In een korte serie inventariseert Calvin Schukkink voor Wynia’s Week de reeks van pressiegroepen die de massale migratie naar Nederland gaande houden. De eerste drie afleveringen leest u hier, hier en hier. In deze aflevering blijkt dat de Nederlandse universiteiten – plus het bedrijfsleven – permanent ijveren voor het binnenhalen van (meer) studenten en dat het kabinet-Jetten (opnieuw) grote bedragen beschikbaar stelt om die buitenlandse studenten te werven. Hoezo ‘grip op migratie’?

Kabinet stimuleert werving van buitenlandse studenten

Het hoger onderwijs krijgt van het kabinet-Jetten meer geld om buitenlandse studenten aan te trekken. Dat blijkt uit een recente beleidsbrief van minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en staatssecretaris Judith Tielen. Als het aan de D66-minister ligt, wordt in totaal €1,5 miljard beschikbaar gesteld voor onderwijs en onderzoek. Daarvan wordt €154 miljoen speciaal gereserveerd voor de mogelijkheid voor universiteiten en hogescholen om studenten uit het buitenland te werven. Ook wil het kabinet de ‘blijfkans’ van deze internationale studenten verhogen, onder meer door de studenten de Nederlandse taal te leren, en ‘in verbinding te brengen met de Nederlandse arbeidsmarkt en maatschappij’.

Hiermee breekt het kabinet met de plannen van de vorige coalitie om te bezuinigen op het aantal buitenlandse studenten en Engelstalige studies. Met name Pieter Omtzigt (NSC) was kritisch op de internationalisering in het hoger onderwijs. Omtzigt stelde in zijn
HJ Schoo-lezing dat de studiemigratie ‘helemaal door het dak’ is gegaan. Hij wees erop dat ongeveer 40 procent van de instroom van studenten aan de universiteit uit het buitenland komt, en dat daar verandering in moest komen. Het aantal internationale studenten aan Nederlandse universiteiten is tussen 2009 en 2018 bijna verdriedubbeld: van 20.591 naar 55.969. In het huidige studiejaar 2025/2026 ligt dat aantal op 91.000.

‘Rector of diversity’ nu minister

Voor wie de achtergrond van minister Letschert kent, is het besluit om meer geld vrij te maken voor ‘internationalisering’ niet vreemd. Ze was vanaf 2016 tot en met begin 2026 rector magnificus en bestuursvoorzitter van de Universiteit Maastricht (UM) – die zichzelf ‘Maastricht University’ noemt. De UM is met ruim 61 procent buitenlandse studenten (14.000 van de 24.000) en 49 procent buitenlandse werknemers de meest internationale universiteit van Nederland.

Bij haar inaugurele rede – met de titel ‘Stronger through Diversity’ – bepleitte Letschert onder meer het belang van diversiteit in wetenschappelijk onderzoek. Letschert heeft zich als zelfverklaard ‘rector of diversity’ lang ingezet voor het ‘diverser’ en ‘inclusiever’ maken van de universiteit. Het lijkt codetaal voor minder westers, meer kleur en meer vrouwen.

Buitenlandse studenten zijn verdienmodel

Achter het halen van buitenlandse studenten schuilt een verdienmodel. Dat begint al met het geld vanuit de overheid. Universiteiten en hogescholen krijgen hun geld uit het onderwijsbudget van de overheid. Dat budget wordt mede verdeeld op basis van het aantal studenten en het aantal uitgereikte diploma’s. Hoe meer studenten en uitgereikte diploma’s, hoe meer budget. Dat geldt niet alleen voor Nederlandse studenten, maar ook voor studenten uit de EU.

Voor studenten van buiten de EU geldt dat zij het zogeheten ‘instellingstarief’ betalen. Dat is het volledige collegegeld, variërend van €6.000 tot €20.000 per jaar, afhankelijk van de studie en het niveau (bachelor of master). Deze studentengroep is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Er verblijven ongeveer 36.000 studenten van buiten de EU (voornamelijk uit China, India en de VS) in Nederland. Dat is bijna 28 procent van de populatie buitenlandse studenten.

‘Cash cow’-opleidingen

De internationale student lijkt aantrekkelijker te zijn dan de Nederlandse. Buitenlandse studenten van binnen en buiten de EU bezorgen de universiteiten in Nederland een betere reputatie op het vlak van ‘internationalisering’. De groep niet-EU-studenten brengen bovendien veel geld in het laatje vanwege het hogere collegegeld dat ze betalen. Om de instroom van buitenlandse studenten te behouden worden speciaal opleidingen in het leven geroepen.

In beleidsdocumenten van de Rijksuniversiteit Groningen van 2014 werd bijzondere aandacht gegeven aan zogeheten ‘cash cow programmes’: studies met een groot internationaal marktpotentieel zoals International Business, International & European Law, Psychology en Chemical Engineering.

Engels is daarmee steeds vaker de standaardtaal in het hoger onderwijs geworden. Cijfers van het ministerie van OCW laten zien dat in 2024 van de 430 wo-bacheloropleidingen maar liefst 144 volledig in het Engels worden gegeven, en 221 in het Nederlands. De wo-masteropleidingen in 2024: 537 in het Engels, tegenover 112 in het Nederlands.

Wervingsbureaus

Die buitenlandse studenten komen niet aanwaaien bij de Nederlandse universiteiten. Ze worden actief geworven, vaak in specifieke ‘focuslanden’. Dat zijn landen waar volgens de onderwijsinstellingen veel potentie ligt. Hoewel die werving enkele decennia geleden vooral werd gedaan door semi-publieke organisaties zoals NESO-kantoren (Netherlands Education Support Offices), zijn het nu vooral ‘private recruitment agents’ die wereldwijd voor universiteiten studenten aantrekken.

Voorbeelden van bureaus die voor de Nederlandse universiteiten en hogescholen werven zijn de CHEER Foundation, Navitas en KC Overseas Education. CHEER Foundation is een recruitmentorganisatie in China en werft Chinese studenten voor Nederlandse instellingen zoals de Universiteit Twente (UT), de Tilburg University, Hogeschool Utrecht en de Erasmus Universiteit. Navitas is een wereldwijde recruitmentmachine en koppelt studenten aan verschillende universiteiten over de hele wereld. KC Overseas zit in India, en werft Indiase studenten voor onder meer Nederlandse universiteiten.

Werving blijkt miljoenenbusiness

Er gaan miljoenen euro’s om in die werving. Dat gaat als volgt: een universiteit schakelt een bureau in, en dat bureau maakt vervolgens reclame voor deze universiteit. Het bureau werft studenten en koppelt deze aan de partneruniversiteit (of hogeschool). De universiteit int het collegegeld van de buitenlandse student, en betaalt commissie aan de agent.

Dit is voor alle betrokken partijen een win-win: de internationale student verrijkt zijn cv (want heeft aan een Nederlandse universiteit gestudeerd), de universiteit zamelt flink wat collegegeld in, en het wervingsbureau krijgt commissie per geplaatste student. Volgens een artikel in De Correspondent verdiende een wervingsbureau in het geval van de Rijksuniversiteit Groningen in 2021 ongeveer 250 euro per EU-student en 800 euro per student van buiten de EU.

Betere scores op de ranglijsten

Daarnaast scoren internationaliserende universiteiten beter op de wereldranglijsten. Zo weegt internationalisering – het hebben van een (groot) internationaal studenten- en personeelsbestand – positief op de Times Higher Education-ranglijst en de QS World University Rankings. Bij de Times Higher Education-ranglijst telt ‘international outlook’ mee voor 7,5 procent van de beoordeling; bij de QS-ranglijst zelfs 10 procent. Universiteiten met meer internationale studenten en medewerkers krijgen meer punten dan soortgelijk presterende, maar minder internationale universiteiten.

Ook bedrijfsleven wil meer buitenlandse studenten

Ook het bedrijfsleven en de Economic Boards (samenwerkingsorganisaties van bedrijven, overheden en het hoger onderwijs) lobbyen voor het halen van buitenlandse studenten. In februari van dit jaar schreven de Universiteiten van Nederland (UNL) samen met de Economic Boards van Nederland en de CEO’s van grote bedrijven (Ahold Delhaize, Bol, Takeaway, Marktplaats, Booking) een brief aan de nieuwe regering met een pleidooi voor een ‘coherent en toekomstbestendig talentbeleid’. Volgens de opstellers zou het bedrijfsleven ook ‘ruim baan’ moeten krijgen om het talent aan te trekken ‘dat zij nodig hebben’.

Ook wordt in de brief gepleit voor het in stand houden van de regelingen die Nederland aantrekkelijk maken voor internationale studenten: een herstel van de 30%-regeling (de regeling voor expats waarbij een werkgever 30 procent van het salaris belastingvrij mag uitbetalen), het behoud van de kennismigrantenregeling maar ook het ‘versimpelen en versnellen van visumaanvragen’. De politiek moet het internationale ‘talent’ ook meer stimuleren zich langdurig in Nederland te vestigen, ‘zodat kennis en ervaring niet verloren gaan aan het buitenland’.

Nederlandse studenten verdrongen?

Hoogleraar Boudewijn van Dongen trok in het universiteitsblad Cursor van de TU Eindhoven vorige maand aan de bel over een minder bekend aspect van het werven van buitenlandse studenten. Hij vertelde dat niemand uit de klas van zijn zoon is toegelaten tot de numerus fixus-opleidingen werktuigbouwkunde en bouwkunde. Vermoedelijk werden daarvoor in de plaats internationale studenten toegelaten, die in steeds grotere aantallen populaire studies bezetten.

In het geval van werktuigbouwkunde hadden slechts 279 van de 1445 aanmelders de Nederlandse nationaliteit, en bij bouwkunde 236 van de 509 aanmelders. Nederlandse studenten lijken dus te worden verdrongen door internationale instromers, wat ook een bijzonder licht werpt op de klacht van (grote) bedrijven dat er in Nederland te weinig hoogopgeleide technici beschikbaar zijn.

