Maar als we moeten gokken, schat ik dat 99 procent van de Nederlanders met mij in zou zetten op personen met een islamitische achtergrond. Geen zinnig mens zal denken dat Lidewij de Vos achter die aanslagen zit.

De leider van D66, Rob Jetten, ziet dat anders. Hij vond het in zijn hoedanigheid van premier gepast en noodzakelijk om de blik de andere kant op te richten. Op de wekelijkse persconferentie namens het kabinet, zei hij: ‘Ik wil me niet alleen daarop blindstaren. Antisemitisme komt ook voor bij spreekkoren in voetbalstadions en bij een bepaalde politieke partij waar je gewoon op de lijst kunt staan voor gemeenteraadsverkiezingen als je openlijk antisemiet bent geweest.’

Is het ‘goed’ om te normeren?

Toen hem werd gevraagd welke partij hij bedoelde zei hij: ‘FVD’ (Forum voor Democratie). Van de premier moest de Tweede Kamerfractievoorzitter Lidewij de Vos afstand nemen van antisemitische opvattingen van alle partijleden. ‘Ik doe een beroep op de partijleider om aan het werk te gaan als er overduidelijk signalen zijn dat er leden van de partij dingen doen of hebben gedaan die niet door de beugel kunnen.’

Was de week van ‘explosies’ bij joodse instellingen het juiste moment om het beroep te doen om op eerdere affaires in te gaan? Volgens Jetten wel: ‘Ook bij zaken uit het verleden is het soms goed om daarop te reflecteren en te normeren, zodat we in het hier en nu kunnen zeggen dat antisemitisme geen plek verdient, ook niet in de politiek.’

Dat laatste ben ik met hem eens, maar ik vind ook dat het wegkijken van de echte daders van terroristische aanslagen en de aandacht verleggen naar mensen die niets met die aanslagen van doen hebben geen plek behoort te hebben in de politiek. Dus vroeg ik me af, waar komt dat toch vandaan; die steeds vaker gehoorde oproep om van iets of iemand afstand te nemen.

Je onderwerpen door afstand te nemen

Als we daarop reflecteren is die oorsprong snel gevonden. Die ligt in de Utrechtse doopbelofte van eind 8ste eeuw, een van de eerste in onze taal opgestelde geschriften. Deze gelofte werd door Karel de Grote ingezet om met harde hand de door hem verslagen Saksen te bekeren. Zij moesten afstand nemen van de drie belangrijkste heidense goden (de duivels) en vervolgens hun geloof belijden in de drie christelijke goden (de goeden).

De priester stelde als eerste vraag: Forsachistu diabolae? (Verzaak je de duivel?) Waarop de knielende Saks met het Frankische zwaard boven zijn nek moest antwoorden: ec forsacho diabolae (Ik verzaak de duivel.) Dat is precies wat Jetten meer dan duizend jaar later aan De Vos vraagt. En net als Jetten nu vond men het destijds ook al belangrijk om te normeren. Dus volgden nog twee vragen: Neem je afstand van alle duivelsoffers en van alle werken van de duivel? Waarop de Saks dan moest antwoorden : ‘Ja daar neem ik afstand van’ en ‘Ik verzaak alle werken en woorden van de duivel, Donar en Wodan en Saxnot en al de afgoden die hun gezellen zijn.’

Niet blindstaren = wel wegkijken

Afstand nemen is een manier om je onderwerping te tonen, zo wisten de Franken. Na deze afstand genomen hebben – dus pas na toe te geven dat je je onderwerpt – is het tijd voor de positieve benadering, die Rob Jetten vorig jaar al uitdroeg in zijn boek getiteld Hoe het wél kan. In de samenvatting daarvan door de uitgever, lezen we: ‘Jetten combineert scherpe politieke analyse met hoopvolle voorbeelden. Zijn energie is aanstekelijk en ademt optimisme. Het resultaat is een oproep tot leiderschap dat niet wegkijkt, maar aanpakt.’

Niet wegkijkt? Dat was 2025. Een jaar later wil Jetten zich ‘niet blindstaren’ op de vermoedelijke daders van terroristische aanslagen. Kortom; hij wil wél wegkijken.

Rond het jaar 800 was de positieve benadering: gelobistu in got alamehtigan fadaer? Waarop de bekeerling dan moest antwoorden: ik geloof in God de almachtige vader. Dan gelobistu in crist godes suno en gelobistu in halogan gast? Waarop de onderworpen nieuwe gelovige na bevestigend te hebben geantwoord aan het werk werd gesteld ten behoeve van de nieuwe machthebbers. Nu was er wel plaats voor hem in de gemeenschap: Door afstand te nemen had hij zijn plek verdiend.

Gewenste gedragsverandering

Het manuscript van deze doopgelofte is te vinden in de bibliotheek van het Vaticaan en bevat een bijlage, de zogenaamde indiculus superstitionum et paganiarum. Dat is een opsomming van dertig heidense gebruiken die worden verboden. Het gaat om vereringen op heilige plaatsen in de natuur als bronnen en bomen en stenen en verkeerd geachte begrafenisrituelen en feesten. Dat deed me denken aan wat Bina Ayar onlangs beschreef in Wynia’s Week onder de titel ‘Het kabinet wil graag dat u uw gedrag nog sneller verbetert.’

‘Douchemuntjes’

De obsessie met het sturen op ‘goed gedrag’ die Karel de Grote toonde toen hij het geloof met het zwaard verspreidde, is de Nederlandse regering niet vreemd. ‘Het idee is dat mensen geen rationele wezens zijn en daarom sturing nodig hebben bij het maken van de “juiste keuzes”’, schrijft Ayar en ik zie in gedachten Karel de Grote instemmend knikken.

Zo pleitte een vorig jaar verschenen ambtelijke studie voor verregaande gedragsverandering om fors minder energieverbruik te bewerkstelligen. Waarbij ‘enige vorm van dwang of sturing’ nodig is. Naast tal van prijsprikkels wordt gedacht aan het ‘direct en op afstand aansturen van warmtepompen of laadpalen bij mensen thuis’. Of aan ‘douchemuntjes’ zoals een door formateur Jetten geselecteerde D66-minister zich laatst liet ontvallen.

Gedwongen gedragsverandering

De scheidslijn tussen ‘een duwtje in de rug’ en dwang wordt door machthebbers altijd overschreden. De geleerde Alcuinus van York, een adviseur van Karel de Grote, constateerde dat destijds al. Hij bekritiseerde Karel om diens hardhandige optreden, toen die in het jaar 782 in het ‘bloedgericht van Verden’ naar schatting 4500 gevangen Saksen liet onthoofden die geen afstand namen van hun opvattingen. De heilige Alcuinus vond dat je mensen moet overtuigen van een beter geloof en ze niet moet dwingen jouw geloof over te nemen.

Duizend jaar later formuleren wetenschappers hun kritiek nog voorzichtiger dan Alcuinus destijds. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid wees erop dat gedragsbeïnvloeding door overheden alleen is gerechtvaardigd, ‘mits het geen controversiële kwesties betreft, er voldoende transparantie is en de gebruikelijke rechtstatelijke aspecten worden meegewogen’.

Maar machthebbers luisteren alleen naar wetenschappelijke adviseurs als die zeggen wat ze willen horen. Karel de Grote luisterde niet naar de Heilige Alcuinus maar vervult als eerste heerser over een verenigd Europa voor velen toch nog steeds een voorbeeldfunctie. Van zijn standbeelden heeft nooit iemand afstand hoeven nemen.

Pragmatisch: D66 als nieuwe kerk

D66 is een adept van de Europese Unie en heeft van oudsher weinig op met religie, maar is wel pragmatisch. Met zijn pleidooi om afstand te nemen, gebruikt Jetten de beproefde methoden van Karel en de kerk. Hij verheft zich moreel boven de tegenstander met een quasi redelijk verzoek, dat in wezen een oeroud bevel is: We zijn het er toch allemaal over eens dat we de duivel moeten verzaken? Dus u moet eerst afstand nemen van de duivel. Anders hoort U er niet bij en ‘verdient U geen plek’.

Maar nog steeds is dwang niet de juiste manier om mensen van gedachten te laten veranderen. Duizend jaar lang laten wij vier dagen van de week zien dan we ons niet door de grote Karel en zijn epigonen in een keurslijf laten dwingen. Saxnot zijn we vergeten. Maar op Dinsdag, Woensdag, Donderdag en Vrijdag memoreren wij eerst Thingsus, de god van de volksvergadering, en daarna Wodan, Donar en de godin van de liefde. Wij nemen geen afstand. Wij buigen mee, maar knielen niet. Hopelijk ook niet voor terroristen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Vragen om ‘afstand te nemen van’ is vragen om onderwerping verscheen eerst op Wynia's Week.

Saoedi-Arabië is naast de grootste exporteur van aardolie ook de grootste islam-exporteur ter wereld. En dan niet zomaar een islam, maar de meest puriteinse, onverzoenlijke vorm van islam die er voorhanden is: het wahabisme. Geestelijken van deze stroming steunen de Saud-familie al sinds de achttiende eeuw in haar heerschappij en kregen in ruil verregaande privileges.

Het wahabisme is de bekendste vorm van het salafisme, dat de Koran en de levens­geschiedenis van de profeet Mohammed letterlijk interpreteert. Doelwit van deze soennitische salafisten zijn niet alleen afvalligen, joden en christenen, maar zeker ook de sjiieten, die in Iran de staatsgodsdienst vormen.

Wereldwijde verspreiding

Sinds het begin van de jaren zestig, maar vooral sinds 1979, heeft Saoedi-Arabië zijn omvangrijke oliegelden ingezet om het wahabisme wereldwijd te verspreiden: in de islamitische wereld, maar ook in landen met groeiende islamitische minderheden, zoals in West-Europa.

Het jaar 1979 was traumatisch voor de ­familie Saud. In Iran kwam na een opstand tegen de westers gezinde sjah de sjiitische geestelijkheid aan de macht. De revolutie van de ayatollahs sprak ook in de soen­nitische wereld tot de verbeelding. Mede geïnspireerd door de revolutie in Iran werd in 1979 de heilige stad Mekka in Saoedi-Arabië bezet ­onder leiding van radicale geestelijken, die de Saud-familie wilden afzetten.

Eveneens in 1979 viel de Sovjet-Unie Afghanistan binnen, waarop de Saoedische overheid én Saoedische particulieren met instemming en steun van de Verenigde Staten een tegenmacht opbouwden. Deze mudjahedien werden opgeleid op door Saoedi-Arabië betaalde islamitische scholen (madrassa’s) in Pakistan. Een deel van hen zouden zich later als Taliban tegen de Amerikanen keren. Ze wonnen, uiteindelijk.

De belangrijkste bondgenoot van de ­Taliban was Al-Qa’ida, een terreurbeweging opgericht door de Saoedische miljardairszoon Osama bin Laden. Hij keerde zich tegen het Saoedische bewind omdat die Amerikaanse ongelovigen en hun wapens op Arabische ‘islamitische’ grond had genood. De meeste Al-Qa’ida-terroristen die in 2001 vliegtuigen kaapten en die lieten neerstorten in New York en Washington, waren Saoediërs.

In reactie op de gebeurtenissen in Iran en Mekka in 1979 kwam er in Saoedi-Arabië een conservatieve zuivering op gang: de geestelijkheid kreeg meer macht en geld, bioscopen gingen dicht. De gevolgen zouden ver buiten Saoedi-Arabië voelbaar zijn.

De wereld kreeg te maken met de grootste islamiseringsgolf sinds de dagen van de profeet Mohammed. Met Saoedische oliemiljarden werden overal ter wereld moslims aangezet om een orthodoxe versie van de (soennitische) islam aan te hangen, wahabitische voorschriften te volgen (mannen en vrouwen gescheiden, mannen met baard, vrouwen zoveel bedekt als mogelijk), zoveel mogelijk ruimte voor de islam te creëren en waar mogelijk de islamitische wet (sharia) te introduceren.

