekers zelf aan het woord: ‘Wat betreft de totale NH3-depositie denken we dat de output van het model consistent is met de observaties, maar we kunnen geen goede overeenkomst claimen, noch enige vorm van validatie omdat de geobserveerde grootheden (bulk depositie metingen) verschillen van die in het OPS-model.’</p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/jaspers1.png" alt="" class="wp-image-50687" style="width:725px;height:365px" width="725" height="365" srcset="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/jaspers1.png 453w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/jaspers1-300x151.png 300w" sizes="auto, (max-width: 725px) 100vw, 725px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Figuur 6 in het rapport. Uit de metingen blijkt, dat slechts 9 procent van de totale uitstoot neerslaat binnen een straal van 500 meter rond de stal. De rest verdwijnt naar hogere luchtlagen en draagt bij aan de ‘stikstofdeken’ in Nederland, gevormd door vele duizenden bronnen van stikstof in binnen- en buitenland.&nbsp;</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Voor de liefhebbers staat hierboven het plaatje dat een groot deel van het onderzoek samenvat. De totale depositie bestaat uit drie categorieën, maar omdat stikstofopname door planten in dit onderzoek niet gemeten is, laat alleen de meting van de natte depositie (<em>wet deposition</em>) zich direct vergelijken met de OPS-berekening. &nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">De discrepantie is enorm: er wordt in de directe omgeving van de stal ongeveer negen keer meer natte depositie gemeten dan berekend. Dat komt volgens de onderzoekers, omdat OPS alleen de depositie van deze ene stal berekent, terwijl de meetapparatuur rond de stal uiteraard ook de achtergronddepositie meet, dat wil zeggen alles wat neerslaat uit de algemene stikstofdeken die over Nederland hangt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Met de simpele en zeer plausibele aanname dat die achtergronddepositie tot 500 meter rond de stal overal ongeveer gelijk is, kun je dan op een bierviltje uitrekenen, dat dit niet de voornaamste oorzaak van die enorme discrepantie kan zijn. Er is daarom geen simpele manier om de metingen in redelijke overeenstemming te brengen met het OPS-model dat in Aerius de depositie berekent. (Ik heb hierover vragen gesteld aan de onderzoekers, en als ik het helemaal mis heb, kom ik er op terug)</p>



<p class="wp-block-paragraph">Schiermonnikoog en dit experiment maken nog maar eens duidelijk dat de hele stikstofregelgeving berust op een computergegenereerde schijnwerkelijkheid, maar dat wisten we eigenlijk al. Ook het begrip ‘piekbelaster’ brokkelt hierdoor nog verder af.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Het uitkopen van piekbelasters heeft dus geen zin</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Voortschrijdend inzicht: toen het tweede rapport van Johan Remkes uitkwam, dacht ik dat het door hem aanbevolen uitkopen van enige honderden piekbelasters – mits echt vrijwillig – een redelijk effectieve manier was om weer wat manoeuvreerruimte in de stikstoffuik te krijgen. Dat blijkt niet zo te zijn. Piekbelasters – in de zin van een beperkt aantal grote vervuilers die verantwoordelijk zijn voor het leeuwendeel van de stikstofdepositie op een naburig Natura2000-gebied – bestaan niet. Dat laat zich zelfs binnen de schijnwerkelijkheid van Aerius <a href="https://www.wyniasweek.nl/ook-zonder-piekbelasters-in-de-veeteelt-is-het-nog-steeds-stikstofcrisis-in-nederland/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">eenvoudig aantonen</a>. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Inmiddels lopen er ook andere projecten die stikstofdepositie meten. Over vijf jaar zullen we mogelijk echt weten hoe we wel effectief stikstof kunnen beperken, zodanig dat het tegen aanvaardbare economische en maatschappelijke kosten aantoonbaar die stukken natuur ten goede komt die we echt willen beschermen. Misschien kan het RIVM dan zelfs een model opstellen, dat die aanpak goed kan modelleren.&nbsp;&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Wetenschapsjournalist </em><a href="https://www.wyniasweek.nl/author/arnoutjaspers/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em><strong>Arnout Jaspers</strong></em></a><em> is schrijver van de bestseller </em><a href="https://www.wyniasweek.nl/product/de-stikstoffuik/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em><strong>‘De Stikstoffuik’</strong></em></a><em>. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>Wynia’s Week</strong> verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk.</em><strong><em> </em></strong><a href="https://wyniasweek.us4.list-manage.com/track/click?u=cd1fbe814cacc472f38470314&amp;id=246cb55266&amp;e=93b53dd2f7" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em><strong>Doet u mee?</strong></em></a><em> Hartelijk dank!</em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/hoera-ook-de-piekbelaster-kan-nu-definitief-worden-bijgezet-in-het-rariteitenkabinet-van-de-stikstofcrisis/">Hoera: ook de piekbelaster kan nu definitief worden bijgezet in het rariteitenkabinet van de ‘stikstofcrisis’</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/WW-Jaspers-16-september-2023-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/WW-Jaspers-16-september-2023-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/WW-Jaspers-16-september-2023.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/WW-Jaspers-16-september-2023-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/WW-Jaspers-16-september-2023-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/WW-Jaspers-16-september-2023.jpg" length="98949" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Nog weer scherpere KDW’s? Het zijn de laatste stuiptrekkingen in De Stikstoffuik.</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/nog-weer-scherpere-kdws-het-zijn-de-laatste-stuiptrekkingen-in-de-stikstoffuik/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2023-09-06</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Arnout Jaspers]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 06 Sep 2023 04:53:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Biodiversiteit]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstof]]></category>
		<category><![CDATA[Stikstoffuik]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=50491</guid>

					<description><![CDATA[<p>‘De natuur is er nog slechter aan toe dan gedacht’, meende de NOS te moeten melden bij het verschijnen van een rapport van de universiteit Wageningen. Daarin wordt een groot deel van de KDW’s (Kritische DepositieWaardes voor stikstof) nog verder aangescherpt. Hilarisch: in een eerder bericht meldde de NOS, toen alleen nog een voorlopige versie [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/nog-weer-scherpere-kdws-het-zijn-de-laatste-stuiptrekkingen-in-de-stikstoffuik/">Nog weer scherpere KDW’s? Het zijn de laatste stuiptrekkingen in De Stikstoffuik.</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">‘De natuur is er nog slechter aan toe dan gedacht’, meende de NOS <a href="https://nos.nl/artikel/2488678-stikstofnormen-worden-strenger-natuur-is-er-slechter-aan-toe-dan-gedacht" target="_blank" rel="noreferrer noopener">te moeten melden</a> bij het verschijnen van een rapport van de universiteit Wageningen. Daarin wordt een groot deel van de KDW’s (Kritische DepositieWaardes voor stikstof) nog verder <a href="https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2023Z14497&amp;did=2023D34903" target="_blank" rel="noreferrer noopener">aangescherpt</a>. Hilarisch: in een eerder bericht meldde de NOS, toen alleen nog een voorlopige versie van het rapport beschikbaar was, dat dit zou verschijnen ‘onder VN-toezicht’, alsof het een rapportage over oorlogsmisdaden of genocide betrof. Denkt de NOS dat de ecocide in Nederland door stikstof bijna net zo erg is?    </p>



<p class="wp-block-paragraph">In het uniek Nederlandse natuurbeschermingsbeleid is voldoen aan de KDW het dominante criterium of het goed of slecht gaat met de natuur in een Natura2000-gebied. Komt er, berekend met het computermodel Aerius, meer stikstof neer in zo’n gebied dan de KDW, dan gaat het per definitie slecht en moet het hele gebied tot 25 kilometer in de omtrek in stikstoflockdown. Komt er volgens Aerius minder stikstof neer dan de KDW, dan valt er met de natuurbeschermers eventueel nog te praten over wat landbouw, woningbouw of een cultureel festival in de omgeving van dat Natura2000-gebied.