Hoe dan ook, met hernieuwde financiële middelen vanuit het kabinet kan het werven van buitenlandse studenten onverminderd worden voortgezet. En universiteiten, wervingsbureaus en grote bedrijven zullen zich daarvoor blijven inzetten. Van veel ‘grip op migratie’ is er ook bij de studiemigratie geen sprake.

Wynia’s Week stelt de vragen en zoekt de antwoorden waar anderen al te vaak voor weglopen. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke, ongebonden en ongesubsidieerde journalistiek? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Hoezo ‘grip op migratie’? Onze universiteiten gebruiken onverminderd belastinggeld om buitenlandse studenten naar Nederland te lokken verscheen eerst op Wynia's Week.

Het past uitstekend bij de brede maatschappelijke neiging om verschil te wantrouwen en het uitzonderlijke gelijk te stellen met het gemiddelde. Nivelleren is het huidige deugen: liever iedereen gelijk dan eerlijke verschillen benoemen. Daarbij staan slechte analyses van verschil aan de basis van beslissingen van bestuurders, die meer stilstaan bij reputatie of reputatieschade, dan bij het oplossen van daadwerkelijke problemen. Symbolische gelijkheidspolitiek is in hun ogen kennelijk een goed instrument om te scoren. En geen onderscheid maken is veel gemakkelijker dan een debat voeren over kwaliteit of echte ongelijkheid.

Cum laude in de praktijk

Hoe ziet cum laude er in de praktijk uit? Ik refereer hierbij vooral naar mijn vak geneeskunde omdat ik daar als hoogleraar kan putten uit eigen ervaring. Een hoogleraar – door nivellering hoeft het tegenwoordig niet eens meer een hoogleraar te zijn – begeleidt veelal met een team, een promovendus in een promotietraject. Daarbij doet de promovendus, ook weer vaak in teamverband met andere onderzoekers, wetenschappelijk onderzoek.

Dat leidt tot discussies over de opzet en uitvoering van het onderzoek, alsmede de interpretatie van de gegenereerde gegevens. Vaak houden de promovendi diverse voordrachten variërend van lokaal, nationaal tot internationaal over hun eigen onderzoek. Uiteindelijk hoort ieder afgerond onderzoek goed opgeschreven te worden en te worden gepubliceerd. Dat publiceren kan natuurlijk gebeuren in wat ik lokale kranten noem, dus Nederlandse wetenschappelijke tijdschriften, maar ook in internationale tijdschriften.

Sommige van die internationale tijdschriften zijn hoog aangeschreven, hebben een hoge drempel om zaken gepubliceerd te krijgen, en zijn daarom meer prestigieus, zoals bijvoorbeeld New England Journal of Medicine, JAMA, The Lancet en specifiek in mijn vak Intensive Care Medicine en Critical Care Medicine. Maar bij alle serieuze tijdschriften is er een proces van peer review, waarbij de aangeboden artikelen worden beoordeeld en bekritiseerd door experts met specifieke, bewezen expertise over het onderwerp van het artikel. Vaak worden artikelen afgewezen door de meer prestigieuze tijdschriften, lang niet altijd op terechte gronden, edoch c’est la vie. Maar uiteindelijk lukt het met gedegen verricht onderzoek altijd om het te publiceren in een peer reviewed tijdschrift.

Met een aantal artikelen, een overzicht als voorwoord en een nawoord als blik op de toekomst wordt vervolgens een boek gemaakt, het proefschrift, en daarna kan de promotor, de hoogleraar, die het ius promovendi heeft, het formele proces van een promotie ingang zetten. Meerdere gekwalificeerde beoordelaars beoordelen dan het manuscript. Wanneer de promotor denkt dat het proefschrift van uitzonderlijke kwaliteit is, kan deze ook aangeven dat het predicaat cum laude gegeven zou moeten worden. Alle beoordelaars worden vervolgens gevraagd of zij óók denken dat het proefschrift tot de beste 5 procent behoort. En wanneer dat zo is, komt er een aparte commissie van gekwalificeerde beoordelaars, om dat al of niet te bevestigen. En ik heb wel meegemaakt dat het niet bevestigd werd.

Welke argumenten kunnen spelen of het een cum laude proefschrift is? De rol van de promovendus is een belangrijke: heeft de promovendus het in belangrijke mate zelf bedacht? En hoeveel eigen initiatief was er? En hoe ingewikkeld was de uitvoering van het onderzoek? Denk daarbij niet alleen aan technische handelingen maar onder meer ook aan sociale vaardigheden, het meekrijgen van andere onderzoekers, soms ook in het buitenland, en in welke tijdschriften is er gepubliceerd.

Systematrisch nadelig

Welnu, de Universiteit Twente wil het belonen van uitzonderlijke prestaties afschaffen. Het predicaat cum laude zou ook systematisch nadelig uitpakken voor vrouwelijke promovendi. Nu is het opvallend dat de bestuurders dit onderbouwen met onderzoek (Bol, 2023; Van den Besselaar & Mom, 2024) dat netjes gezegd, nogal gebrekkig is, gewoon omdat heel veel factoren niet in hun analyse zijn meegenomen.

Laat ik een paar noemen. Levensfase- en stressfactoren: is bijvoorbeeld de hulp voor externe verantwoordelijkheden zoals kinderopvang goed geregeld? Vaak speelt promotie in dezelfde fase als waar kinderwens en het hebben van jonge kinderen, frequent is. Andere ongemeten factoren zijn ambitieniveau, bereidheid om risico’s te nemen, competitiedrang, assertiviteit en zichtbaarheid, onderhandelingsgedrag – het vragen om kansen, het stellen van prioriteiten die van heel veel factoren afhankelijk kunnen zijn, mate van perfectionisme, motivatieprofiel, bijdrage aan gedeelde projecten, tijdsbesteding buiten het promotiewerk enzovoorts. Al deze zogenaamde confounders zouden wel eens belangrijker kunnen zijn dan het verschil in man-vrouw per se. Laten we dat eerst analyseren en zien waar we talenten te weinig ondersteunen.

Nivellering en deugbeleid

De grote variatie in beoordelingsculturen waardoor cum laude niet altijd betrouwbaar is, is een goed argument om kritisch te kijken naar het systeem en het op onderdelen aan te passen – denk aan landelijke richtlijnen voor die ‘beste 5 procent’ en transparante criteria per vakgebied. Prestatiedruk kan inderdaad een probleem zijn, maar dat los je niet op door excellentie weg te poetsen. Afschaffing van cum laude blijft daarom een buitensporige stap: excelleren wordt onzichtbaar gemaakt. Een snelle indicator van uitzonderlijke kwaliteiten ten behoeve van toekomstige werkgevers én subsidieverstrekkers, alsmede een motivator voor promovendi, verdwijnen daarmee. In plaats van afschaffing: behoud cum laude, maar vul aan met gerichte steun op geïdentificeerde bepalende factoren.

Helaas zien we opnieuw een knap bestuurlijk staaltje van nivellering en deugbeleid. Daarbij realiseren de bestuurders zich niet hun universiteit een slechte dienst te bewijzen: een universiteit die excellentie wegpoetst, poetst vooral zichzelf weg. Het is juist tijd voor scherpere analyses en slimmere oplossingen, voordat de middelmaat definitief triomfeert.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Afschaffen cum laude: universitaire knieval voor de middelmaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Ranglijst Times Higher Education

De meest vooraanstaande ranglijst van universiteiten wereldwijd is die van Times Higher Education (THE), een Britse organisatie die sinds 2004 een jaarlijkse lijst samenstelt van duizenden universiteiten wereldwijd en die beoordeelt op onderwijs, onderzoek, citaties, internationale oriëntatie en kennisoverdracht, elk met een eigen weging in het uiteindelijke cijfer. Het is op onder meer deze ranglijst dat Nederlandse universiteiten lange tijd hoog scoorden en nooit echt daalden.

Nu is dat wel anders. Sterker nog, vrijwel alle Nederlandse universiteiten laten een flinke daling zien op de ranglijst van de THE. De Nederlandse universiteit die nog altijd het hoogst scoort is de TU Delft: die staat in het studiejaar 2025-2026 op plek 57. Twee jaar geleden zat de TU Delft als enige Nederlandse universiteit nog in de top 50 (op plek 48).

Ook de UvA is een aantal plaatsen gezakt; van plek 58 vorig jaar naar plek 62 dit jaar. De Erasmus Universiteit stond in 2016 nog in de top 100 (71), en staat nu 107de. Datzelfde geldt voor de Universiteit van Maastricht, die in 2016 op 88 stond en nu op 131.

Drie universiteiten, te weten de Radboud Universiteit Nijmegen, de VU Amsterdam en de Tilburg University staan op de slechtste plaats ooit: respectievelijk op 154, 176 en 301-350. Vorig jaar stonden ze nog op 143, 136 en 251-300. Niet alleen op de ranglijst van de THE, maar ook op de Quacquarelli Symonds (QS) World University Rankings doen Nederlandse universiteiten het met de jaren slechter. Op deze lijst scoort de TU Delft eveneens het hoogst van alle Nederlandse universiteiten, maar is er door de jaren een sterke neerwaartse trend te zien voor alle Nederlandse universiteiten. Daar berichtte het persbureau van de TU Delft zelf ook over in 2024.

Wat zegt NWO ervan?

Niet iedereen is het volledig eens met de constatering dat Nederlandse universiteiten het slechter doen. De Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) zegt tegen Wynia’s Week: ‘Als NWO herkennen we ons niet in het beeld dat de wetenschap in Nederland slechter zou presteren. Nog steeds behoort de Nederlandse wetenschap internationaal tot de top. Zo schetst het jaarlijkse rapport Education at a Glance (EAG) van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) een positief beeld van het Nederlandse hbo en wo.’

Verder zegt NWO: ‘Fluctuaties in rankings, zoals die van Times Higher Education, kunnen verschillende oorzaken hebben. Zo investeren heel wat opkomende economieën momenteel flink in onderwijs en wetenschap, waardoor bijvoorbeeld de concurrentie binnen zo’n lijst toeneemt. Dus ondanks dat Nederland nog steeds een toppositie en reputatie heeft binnen de internationale wetenschappelijke wereld, blijft het wel van belang om voldoende te investeren in onderwijs, onderzoek en wetenschap, anders gaan we in de toekomst wel achterlopen op andere landen. Rankings, zoals die van Times Higher Education, kunnen een wat eenzijdig beeld geven van wetenschappelijke prestaties, omdat ze zich uitsluitend baseren op het aantal publicaties van aan instellingen gelieerde onderzoekers en hoe vaak ze in andere artikelen geciteerd worden.’