Steun voor de Moslimbroederschap

Er zijn betrouwbare schattingen van tien jaar geleden dat ­Saoedi-Arabië sinds 1979 – soms samen met andere Golfstaten – minstens 100 miljard dollar heeft gestoken in het verspreiden van de Saoedische staatsislam, vaak onder het mom van liefdadigheid. Dat geld kwam deels van de overheid, al dan niet via de Muslim World League. Deze in 1962 opgerichte semi-staatsinstelling moest het wahabisme over de wereld verspreiden, door prediking, door boeken, met de oprichting en de exploitatie van moskeeën, islamitische scholen, universiteiten, tv-kanalen en het sponsoren van universitaire leerstoelen.

Sinds de Moslimbroederschap in 2012-2013 in Egypte aan de macht was, is de vriendschap tussen het Huis van Saud en deze beweging voorbij, maar de broederschap genoot de voorgaande decennia ook ruime steun van de Saoedische overheid en Saoedische particulieren. De Moslimbroederschap heeft grote invloed (gehad) in Noord-Afrikaanse landen, maar bijvoorbeeld ook in Turkije. Daar zijn de islamitische organisatie Milli Görüs – ook actief in Nederland – en de AK-partij van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan te beschouwen als vruchten van de Moslimbroederschap.

De Saoediërs en andere Golfstaten waren eerder ook de stille vennoten van de Moslimbroederschap bij het islamiseren van West-Europese landen: de bouw van moskeeën, het verkrijgen van privileges als gebedsruimtes en het succesvol introduceren van het begrip ‘islamofobie’, dat de islam en moslims structureel voorstelt als slachtoffers van achterstelling en discriminatie. De ‘hoofddoeklobby’ die zou moeten leiden tot het accepteren van hoofddoeken bij de Nederlandse politie (en boa’s), wordt met reden ook in verband gebracht met de aanhoudende lobby van de Moslimbroederschap.

Het is vooral het verschil in werkwijze dat Moslimbroeders en wahabisten/salafisten kenmerkt. De broeders zijn bereid de democratie en de rechtsstaat in te zetten voor het hogere islamistische doel, de wahabisten zijn com­promisloos. Nederlandse uitreizigers naar ­­Syrië – onder meer om Islamitische Staat (IS) bij te staan – kwamen dan ook uit de invloedssfeer van ­wahabitische moskeeën.

De wahabitische renaissance heeft vooral sinds de Iraanse revolutie van 1979 en de Saoedische reactie daarop gigantische wereldwijde effecten gehad. Grote delen van Zuid-Azië en Zuidoost-Azië zijn islamitisch geradicaliseerd en hebben islamitisch recht geïntroduceerd, de rechtsstaat ingeperkt en onvrijheid gebracht. Zowel in ­westerse landen en het Midden-Oosten als in landen als Maleisië en Indonesië is het leven en het straatbeeld wezenlijk veranderd door islamitische kleding, moskeeën, verbod van alcohol en entertainment.

De wahabitische missie werd in Nederland al direct zichtbaar in de jaren tachtig. De Saoedische liefdadigheidsorganisatie Al Haramain – later bekend geworden door het steunen van terreur – nestelde zich in 1986 in de Amsterdamse moskee El Tawheed. De Saoedische Al Waqf-­organisatie vestigde zich in 1988 in Eindhoven (Al Fourqaan-moskee). In 1990 volgde de As-Soennah Moskee in Den Haag. In Eindhoven en Amsterdam werden vanuit de wahabitische moskeeën ook al snel islamitische scholen ­opgericht. Deze en andere radicale moskeeën zijn veel in verband gebracht met terroristische groeperingen als de Hofstadgroep en met jongeren die omwille van de ‘heilige oorlog’ uitreisden naar Tsjetsjenië, Kasjmir, Pakistan, Irak en Syrië.

De hamvraag luidt of het islamitisch terrorisme van de laatste decennia niet alleen aan de terreur door Iran, maar zeker ook voor een groot deel te wijten is aan de wereldwijde verspreiding van Saoedisch gedachtegoed (en oliedollars). Daarover verschillen de meningen in zoverre, dat sommigen denken dat ook andere omstandigheden daarbij een rol hebben gespeeld.

Voedingsbodem voor terreur

De staat Saoedi-Arabië verborg zich achter goede doelen. Maar een mantelorganisatie van de Saoedische staat als de World Assembly of Muslim Youth (WAMY) wordt wel degelijk rechtstreeks in verband gebracht met de financiering van terroristische activiteiten in het buitenland.

De Saoedische machthebbers en hun invloedrijke onderdanen hebben met hun (indirecte) steun en het leggen van een intolerante religieuze voedingsbodem hoe dan ook een belangrijke basis gelegd voor wereldwijde terreur, van Nigeria tot Somalië, van Pakistan tot Spanje en van Bosnië tot België.

Terwijl het Westen Saoedi-Arabië steeds is blijven steunen als anker van stabiliteit, is het realistisch om de leiding van dat land ook in hoge mate verantwoordelijk te houden voor oorlog en onrust, zowel in buurlanden als in delen van Azië en Afrika – en Europa.

Die oorlogen, de terreur en de onrust zijn op zichzelf weer een bron van voortgaande emigratie van miljoenen mensen naar Europa. Vaak gaat het bij die migratie om moslims die door Saoedi-Arabië aangescherpte denkbeelden meenemen. Het Saoedische bewind verspreidde de afgelopen halve eeuw intolerantie en schiep een voedingsbodem voor onvrijheid en terreur en heeft zo ook westerse samenlevingen ontwricht.

Maar al te vaak heeft ­Saudi-Arabië, zoals met IS in Syrië en Irak, uiteindelijk moeten strijden tegen groepen die uit de eigen wahabitische kweekvijver komen en die aanvankelijk met geld en wapens werden ­gesteund. Andere wahabitische tovenaarsleerlingen keerden zich ook tegen het ­regime.

Het is eigenlijk onbegrijpelijk dat westerse landen het Saoedische regime steeds door dik en dun hebben gesteund, vaak met inzet van eigen mensenlevens. Als het al verstandig was, ging het vaak om het kortetermijnbelang of zelfs particulier belang – wapencontracten bijvoorbeeld – waarvoor op de lange termijn een hoge prijs wordt betaald.

Nauwe betrekkingen met Nederland

Nederland onderhoudt nauwe betrekkingen met het Saoedische bewind, wegens handels­relaties en – in het kielzog van de Verenigde Staten – als geallieerde. In de jaren tachtig reisden toenmalig premier Ruud Lubbers en de ministers Hans van den Broek en Onno Ruding (alle drie van het CDA) al naar ­Saoedi-Arabië om wapenorders binnen te halen. In 2006 reisde CDA-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot naar Saoedi-Arabië om de leiders daar te sussen na de ophef over de Deense ­Mohammed-cartoons. In 2014 had minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA) zullen afreizen om een dreigende Saoedische boycot naar aanleiding van een sticker van Geert Wilders te voorkomen. Timmermans ging niet en van de boycot werd niets meer vernomen.

Als de actuele Amerikaans-Israëlische oorlog tegen de Islamitische Republiek Iran leidt tot de val van de ayatollahs, zal dat net als in 1979 in Saoedi-Arabië met argusogen worden gevolgd. En wellicht niet zonder gevolgen blijven.

Iran als schrikbeeld

Er is immers niets dat de familie Saud zoveel angst aanjaagt, als een geslaagde omwenteling in één van de buurlanden. Wat de buren, hoe gehaat eventueel ook, kan overkomen, kan de Saoedische monarchie immers ook overkomen. Vandaar dat de Saoediërs eerst weliswaar de islamitische Broederschap ondersteunden, maar zich tegen de Broederschap keerden toen die in Egypte via een volksopstand en met behulp van verkiezingen de macht grepen (om vervolgens weer door een militaire coup naar huis en naar de gevangenis te worden gestuurd).

Vandaar dat de Saoediërs in 1979 toen de Iraanse volksopstand en de machtsgreep van de shia-ayatollahs oversloeg naar Saoedi-Arabië de familie Saud een soenitische missie over de hele wereld begon en zo de basis legde voor terreur, tot in de Verenigde Staten – en ‘9/11’, binnenkort 25 jaar geleden – aan toe.

Alle kans dus dat als een eventuele, nota bene door bondgenoot Donald Trump vanuit de VS aangejaagde machtswisseling in Iran in Saoedi-Arabië niet zonder gevolgen zal blijven, waarbij het onder meer de vraag is of de Saoedische banden met Washington en het Westen op langere termijn wel zo warm blijven.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Islamitisch Iran is natuurlijk een terreurstaat. Maar hoe zit het met Saoedi-Arabië? verscheen eerst op Wynia's Week.

Charlie Kirk was een kleurrijk figuur die het behoud van christelijke waarden en de grondwet verdedigde. Hij was actief in het bieden van een conservatief tegengeluid op universiteitscampussen in Amerika. Hij debatteerde met mede- en tegenstanders. Onder jongeren was hij bekend door de clips van zulke debatten. In de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen in 2024 wierf hij stemmen voor de Republikeinse partij.

Daad van terrorisme

Hoewel de 22-jarige schutter, Tyler Robinson, uit een Republikeins ouderlijk nest komt, identificeert hij zich meer met de linkerkant van het politieke spectrum. Hij zag Charlie Kirk als een fascist. Op een aangetroffen kogelhuls was geschreven ‘Hey fascist! Catch!’ (bedoeld werd: deze kogel). De BBC schreef over een mogelijke affiliatie met Antifa (AFA). Op een andere kogelhuls stond een songtekst uit het lied Bella Ciao, het Italiaanse lied van de Partizanen die in de Tweede Wereldoorlog streden tegen het fascisme.

Hoewel Nederlandse media veelvuldig schrijven dat het motief van Robinson onduidelijk is, lijkt een ideologisch motief zeer waarschijnlijk. De gouverneur van Utah, Spencer Cox, sprak van een  ‘overduidelijk linkse ideologie’. In lijn hiermee ligt het doel om anderen – ideologische bondgenoten van Kirk – angst aan te jagen of politieke verandering te bewerkstelligen (zoals de AIVD-definitie van terrorisme vereist) ernstig voor de hand.

Volgens gouverneur Cox had Robinson een liefdesrelatie met een transgender, een man die meende vrouw te zijn. Direct voordat Kirk door Robinson werd vermoord, werd aan Kirk gevraagd: ‘Do you know how many transgender Americans have been mass shooters over the last 10 years?’, waarop Kirk antwoordde: ‘Too many.’ Daarop werd hem gevraagd: ‘Do you know how many mass shooters there have been in America over the last 10 years?’ Toen Kirk vroeg of de vragensteller ‘gang violence’ daarin meetelde, werd hij dodelijk getroffen in de nek.

De timing van het moment van de aanslag houdt ongetwijfeld verband met de ideologische motivering van de dader. De combinatie van de plaats van de aanslag – een druk bezocht en gestreamd evenement op een universiteit – en de persoon van het slachtoffer – een bekende en invloedrijke man – maakt dat er naar Nederlandse maatstaven onmiskenbaar sprake was van een daad van terrorisme.

Hatelijke clips

De impact van deze aanslag is significant. Kirk bezocht campus na campus en bediscussieerde allerlei onderwerpen met een diversiteit aan mensen. Diversiteit in de meest brede zin van het woord: mensen van verschillende huidskleuren, geslachten, genders, culturen, politieke opinies, et cetera. Met respect voor hun mens-zijn en zonder a-priori respect voor hun ideeën. In beginsel ademde hij vrijheid van meningsuiting. Je kon zijn bijeenkomsten bezoeken, in een rij aansluiten, en gedurende een aantal minuten met hem discussiëren. In sommige gevallen vroeg hij een applaus voor zijn ideologische tegenstander.