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>Met de staat van de natuur heeft het niets te maken</strong></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Binnen het waansysteem van de huidige stikstofwetgeving, maakt aanscherping van de KDW’s het halen van de sacrosancte stikstofdoelen nog moeilijker. Immers, het inmiddels demissionaire kabinet lijkt vastbesloten over het eigen graf heen te regeren en vast te houden aan maatregelen voor stikstofreductie die in 2030 moeten resulteren in 74 procent van alle Natura2000-gebieden onder de KDW. Uiteraard: hoe lager die KDW’s, hoe meer stikstofreductie er nodig is.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Met de feitelijke staat van de natuur in Nederland heeft dat niets te maken: anders dan de NOS lijkt te denken, heeft dit onderzoek namelijk niet naar de staat van de natuur in Nederland gekeken. Deze aanscherping is net zoiets als de Gezondheidsraad die zou besluiten dat je voortaan obees bent bij een BMI van 28, terwijl de norm tot nu toe 30 is. Dan heten voortaan meer mensen ‘dik’, maar dat betekent echt niet dat we allemaal als bij toverslag drie à vier kilo zwaarder geworden zijn. &nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">De KDW is specifiek voor elke stikstofgevoelige habitat (type natuur, bijvoorbeeld ‘schrale heide’ of ‘berkenbos’). Deze geeft een grenswaarde voor hoeveel stikstof (NH3, NOx) per jaar per hectare uit de lucht op Natura2000-gebied mag neerkomen. In Nederland komt gemiddeld 21 kilo stikstof per hectare per jaar neer, terwijl KDW’s uiteenlopen van 6 tot meer dan 20 kilo. Boven de KDW ‘kan niet worden uitgesloten’ dat stikstof een nadelige invloed op de desbetreffende habitat heeft.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">We zien hier dus het voorzorgbeginsel in volle glorie: als schade door stikstof aan een Natura2000-gebied ‘niet kan worden uitgesloten’, hoeft in concrete gevallen niets bewezen of zelfs maar gemeten te worden. Op grond van experimenten op proefveldjes en modelberekeningen hebben een paar Nederlandse ecologen een keer besloten dat de KDW voor ‘heischrale grijze duinen’ in Nederland 11 kilo is, dat cijfer wordt in Aerius gestopt, en dan rolt daar uit welk deel van Nederland in stikstoflockdown moet om de schrale heide te beschermen.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>KDW moet exact getal zijn</strong></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Als je op zo’n proefveldje begint met heel weinig stikstof, gaat het in principe goed met alle voor die habitat kenmerkende plantensoorten. Als je dan jaar na jaar steeds meer stikstof toevoegt – tot een veelvoud van wat in Nederland aan de hand is &#8211; zullen steeds meer kenmerkende soorten het moeilijk krijgen en in aantal afnemen. Maar het blijft wel natuur: op een ander proefveldje verloopt die teruggang sneller, of langzamer, en is de volgorde waarin soorten afnemen anders.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Internationaal wordt dat erkend door voor stikstof ‘<em>critical loads</em>’ vast te stellen met een aanzienlijke bandbreedte, van zo’n 10 kilo. De <em>critical load</em> voor ‘heischrale grijze duinen’ is nu 5-15 kilo. Echter, het Nederlandse stikstofwaansysteem eist, dat de KDW een exact getal is, anders kun je dat niet in Aerius inpluggen als absolute grens voor vergunningsverlening, of voor het tot piekbelaster bestempelen van bedrijven in de omgeving. Dus is de KDW voor heischrale grijze duinen, alleen voor Nederland, vastgesteld op 11 kilo, en net zo voor alle 80 overige KDW’s.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>Het midden van de bandbreedte is omlaag gegaan</strong></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Dezelfde ecologen die dat al in 2012 deden, hebben nu alle KDW’s opnieuw beoordeeld. 32 zijn naar beneden bijgesteld, 47 bleven hetzelfde, 2 gingen omhoog. Wat is de rechtvaardiging daarvoor? De bovengenoemde experimenten met proefveldjes duren jaren, en velen lopen nog steeds door. Naarmate je zo’n veldje langer in de gaten houdt, kun je steeds kleinere effecten onderscheiden in alle natuurlijke variatie. Ook kan stikstof zich over vele jaren opstapelen in de bodem, zodat je meer effect ziet naarmate je langer wacht (al blijft dubieus of het stapelen in zo’n proefveldje wel vergelijkbaar is met wat er in echte natuur gebeurt, waar stikstof ook weer uit de bodem verdwijnt door denitrificatie en uitspoeling).