‘Dalende posities mede door bezuinigingen’

De koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) herkent de dalende positie van Nederlandse universiteiten, maar is ook kritisch over de ranglijsten. Zo laat zij desgevraagd weten: ‘Universiteiten van Nederland (UNL) wijst erop dat Nederland nog altijd een van de weinige landen is waarvan vrijwel alle universiteiten in deze lijsten staan; een teken van brede kwaliteit.’

Tegelijkertijd waarschuwt UNL voor de beperkte betekenis van zulke ranglijsten: ‘League tables reduceren iets complex als academische kwaliteit tot één enkel cijfer’, zegt UNL-voorzitter Caspar van den Berg. Volgens UNL zijn de dalende posities mede te verklaren door de bezuinigingen op het hoger onderwijs, die beginnen hun tol te eisen en leggen structurele druk op het stelsel. ‘Afgemeten aan de relatief lage publieke investeringen in ons land, doen we het opvallend goed in deze rankings. Bovendien houden de Nederlandse investeringen geen gelijke tred met een aantal andere landen die wel flink investeren in onderzoek en onderwijs. Willen we met de top mee kunnen blijven doen, dan zullen we de bijbehorende investeringen moeten doen […].’

Ook de makers van de THE-ranglijst wijten het wegglijden van Nederlandse universiteiten aan lagere inkomsten voor het wetenschappelijk onderwijs, en daarnaast aan het feit dat publicaties minder vaak worden geciteerd. Times Higher Education vreest ook dat Nederlandse universiteiten in de toekomst nog verder zullen dalen door de bezuinigingen op het onderwijs, zo laat zij in verschillende nieuwsberichten weten.

Of de verslechterde prestaties van Nederlandse universiteiten echt te maken hebben met de bezuinigingen op het wetenschappelijk onderwijs, is nog maar de vraag. Hoewel de vergoeding per student met de meest recente bezuinigingen van het demissionaire kabinet-Schoof inderdaad minder geworden is, is het voor universiteiten en de koepelorganisaties ook de weg van de minste weerstand om verslechterde prestaties te wijten aan bezuinigingen; het is ook vooral eigenbelang.

Hele studies gericht op ‘Gender’ en ‘Diversity’

De realiteit is ook dat de Nederlandse universiteiten meer en meer verworden tot echokamers waarin allerlei vooroordelen worden bevestigd, activisme wordt bedreven en ideologieën worden opgedrongen. En dat gaat ten koste van echte wetenschap en echt onderzoek. Daarom is het niet zo vreemd dat steeds meer Nederlanders sceptisch staan tegenover ‘de wetenschap’.

Vrijwel alle Nederlandse universiteiten hebben complete bachelors, masters en PhD’s in het teken staan van ‘Gender’ en ‘Diversity’. Op de UU kun je een master doen in ‘Gender Studies’. Wie daar de bachelor Language and Culture Studies volgt, krijgt zelfs verplicht het vak ‘Research seminar Gender and Postcolonial Studies’ voorgeschoteld, en moet een boek kopen van feminist en socioloog Sharlene Hesse-Biber, met de titel ‘Feminist Research Practice: A Primer’ (voor ongeveer 70 euro).

Radboud en UvA onderzoeken gender, sexualiteit en diversiteit

Of kijk naar de Radboud Universiteit, waar je onderzoek kunt doen op het gebied van ‘Gender & Diversity’ of ‘Gender and Power in Politics and Management’. De Radboud Universiteit, die dus in de THE-ranglijst op de slechtste plaats ooit staat, heeft een heel ‘Gender & Diversity Studies’-departement opgetuigd. Daar hebben ze maar liefst 19 mensen in dienst, waaronder veelal PhD-kandidaten en (assistent-) hoogleraren, allemaal gespecialiseerd in Gender & Diversity.

Op de UvA hebben ze een soortgelijk onderzoekscentrum: het Amsterdam Research Centre for Gender & Sexuality. Daarvan is Conny Roggeband de directeur. Zelf werkt ze onder meer aan een Horizon Europe-project (van de EU) met andere ‘Europese feministische academici’ om ‘Europese democratieën een nieuw leven in te blazen, vanuit het idee dat feministische theorieën en activisme essentiële bronnen zijn van zowel verzet tegen anti-genderdiscoursen als politiek’. Dit heeft niets meer te maken met wetenschap of probleemoplossend vermogen, maar alles met activisme en ideologie.

Dan hebben we het alleen nog maar over de aanwezigheid van ‘Gender & Diversity’-studies en -departementen. Zouden universiteiten dergelijke onzin-studies niet kunnen afschaffen om weer het vertrouwen te winnen van de belastingbetaler, zodat ze een goed verkooppraatje kunnen houden waarom er niet zou moeten worden bezuinigd op het hoger onderwijs? En kunnen ze ook niet beter stoppen met het verlagen van allerlei drempels en toelatingseisen om de studentenpopulatie ‘diverser’ te krijgen? En kunnen professoren niet beter lesgeven of onderzoek doen dan zich op straat vast te plakken voor het klimaat of te demonstreren voor Palestina?

Ga eens echte problemen oplossen

Op verschillende wereldranglijsten blijkt dat alle Nederlandse universiteiten slechter presteren dan de voorgaande jaren, en wordt verwacht dat ze steeds slechter zullen scoren. Volgens universiteiten en koepelorganisaties van universiteiten moeten de ranglijsten met een korrel zout worden genomen, en is de eventueel werkelijke verslechtering van Nederlandse universiteiten te wijten aan bezuinigingen. In hoeverre dat klopt, is maar de vraag.

Universiteiten houden zich namelijk met de jaren steeds meer bezig met activisme door hele onzin-studies op te tuigen op het gebied van ‘gender’ en ‘diversiteit’, drempels en toelatingseisen te verlagen om meer allochtonen op universiteiten te krijgen en te demonstreren voor allerlei zaken, van klimaat tot Palestina. Misschien zouden onze universiteiten eens in de spiegel moeten kijken. Wordt het geen tijd om studenten te leren echte problemen op te lossen?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederlandse universiteiten presteren steeds slechter. Komt dat door bezuinigingen of door teveel onzin-studies? verscheen eerst op Wynia's Week.

Lastercampagne tegen conservatieve studentenpartij

Aan de Vrije Universiteit van Amsterdam (VU) vonden in april dit jaar verkiezingen plaats voor de studentenraad. Voor het eerst leek een openlijk klassiek liberaal-conservatieve studentenpartij, de Vrijmoedige Studentenpartij (VSP), een aanzienlijk aantal zetels te veroveren in de Universitaire Studentenraad en enkele Facultaire Studentenraden die voorheen aan progressieve studentenpartijen toebehoorden. De concurrerende partijen deden er alles aan om de VSP te dwarsbomen. Campagnemateriaal (posters, flyers, kleding, banners) van de partij werd vernield en gestolen, wat financiële schade van enkele duizenden euro’s tot gevolg had.

Stickers met de tekst ‘FCK VSP’ werden overal aan de universiteit opgeplakt. Op de plek waar campagnemateriaal van de VSP lag voordat het was gestolen, lagen stickers van Antifa, die vermoedelijk samenspande met de grotere concurrent van de VSP, ChangeVU, om de VSP buiten de studentenraad te houden. Tegen de diefstal werd aangifte gedaan, maar de VSP kreeg slechts een minimale schadevergoeding. De universiteit bleef stil. Er was (en is) een duidelijke lastercampagne ingezet tegen een studentenpartij die opkomt voor academische vrijheid.

Is het niet vreemd dat een studentenpartij met klassiek-liberale en conservatieve opvattingen op zo’n agressieve, zelfs strafbare wijze wordt behandeld door medestudenten? Uitgerekend op de plek die van oudsher bedoeld is om de meest intellectuele mensen met verschillende wereldbeelden te laten samenkomen om in vrijheid en open dialoog wetenschap te bedrijven? De Universiteit Leiden heeft als motto ‘Praesidium Libertatis’, wat ‘bolwerk van de vrijheid’ betekent. ‘Scientia mores moderatur’, luidt het motto van de Universiteit van Amsterdam (UvA): ‘kennis beheerst het karakter’.

Maar zo open en vrij als de universiteiten ooit waren, zijn ze tegenwoordig niet meer. Aan universiteiten en binnen de studentenpolitiek draait veel om woke, lhbt, klimaat en dekolonisatie. Opvattingen buiten het ‘geaccepteerde’ kader zijn steeds minder welkom. Aan de Nederlandse universiteiten heersen links activisme en radicalisme.

Nederlandse vlag ‘te omstreden’

Ondanks de poging om de VSP buiten de studentenpolitiek te houden, wist de partij toch zetels te behalen in de Studentenraad, en lijkt ze aardig wat teweeg te brengen aan de VU. Zo wist de VSP afgelopen jaar in de medezeggenschapsraad een meerderheid te krijgen voor het ophangen van de Nederlandse vlag aan de universiteit – naast de regenboog- en SDG (Sustainable Development Goals)-vlag die daar al enige tijd gehesen werden. Toch wees het College van Bestuur dit verzoek af. De reden? De Nederlandse vlag zou ‘omstreden’ zijn. Maar de ‘pride’-vlag en de SDG-vlag hangen nog altijd voor het gebouw van de VU.

Posters van Lenin en Marx

Aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) lijkt een soortgelijke linkse, soms zelfs anti-Nederlandse cultuur te heersen. Desgevraagd laat de VSP aan Wynia’s Week weten dat een VSP-lid op de UvA bij zijn eerste binnenkomst op het raadskantoor posters en afbeeldingen van de communisten Vladimir Lenin en Karl Marx zag, die daar door concurrent-raadsleden zijn opgehangen. Tijdens raadsvergaderingen zou de nadruk liggen op onderwerpen als ‘misgendering’ en de vraag of sollicitaties voor een nieuwe decaan volledig genderneutraal zouden moeten verlopen. Ook is er veel aandacht voor migrantstudenten en dekolonisatie.