Kirk was scherp in het debat en veegde met velen de vloer aan. De nodige progressieven hadden daarom een bloedhekel aan hem. Er zijn veel analyses van zulke debatten te vinden op internet, waarin valselijk over hem wordt gesproken. Zo wordt hem verweten dat hij tegen mensenrechten was, omdat hij tegen gratis lunch op scholen was. Dat hij vond dat ouders een verantwoordelijkheid hebben om een inkomen te regelen, zou hem een kinderhater maken. En zo zijn er tal van hatelijke clips tegen hem te vinden op internet. 

‘Zelfverdediging’

De moordaanslag op deze man is een regelrechte aanslag op de vrijheid van meningsuiting en daarmee op het fundament van de democratische liberale rechtsstaat. ‘Van Amerika’, zo reageert u wellicht. Maar Kirks filmpjes werden overal ter wereld bekeken – in Nederland was hij blijkbaar vooral bekend op Tiktok – en op zijn dood wordt internationaal gereageerd. Ook in Nederland. In sommige gevallen zelfs positief.

Een docent ethiek in Heerenveen, Jorrit O., schreef op sociale media ‘Fijne Charlie Kirkdag voor iedereen die het viert.’ Toen iemand hem op de ernst van zijn woorden wees, reageerde de docent dat ‘dode nazi’s altijd goed zijn’. Ook stelt de docent de vraag of je fascisten ‘mag/moet doodschieten als je de kans krijgt?’. Een reageerder krijgt van hem een ‘10+’ omdat deze persoon stelt dat ‘geweld tegen fascisten zelfverdediging is’. De school waar de docent werkte nam maatregelen tegen hem.

Harry Pettit, docent sociale geografie aan de Radboud Universiteit, steunt Jorrit O. en noemt diens schorsing walgelijk. Dat is wellicht te verwachten van iemand die stelt dat zionisme ‘het kanker is dat fascisme doet versnellen in het Westen’. Pettit retweette het bericht ‘You live by the sword etc’ van Laleh Khalili als reactie op een draadje op X waarin Kirk werd beschuldigd van onder andere het oproepen tot politiek geweld. In andere woorden: eigen schuld.

VVD-raadslid Milos Boksan schreef dat hij op de Radboud Universiteit medestudenten de moord op Charlie Kirk hoorde relativeren; alleen omwille van diens opinies. Powned ging langs bij de Universiteit van Amsterdam en interviewde enkele vrouwelijke studenten. Voor de camera werd gereageerd dat Kirk de dood ‘verdiende’, omdat zijn meningen controversieel waren en er een platform voor was. Een andere studente die de moord goedkeurde reageerde voor de camera dat ‘wij’ geweld moeten gebruiken tegen personen zoals Kirk, omdat ‘the far right’ ook geweld tegen ‘ons’ zou gebruiken. Deze studente beweerde voor vrijheid van meningsuiting te zijn, maar in het geval van Kirk was daar geen sprake van, omdat zijn woorden ‘hatelijk’ (‘hateful’) waren. Ook in appgroepen van studenten van die universiteit werd de moord toegejuicht.

Bob Vylan

En bij een optreden van Bob Vylan, in het Amsterdamse Paradiso op 13 september, werd feest gevierd omtrent de terroristische aanslag. De leadzanger van de band maakte een slechte grap over Kirk en schreeuwde daarna, terwijl hij met zijn hand een pistool nadeed: ‘if you chat shit, you will get banged!’ Na een groot applaus vervolgde hij: ‘Rest in piss, Charlie Kirk, you piece of shit!’ Het publiek reageerde uitbundig. Op een ander moment schreeuwde de zanger: ‘Fuck the fascists, fuck the Zionists. Get out there and find them. Get out there and meet them in the streets! Get out there and let them know that you don’t fucking stand by them.’

Ontmenselijking

Dat goedpraten van aanslagen wordt ogenschijnlijk versterkt door de mis- of desinformatie die wordt verspreid door serieuze platforms en journalisten, zoals de NOS of Humberto Tan; bijvoorbeeld over de onjuiste bewering dat Kirk alle zwarte vrouwen dom zou hebben genoemd. Maar deze media zijn niet de enige verantwoordelijken. Er lijkt een cultuur te ontstaan – met name onder, en ik zeg dit niet graag, progressieven – waarin het tegengeluid als zo kwaadaardig wordt neergezet, dat volledige diskwalificatie, ontmenselijking en geweld tegen politieke tegenstanders worden goedgepraat.

Het AD, dat kritisch berichtte over Robinson, schreef op X: ‘liefdevolle gezinsfoto’s tonen hele andere kant van verdachte’. Dat kan zo zijn, maar dat is een open deur en getuigt van een wereldvreemde positie. De meeste moordenaars houden van hun vrouwen en kinderen, wellicht eens te meer als de moorden ideologisch of politiek ingegeven waren. Waarom die zijde expliciet benadrukken in een afzonderlijk artikel, zo recent na de moord? Waartoe dient dat, anders dan tot het verzachten van het narratief?

‘Complete degeneratie’

Journalist en historicus Wierd Duk stelde in de Powned-uitzending, waarin goedkeurende reacties van studenten op de moord op Charlie Kirk te zien waren:

‘De moord op een politieke tegenstander die zelf weliswaar op een heftige manier het debat aanging, maar juist in gesprek wilde blijven, als je dat toejuicht; dat is volgens mij het voorbeeld van complete degeneratie. En zo langzamerhand moeten we ons echt gaan afvragen wat er met die jeugd daar in Amerika, maar ook een deel van onze jeugd – en niet alleen jeugd: ik zie ook oudere mensen – in godsnaam aan de hand is. Dat ze zo meedogenloos en wreed kunnen zijn dat ze de dood van een politieke tegenstander vieren.’

Duk heeft hier helemaal gelijk. Het is belangrijk om stil te staan bij de linkse jonge vrouwen uit de reportage van Powned (maar het zijn natuurlijk niet alleen vrouwen die deze mening verkondigen). Deze mensen zijn geen onschuldige studenten, die slechts een idee delen. Het gaat hier om extremisten, die tot het domein van de AIVD behoren. Extremisme wordt in Nederland gezien als: 

‘Het uit ideologische motieven bereid zijn om niet-gewelddadige en/of gewelddadige activiteiten te verrichten die de democratische rechtsorde ondermijnen.’

Voor de duidelijkheid: hun uitspraken behoren, hoe walgelijk dan ook, niet strafbaar te zijn. Deze woke-meisjes ogen compleet ongevaarlijk. Nerd-achtig. Simpel. Oppervlakkig. Maar daarachter schuilt een groot gevaar. Want deze jonge vrouwen, die zelf niet capabel en bereid lijken om zulk geweld te plegen, spreken actief en zonder schaamte hun steun uit aan zeer gewelddadige moorden.

Zulke uitspraken kunnen, eens te meer gedaan voor de camera van een serieus kanaal, het effect van ondermijning van de democratische rechtsorde hebben. Deze vrouwen gaan verder dan de thuisblijfjihadist Shabir Burhani die de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo vanuit sharia-oogpunt aanbevelenswaardig noemde. Burhani liet zich niet verleiden tot de uiting dat dit zijn persoonlijke mening was. De UvA-meisjes spreken zich echter wel ondubbelzinnig uit voor ideologisch en politiek geweld.

En als de dader rechts was geweest?

Ik wil deze gelijkenis eigenlijk niet trekken, maar ik kan me niet aan de gedachte onttrekken: wat als het een moord was geweest op een debater van de Amerikaanse Democrats, wat als de dader rechtsextremistisch was geweest, en als daarna ogenschijnlijk rechtse conservatieve jongens die moord voor de camera hadden toegejuicht?

Ik vermoed dat de hoofdredacties van de meeste Nederlandse media een journalistiek orgasme zouden vieren. De jongens zouden vrijwel direct in een preventieve overheidsaanpak worden gegoten. Waarom wordt er ernstig met twee maten gemeten?

Het is belangrijk dat erkend wordt dat de moord op Charlie Kirk een daad van terrorisme was. In de Verenigde Staten van Amerika en in Nederland klinken stemmen die de aanslag vanuit ideologisch motief goedkeuren. Deze mensen kan worden verweten dat ze extremistische uitspraken doen en wellicht zelfs dat ze actief terrorisme ondersteunen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Goedkeurende reacties op de moord op Charlie Kirk ondersteunen terrorisme verscheen eerst op Wynia's Week.

Handreiking

Blijkbaar heeft de politie inmiddels ook de taak van woke gedachtepolitie erbij gekregen, want ze hanteren intern een Handreiking voor Politiecollega’s over ‘Herkennen, Duiden, Handelen: Complottheorieën en Anti-Institutioneel gedachtegoed’. Die handreiking komt van het informatieknooppunt Contraterrorisme, Extremisme en Radicalisering (CTER), zeg maar de terrorismebestrijders van de landelijke politie.

Het idee achter die Handreiking is vroege opsporing: terroristen zouden beginnen als complotdenker, sommigen van hen radicaliseren, en een deel van die groep groeit door naar gewelddadig extremisme. Als gewone dienders in hun dagelijkse contacten die eerste stadia van radicalisering herkennen, moeten ze een melding doen bij het CTER, zodat zulke mensen vroegtijdig in beeld komen. 

Welke complottheorieeën vormen indicaties voor zulke radicalisering? Het document geeft een ‘niet uitputtend’ lijstje: ‘Covid-19, 5G, Satanisch ritueel kindermisbruik, chemtrails, toeslagschandaal, WEF, stikstofbeleid, militarisering, etc.’

Dat u het maar weet: als u zich openlijk druk maakt over het Toeslagenschandaal, dan begeeft u zich op het hellend vlak naar radicalisering en extremisme, en komt u bij het CTER in de kaartenbak. Dat was tegen het zere been van Pieter Omtzigt, die in een tweet de politie opriep om het Toeslagenschandaal uit de lijst te verwijderen. De politie heeft dit inmiddels toegezegd.

Dan heb ik ook een dringende vraag: wat doet ‘stikstofbeleid’ in die themalijst? Boeren wier bedrijf wordt bedreigd door een gedwongen uitkoopregeling – staat nu weer in het verkiezingsprogramma van GroenLinks-PvdA – en die zich daar tegen verzetten, zijn potentiële terroristen?   

Interessant is ook wat in die Handreiking niet voorkomt: geen woord over islamitische radicalisering, complottheorieeën over Israël, het dwepen met haatpredikers of het virulente racisme uit die hoek ten opzichte van Joden. Alle genoemde voorbeelden betreffen complotdenken en radicalisering die door ‘woke’ als ‘rechts’ gebrandmerkt worden.

Je zou er complotdenker van worden

Geen zinnig mens gelooft in chemtrails of dat de 5G-technologie is ontworpen om ons allemaal tot slaven te maken. En van satanisch ritueel kindermisbruik is in Nederland ook nog nooit iets gebleken. Mensen die daar rotsvast van overtuigd zijn, verdienen inderdaad extra aandacht, maar eerder van de GGZ dan van terrorismebestrijders.

En de rest van de thema’s? Dit zijn kwesties waarover een levendig maatschappelijk debat gaande is. Hoe komen zulke onderwerpen op een checklist voor het herkennen van radicalisering terecht? Stuk voor stuk zijn het onderwerpen waar de heersende macht veel politiek kapitaal in geïnvesteerd heeft: destijds de covid-dwangmaatregelen; ons absurd rigide stikstofbeleid; verregaande internationalisering en de miljardensteun aan Oekraïne. ‘Klimaatbeleid’ had ook prima in dat thema-lijstje gepast. Je zou er bijna complotdenker van worden.