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Door die nieuwe experimentele gegevens is de bandbreedte voor de <em>critical loads</em> in veel gevallen aangepast. Zo was die voor heischrale grijze duinen in 2012 nog 8-15 kilo, maar is nu verbreed naar 5-15 kilo. Langer lopende experimenten kunnen dus zelfs resulteren in een grotere bandbreedte, dat wil zeggen meer variatie in gevoeligheid van een habitat. Niettemin, het midden van de bandbreedte is omlaag gegaan, van 11,5 naar 10 kilo, en dat geldt als een argument om de Nederlandse KDW op een lager getal vast te pinnen.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">De auteurs van het rapport kijken al uit naar de resultaten van die experimenten over nog tien jaar, waardoor de bandbreedtes volgens hun verwachting nog verder omlaag schuiven en ze de KDW’s nog verder naar beneden zullen kunnen schroeven.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph">De strengere KDW’s maken het ongetwijfeld nog moeilijker om de stikstofdoelen te halen. Maar die waren toch al onhaalbaar zonder de landbouw te decimeren en ook in onze buurlanden stikstofreductie tot ver onder de Europese normen af te dwingen.&nbsp;</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>Natuurbeschermingswet moet overboord</strong></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Ook zal het nauwelijks iets uitmaken voor de stikstoflockdowns. Die gelden nu veelal rond Natura2000-gebieden waar de KDW toch al met kilo’s overschreden wordt. Of dat nu volgens de oude KDW met 6, of volgens de nieuwe KDW met 8 kilo is, die overschrijding is zo groot, dat die net zo goed nog in geen enkele redelijke verhouding staat tot, bijvoorbeeld, woningbouwprojecten die worden stilgelegd omdat ze eenmalig enige grammen stikstofdepositie op zo’n Natura2000-gebied veroorzaken.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Al waren veel KDW’s met dit rapport met enige kilo’s verhoogd in plaats van verlaagd, dan nog zat Nederland met dezelfde, fundamenteel foute nationale natuurbeschermingswet in zijn maag. Die moet in zijn geheel overboord, en dat kan alleen als de volgende regering schoon schip maakt.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’ s Week</em></strong><em> verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. </em><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><strong><em>Doet u mee?</em></strong></a><em>&nbsp;Hartelijk dank!</em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Wetenschapsjournalist&nbsp;</em><a href="https://www.wyniasweek.nl/author/arnoutjaspers/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><strong><em>Arnout Jaspers</em></strong></a><em>&nbsp;is schrijver van de bestseller ‘</em><a href="https://www.wyniasweek.nl/product/de-stikstoffuik/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em>De Stikstoffuik</em></a><em>‘ . Zijn columns verschijnen iedere zaterdag, en soms ook op woensdag, in Wynia’ s Week.</em></p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/07/cover-De-stikstoffuik-668x1024-1.jpg" alt="" class="wp-image-49391" style="width:388px;height:595px" width="388" height="595" srcset="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/07/cover-De-stikstoffuik-668x1024-1.jpg 668w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/07/cover-De-stikstoffuik-668x1024-1-196x300.jpg 196w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/07/cover-De-stikstoffuik-668x1024-1-300x460.jpg 300w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/07/cover-De-stikstoffuik-668x1024-1-600x920.jpg 600w" sizes="auto, (max-width: 388px) 100vw, 388px" /></figure>
</div><p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/nog-weer-scherpere-kdws-het-zijn-de-laatste-stuiptrekkingen-in-de-stikstoffuik/">Nog weer scherpere KDW’s? Het zijn de laatste stuiptrekkingen in De Stikstoffuik.</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/jaspers-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/jaspers-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/jaspers.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/jaspers-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/jaspers-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2023/09/jaspers.jpg" length="77211" type="image/jpeg" />
	</item>
	</channel>
</rss>