Onlangs besloot de UvA nog om de oude ‘VOC-zaal’, een reconstructie van de 16^de-eeuwse bestuurszaal van de VOC, niet langer de VOC-zaal te noemen, maar deze te vernoemen naar de Javaanse vrouwenrechtenactiviste Raden Adjeng Kartini (Kartini-zaal). De oude naam was volgens de UvA ‘te koloniaal’, en de naamsverandering maakt deel uit van een bredere doelstelling van de universiteit om te ‘dekoloniseren’.

Tijdens een symposium over deze naamsverandering verstoorden pro-Palestinademonstranten – met toestemming van de voorzitter – de orde met een pleidooi waarin zij stelden dat de term ‘postkoloniaal’ suggereert dat kolonialisme iets uit het verleden is, terwijl naar hun mening de UvA nog steeds kolonialistisch is, onder meer in de vorm van ‘zionistisch imperialisme’ dat de UvA zou ondersteunen.

Vroeger links-radicalisme

Deze openlijk linkse signatuur van de Nederlandse universiteiten is niet alleen iets van de huidige tijd. In Nederland was de cultuur aan  universiteiten al eerder radicaal links; denk aan de anarchistische beweging Provo in de jaren ’60 die populair was onder studenten, de Maagdenhuisbezetting van 1969 (en later weer in 1978, en verschillende keren in de jaren ’80, ’90 tot aan 2025) door studenten van de UvA om inspraak te krijgen in het universiteitsbestuur, de opkomst van socialistische en zelfs maoïstische en marxistisch-leninistische studentenpartijen, hun acties tegen het kapitalisme in de jaren ’70 en de kraakbewegingen die ontstonden in de jaren ’70 en ’80 en gebruik maakten van vernielingen en geweld.

De felheid die kenmerkend was voor linkse studenten in de jaren ’70 en ’80, lijkt terug te zijn. Alleen de onderwerpen waarop deze felheid betrekking heeft is veranderd: Israël-Gaza is het nieuwe Vietnam, de anti-kapitalismebeweging is de dekolonisatiebeweging geworden, de acties voor inspraak op de universiteit zijn ingeruild voor acties voor meer diversiteit en inclusiviteit, lhbt en woke en de openlijk maoïsten en marxistisch-leninisten zijn de Antifa’s, de antifascisten gaan heten. Oude wijn in nieuwe zakken. Wél nieuw lijkt de canceling van andersdenkenden op universiteiten. Door zowel studenten als docenten en door het universiteitsbestuur zelf.

‘Pronouns’ en klimaatactivisme

Aan de Universiteit Utrecht moesten studenten in de werkgroep van een minor-vak van de bachelor rechtsgeleerdheid zich voorstellen met hun ‘pronouns’. De docent zelf stelde zich voor als een ‘hen/hun’, en toen een student weigerde hieraan mee te doen, leidde dat tot scheve blikken. Ook op het gebied van klimaat drukken docenten zich openlijk activistisch uit. Zo zou de hoogleraar Oceanografie, Erik van Sebille, zich volgens een VSP-lid in Utrecht trots hebben uitgelaten over het feit dat hij doelbewust geen kinderen wil vanwege het klimaat. Daarnaast is hij lid van de organisatie Scientist Rebellion, een organisatie van onderzoekers en academici van diverse universiteiten die zich door activisme inzet tegen klimaatverandering. Scientist Rebellion is direct gelieerd aan Extinction Rebellion.

Ook de Radboud Universiteit Nijmegen lijkt geen vrijhaven te zijn voor verschillende politieke opvattingen. Daar lijkt niet een studentenpartij, maar de Groot-Nederlandse Studentenvereniging (GNSV) aan banden te worden gelegd. De Radboud Universiteit heeft besloten om de regels rond de toelating aan de jaarlijkse introductiemarkt aan te scherpen nadat in augustus dit jaar een lid van de GNSV is gearresteerd wegens het voorbereiden van een terroristisch misdrijf.

Waar tot nu toe studentenverenigingen worden toegelaten zolang ze niet wettelijk verboden zijn én de gedragsregels voor de introductiemarkt respecteren, laat een woordvoerder van de Radboud Universiteit desgevraagd weten dat ze ‘denken aan een aanvullend criterium aan de hand waarvan we kunnen toetsen of het gedachtegoed van een organisatie in lijn is met de waarden en normen van onze universiteit’. Verder laat hij weten dat ‘het op grond van het gedachtegoed van de GNSV denkbaar is dat [zij] op basis van aanvullende toetsing niet worden toegelaten’.

Tegelijkertijd is sinds kort de Communistische Jongerenbeweging (CJB) actief op de Radboud Universiteit. En stond de socialistische studentenvereniging SSV Het Spook – dat jaarlijks lezingen geeft over Karl Marx en zichzelf een studentenvereniging noemt met ‘een interesse in marxisme’ – afgelopen zomer ook op de introductiemarkt. Blijkbaar voldoen deze verenigingen wél aan de ‘normen en waarden’ van de Radboud Universiteit.

Licht of conflict?

Het is allang geen verrassing meer dat universiteiten een sterk linkse oriëntatie hebben. Wel nieuw is de felheid waarmee de linkse denkbeelden worden uitgesproken en uitgedragen. Uitgerekend de studenten die pleiten voor tolerantie, diversiteit en inclusiviteit hebben steeds minder tolerantie en respect voor andersdenkenden, een groep die overigens groter lijkt te worden. Is er voor de universiteiten en de studenten licht aan het eind van de tunnel? Of ligt er een groot conflict op de loer?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Aan de universiteit is er vrijwel geen ruimte voor afwijkende opvattingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Charlie Kirk was een kleurrijk figuur die het behoud van christelijke waarden en de grondwet verdedigde. Hij was actief in het bieden van een conservatief tegengeluid op universiteitscampussen in Amerika. Hij debatteerde met mede- en tegenstanders. Onder jongeren was hij bekend door de clips van zulke debatten. In de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen in 2024 wierf hij stemmen voor de Republikeinse partij.

Daad van terrorisme

Hoewel de 22-jarige schutter, Tyler Robinson, uit een Republikeins ouderlijk nest komt, identificeert hij zich meer met de linkerkant van het politieke spectrum. Hij zag Charlie Kirk als een fascist. Op een aangetroffen kogelhuls was geschreven ‘Hey fascist! Catch!’ (bedoeld werd: deze kogel). De BBC schreef over een mogelijke affiliatie met Antifa (AFA). Op een andere kogelhuls stond een songtekst uit het lied Bella Ciao, het Italiaanse lied van de Partizanen die in de Tweede Wereldoorlog streden tegen het fascisme.

Hoewel Nederlandse media veelvuldig schrijven dat het motief van Robinson onduidelijk is, lijkt een ideologisch motief zeer waarschijnlijk. De gouverneur van Utah, Spencer Cox, sprak van een  ‘overduidelijk linkse ideologie’. In lijn hiermee ligt het doel om anderen – ideologische bondgenoten van Kirk – angst aan te jagen of politieke verandering te bewerkstelligen (zoals de AIVD-definitie van terrorisme vereist) ernstig voor de hand.

Volgens gouverneur Cox had Robinson een liefdesrelatie met een transgender, een man die meende vrouw te zijn. Direct voordat Kirk door Robinson werd vermoord, werd aan Kirk gevraagd: ‘Do you know how many transgender Americans have been mass shooters over the last 10 years?’, waarop Kirk antwoordde: ‘Too many.’ Daarop werd hem gevraagd: ‘Do you know how many mass shooters there have been in America over the last 10 years?’ Toen Kirk vroeg of de vragensteller ‘gang violence’ daarin meetelde, werd hij dodelijk getroffen in de nek.

De timing van het moment van de aanslag houdt ongetwijfeld verband met de ideologische motivering van de dader. De combinatie van de plaats van de aanslag – een druk bezocht en gestreamd evenement op een universiteit – en de persoon van het slachtoffer – een bekende en invloedrijke man – maakt dat er naar Nederlandse maatstaven onmiskenbaar sprake was van een daad van terrorisme.

Hatelijke clips

De impact van deze aanslag is significant. Kirk bezocht campus na campus en bediscussieerde allerlei onderwerpen met een diversiteit aan mensen. Diversiteit in de meest brede zin van het woord: mensen van verschillende huidskleuren, geslachten, genders, culturen, politieke opinies, et cetera. Met respect voor hun mens-zijn en zonder a-priori respect voor hun ideeën. In beginsel ademde hij vrijheid van meningsuiting. Je kon zijn bijeenkomsten bezoeken, in een rij aansluiten, en gedurende een aantal minuten met hem discussiëren. In sommige gevallen vroeg hij een applaus voor zijn ideologische tegenstander.

Kirk was scherp in het debat en veegde met velen de vloer aan. De nodige progressieven hadden daarom een bloedhekel aan hem. Er zijn veel analyses van zulke debatten te vinden op internet, waarin valselijk over hem wordt gesproken. Zo wordt hem verweten dat hij tegen mensenrechten was, omdat hij tegen gratis lunch op scholen was. Dat hij vond dat ouders een verantwoordelijkheid hebben om een inkomen te regelen, zou hem een kinderhater maken. En zo zijn er tal van hatelijke clips tegen hem te vinden op internet. 

‘Zelfverdediging’

De moordaanslag op deze man is een regelrechte aanslag op de vrijheid van meningsuiting en daarmee op het fundament van de democratische liberale rechtsstaat. ‘Van Amerika’, zo reageert u wellicht. Maar Kirks filmpjes werden overal ter wereld bekeken – in Nederland was hij blijkbaar vooral bekend op Tiktok – en op zijn dood wordt internationaal gereageerd. Ook in Nederland. In sommige gevallen zelfs positief.