‘Stikstofontkenning’

Neem ons stikstofbeleid: dat is een onder opeenvolgende kabinetten-Rutte in elkaar geflanste constructie die weliswaar inmiddels is verankerd in een stapel jurisprudentie van de Raad van State, maar die een volstrekt buitenbeentje is in de EU (en de wereld). Op onnavolgbare wijze is dit bizarre stuk milieubeleid een hoeksteen van de heersende orde geworden. Dit in twijfel trekken en pleiten voor hervorming wordt in brede kring gelijk gesteld aan wetenschapsontkenning en complotdenken.

Dat bleek bijvoorbeeld uit een artikel dat in december 2024 verscheen in het Tijdschrift voor Criminologie, getiteld: In denial. Een exploratieve studie naar desinformatie rondom de stikstofcrisis. In dat artikel gaan de zelfbenoemde ‘kritische groene criminologen’ Jessica Hill en Marleen Weulen Kranenborg op zoek naar wat zij ‘stikstofontkenning’ noemen, naar analogie van ‘klimaatontkenning’. Dat onderzoek stelt niks voor (het is ‘exploratief’), ze hebben slechts een lijstje ‘foute’ media en publicisten opgesteld en daarvan alle artikelen met trefwoorden als ‘stikstofcrisis’ en dergelijke bij elkaar geveegd.

Inhoudelijk interesseert het ze geen snars

Op hun pro forma geanonimiseerde lijst van foute media staat ook Wynia’s Week (AN1), en ze citeren meermaals uit mijn columns over stikstof. Een kritische wetenschapper, Jaap Hanekamp, is ook eenvoudig identificeerbaar.

Hun conclusies zitten volledig voorgebakken in hun ‘onderzoeksmethode’; dat mijn of Hanekamps standpunt over de stikstofcrisis in Nederland op enig punt geen desinformatie is, kan nooit de uitkomst van hun onderzoek zijn, wegens de methode die ze hanteren. Een punt voor punt bespreking van het artikel is verspilde moeite; het is duidelijk dat ze inhoudelijk geen idee hebben waar het over gaat, en dat ze dat ook geen snars interesseert. Het gaat ze alleen maar om labels plakken en ‘guilt by association‘: door oppervlakkige overeenkomsten met de tabakslobby en wappie-achtige klimaatontkenners in de VS moet en zal stikstof-Barbertje hangen.

Hemeltergende domheid

Toch een enkel inhoudelijk voorbeeld van hoe ze te werk gaan:

Voor deze ‘groene kritische criminologen’ ben je dus een wetenschapsontkenner als je ‘inzoomt op specifieke details van het wetenschappelijke proces’ en ‘het belang van modelleren en schatten’ miskent. Iedereen die iets van stikstof in Nederland begrijpt, snapt van welk een hemeltergende domheid en onkunde dit getuigt. Hill en Kranenbarg schijnen te denken dat als je maar eenmaal een model hebt opgesteld, elke kritiek op dat model ‘de basis van de wetenschap ondermijnt’.

Blijkbaar hebben ze ook geen benul wat ‘significant’ betekent in de beta-wetenschap, anders zouden ze de kritiek van mij en anderen (waaronder TNO) op hoe de Raad van State dat begrip miskent niet als stikstofontkenning bestempelen. Maar dat komt ervan, als je bang bent om ‘in te zoomen op specifieke details’.

Ik kan daar om lachen, want ik ben totaal niet meer afhankelijk van goedkeuring door zulke bewakers van de partijlijn. Maar stel, ik was onderzoeker aan een universiteit. Wat doet zoiets met je vooruitzichten op verlenging van je contract of de kans op toekenning van onderzoeksbeurzen? Stel, je bent freelance wetenschapsjournalist die voor een groot deel van zijn opdrachten afhankelijk is van universiteiten. Wat doet zo’n geestelijk klimaat met je onafhankelijkheid?

Alleen al het feit dat zoiets gepubliceerd wordt in een keurig wetenschappelijk tijdschrift is veelzeggend. Het zegt namelijk hoe wijd verbreid en onomstreden het denkbeeld is in academische kring, dat over belangrijke actuele onderwerpen als stikstof maar één narratief acceptabel is, anders ben je een complotdenker. Wat dat betreft zit men keurig op één lijn met de terrorismebestrijders van de politie.

Excuus

Er staan ook zinnige dingen in die Handreiking. Met name het aspect van sociale isolatie: zodra iemands eigen vrienden en familieleden contacten gaan afhouden omdat zij vinden dat met zo iemand niet meer te praten valt, is dat een indicatie van zorgelijke radicalisering. En die sociale isolatie is op zich weer een aanjager van verdere radicalisering.

Dat is de moraal van het verhaal over die themalijst: er zijn goede redenen om, behalve de toeslagenaffaire en stikstof, ook covid, WEF (World Economic Forum) en ‘militarisering’ te schrappen, omdat dit gewoon legitieme onderwerpen van maatschappelijk debat zijn. Dan hou je alleen maar knotsgekke items over waarvan het zeer onwaarschijnlijk is dat die ook maar één terrorist gaan produceren.

Radicalisering en extremisme zijn meer vorm dan inhoud. Je krijgt vaak de indruk dat het onderwerp er bij zulke mensen nauwelijks toe doet, als het maar een excuus aanreikt voor schuimbekkend fanatisme en geweldpleging. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!  

Het bericht Politie gaat complotdenken en terrorisme herkennen in volkomen legitieme onderwerpen van debat verscheen eerst op Wynia's Week.

De aanslagen vonden plaats om twee redenen. In de eerste plaats ter vernietiging van de joden en hun staat, conform de islamitische ‘heilige bronnen’. In de tweede plaats omwille van Irans strijd met Saoedi-Arabië om de grootste islamitische macht te worden. Israël en Saoedi-Arabië voerden vergevorderde gesprekken om Israël te laten erkennen door de soennitische grootmacht. Als dat zou slagen, zou Israël waarschijnlijk zaken kunnen doen met meerdere islamitische landen. Het zou de geopolitieke positie van het sjiitische Iran ernstig hebben verzwakt.

Iran en Hamas wisten dat Israël wel moest reageren op de aanslagen van 7 oktober, en wel op zo’n manier dat de relatie met Saoedi-Arabië opnieuw verstoord zou raken; dat laatste land is namelijk zeer bekommerd om het lot van de Palestijnen, hun medemoslims. De aanslagen van 7 oktober lijken versneld te zijn uitgevoerd. Hezbollah, eveneens een proxy van Iran, had eigenlijk ook moeten meedoen, maar wist mogelijk niet vooraf op welke datum de aanslagen zouden plaatsvinden. En inderdaad, door de Israëlische reactie op de aanslagen kwamen de onderhandelingen met Saoedi-Arabië stil te liggen.

‘Queers for Palestine’

Maar er is ook nog een derde, minder frequent genoemde reden voor de aanslagen van 7 oktober 2023. Iran en Hamas wilden de liberale democratische rechtsstaten in het Westen en de westerse coalities destabiliseren. De aanslagen van 10/7 in Israël waren zo bezien het equivalent van de aanslagen op 9/11 in Amerika, toen Al Qaida ‘de grote Satan’ in eigen land een enorme slag toebracht.

Toen de stofwolken van 11 september 2001 waren opgetrokken, ontstond discussie over welke reactie moest volgen. Het werd The War on Terror, die leidde tot grote verdeeldheid in Amerika. Politiek links schreeuwde moord en brand over discriminatie en racisme. Islam was immers liefde; de terroristen hadden hun eigen godsdienst compleet verkeerd begrepen. De oorlog tegen het terrorisme paste in het patroon van het westerse kolonialisme, zo werd gezegd. Ook na de War on Terror bleven dit de speerpunten van het debat. Het sentiment waaide zelfs over naar Europa.

Ook in Nederland werd door linkse activisten – gesteund door veel journalisten en politici – betoogd dat het Westen corrupt en verrot was, gefundeerd op de kapitalistische kolonisatiedrang van oude blanke (in hun woorden ‘witte’) mannen die xenofoob en racistisch waren. Er zou sprake zijn van intersectionaliteit: alle vormen van kwaad en onderdrukking hadden met elkaar te maken. Transgenders, vrouwen (als je dat woord nog mocht gebruiken), ‘mensen van kleur’, gehandicapten en niet-westerse cultuuruitingen werden stelselmatig onderdrukt. Protesten tegen Israël, tegen klimaatverandering, tegen multinationals, tegen de PVV en tegen een strenger migratiebeleid kregen zo hetzelfde ideologische fundament. De ayatollahs in Iran en ook de leiders van veel andere anti-westerse landen moeten zich bijna dood hebben gelachen, zeker toen bij de protestacties demonstranten opdoken die zich bekend maakten als ‘queers for Palestine’.  

Hamas keek mee en maakte gretig gebruik van de zwakte van het Westen. Op 18 mei 2024 sprak Khaled Mashal, een van de leiders van Hamas met als portefeuille ‘buitenland’, op een conferentie van de Moslimbroederschap in Turkije. Hij prees de aanslagen van 7 oktober en bedankte in zijn speech de westerse studenten: ‘We thank the great student flood, which emerged from the American, European, and Western universities, and has reached all the countries of our nation. We are grateful for the spirit that we have witnessed in our nation, and in humanity as a whole. We are grateful to the free people of the world.’

Drie maanden later, op 20 augustus 2024, plaatste een journalist van Al-Jazeera een video van Mashal op sociale media. De Hamas-leider riep daarin iedereen op om te gaan participeren in de ‘Al-Aqsa Flood, in the practical jihadi and military sense’. Met geweld dus. Mashal richtte zich ook opnieuw specifiek tot westerse studenten: ‘In a few days, the academic year will start again at the universities worldwide. […] I call upon the student leaders in our Arab and Islamic countries, as well as in the East and the West, to renew the student movement in the broadest scope, in order to stop this criminal aggression. You should be proud of yourselves, oh youths of our nation and the free people of the world.’

De reactie van veelal linkse studenten en academici in Nederland is precies wat Hamas wilde bereiken met de aanslagen van 7 oktober: vernietiging van het Westen van binnenuit. Soms hoeft er geen schot te worden gelost om een samenleving te ontwrichten.

Soft, naïef en zelfdestructief

Ook de recente boottocht richting Gaza van Greta Thunberg past in het plaatje, net als de pro-Palestijnse ‘March to Gaza’. Deze activisten werden in Egypte bekogeld en aangevallen, hoewel ze nog probeerden agenten van een mobiele eenheid aan te spreken op hun islamitische gezindheid. Meer dan opgetrokken wenkbrauwen leverde het niet op. Egypte is dan wel overwegend een islamitisch of zelfs orthodox-islamitisch land, maar van jihad en terrorisme moet de overheid niets hebben. Dat is overigens een lijn die veel islamitische overheden trekken. De Nederlandse ‘zorgaanpak’, zo heb ik in moslimlanden al vaak vernomen van hooggeplaatste militairen en politieagenten, staat bekend als soft, naïef en zelfdestructief.

Het is precies die zelfdestructieve component waar Iran en Hamas gebruik van maken. De woke-academici en -activisten wonen in vrije en veilige westerse landen. Het zijn rebellen die nog nooit in de loop van een wapen hebben gekeken, maar een intrinsieke behoefte lijken te voelen om ‘goed te doen’. Toch steunen ze onderdrukkende islamitische regimes. Hoe kan dat?