Een docent ethiek in Heerenveen, Jorrit O., schreef op sociale media ‘Fijne Charlie Kirkdag voor iedereen die het viert.’ Toen iemand hem op de ernst van zijn woorden wees, reageerde de docent dat ‘dode nazi’s altijd goed zijn’. Ook stelt de docent de vraag of je fascisten ‘mag/moet doodschieten als je de kans krijgt?’. Een reageerder krijgt van hem een ‘10+’ omdat deze persoon stelt dat ‘geweld tegen fascisten zelfverdediging is’. De school waar de docent werkte nam maatregelen tegen hem.

Harry Pettit, docent sociale geografie aan de Radboud Universiteit, steunt Jorrit O. en noemt diens schorsing walgelijk. Dat is wellicht te verwachten van iemand die stelt dat zionisme ‘het kanker is dat fascisme doet versnellen in het Westen’. Pettit retweette het bericht ‘You live by the sword etc’ van Laleh Khalili als reactie op een draadje op X waarin Kirk werd beschuldigd van onder andere het oproepen tot politiek geweld. In andere woorden: eigen schuld.

VVD-raadslid Milos Boksan schreef dat hij op de Radboud Universiteit medestudenten de moord op Charlie Kirk hoorde relativeren; alleen omwille van diens opinies. Powned ging langs bij de Universiteit van Amsterdam en interviewde enkele vrouwelijke studenten. Voor de camera werd gereageerd dat Kirk de dood ‘verdiende’, omdat zijn meningen controversieel waren en er een platform voor was. Een andere studente die de moord goedkeurde reageerde voor de camera dat ‘wij’ geweld moeten gebruiken tegen personen zoals Kirk, omdat ‘the far right’ ook geweld tegen ‘ons’ zou gebruiken. Deze studente beweerde voor vrijheid van meningsuiting te zijn, maar in het geval van Kirk was daar geen sprake van, omdat zijn woorden ‘hatelijk’ (‘hateful’) waren. Ook in appgroepen van studenten van die universiteit werd de moord toegejuicht.

Bob Vylan

En bij een optreden van Bob Vylan, in het Amsterdamse Paradiso op 13 september, werd feest gevierd omtrent de terroristische aanslag. De leadzanger van de band maakte een slechte grap over Kirk en schreeuwde daarna, terwijl hij met zijn hand een pistool nadeed: ‘if you chat shit, you will get banged!’ Na een groot applaus vervolgde hij: ‘Rest in piss, Charlie Kirk, you piece of shit!’ Het publiek reageerde uitbundig. Op een ander moment schreeuwde de zanger: ‘Fuck the fascists, fuck the Zionists. Get out there and find them. Get out there and meet them in the streets! Get out there and let them know that you don’t fucking stand by them.’

Ontmenselijking

Dat goedpraten van aanslagen wordt ogenschijnlijk versterkt door de mis- of desinformatie die wordt verspreid door serieuze platforms en journalisten, zoals de NOS of Humberto Tan; bijvoorbeeld over de onjuiste bewering dat Kirk alle zwarte vrouwen dom zou hebben genoemd. Maar deze media zijn niet de enige verantwoordelijken. Er lijkt een cultuur te ontstaan – met name onder, en ik zeg dit niet graag, progressieven – waarin het tegengeluid als zo kwaadaardig wordt neergezet, dat volledige diskwalificatie, ontmenselijking en geweld tegen politieke tegenstanders worden goedgepraat.

Het AD, dat kritisch berichtte over Robinson, schreef op X: ‘liefdevolle gezinsfoto’s tonen hele andere kant van verdachte’. Dat kan zo zijn, maar dat is een open deur en getuigt van een wereldvreemde positie. De meeste moordenaars houden van hun vrouwen en kinderen, wellicht eens te meer als de moorden ideologisch of politiek ingegeven waren. Waarom die zijde expliciet benadrukken in een afzonderlijk artikel, zo recent na de moord? Waartoe dient dat, anders dan tot het verzachten van het narratief?

‘Complete degeneratie’

Journalist en historicus Wierd Duk stelde in de Powned-uitzending, waarin goedkeurende reacties van studenten op de moord op Charlie Kirk te zien waren:

‘De moord op een politieke tegenstander die zelf weliswaar op een heftige manier het debat aanging, maar juist in gesprek wilde blijven, als je dat toejuicht; dat is volgens mij het voorbeeld van complete degeneratie. En zo langzamerhand moeten we ons echt gaan afvragen wat er met die jeugd daar in Amerika, maar ook een deel van onze jeugd – en niet alleen jeugd: ik zie ook oudere mensen – in godsnaam aan de hand is. Dat ze zo meedogenloos en wreed kunnen zijn dat ze de dood van een politieke tegenstander vieren.’

Duk heeft hier helemaal gelijk. Het is belangrijk om stil te staan bij de linkse jonge vrouwen uit de reportage van Powned (maar het zijn natuurlijk niet alleen vrouwen die deze mening verkondigen). Deze mensen zijn geen onschuldige studenten, die slechts een idee delen. Het gaat hier om extremisten, die tot het domein van de AIVD behoren. Extremisme wordt in Nederland gezien als: 

‘Het uit ideologische motieven bereid zijn om niet-gewelddadige en/of gewelddadige activiteiten te verrichten die de democratische rechtsorde ondermijnen.’

Voor de duidelijkheid: hun uitspraken behoren, hoe walgelijk dan ook, niet strafbaar te zijn. Deze woke-meisjes ogen compleet ongevaarlijk. Nerd-achtig. Simpel. Oppervlakkig. Maar daarachter schuilt een groot gevaar. Want deze jonge vrouwen, die zelf niet capabel en bereid lijken om zulk geweld te plegen, spreken actief en zonder schaamte hun steun uit aan zeer gewelddadige moorden.

Zulke uitspraken kunnen, eens te meer gedaan voor de camera van een serieus kanaal, het effect van ondermijning van de democratische rechtsorde hebben. Deze vrouwen gaan verder dan de thuisblijfjihadist Shabir Burhani die de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo vanuit sharia-oogpunt aanbevelenswaardig noemde. Burhani liet zich niet verleiden tot de uiting dat dit zijn persoonlijke mening was. De UvA-meisjes spreken zich echter wel ondubbelzinnig uit voor ideologisch en politiek geweld.

En als de dader rechts was geweest?

Ik wil deze gelijkenis eigenlijk niet trekken, maar ik kan me niet aan de gedachte onttrekken: wat als het een moord was geweest op een debater van de Amerikaanse Democrats, wat als de dader rechtsextremistisch was geweest, en als daarna ogenschijnlijk rechtse conservatieve jongens die moord voor de camera hadden toegejuicht?

Ik vermoed dat de hoofdredacties van de meeste Nederlandse media een journalistiek orgasme zouden vieren. De jongens zouden vrijwel direct in een preventieve overheidsaanpak worden gegoten. Waarom wordt er ernstig met twee maten gemeten?

Het is belangrijk dat erkend wordt dat de moord op Charlie Kirk een daad van terrorisme was. In de Verenigde Staten van Amerika en in Nederland klinken stemmen die de aanslag vanuit ideologisch motief goedkeuren. Deze mensen kan worden verweten dat ze extremistische uitspraken doen en wellicht zelfs dat ze actief terrorisme ondersteunen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Goedkeurende reacties op de moord op Charlie Kirk ondersteunen terrorisme verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit schreef Michel de Montaigne in 1572, het jaar waarin de godsdienstoorlog in Frankrijk een bloedig hoogtepunt bereikte. Zijn woorden komen in gedachten wanneer we ons afvragen wat in hemelsnaam de drijfveer is van al die ‘activisten’ dan wel ‘demonstranten’ die om de haverklap een snelweg of zeesluis blokkeren, op de startbaan van Schiphol gaan fietsen,  universiteitsgebouwen en bedrijfskantoren vernielen en bekladden, bezoekers van de opening van het holocaustmuseum uitschelden, een optreden van Lennie Kuhr verstoren, vreedzaam samenkomende Christenen voor Israël intimideren, de directeur van het KIT (Koninklijk Instituut voor de Tropen) wegjagen als hij een zaaltje aan het jubilerende CIDI verhuurt, tegen Sinterklaas gaan schreeuwen, het Rijksmuseum blokkeren, kunstwerken besmeuren of zich op andere wijze misdragen.

Het verschil tussen ‘activisten’ en ‘jongeren’

Het verschil tussen deze ‘activisten’ en gewoon tuig, zoals de ‘jongeren’ die na een mooie zomerse dag Scheveningen onveilig maken of rellen rond voetbalwedstrijden, is gelegen in hun opleidingsniveau. Individueel loopt dat natuurlijk uiteen, maar gemiddeld heb je naar mijn schatting voor voetbalrellen geen mbo-opleiding nodig, terwijl voor klimaat en Palestijns activisme een academisch denkniveau lijkt vereist.

Het zal toch niet de universitaire opleiding zijn, die resulteert in het teveel aan eigenliefde en arrogantie, dat Montaigne signaleerde?

Om daar achter te komen moeten we eerst vaststellen wat eigenlijk de taak van een universiteit is. Wie nu als antwoord de termen onafhankelijk en wetenschap in de mond neemt, kent de geschiedenis niet. Het idee van de universiteit als wetenschappelijke instelling komt uit de Duitse verlichting, een zeer zwak stroompje in de ideeëngeschiedenis, rond 1810 aan de inzet van Wilhelm von Humbold ontsproten. Zijn ideaal van wetenschappelijke ‘Bildung’, het ontwikkelen van karakter en het vermogen tot rationeel en kritisch denken, ging al snel ten onder in het donkere moeras van de zompige Romantiek. In Duitsland resteerde – net als in Nederland – slechts een diepgevoelde adoratie voor academische titulatuur: de Herr professor.

Geen ‘Bildung’ maar ambtenaren

Wie de ogen open heeft weet dat (vrijwel) geen student naar zijn alma mater wordt getrokken door dorst naar kennis of karakterbouw. De student wil zich met leeftijdgenoten vermaken tot hij of zij het ‘diploma’ ontvangt dat toegang geeft tot een boven modaal betaalde baan, meestal bij de overheid. Ook de ouders die hun kinderen laten studeren doen dat niet om wetenschappers van hen te maken, maar om hen een betere maatschappelijke positie te geven. Dat is allemaal in lijn met de oorspronkelijke doelstelling van een universiteit: het opleiden van het ambtenarencorps dat een staat nodig heeft.

Hier in Nederland is die oorsprong duidelijk te zien. Nederlands eerste – en lang enige – universiteit, die van Leiden, werd in 1575 opgericht, vlak nadat Montaigne zijn hierboven aangehaalde woorden opschreef. Niet toevallig deed Willem van Oranje dat midden in de godsdienstoorlog alhier. De opstandige landvoogd had eigen ambtenaren nodig, toen hij die niet langer kon betrekken vanuit het in Spaanse handen gebleven Leuven, waar de enige opleidingsschool van de Lage Landen was gevestigd.

Hij financierde zijn eigen ambtenarenopleiding met de opbrengst van de plundering van de abdij van Egmond en huisvestte deze in het geconfisqueerde klooster van de Witte Nonnen aan het Rapenburg.

Door de eeuwen heen bleef in Leiden goed te zien dat het leveren van ambtenaren de hoofdtaak is van de universiteit. Zo werd pal naast het academiegebouw een manege gebouwd ten behoeve van de studenten Indisch recht, die – na hun afstuderen – als ambtenaar in Nederlands Indië immers goed paard moesten kunnen rijden om aldaar hun omvangrijke districten te besturen.

Van kwaliteit naar kwantiteit

Met de dekolonisatie verloor het Koninkrijk 90 procent van zijn onderdanen en oppervlak en werden de taken van ambtenaren een stuk minder uitdagend. Maar de vraag naar universitaire opleiding steeg. De opkomende verzorgingsstaat met zijn ongekende uitbreiding van de aan de overheid toevertrouwde taken, bracht vraag en aanbod bij elkaar. Universiteiten leverden ontelbare mensen met een diploma. De overheid nam hen allemaal in dienst.

Economen zouden verwachten dat ergens een nieuw equilibrium zou worden bereikt, maar nee. Universiteiten bleven hun productie op volle kracht verhogen. Daartoe groeide bijvoorbeeld het aantal medewerkers van de Universiteit van Amsterdam tussen 2018 en 2023 met 30 procent. Weinig bedrijven kunnen dat nazeggen. Of de wetenschappelijke productiviteit te Amsterdam ook steeg, betwijfel ik. Maar de steeds stijgende menselijke productie van deze medewerkers wordt wel geheel afgenomen tegen hogere prijzen. Het aantal ambtenaren in Nederland is sinds 2018 met bijna 40 procent gestegen, terwijl hun loonkosten in die periode met 70 procent stegen.

Hoe zit het echter met de kwaliteit?

De toekomst van al die afgestudeerden

Vergeleken met een assistent-resident van bijvoorbeeld Lebak op Java (de functie van Eduard Douwes Dekker in 1856) is het werk van een beleidsambtenaar op het huidige ministerie van Binnen- of Buitenlandse Zaken, die honderd keer zoveel collega’s heeft, een stuk minder uitdagend. Douwes Dekker nam ontslag en schreef als ‘Multatuli’ de Max Havelaar. De huidige gefrustreerde ambtenaar houdt zijn baan, gaat op cursus leiderschap of – met terugkeergarantie – in de politiek, tekent al dan niet anoniem de ene petitie na de andere ten faveure van de terroristen van Hamas of gaat op de stoep van zijn ministerie zitten betogen. Zo nu en dan lekt hij vertrouwelijke informatie. Hij houdt niet echt van Nederland.

Niet alle afgestudeerden worden ambtenaar. Communicatie en journalistiek zijn ook favoriete betrekkingen. Organisaties die via de overheid worden gefinancierd, maar paradoxaal ‘niet gouvernementele organisaties’ (ngo’s) worden genoemd, trekken eveneens mensen met universitaire diploma’s. Maar er schort iets aan veel van die gediplomeerden. Zij hebben de kern van hun opleiding niet begrepen: het doel van het openbaar bestuur.

Wat schort aan de universitaire opleiding: les in Westerse cultuur

Iedere samenleving – ook een democratische – wordt bestuurd door een klein aantal mensen. Deze minderheid, een elite, kan zijn macht alleen behouden als ze begrijpt dat het bezit van macht onafscheidelijk is verbonden met een intelligente uitoefening ervan. Dus niet door schreeuwen, blokkeren of dwingelandij. Dat moeten studenten leren op de universiteit. Voor heethoofden is daar geen plaats.

En je kunt niet tegelijkertijd een samenleving willen besturen én je eigen cultuur haten. Je moet die waarderen. Ook dat zou je op de universiteit moeten leren. Maar dat gebeurt niet. Als ik mij ergens aan erger dan is dat wel aan de wijd verbreide gedachte dat de Westerse cultuur bestaat uit vrouwenrechten, acceptatie van homoseksualiteit en andere zaken die hier pas rond 1970 maatschappelijke acceptatie hebben gekregen. De Westerse cultuur is veel ouder en veel meer dan dat.

Jacques de Kadt schreef in 1946 in zijn ‘De Verdediging van het Westen’: ‘De bijzonderheid van het Westen ligt niet op het gebied van de moraal, evenmin als ze ligt op het gebied van de religie. Die bijzonderheid ligt op het gebied van praktisch denken, dat tegelijkertijd een scheppend denken is (..) een denken dat zichzelf kan controleren, en dat de wereld kan veranderen.’

De Kadt raakt volgens mij de kern van de zaak en zijn analyse verklaart waarom vrijheid van meningsuiting van doorslaggevend belang is voor onze manier van leven. Zelf autodidact zegt hij ook wat voor soort mensen de universiteit zou moeten afleveren: vrije geesten.  ‘De feilbaarheid van alle mensenwerk is voor de vrije geesten niet aan twijfel onderhevig. Ze passen het op zichzelf toe, maar ze willen het dan ook toegepast zien op anderen.’

De beste ambtenaar van Nederland

De beste ambtenaar die Nederland ooit heeft gehad wist dat als geen ander. Johan van Oldenbarnevelt was een tijdgenoot van Montaigne. Hij moest zijn eigen opleiding in Leuven in 1566 afbreken vanwege de oorlog. Hij stapte over naar Keulen en toen naar de (protestantse) universiteit van Heidelberg om zijn opleiding in 1570 te voltooien aan de universiteit van het Italiaanse Padua.

Deze door de kooplui van Venetië gesponsorde universiteit, als alternatief voor een door de kerk gecontroleerde opleiding, stond aan de basis van de wetenschappelijke revolutie. Daar was de grote Copernicus, die eerst rechten had gestudeerd, tussen 1501 en 1503 op het idee gekomen dat de aarde om de zon draait. Daar doceerde Galileo Galilei van 1592 tot 1610 wiskunde en daar zou William Harvey, ontdekker van de bloedsomloop, van 1599 tot 1602 medicijnen studeren onder Fabricius, de vader van de embryologie.

‘Niets zeker te weten is het veiligst geloof’

Daar heeft Johan van Oldenbarnevelt het basisprincipe van zowel wetenschap als goed bestuur geleerd, dat in de 21^ste eeuw op de 14 universiteiten in Nederland lijkt te zijn vervangen door het absolute geloof in het eigen gelijk. Hij verwoordde het in zijn  persoonlijke motto: ‘Niets zeker te weten is het veiligst geloof.’

Welke student leert dat nog? Universiteiten zijn er om mensen zoals Van Oldenbarnevelt op te leiden. Mensen die geen actie voeren en niet schreeuwen, maar luisteren. In plaats daarvan zijn universiteiten verworden tot broeinesten van verval. Ze kweken culturele saboteurs. Hun laagwaardige massaproductie ondermijnt de kwaliteit van het bestuur en daarmee de samenleving.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Universiteiten zijn verworden tot broeinesten van verval die geen vrije geesten afleveren maar culturele saboteurs verscheen eerst op Wynia's Week.

Sinds de introductie ruim twee jaar geleden maken studenten massaal gebruik van chatbots bij het schrijven van papers en scripties. Want waarom zou je als student dagenlang zitten zwoegen als ChatGPT binnen enkele seconden iets vergelijkbaars of zelfs beters kan afleveren? De ‘authenticiteit’ van het werkstuk neemt toe als je de chatbot opdracht geeft je werkstuk in de stijl van een 23-jarige student te laten schrijven. Wanneer je ook nog een uurtje in de eindredactie van de tekst steekt, is de pakkans praktisch nul.

Richtlijnen vaak behoorlijk streng

Effectieve maatregelen om plagiaat of fraude met Artificiële Intelligentie (AI) aan te pakken, blijven achterwege. Dat geldt zowel aan de voorkant bij het voorkomen van fraude, als aan de achterkant bij het bewijzen van fraude. Veel universiteiten houden bovendien niet bij hoe vaak fraude met chatbots voorkomt of willen daarover geen informatie verstrekken.

Op de meeste universiteiten geldt, kort samengevat, dat AI gebruiken mag, maar dat het verboden is om het leeuwendeel van je werkstuk te laten schrijven door chatbots. De richtlijnen verschillen per universiteit, maar zijn vaak behoorlijk streng, in elk geval op papier. De Universiteit Leiden behoort tot de strengere universiteiten en schrijft dat ‘elke vorm van letterlijke overname en kopiëren zonder volledige bronvermelding (citeren, refereren) van materiaal gegenereerd door AI’ niet is toegelaten. Hoeveel gevallen van fraude met AI er dit studiejaar zijn, kan de universiteit echter niet zeggen. Ook in Leiden worden die cijfers ‘niet centraal bijgehouden’.

Bij andere universiteiten zijn de regels een stuk minder helder, zoals bij de Universiteit Utrecht: ‘De oplossing zit wat ons betreft niet in het vinden van een waterdichte methode om AI-fraude aan te tonen, maar in het aanpassen van de manier van lesgeven en toetsmethoden. Daarom gaan we over naar een systeem waarbij de docent voorafgaand aan een cursus, opdracht of toets aangeeft in hoeverre AI wel of niet is toegestaan en in welke mate op een schaal van 5 varianten. Dat noemen we de “AI Index”. Hiermee halen we het onderwerp uit de taboesfeer en is het voor studenten ook duidelijker.’ Ook in Utrecht is dit studiejaar nog niet één geval van AI-fraude bewezen.