Slachtofferrol voor moslims

Een postmaterialistisch wereldbeeld en ook cultuurrelativisme spelen waarschijnlijk een grote rol. Er mag in die visie geen rangorde zijn: vrijheid in Iran is hoogstens ‘anders’ dan vrijheid in Israël, maar het ene land kan nooit beter zijn dan het andere. Wat wellicht ook meespeelt, is dat het verlenen van steun aan een ogenschijnlijk ‘zwakkere’ partij de eigen status verhoogt en kan resulteren in een maatschappelijke heldenrol.

Iran en de islamitische terroristen kennen de zwakte van het Westen. Met de aanslagen van 10/7 in Israël hebben ze die zwakte verder willen uitbuiten, zoals Al Qaida en haar bondgenoten dat op 9/11 deden met de aanslagen in de VS. Iran wist dat Israël moest reageren en dat de Israëlische reactie voor chaos en polarisatie in het Westen zou zorgen. Iran wist ook dat de islam daarmee in een slachtofferrol kon kruipen, of wellicht beter gezegd: dat westerse apologeten de islam met een fluwelen handschoen in een slachtofferrol zouden duwen. En dat moet vervolgens zorgen voor meer ruimte voor de islam in het Westen, meer islamisering en dus ook meer haat tegen Israël en de joden.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De Hamas-aanval op Israël was ook bedoeld om het Westen te destabiliseren, net als 9/11 verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor degenen die menen dat we in een duister tijdperk leven: de jaren zeventig van de vorige eeuw waren ook heus geen lolletje. Neem het jaar 1972. Vietnam sputterde na. Watergate begon. Er waren vliegtuigrampen. De Rote Armee Fraktion en de IRA hielden huis. En dan waren er nog de aanslagen op de Olympische Spelen in München. Een terreurgroep genaamd Zwarte September gijzelde elf mannen van het Israëlische olympische team. Sterke mannen die in de kracht van hun leven stonden en werden vermoord. De terroristen eisten dat zo’n driehonderd Palestijnse gevangenen werden vrijgelaten door Israël, maar dat land gaf geen strobreed toe. Saillant was dat de aanslagplegers zowel met neonazi’s als radicale linkse groeperingen contact hadden: les extrêmes se touchent.

Ook al las ik nog geen kranten en moest ik bijtijds naar bed, ik kreeg er toch het nodige van mee als achtjarige knaap. Het was hondsbrutaal wat die terroristen uithaalden. Notabene op een sportevenement waar de olympische gedachte centraal zou moeten staan. De Duitsers hadden nog wel zo hun best gedaan om de schande van de Hitler-spelen van 1936 weg te poetsen. Het moesten ‘serene Spelen’ worden. Daar zat gelijk een deel van het probleem. De beveiliging in het olympische dorp was ondermaats. Toen er moest worden ingegrepen, gebeurde dat door een amateuristisch Beiers politiekorps in plaats van een anti-terrorisme-eenheid (als die al bestond) of het leger. Om imagoschade te voorkomen, zag de Duitse overheid liever geen Germaanse laarzen over de olympische campus stampen. 

Terreur in beeld

De gebeurtenissen maakten op mijn ouders en miljoenen anderen des te meer indruk omdat er beeld was bij de terreur. In de kranten stonden foto’s van gijzelaars en gijzelnemers – met automatische geweren in de aanslag. Wie Amerikaanse televisie kon ontvangen, zag het live op tv. Over die media-aandacht gaat September 5.

September 5 volgt een team van ABC Sports dat toevallig is ingekwartierd vlakbij de plek des onheils: het appartementencomplex waar de Israëlische delegatie is gehuisvest. Om praktische redenen en uit scoringsdrift spelen de Amerikaanse sportjournalisten een leidende rol in de berichtgeving.

September 5 is niet de eerste speelfilm over de aanslagen in München. In 2005 kwam Munich uit van Steven Spielberg. Dat was een ouderwetse wraakfilm: een team van de Mossad spoorde de nog in leven zijnde daders en handlangers op om ze stuk voor stuk te liquideren. September 5 richt zich volledig op de rol van de journalisten. Daardoor ligt minder nadruk op de slachtoffers en de gruwelijkheid van de daden (een Israëlische gewichtheffer werd gecastreerd), maar het is nu eenmaal het gekozen perspectief en dat wordt vakkundig uitgevoerd.

De film kent een bescheiden cast. Wie de hoofdrolspeler is in dit drama, is niet helemaal duidelijk. Is het de Duitse tolk Marianne Gebhardt (Leonie Benesch) die nog even fijntjes aan het oorlogsverleden van haar ouders wordt herinnerd? Of toch de ambitieuze jonge Geoffrey Mason, die voor het eerst de regie in de control room mag nemen – een fraaie rol van John Magaro. Het doet er ook niet zoveel toe. Waar Munich een spektakelstuk was, is dit in allerlei opzichten een kleine film. Allereerst is het verfrissend dat hij kort is: 1 uur en 35 minuten. Vergelijk dat eens met het gelijktijdig uitgekomen The Brutalist, daar mag je 3 uur en 34 minuten voor op je stoel blijven zitten. Hopelijk stuurt de hoofdredactie van Wynia’s Week me daar niet naartoe!

September 5 speelt zich af binnen een tijdvak van twee of drie dagen (langer duurde het hele gebeuren niet), grotendeels in de regiestudio en montagekamer. Buitenlicht wordt mondjesmaat toegelaten, dat maakt de film donker, intiem, claustrofobisch.

Eerlijk gezegd heb ik lang gedacht dat de hoogtijdagen van de bioscoopfilm achter ons lagen. Hoe kun je opboksen tegen series op streamingdiensten als Netflix waar de verhaallijnen complexer mogen zijn en karakters dieper kunnen worden uitgewerkt? Maar dit is de tweede geslaagde film die ik in korte tijd zag. In mijn recensie van A Complete Unknown prees ik het feit dat alle muziek live op de set was gespeeld. Ik meen een tendens waar te nemen. Films worden waarheidsgetrouwer en creëren zo een gevoel van authenticiteit bij de kijker. In September 5 is gebruikgemaakt van originele footage van ABC Sports. Er is door de makers minutieus vooronderzoek gedaan om alles zo perfect mogelijk na te bootsen.

Potentieel lesmateriaal

Ook op gebied van acteren zijn stappen gezet. Generaties Britse en Amerikaanse acteurs hebben zich kunnen uitleven in Duitse of Franse rollen met sappige accenten, waardoor die films bij nader (in)zien een hoog ‘Allo ‘Allo!-gehalte hebben. Veel beter is het om een buitenlandse acteur in te huren en te ondertitelen. Nu hoor ik u sputteren: ja, maar in sommige landen zijn ze niet gewend om ondertitels te lezen. Nou, dan leren ze dat verdorie maar eens!

In September 5 is het in elk geval perfect gedaan. De crew van ABC Sports spreekt uiteraard onderling Engels, ook al zit er een verdwaalde Fransman tussen, maar op de momenten waar de voertaal Duits is, wordt in ‘echt’ Duits gesproken en ondertiteld.

Deze film zou lesmateriaal kunnen zijn op scholen voor journalistiek. Hoe ver ga je als televisieteam als je met je neus op wereldnieuws zit? Nou: vér. Een crew-lid wordt met een neppasje het afgesloten olympisch dorp binnengesmokkeld om tapes uit te wisselen met een cameraploeg die daar illegaal staat te filmen. Maar is het verantwoord om alles in beeld te brengen? Wat als er iemand on colour tv wordt doodgeschoten? Wat betekent dat voor familieleden? De terroristen hebben niet voor niets de Olympische Spelen uitgekozen – een geweldig podium. Speel je ze dan als massamedium niet in de kaart door uit te blijven zenden? Het team is zich bewust van de morele dilemma’s, maar neemt toch elke keer dezelfde afslag: doorgaan met filmen.

Als de Duitsers een stel sluipschutters op de daken zetten om een doorbraak in de gijzeling te forceren, is de sportzender er weer als de kippen bij, want het portofoonverkeer van de politie is afgeluisterd. Zo wordt de hele politie-operatie blootgelegd voor miljoenen Amerikaanse televisiekijkers. Pas gaandeweg realiseert regisseur Mason zich dat ABC Sports ook in het olympisch dorp is te zien. De terroristen kijken gewoon mee en de operatie mislukt. Bloedstollende scène!

Het verhaal leidt naar een natuurlijke climax: de bevrijdingsactie op een vliegveld waar de gijzelaars in helikopters heen zijn gebracht. Een boel geknal in het duister. Dan komt het – onbevestigde – bericht dat alle gijzelaars zijn bevrijd. Moeten ze checken of meteen het nieuws brengen? Straks gaat een andere zender er met de scoop vandoor. Uiteraard kan men het niet laten. Opluchting als toch de bevestiging komt van de autoriteiten. Alleen… blijkt dit niet te kloppen. In werkelijkheid zijn alle nog overgebleven negen gijzelaars gedood. De crew is ontdaan. Geoffrey Mason verlaat beduusd het pand, maar niet nadat hij de complimenten heeft gekregen van zijn baas voor zijn voortreffelijke werk. Aldus eindigt deze intrigerende film.

Nederlandse journalisten

In de research voor dit artikel heb ik wat oude kranten erop nageslagen. Dat kan tegenwoordig gemakkelijk met het online archief Delpher. Thuis hadden we een abonnement op De Telegraaf en ik was benieuwd wat mijn ouders in die dagen lazen. Op 6 september 1972 kopte De Telegraaf over de volle breedte van de voorpagina: GIJZELAARS BEVRIJD EN VIER TERRORISTEN DOOD – Meesterzet Duitse politie redt Israëlische atleten. Een canard van jewelste! De Nederlandse journalisten waren er net zo ingestonken als de verslaggevers van ABC Sports. Of ze waren te gretig geweest om nieuws te brengen – dat kan natuurlijk ook.

Stan de Jong is schrijver en journalist. Hij schreef biografieën van Neelie Kroes (met Koen Voskuil) en mr. Theo Hiddema en was redacteur van HP/De Tijd en Nieuwe Revu.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Hartelijk dank!

Het bericht De olympische tragedie van 1972 als newsroom-thriller: donker, intiem en claustrofobisch verscheen eerst op Wynia's Week.

Momika maakte steeds onderscheid tussen de religie en haar aanhangers. Hij vroeg naar eigen zeggen slechts aandacht voor gevaarlijke ideeën. Zeer waarschijnlijk werd hij daarom gedood.

Sommige auteurs, zoals de Duits-Syrische geleerde Bassam Tibi, maken onderscheid tussen de islam als religie en haar politieke verschijningsvorm, het islamisme. Bij islamisme gaat het om het streven naar eenheid tussen staat en religie. Islamisten staan uiteindelijk een wereldwijde politieke orde voor op basis van de islamitische wetgeving (sharia).

Overbodige term

Volgens Tibi zijn er binnen het islamisme twee stromingen: institutioneel islamisme en het jihadistisch islamisme. Beide stromingen streven hetzelfde na, maar hanteren verschillende middelen. De eerste stroming houdt zich zoveel mogelijk aan de heersende wetgeving in een staat; de tweede stroming richt zich op het gebruik van geweld in naam van Allah.

Andere auteurs stellen dat de islamitische religie van zichzelf politiek van aard is en dat islamisme daarom een overbodige term is. In de woorden van de Algerijns-Berberse zanger en activist Ferhat Mehenni: ‘L’islam c’est l’islamisme en repos, l’islamisme c’est l’islam en action’. Oftewel: de islam in het islamisme in rust, het islamisme is islam in actie.

Jihad kan worden gezien als een verplichting voor de volgers van Allah, dus zo bezien is het jihadisme onderdeel van de islam. Dit maakt dat cultuurmoslims in een vreemde positie verkeren. Ze willen seculier leven, maar toch vasthouden aan hun islamitische identiteit. Dat vereist echter een selectieve islam, waarbij slechts de wenselijke verzen en overleveringen worden gebruikt. Op zich is dat wellicht prima, maar er blijven slechts weinig pagina’s van de koran over als alle illiberale passages genegeerd moeten worden. In hoeverre zijn cultuurmoslims dan nog islamitisch te noemen?

Terug naar de islamitische moord op Momika. De Leidse rechtsgeleerde Afshin Ellian wijst terecht op het verschil tussen het vernietigen van papier en het vernietigen van een mensenleven: voor de islamisten kan een boek waardevoller zijn dan een mensenleven, met als gevolg dat wie dat boek vernietigt, zelf vernietigd dient te worden. Wie de aanslag goedpraat, vormt een bedreiging voor de westerse vrijheid én veiligheid.

Volgens de Zweedse premier Ulf Kristersson is de kans reëel is dat er sprake was van buitenlandse inmenging, oftewel een statelijke actor die de opdracht tot de aanslag gaf. Het islamitische regime in Iran heeft al meerdere politieke en religieuze tegenstanders in het Westen laten vermoorden, of pogingen daartoe gedaan. De aanslag op de Brits-Indiase auteur Salman Rushdie in augustus 2022 is daar een bekend voorbeeld van. Sindsdien heeft Iran tal van nieuwe operaties uitgevoerd. Toch is er niet per se een staat nodig die opdracht geeft om te doden in de naam van Allah, dat doen de koran en de islamitische overleveringen zelf ook al.

‘Zuivere’ moslims hebben er geen moeite mee om minder zuivere moslims of zelfs ongelovigen voor hun jihadistische karretjes te spannen. Regelmatig horen we over islamitische terroristen die eigenlijk helemaal niet leefden conform de regels van de islam, en bijvoorbeeld drugs of alcohol gebruikten of prostituees bezochten. In zulke gevallen wordt in de media vaak gesproken van een ‘verward persoon’ c.q. van iemand die de islam niet heeft begrepen. Maar zulke ‘nuttige idioten’ worden al eeuwenlang gebruikt, hoewel het ontkennen van hun religieuze motivatie relatief nieuw is.

Allah maakt geen fouten

Het gevaar van orthodoxie is in de islam meer zichtbaar dan in het christendom en het jodendom, waar illiberale elementen meestal niet (meer) mainstream zijn. De aard van islam ligt in de betekenis van de koran, volgens moslims het letterlijke woord van Allah. ‘Allahs woord is definitief en eeuwig, want Allah is perfect, rechtvaardig en zijn wijze is het goede,’ zo wordt geredeneerd. Allah maakt geen fouten. En waarom zou Allah onduidelijk zijn of dubbelzinnig formuleren? De woorden van de meest volmaakte entiteit zullen toch niet geïnterpreteerd hoeven te worden door minderwaardige, sterfelijke wezens zoals mensen? Het is niet moeilijk om te begrijpen waarom het als blasfemie kan worden gezien als iemand pleit voor een allegorische interpretatie.

Daarnaast is een belangrijk kenmerk van islam dat het zich bemoeit met vrijwel alle aspecten van het publieke en private leven. Naast de koran zijn er namelijk vele pagina’s volgeschreven met overleveringen van de profeet Mohammed. Mohammed wordt gezien als de voorbeeldigste moslim, wiens leven nastrevenswaardig was. De profeet zou van Allah hebben meegekregen hoe een goed moslim dient te leven. Daarbij gaf hij zelfs regels omtrent staand of zittend plassen, over wat de moslim tot Allah moet zeggen wanneer hij seks heeft en hoe met de getuigenis van een vrouw moet worden omgegaan – die is namelijk minder waard dan die van een man.

Mohammed wordt gezien als de perfecte moslim, maar naar moderne westerse standaarden was het een misdadiger, wellicht zelfs een oorlogsmisdadiger. Hij huwde een meisje van zes jaar oud en dat huwelijk werd geconsumeerd toen zij negen jaar oud was. Mohammed voerde oorlogen en liet veel mensen doden. Toen een dichter, Ka’b ibn al-Ashraf, een grapje over hem maakte riep de profeet op om hem te vermoorden. Tot in 2025 is dit de islamitische legitimering voor het doden van mensen die de profeet – en daarmee Allah zelf – hebben beledigd.

In de orthodoxe context, die mainstream is in islam, is de meest zuivere – of letterlijke – lezing van de heilige geschriften altijd leidend. Dat is niet vreemd, omdat de ware moslim precies wil leven zoals zijn god dat bedoeld heeft. Een letterlijke lezing van de koran is daarvan het logische gevolg.

De Moslimbroederschap en Hamas

In allerlei westerse landen, waaronder Nederland, rukt de Moslimbroederschap op, ook in de politiek. Dat is precies de tactiek van deze organisatie. De Moslimbroederschap is wat Bassam Tibi ‘institutioneel islamisme’ zou noemen: zij wil infiltreren in de instituties, en dus ook in politieke partijen, om die instituties van binnenuit te veranderen. Om op die manier stapje voor stapje de hele staat te islamiseren.

De Moslimbroederschap werd in 1928 opgericht door Hassan al-Banna, een islamitisch geestelijke uit Egypte. Hun streven naar een islamitische staat ging al snel gepaard met geweld. Dat versnelde toen Sayyid Qutb in de jaren vijftig de belangrijkste ideoloog van de Moslimbroederschap werd. Qutb pleitte voor gewapende strijd in naam van de islam.

In de jaren tachtig werd de terroristische organisatie Hamas opgericht als de militaire tak van de Moslimbroederschap op het grondgebied van Israël en de Palestijnse gebieden. In 2020 werd in een Turks-Egyptisch tv-programma van de Moslimbroederschap uiteengezet dat de gezellen van de profeet Mohammed niet precies wisten wat er met homoseksuelen moest gebeuren: levend verbranden, van een hoge plek naar beneden werpen of stenigen. In elk geval moesten ze dood. Dat volgt overigens ook uit de koran zelf, waarin Allah een regen van vulkanisch puin op een homoseksueel volk laat vallen.

Toch zijn de ideeën van de Moslimbroederschap en Hamas ideologisch gezien niet heel vreemd. De koran is de constitutie voor deze organisaties en pleit voor geweld in naam van Allah. Geweld past dus binnen de islamitische leer.

In het Westen hebben we er moeite mee om de gevaren van religieuze – en dus met name islamitische – orthodoxie te onderkennen. Wellicht is dit de zwakte van ons liberalisme: moslims mogen toch doen en laten wat ze vinden, zolang ze zich aan onze wetten houden? Ze mogen natuurlijk niet doden, maar al die gekke, absurde religieuze voorschriften mogen ze gewoon uitvoeren in een liberale samenleving. Dat betekent echter niet dat die voorschriften en de handelingen die eruit voortkomen niet bekritiseerd mogen (of zelfs horen te) worden.

Begrip voor terroristen

Toch zijn we daar in de praktijk heel terughoudend in. Sterker nog: zulke kritiek wordt al gauw de kop ingedrukt. En meestal niet eens door moslims, maar door een progressieve elite, die waarschijnlijk het beste voor heeft met de wereld, maar de principes van haar vrijheidsidealen heeft ingeruild voor een zogeheten diversiteitsagenda. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk dat er serieus voor wordt gepleit om politieagenten en boa’s het dragen van een hoofddoek toe te staan – waarmee meteen de uniformiteit van hun uniform teniet zou worden gedaan.  

Hebben Theo van Gogh, de redactie van Charlie Hebdo, Samuel Paty en nu Salwan Momika de islamitische terreuraanslagen niet een beetje over zichzelf afgeroepen? Want als ze Allah of de profeet Mohammed niet hadden beledigd, zouden ze waarschijnlijk niet zijn vermoord. Met zulke redeneringen wordt begrip gecreëerd voor moslimterroristen – en dat is uiterst kwalijk. Er is iets fundamenteel mis met gelovigen voor wie het verbranden van een boek reden is om aan het moorden te slaan. In het Westen dreigt dat een onbespreekbaar punt te worden. Omdat we onder druk staan van de islam.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Er is iets fundamenteel mis met gelovigen voor wie het verbranden van een boek reden is om aan het moorden te slaan verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Medewerkers bij de NCTV konden staatsgeheimen downloaden, printen en in persoonlijke mappen stoppen. Ook bij de politie was de drempel laag om bij geheime informatie te komen. Het verzamelen of meenemen van staatsgeheime of vertrouwelijke informatie is relatief eenvoudig en wordt niet door monitoring gesignaleerd, aldus het rapport. Dat vermeldt dat er van zo’n tweehonderd usb-sticks van de NCTV met vertrouwelijke of geheime informatie niet duidelijk is waar ze zijn gebleven.’

Broddelwerk dus van het allerlaagste allooi. Hoe is zoiets in hemelsnaam mogelijk in een land dat volgens premier Dick Schoof – tussen 2013 en 2018 zélf Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid – in toenemende mate wordt bedreigd door ‘statelijke en niet-statelijke actoren’ en waar we ons, bijvoorbeeld met het in huis halen van een noodpakket, moeten voorbereiden op ‘onzekere tijden’?

Grote paniek

Aanleiding voor het onderzoek van de ADR was de spionagerel rond topambtenaar Abderrahim el M. (65), een Rotterdammer van Marokkaanse afkomst. Deze tolk en analist van de NCTV en het informatieknooppunt Contraterrorisme, Extremisme en Radicalisering (CTER) bij de Landelijke Eenheid van de politie werd in oktober 2023 opgepakt op verdenking van het lekken van enorme hoeveelheden staatsgeheimen aan de Marokkaanse geheime dienst.

In de top van de NCTV en de politie heerste na de arrestatie van El M. ‘grote paniek’, meldden de media toen. Maar zou het echt een complete verrassing zijn geweest?  

Al in 1997, toen El M. en andere burgers met een migratieachtergrond nog door het leven gingen als ‘etnisch-culturele minderheden’ of ‘allochtonen’, publiceerde het Interregionaal Rechercheteam Noord- en Oost-Nederland een rapport waarin werd gewaarschuwd voor het gevaar van niet-autochtone tolken. In het rapport werden dertien gevallen van lekkende ‘etnische’ vertalers opgesomd, die grote schade aanrichtten aan diverse opsporingsonderzoeken van de politie. Allochtone tolken, zo luidde de slotconclusie, zijn extra kwetsbaar voor chantage, omdat zij dikwijls uit dezelfde gemeenschap komen als de leden van criminele organisaties.

Het klonk heel aannemelijk, maar op de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) maakte de waarschuwing weinig indruk. Dat werd duidelijk in 2004, toen de kranten melding maakten van de aanhouding van de 34-jarige Nijmegenaar Outman ben A., een in Marokko geboren AIVD-tolk. Het gerechtshof oordeelde in 2007 dat hij staatsgeheime documenten had overhandigd aan leden van de Hofstadgroep. Dat was het Haagse terreurnetwerk rond de Nederlands-Marokkaanse Mohammed Bouyeri, beter bekend als de moordenaar van Theo van Gogh. Het leverde Ben A. vier jaar gevangenisstraf op.

‘Afspiegeling van de samenleving’

Toenmalig AIVD-baas Sybrand van Hulst deed alsof zijn neus bloedde en weigerde lessen te trekken. ‘Juist voor een dienst als de AIVD, die midden in de samenleving staat, is het van groot belang dat het personeelsbestand een afspiegeling is van de bevolking’, hield hij vol. 