De verantwoordelijkheid voor de controle ligt bij alle universiteiten bij de docenten. Die kunnen met behulp van AI-tools nagaan of de student het werkstuk zelf heeft geschreven of dat deels heeft laten doen door ChatGPT, Microsoft Copilot, Claude, Chatsonic of een van de vele andere opties. De ontwikkeling van deze detectiemethoden lopen logischerwijs altijd een stap achter bij de ontwikkeling van het schrijvende vermogen van de chatbots. Daar komt bij dat, ondanks vele tientallen pagina’s lange richtlijnen, het vaak onduidelijk is in welke mate studenten AI mogen gebruiken. Bovendien is een sterk vermoeden van fraude lang niet hetzelfde als het bewijs daarvan.

Universiteiten willen met de tijd meegaan

De Landelijke Studentenvakbond pleitte aan het begin van het studiejaar voor landelijke richtlijnen over de inzet van AI bij toetsen en ingeleverde stukken. Volgens de vakbond bestaat er veel onduidelijkheid onder studenten, zeker wanneer ze van onderwijsinstelling wisselen. Het ministerie van Onderwijs is voorlopig nog niet van plan om in te zetten op landelijke regels en laat het nadrukkelijk aan de universiteiten zelf om die te op te stellen en na te leven.

Aan aandacht voor AI in brede zin is geen gebrek op universiteiten. Alle universiteiten willen ‘met de tijd meegaan’, en zeggen in te zetten op ‘verantwoord AI-gebruik en toepassing’ en ‘vooral te willen kijken naar de kansen’ of woorden van gelijke strekking. Aan de universiteiten worden taskforces en werkgroepen in het leven geroepen en er zijn talloze conferenties over de ontwikkelingen van kunstmatige intelligentie.

Het zo effectief mogelijk bestrijden van fraude staat tijdens deze bijeenkomsten niet al te hoog op de agenda. Zo zijn er nog geen concrete plannen om te zorgen dat studenten weer écht zelf hun werkstukken schrijven. Denk dan aan het creëren van een gecontroleerde omgeving voor het maken van een schrijfopdracht, waarin het gebruik van kunstmatige intelligentie onmogelijk wordt gemaakt.

‘Naïviteit en verlegenheid bij universiteiten’

Jelle van Baardewijk geldt als criticaster van het gebruik van AI onder studenten bij het maken van schrijfopdrachten. De universitair hoofddocent Filosofie en Bedrijfsethiek aan Nyenrode Business Universiteit benadrukt dat hij niet ‘tegen AI’ is. Van Baardewijk ziet allerlei mogelijkheden voor de toepassing van kunstmatige intelligentie, maar het schrijven van papers hoort daar nadrukkelijk niet bij. ‘Je schriftelijk kunnen uitdrukken is een elementaire academisch vaardigheid. Dat staat mede door AI ernstig onder druk. Persoonlijkheid en originaliteit worden uit taal gehaald. Je ziet het ook op andere terreinen: universiteiten nemen taal niet serieus genoeg.’

‘Ik zie naïviteit en verlegenheid bij universiteiten. De nadelige effecten van het gebruik van AI door studenten worden echt onderschat. Het gaat om het leren verwoorden van feiten in woorden, het ontwikkelen van een argumentatiestijl en het leren scheiden van hoofd- en bijzaken. Universiteiten zijn er primair voor het aanleren van academische vaardigheden. Je moet AI bij schrijfopdrachten buiten de deur houden.’

De verantwoordelijkheid of ze vals willen spelen, wordt op dit moment bij studenten zelf gelegd. ‘Ik zie gelukkig ook studenten die zelf willen leren schrijven op hoog niveau. Hun intellectuele geweten is sterker dan de verleiding van copy-paste-studeren’, aldus Van Baardewijk.  

Willen universiteiten AI-fraude wel aanpakken?

Vermoedens zijn er genoeg, maar AI-fraude blijkt lastig te bewijzen. Vertrouwen op de rechtschapenheid van studenten blijkt vaak een illusie, de gelegenheid maakt immers de dief. Je kan het jongvolwassenen met een druk sociaal leven ook moeilijk kwalijk nemen dat ze hun tijd liever in de kroeg of op het sportveld besteden dan achter de laptop.

De enige oplossing voor het effectief tegengaan van fraude lijkt te zijn om studenten in een gecontroleerde omgeving een tekst te laten schrijven. Of zoals bijvoorbeeld Sciences Po in Parijs het doet: je als universiteit heel nadrukkelijk afficheren als onderwijsinstelling waar plagiaat verboden is en dat ook zeer streng controleren.  

De gebrekkige pogingen om fraude met AI tegen te gaan werpt de vraag op of Nederlandse universiteiten het wel echt wíllen aanpakken. Kost het universiteiten misschien teveel mankracht en gedoe om schrijfopdrachten in een gecontroleerde omgeving te organiseren? Of denken universiteiten ouderwets over te komen als ze fraude aan de voorkant proberen te voorkomen? Of zijn universiteitsbesturen niet gebaat bij het opsporen van fraude? Immers, studenten die langer over hun studie doen betekenen een extra kostenpost.

Ook de laatste prikkel verdwijnt

Academische vaardigheden zoals analytisch denken, redeneren en interpreteren komen steeds meer onder druk te staan op universiteiten, onder meer door de verengelsing en het verdwijnen van het debat. Tel daar het verslechterde taalonderwijs op basis- en middelbare scholen bij op en alle alarmbellen zouden moeten afgaan. Het gedogen van fraude met AI betekent dat ook de laatste prikkel voor veel studenten om zelf werkstukken te schrijven, verdwijnt.

De vraag is: blijven universiteitsbesturen ook deze jongste bedreiging van het academisch onderwijs bagatelliseren? Of nemen ze effectieve maatregelen om de verloedering van de denkkracht en de kunst van het schrijven onder studenten te bestrijden?

Benno de Jongh is freelance journalist te Groningen en hij publiceert onder meer over sport, politiek en cultuur.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Hartelijk dank! 

Het bericht Veel woorden, maar weinig daden op universiteiten bij bestrijden AI-fraude verscheen eerst op Wynia's Week.

Het verleden heeft verder uitgewezen dat een wapenstilstand tussen Israël en Hamas er voornamelijk toe leidt dat Hamas zich nog beter gaat bewapenen. Daarbij wordt Hamas onder meer gesteund door het evenmin vredelievende en zeker niet vrouwvriendelijke Iran.   

‘Medeplichtig aan volkerenmoord’

Vooral aan universiteiten wordt al maandenlang een boycot geëist. Zo kreeg ik, als gepensioneerd hoogleraar aan de Tilburgse universiteit, in maart 2024 ongevraagd post van een groep die aan de rechtenfaculteit leek te zijn verbonden. Die groep noemde zich Palestine Solidarity Tilburg (PST) en wilde mij ervan overtuigen dat een boycot van Israëlische universiteiten hard nodig is.

Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag had, aldus PST, de plausibiliteit van volkerenmoord in Gaza door de regering van Israël aangetoond. Bovendien was het PST duidelijk dat de universiteiten in Israël medeplichtig zijn aan die volkerenmoord. Zo zijn er op diverse universiteiten in Israël onderwijsprogramma’s voor militairen gestart om hen op te leiden tot – bijvoorbeeld – informatie-experts.

Dat universiteiten door hun nauwe samenwerking met de Israëlische overheid medeplichtig zijn aan de volkerenmoord in Gaza had PST in ieder geval deels ontleend aan het boek Towers of Ivory and Steel van Maya Wind dat dit met veel voorbeelden ‘aantoont’. Maya Wind, een voormalig Israëlische dienstweigeraar, gaat er ook nog vanuit dat Israël een koloniale staat is. Israël is volgens haar ontstaan door een invasie van ‘vreemden’ (Europese Joden, voornamelijk) die een eigen land wilden en de oorspronkelijke bewoners (de Arabieren) wilden verwijderen. Het lijkt wel of we hier een omgekeerde omvolkingstheorie horen.

Als je ervan uitgaat dat een land ontstaan is door uitroeiing van de oorspronkelijke bewoners, is vrijwel iedere actie van de regering van dat land misdadig. En zo is ook iedere medewerking, hoe gering ook, van een universiteit aan zo’n regering een teken van medeplichtigheid. Dan hoef je eigenlijk niets meer te bewijzen. Maya Wind doet dat toch, zo’n 200 bladzijden lang. Zij vindt het ene na het andere voorbeeld dat ‘aantoont’ dat de Israëlische universiteiten meewerken aan volkerenmoord en aan de onderdrukking van de Palestijnse bevolking.

Waren de Nederlandse universiteiten overtuigd door de argumenten van al die door Maya Wind geïnspireerde pro-Palestina actiegroepen zoals PST die om een boycot vroegen? Gelukkig niet. Dit schreven de gezamenlijke rectoren op 7 juni 2024 in Trouw:

‘Als de in het academische ethos verankerde waarden, met de mogelijkheid tot een open en academisch debat als minimale vereiste, samenwerking met Israëlische en Palestijnse universiteiten niet in de weg staan, zien wij geen reden om die banden te heroverwegen of te verbreken. Wij vinden het belangrijk kritische Israëlische wetenschappers niet te isoleren, net zo goed als wij er sterk aan hechten onze Palestijnse collega’s te steunen.’

Bemoeienissen van de FNV

PST was uiteraard razend. In een brief aan de Tilburgse universiteitskrant spraken ze van een laffe reactie. Verder beweerde PST dat de hele academische gemeenschap genegeerd wordt door incompetente universiteitsbestuurders. De hele academische gemeenschap? Als ik nog tot die gemeenschap mag worden gerekend, dan is dat ‘hele’ in ieder geval niet waar en dat had PST kunnen weten. Ik had namelijk na hun eerste schotschrift direct geprotesteerd bij het College van Bestuur, met een afschrift naar PST. Ik kreeg van PST – uiteraard – geen reactie. Pro-Palestina supporters zijn overtuigd van hun eigen gelijk en beschouwen tegenstanders als niet-bestaand.