Diversiteit boven professionaliteit: laten we maar niet uitsluiten dat na Outman ben A. ook Abderrahim el M. van die politiek correcte dwaling heeft geprofiteerd. Want wie was ook alweer de hoogste baas van El M. bij de NCTV? Inderdaad, Pieter-Jaap Aalbersberg. In 2021 was hij in NRC nog vol lof over zijn lekkende Marokkaanse medewerker. In zijn vorige functie als chef van het Amsterdamse politiekorps (2011-2019) was dezelfde Aalbersberg de aanjager bij uitstek van diversiteitsbeleid. De helft van de nieuwe hoofdstedelijke agenten diende een migratieachtergrond te hebben, zei hij in 2017. Ook pleitte hij voor het toestaan van het dragen van hoofddoeken door vrouwelijke politieagenten.

Geen risicogroepen

Het is vloeken in de woke-kerk, maar het wordt hoog tijd dat onze terreurbestrijders hun malle diversiteitsgeloof aan de wilgen hangen. Het is nu vaak genoeg fout gegaan. Het personeelsbestand van de NCTV en de AIVD moet geen ‘afspiegeling van de bevolking’ zijn, maar dient te bestaan uit mensen die streng zijn geselecteerd op professionaliteit en betrouwbaarheid en die niet behoren tot de inmiddels overbekende risicogroepen.

Leuker kunnen onze geheime diensten het niet maken, wel veiliger.  

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Voor onze terreurbestrijders lijkt diversiteit belangrijker dan professionaliteit. Dat is levensgevaarlijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Wellicht had verwacht kunnen worden dat het jihadisme een halt zou worden toegeroepen in de westerse landen na de aanslagen op 11 september 2001 in de Verenigde Staten (ruim 2700 doden) en de terreuraanslagen op het openbaar vervoer in Madrid (maart 2004, 191 doden) en Londen (juli 2005, 56 doden). Aanvankelijk leek die beweging ook in Nederland te zijn ingezet. De politie en de AIVD intensiveerden hun aandacht voor jihadistische cellen.

Toch waren er ook tegenkrachten. In het publieke debat rees in Nederland al direct de vraag of Van Gogh niet zelf schuld had gehad aan zijn dood. Hij had zich immers regelmatig laatdunkend uitgelaten over de islam (hoewel hij op religie in het algemeen kritisch was). Vlak voor de moord had hij samen met de afvallige Ayaan Hirsi Ali de film Submission Part 1 gemaakt. In die film vertelden moslima’s hoe slecht zij – met kennelijke goedkeuring door Allah – door moslimmannen werden behandeld. Op hun schaars geklede lichamen werden Koranteksten afgebeeld die dergelijk gedrag legitimeren. Dat was een regelrechte aanval op de moslimgemeenschap, toch?

Een kwetsende Deense cartoon

Het is belangrijk om bij enkele belangrijke gebeurtenissen sinds de moord op Van Gogh nog eens stil te staan.

Een Deense auteur zocht in 2005 een tekenaar die een afbeelding van de profeet Mohammed wilde maken ter publicatie in een kinderboek, maar zijn zoektocht leverde niets op. Had de moord op Van Gogh daarmee te maken? Het Deense dagblad Jyllands-Posten hoorde van de kwestie en vroeg vervolgens tekenaars om een cartoon van de islamitische profeet te maken. Twaalf ervan werden in september 2005 in de krant afgedrukt.

Volgens veel niet-moslims in het westen waren de cartoons kwetsend en onnodig provocerend. Moslims over de hele wereld waren woedend en er ontstonden diplomatieke rellen. Maar het leidde ook tot geweld. Moslims probeerden een aanslag te plegen op Kurt Westergaard, één van de Mohammed-tekenaars. Iemand drong zijn huis binnen, maar Westergaard vluchtte net op tijd een safe room in. Het Deense consulaat in Beiroet (Libanon) werd in brand gestoken. In het Midden-Oosten vonden ook bij overheidsgebouwen van andere westerse landen gewelddadige protesten plaats. Zelfs in juni 2008 was er nog een aanslag op de Deense ambassade in Pakistan.

In februari 2006 pleitte toenmalig VVD-Tweede Kamerlid Ayaan Hirsi Ali in Berlijn voor het recht om te beledigen. Cabaretier Hans Teeuwen herhaalde dat punt in een discussie met de Meiden van Halal in het televisieprogramma Bimbo’s en Boerka’s; het werd in 2007 uitverkoren tot ‘TV-moment van het Jaar’. Toch bleef het een zeer gevoelig punt.

In 2010 en 2011 werd Geert Wilders vervolgd in verband met ‘beledigende’ uitlatingen in de Volkskrant en zijn in maart 2008 uitgebrachte film Fitna. Na een lang proces volgde vrijspraak.  

In 2012 werd het budget van de AIVD plots met 80 miljoen euro verminderd. Hoogleraar en publicist Afshin Ellian waarschuwde voor de schade die dat zou opleveren: een inlichtingenpositie die gedurende tal van jaren was opgebouwd, werd in één klap afgebroken. Dat laat zich niet makkelijk herstellen.

Waarschijnlijk heeft Nederland geluk gehad dat het internationaal jihadisme zich in die jaren vooral richtte op andere landen in Europa en op de moslimwereld. Maar verdwenen was het natuurlijk niet, zo bleek toen ISIS in 2014 een islamitisch kalifaat uitriep.

Charlie Hebdo

In januari 2015 werd de westerse wereld wakker geschud door de islamitische moordaanslag op het hoofdkantoor van het satirische weekblad Charlie Hebdo in Parijs. Er vielen twaalf doden. Op het internet ging de hashtag #JeSuisCharlie viral. Maar al snel werd het weer oorverdovend stil.

In juni 2015 onthoofde een geradicaliseerde man zijn werkgever in het Franse Saint-Quentin-Fallavier. Het voorval kreeg in Nederland weinig aandacht. Dit in tegenstelling tot de islamitische moordpartij in het theater Bataclan in Parijs, in november 2015, waarbij 89 bezoekers om het leven kwamen. Hoewel Frankrijk voortdurend werd en wordt geteisterd door kleinschalige islamitisch geweld, was het land nu het podium van twee grootschalige terroristische aanslagen in één jaar.

In 2016 draaide de tweede strafzaak tegen Geert Wilders. Het startpunt daarvan was zijn ‘Minder-Marokkanen’-uitspraak uit 2014. In 2020 werd Wilders schuldig bevonden aan groepsbelediging.

Op Bevrijdingsdag 2018 stak Malek Fostok uit naam van Allah meerdere mensen neer nabij station Hollands Spoor in Den Haag. Fostok werd echter vooral gezien als ‘verward’ en ontkwam aan een veroordeling voor een terroristisch misdrijf.

In juni 2018 kondigde Geert Wilders een Mohammed-cartoonwedstrijd aan. Duizenden woeste moslims gingen in Pakistan de straat op om tegen de PVV-leider te demonstreren. In augustus dat jaar reisde de Pakistaan Junaid Iqbal naar Nederland om Wilders te vermoorden. Hij werd voortijdig opgepakt. Diezelfde maand reisde de Afghaanse Jawed Sultani vanuit Duitsland naar Amsterdam en stak daar twee toeristen neer, uit boosheid over de cartoonwedstrijd. Die was door Wilders inmiddels afgeblazen – Sultani wist dat niet – omdat hij meende dat zijn punt reeds was gemaakt: moslims over de hele wereld worden nog steeds zo boos van het tekenen van een plaatje van hun profeet, dat ze bereid zijn tot geweld, al dan niet dodelijk.

Eind 2018 werd leden van een terroristische cel uit Arnhem opgepakt nadat ze op een vakantiepark in Weert wapens testten. Het doel was mogelijk een grootschalige aanslag op de Gay Pride in Amsterdam.  

Op 18 maart 2019 schoot Gökmen Tanis in Utrecht doelgericht op trampassagiers en voorbijgangers. Er vielen vier doden en zes gewonden. Tanis pleegde de aanslag naar eigen zeggen ter verdediging van zijn islamitische geloof.

Samuel Paty

In oktober 2020 werd in de Franse plaats Éragny geschiedenisdocent Samuel Paty onthoofd: door de 18-jarige Russisch-Tsjetsjeense moslim Abdoullakh Anzorov. Paty had in een les over vrijheid van meningsuiting twee Mohammedcartoons uit Charlie Hebdo laten zien. Anzorov pleegde de aanslag ‘in naam van Allah’. De Franse schrijver-journalist Stéphane Simon reconstrueerde de gebeurtenissen in zijn boek De laatste dagen van Samuel Paty.

In september 2021 arresteerde de politie negen terreurverdachten in Eindhoven die een islamitische aanslag aan het voorbereiden waren, gericht op enkele Nederlandse politici.

De afgelopen jaren heeft de anti-islamitische protestbeweging Pegida in Nederland meermaals Korans verbrand of verscheurd. Bij een tegendemonstratie liep het in januari van dit jaar uit de hand: in Arnhem zochten actievoerders de confrontatie met Pegida-voorman Edwin Wagensveld. In Turkije werd vervolgens de Nederlandse ambassadeur op het matje geroepen. Ook de Pakistaanse regering riep Nederland op om actie te ondernemen tegen Pegida. Minister Dilan Yeşilgöz van Justitie waarschuwde voor een verhoogde terreurdreiging en uit voorzorg werden enkele Nederlandse overheidsgebouwen in het buitenland tijdelijk gesloten. Het leek wel een beetje op de Deense cartoonaffaire.

Op 24 mei zei toenmalig BBB-Tweede Kamerlid Mona Keijzer in een talkshow dat veel asielmigranten uit landen komen waar het islamitisch geloof dominant is, en dat jodenhaat daar bijna onderdeel van de cultuur is. Enkele moslims deden aangifte van groepsbelediging. In juli liet het Openbaar Ministerie weten de zaak te seponeren, hoewel het meende dat Keijzers uitspraken strafbaar waren. Maar had Keijzer niet gewoonweg gelijk? Hoe dan ook: zij had haar uitspraak kennelijk niet mogen doen.

Op 19 september stak de 22-jarige Ayoub M. aan de voet van de Rotterdamse Erasmusbrug met twee messen om zich heen. Een man van 32 kwam om het leven, een 33-jarige man raakte gewond. Hoewel M. volgens een vonnis uit 2022 ‘volledig ontoerekeningsvatbaar’ was, wordt hij door het Openbaar Ministerie verdacht van moord en poging tot moord met een terroristisch oogmerk. De man had immers Allah aangeroepen tijdens het steken.

Belangrijke inzichten

Voor zover het nog niet duidelijk was toen Van Gogh nog leefde, hebben de afgelopen twintig jaar in elk geval vijf belangrijke inzichten opgeleverd.

In de eerste plaats: ervaren belediging van de islam, van islamitische symbolen of figuren, en daarmee van Allah zelf, is een trigger voor geweld onder orthodoxe moslims. Soms volgt die duiding uit islamitische jurisprudentie. Of er een intentie was om te beledigen, is in beginsel irrelevant. De legitimering voor het geweld volgt uit de islamitische bronnen (de Koran en de overleveringen van uitspraken en handelingen door Mohammed).

Ten tweede: zulk geweld vindt niet slechts plaats tegen de meest zichtbare personen in het publieke domein, zoals Geert Wilders of Ayaan Hirsi Ali. Ook volstrekt onbekende mensen, zoals een geschiedenisdocent, kunnen het slachtoffer worden van islamitisch terroristisch geweld. De geweldsdreiging richt zich daarmee tot iedereen.

Ten derde: ook veel niet-moslims vinden het ongewenst om de islam te bekritiseren. Daarbij is de redenering dat het in moreel opzicht niet zou deugen om mensen te kwetsen en dat iedereen ‘in z’n waarde’ moet worden gelaten. Ook het ideaal van de multiculturele samenleving speelt een rol. Direct na de moord op Van Gogh werd hij zélf (deels) schuldig verklaard: hij had beter rekening moeten houden met de gevoelens van boze moslims. Toenmalig D66-minister Laurens Jan Brinkhorst (Economische Zaken) noemde Van Gogh zelfs naïef en vergeleek Submission met het opsteken van een sigaret in een munitiemagazijn.

Ten vierde: islamitische aanslagplegers worden frequent neergezet als ‘verward’, het liefst zonder dat hun godsdienstige achtergrond wordt genoemd, waardoor automatisch wordt verondersteld dat er van een verband geen sprake was of kan zijn. Dat is een stelselmatige tekortkoming bij de duiding van het probleem. Wanneer politici, bestuurders of journalisten op deze wijze hun kop in het zand steken, verzaken ze hun taak. En: elke keer wanneer aanslagplegers haarfijn hun religieuze motieven uit de doeken doen, staan hun duiders voor schut.

Ten vijfde: Nederland is de afgelopen twintig jaar veel minder verdraagzaam geworden. In een gesprek met Nazmiye Oral van de Nederlandse Moslimomroep zei Van Gogh in het najaar van 2002: ‘Ik denk dat de tolerantie jegens andersdenkenden in Nederland steeds kleiner zal worden onder invloed van de islam. Ik denk dat heel veel mensen nu al hun mond houden omdat ze bang zijn. Zeker na de moord op Fortuyn is dat sterker geworden. En je kan toch ook niet verlangen van mensen – die eenvoudig in Nederland zijn opgegroeid – dat ze dan heel erg gestimuleerd worden door de gebeurtenissen op 11 september. (…) Dat laat toch z’n sporen na, vermoed ik.’ Van Gogh wist toen nog niet dat ook zijn eigen dood dergelijke sporen zou nalaten.

Theo van Gogh had gelijk

We lijken twintig jaar na 2 november 2004 weinig te hebben geleerd. Noch over het behoud van onze democratische rechtsstaat, noch over de jihadistische bedreiging daarvan, die wordt gevoed door grootschalige migratie uit niet-westerse landen. Geen enkele krantenredactie zal nog Mohammedcartoons durven publiceren: omdat het letterlijk levensgevaarlijk is. Door te zwichten voor intolerantie worden zo nieuwe normen gecreëerd die niet passen bij een open samenleving.

Theo van Gogh had gelijk: je moet mensen – gelovigen én niet-gelovigen – kunnen beledigen. Het is bedroevend dat zoveel Nederlanders nog steeds niet naar hem luisteren.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Collard: 20 jaar na de moord op Van Gogh hebben we nog weinig geleerd verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze terroristische aanslag komt niet onverwacht. Volgens de AIVD vormt het mondiaal jihadisme al jaren ‘de grootste terroristische dreiging tegen Nederland’. Het dreigingsniveau is in december 2023 door de NCTV verhoogd naar substantieel. In haar Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland uit juni waarschuwde de NCTV voor ‘de in april 2024 gestarte campagne van onder andere ISKP om geweld tegen sportevenementen in het Westen aan te moedigen’, waarbij aanslagen met messen veelal genoemd worden.

Wat gebeurde er in Rotterdam?

Volgens de politie begon er ‘tumult’ in een ondergrondse parkeergarage, waarbij een 33-jarige Zwitser zwaar gewond raakte. Toen de dader zich naar boven begaf, de voet van de Erasmusbrug op, zou hij een 32-jarige Rotterdammer – die aan het skeeleren was – hebben vermoord met twee grote vleesmessen door ‘heel vaak’ te steken. Het slachtoffer zou vervolgens van de reling zijn gevallen. De Telegraaf sprak getuigen die berichtten dat de dader ‘er duidelijk op uit was veel slachtoffers te maken’. Volgens getuigen zou de dader tijdens het steken ’Allah u Akbar’ hebben geroepen.

Een getuige genaamd Reniël Renato David Litecia, een personal trainer, zag het en begon te schreeuwen. Toen de dader dat hoorde begon hij iedereen die in zijn omgeving was aan te vallen. Mensen renden in paniek weg. Reniël haalde ‘sportsticks’ uit zijn tas en rende erheen. Omstanders renden een nabij gelegen restaurant binnen en sloten de deuren. De dader rende vervolgens langs met de twee messen in zijn handen. De dader rende daarna de tentoonstellingsruimte Remastered binnen. Aanwezigen probeerden de dader met stoelen op afstand te houden, terwijl hij hen wilde neersteken met zijn messen. Toen Reniël erbij kwam wilde de dader het pand verlaten. Reniël had hem daarom ‘een paar tikjes moeten geven in zijn gezicht’ met de stokken. Toen de andere aanwezigen hem met stoelen belaagden verloor de dader het bewustzijn.

Omstreeks middernacht deelde Rijnmond TV een interview met de politiewoordvoerder, die verklaarde:

‘Het vermoeden is dat de verdachte het eerste slachtoffer in de parkeergarage heeft gemaakt, dat hij vervolgens naar boven is gelopen en daar een tweede slachtoffer heeft neergestoken. Vervolgens is de verdachte via de horecagelegenheid hierachter over het terras gerend en vervolgens bij deze tentoonstellingsruimte overmeesterd.’

De politiewoordvoerder bevestigde dat ‘meerdere getuigen’ ook tegen de politie hebben verklaard dat de dader de islamitische god Allah heeft aangeroepen tijdens zijn daden.

Allah u Akbar

In de media werd die nacht gesproken van een ‘steekincident’ of ‘steekpartij’. Feitelijk is dat natuurlijk juist, maar het dekt de lading niet. Nergens werd gesproken van een terroristische aanslag of het islamitische motief van de dader, behalve op Geenstijl. Nu.nl spande de kroon met haar uitleg over de uiting Allah u Akbar: ‘Het wordt door moslims vaak gezegd bij een gebed, maar in het verleden is het ook geroepen bij aanslagen door extremistische moslims. De politie heeft nog geen uitspraken gedaan over een mogelijk motief.’

Laat ‘in het verleden’ maar weg. De uitspraak wordt wekelijks, soms dagelijks, geuit bij islamitische terreurdaden. Nu lijkt het primair een onschuldige uiting, maar als u iemand deze uiting – anders dan nabij de speakers van een moskee – hoort roepen in de publieke ruimte is alertheid geboden.

Vrijwel geen informatie

De volgende dag werd bekend dat de dader een 22-jarige man uit Amersfoort is. De politie deelde mee dat de man een bekende van haar is, maar wilde er niet meer over kwijt. Ook kon de politie niets zeggen over het motief van de dader.

Er werd geen persconferentie voor het volk georganiseerd door de driehoek of door individuele partijen daaruit. Er werd vanuit de (lokale) overheid vrijwel geen informatie gedeeld. Wel berichtte de gemeente Rotterdam op de avond van de aanslag omstreeks 23.00 uur op sociale media dat burgemeester Ahmed Aboutaleb is bevorderd tot Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, maar op haar kanalen werd niet gerept over de aanslag. Ondertussen werd tot diep in de nacht gedebatteerd in de Tweede Kamer. Ook daar werd niet gesproken over de terreurdaad. Vanwaar die stilte?

Er zijn primair vier redenen denkbaar. In de eerste plaats: de reden waarom iemand een daad pleegt is moeilijk objectief te bepalen. We kunnen niet in iemands hoofd kijken. Maar dat is te simplistisch denken. Er zijn namelijk allerlei indicatoren die ons – in het dagelijkse leven, in rechercheonderzoeken, in intelligence-operaties – helpen om meer objectief duiding te geven. Dat volgt uit de reeds bekende informatie over de dader, over de slachtofferkeuze, over de locatie van de aanslag, over zijn exacte gedragingen (in hoeverre passen die bij een bepaalde ideologie of groepering? Wat zegt zijn gedrag over zijn intenties? Het ging hier evident niet om een gerichte actie tegen een of twee mensen; de dader wilde veel slachtoffers maken) en zijn uitingen. Dit alles wijst op twee kernwoorden: islamitisch en terroristisch.

In de tweede plaats: de politie twijfelt wellicht of het gaat om een rationeel handelende, mentaal gezonde aanslagpleger of om een ‘verward persoon’. In Nederland zijn de nodige terroristische aanslagplegers de boeken ingegaan als verward en niet als terroristisch – denk aan Malek Fostok die op Bevrijdingsdag 2018 meerdere mensen stak. Maar inmiddels zijn zelfs voorzichtige wetenschappers tot de conclusie gekomen dat psychiatrische problemen en ideologische motieven elkaar niet uitsluiten, en dat een werkelijk ‘verwarde’ man nog steeds een terroristische aanslag kan plegen.

Terreur als theater

Daaraan verwant is, in de derde plaats: islamitisch terrorisme ligt gevoelig – wellicht eens te meer als het om een migrant zou gaan, gelet op het huidige debat over de migratiecrisis – omdat de islam gevoelig ligt in Nederland. De overheid probeert Nederland ‘bij elkaar te houden’ en te voorkomen dat alle moslims over een kam worden geschoren. Het bestaan van teveel islamitische wanplegers past ook niet in het multiculturalistische ideaal.

In de vierde plaats: veel terrorisme-experts hebben geschreven over het dilemma van de overheid om enerzijds het publiek te informeren, maar om tegelijkertijd te voorkomen dat de terrorist krijgt wat hij wil en/of dat grootschalige paniek uitbreekt onder het volk. Modern terrorisme is ook wel omschreven als een theater, met de aanslag zoals die van 9/11 als exemplarisch voorbeeld. Daders, slachtoffers, hulpverleners en omstanders figureren op televisie – en tegenwoordig op sociale media – in een theatervoorstelling die geïnitieerd en deels geregisseerd is door de terroristen.

Met dat theater creëert de terrorist aandacht voor diens zaak en tegelijkertijd angst. Hoewel de kans om te sterven aan kanker of een verkeersongeval vele malen groter is, is de angst voor islamitische terroristische aanslagen reëel. Wereldwijd zijn er veel aanslagen met een islamitische signatuur. Het primaire verschil is dat de impact van een terroristische aanslag significant groter is. Ook als u geen slachtoffer bent, en geen van de betrokkenen kent, doet zo’n aanslag iets met u, terwijl dat wellicht niet zo is als u hoort dat er in een andere stad iemand is overleden aan kanker.

Dat komt door de extremiteit van de terroristische daad, doordat we die daad moeilijk kunnen bevatten (eens te meer omdat de ideologische motivering ons vaak vreemd is) en omdat een terroristische daad niet slechts een daad is tegen een handjevol slachtoffers. Terrorisme is een aanval op onze democratische rechtsstaat, op onze samenleving als geheel, op onze manier van leven. De overheid is genegen om paniek na terroristische aanslagen te onderdrukken. Maar met de juiste boodschap kun je transparant zijn én voorkomen dat er paniek uitbreekt; eens te meer wanneer de dader is aangehouden en er geen indicatie van meerdere daders is.

Organiseer direct een persconferentie

Omwille van die vier redenen bestaat er een belang om zo lang mogelijk niet te spreken van terrorisme. Toch is het belangrijk dat de overheid zo snel mogelijk informatie deelt met de bevolking. Een of enkele dagen wachten met nieuws is dan te lang. Het volk heeft een recht om te weten wat er op veiligheidsgebied speelt in Nederland – zeker na een inbreuk op de publieke veiligheid –, ook als de boodschap niet goed uitkomt voor bestuurders. Bij dit soort gebeurtenissen zou direct een persconferentie moeten worden georganiseerd, wellicht zelfs met de hele driehoek. De islamitische terroristische aanslag in Rotterdam is een voorbeeld van een gebrek aan transparantie naar het volk.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Gebrek aan transparantie rond islamitische terroristische aanslag in Rotterdam is niet te verdedigen verscheen eerst op Wynia's Week.