De pro-Palestina groepen laten zich niet uit het veld slaan. Aan de Universiteit van Amsterdam bemoeide zelfs de FNV zich ermee. De vakbond schreef een staking uit om de universiteitsbestuurders te dwingen ‘de bestaande samenwerkingsverbanden met Israëlische instellingen op pauze te zetten’. Als ik vakbondslid zou zijn, zou ik direct mijn lidmaatschap opzeggen. Ik heb liever een hoger loon dan een boycot.

De Erasmus Universiteit in Rotterdam (EUR) had al op 6 september tot zo’n pauze besloten. Dat was nog geen drie maanden nadat de gezamenlijke rectoren in Trouw plechtig hadden beloofd kritische Israëlische wetenschappers niet te isoleren. De beslissing van de EUR volgde na een advies van een zogenaamde ‘Adviescommissie Gevoelige Samenwerkingsverbanden’.

Vrijwel alle colleges van bestuur van de vaderlandse universiteiten hebben inmiddels zo’n adviescommissie ingesteld. Misschien hoopten zij dat deze commissies een genuanceerd oordeel zouden vellen. Maar de ethici in die commissies trekken zo ongeveer dezelfde conclusie als de demonstrerende studenten en medewerkers: Israël is schuldig aan volkerenmoord en de universiteiten zijn medeplichtig.

De Tilburgse adviescommissie die op 6 december haar advies publiceerde, is daar een goed voorbeeld van. De commissie is nagegaan of er een ‘redelijk vermoeden’ bestaat dat de Israëlische samenwerkingspartners betrokken zijn bij ‘grove en systematische, fundamentele mensenrechtenschendingen’.

Hoe weet de commissie dat er systematische en grove schendingen van mensenrechten en fundamentele vrijheden door Israël worden begaan? De commissie weet dat ‘op basis van (tussen)uitspraken over het voortdurende geweld in Gaza van het Internationaal Gerechtshof, de Openbaar Aanklager van het Internationale Strafhof en de VN-Veiligheidsraad. Het is niet aan de adviescommissie om de legitimiteit of het waarheidsgehalte van deze beschuldigingen of procedures te bepalen, laat staan de uitkomst. De adviescommissie beschouwt de bevindingen van deze entiteiten als een gegeven’.

Opportunistische motieven

De uitspraken van deze ‘entiteiten’ zijn echter niet onomstreden. Een beroep op internationaal recht wordt vaak gemotiveerd door opportunistische politieke motieven. Neem Zuid-Afrika. Dat land heeft een hechte vriendschapsband met het Rusland van president Vladimir Poetin. Rusland schendt en schond mensenrechten in Oekraïne, Syrië en natuurlijk in Rusland zelf. In Syrië bestookte de Russische luchtmacht honderden ziekenhuizen op verzoek van dictator Bashar al-Assad. In strijd met het oorlogsrecht, zou je zeggen, maar Zuid-Afrika knijpt dan een oogje dicht. Maar niet voor Israël: Zuid-Afrika heeft bij het Internationaal Gerechtshof een volkerenmoordzaak tegen Israël aanhangig gemaakt. Dat was niet om volkerenmoord (in Gaza) te voorkomen, want dan had het land ook Rusland moeten aanklagen. Kennelijk wilde Zuid-Afrika de positie van Israël verzwakken.

Kun je zo’n aanklacht dan nog serieus nemen? Stellen we ons voor dat NSB-collaborateur Anton Mussert na de Tweede Wereldoorlog de geallieerde generale staf had aangeklaagd voor oorlogsmisdaden wegens het bombarderen van Dresden. Die aanklacht zou zijn weggehoond. De Tilburgse adviescommissie neemt de aanklacht van Zuid-Afrika, ondanks de collaboratie met Rusland, echter wél serieus. Ze besteedt geen enkele aandacht aan de politieke positie die organen van de VN tegenover Israël innemen. Zo meldde de organisatie UN-Watch bijna een jaar geleden dat de algemene vergadering van de VN in 2023 maar liefst veertien resoluties tegen de staat Israël had aangenomen. De rest van de wereld kwam niet verder dan zeven resoluties.

Geen idee van de kosten

De disproportioneel grote behoefte van VN-organen om Israël te veroordelen, kan overigens alleen maar contraproductief zijn. Israël ziet uiteraard ook de eenzijdigheid van vele uitspraken van de VN en zal zich er daarom, al bijna bij voorbaat, weinig van aantrekken. Maar de Tilburgse adviescommissie – en naar ik aanneem alle andere adviescommissies in den lande – nemen de oordelen, resoluties en dergelijke van de VN als gegeven.

Ook het stopzetten van de samenwerking met Israëlische partneruniversiteiten zou weleens contraproductief kunnen zijn. Het is bijvoorbeeld gedocumenteerd dat Israëlische universiteiten ernaar streven het aandeel van Arabisch-Israëlische studenten te verhogen. Dat lukt: het aandeel is gestegen van 10 procent in 2009 naar 19 procent in 2019. Zouden Israëlische universiteiten met dit beleid door kunnen gaan als zij worden afgesneden van internationale academische contacten? Zou het niet eerder de onmiskenbare invloed van orthodoxe Joden op de universiteit versterken? Zouden die hun kans dan misschien schoon zien om aan te dringen op anti-Palestijnse maatregelen? Zou een boycot dan niet juist leiden tot iets waar de pro-Palestijnse betogers de Israëlische universiteiten nu al, maar ten onrechte, van beschuldigen, namelijk een verzwakking van de positie van Arabisch-Israëlische studenten?

Dit zijn allemaal vragen die emotionele en slecht geïnformeerde pro-Palestina betogers in Nederland en elders helemaal niet stellen. En, zo moet ik concluderen na lezing van rapporten van de adviescommissie van de Tilburgse en van de Rotterdamse universiteit, ook de zogenaamde ethische experts hebben geen idee van de kosten van een boycot. Zij zien alleen maar de minieme kans dat Nederlandse universiteiten betrokken kunnen raken bij mensenrechtenschendingen. Ik hoop dat de universitaire bestuurders een bredere visie hebben op de positieve, maar vooral de negatieve effecten van een academische boycot.

N.B. De Tilburgse adviescommissie adviseert om de samenwerking met Israëlische partneruniversiteiten ‘op te schorten’. Formeel gesproken is dat geen definitieve maar een tijdelijke maatregel en dus geen boycot. Of de universiteiten in Israël dit subtiele onderscheid ook zo ervaren, is echter zeer de vraag. De negatieve effecten van een boycot en een opschorting zullen daarom waarschijnlijk niet veel verschillen.

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Hartelijk dank!

Het bericht Een boycot van Israëlische universiteiten zou voor Arabisch-Israëlische studenten weleens funest kunnen uitpakken verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland is een kleine rivierendelta, ingeklemd tussen twee enorme cultuurgebieden: de Franstalige wereld (bijna 70 miljoen Franse staatsburgers plus nog eens zo’n 250 miljoen Franstaligen wereldwijd) en de Duitse invloedssfeer (respectievelijk ruim 80 miljoen mensen binnen de Bondsrepubliek en 40 miljoen elders).

Voor een maritieme handelsnatie als de onze was en is het van belang inzicht te hebben in het denken, voelen en doen van onze bondgenoten en concurrenten, en zéker van onze directe buren. Niet voor niets hadden Nederlandse universiteiten, Leiden voorop, eeuwenlang een reputatie hoog te houden waar het ging om het leren en bestuderen van wat toen nog ‘vreemde talen en culturen’ werd genoemd. Oud-Keltisch, Sanskriet en Swahili trokken nooit veel studenten, maar voor het Frans en het Duits bestond vanouds een gezonde belangstelling.

Kappen met die handel

Het is waar: sinds het begin van deze eeuw neemt die belangstelling af. Maar in plaats van daar iets aan te doen, besloot men in Den Haag – én binnen de bestuurlijke top van de universiteiten – dat we best wel zonder deze academische expertise kunnen. ‘Kappen met die handel, schluss, fini!’

‘Bovendien komt er dan geld vrij, zodat we niet hoeven te snijden in al die andere leuke, hippe, o zo relevante en wetenschappelijke dingen die we hier doen, en die natuurlijk begeleid, geregeld en gefaciliteerd moeten worden door horden managers en consultants in fraaie kantoren met state of the art-apparatuur en dito software.’

Ik ben meteen bereid aan te nemen dat er, na letterlijk decennia van ononderbroken investering, op onderwijs kan worden bezuinigd. Zeker als je de voortdurende daling van de onderwijsresultaten in Nederland in aanmerking neemt! Destijds had de vraag moeten zijn: ‘Waar gaat al dat geld en “extra geld” en “extra extra geld” (D66) precies naartoe? Wat doen scholen en universiteiten ermee?’ Vragen die te weinig werden gesteld, maar waarop het antwoord zelden of nooit zou hebben geluid: ‘Naar inkomensverbetering van de medewerkers aan het eind van de “productieketen”, naar de mensen die het echte werk doen, oftewel de onderzoekers en docenten.’

En dat in een tijd waarin middelbare scholen staan te springen om docenten Duits en Frans! Het Duitsland Instituut verwacht dat het lerarentekort in hun vakgebied toeneemt tot 15 procent in 2025. En in het Onderwijsblad van vakbond AOb viel in september vorig jaar te lezen: ‘De talenstudies trekken steeds minder studenten. Dat geldt niet alleen voor Frans en Duits, maar ook voor het kernvak Nederlands. Als niemand meer een taal studeert, droogt de aanwas van nieuwe leraren op. Het is echt crisis nu. (…) Volgens de laatste trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren van het ministerie van Onderwijs zal het lerarentekort voor Frans in 2032 verdubbeld zijn; voor Duits groeit het tekort met 50 procent.’

Negatieve economische gevolgen

Anderhalf jaar eerder meldde de Volkskrant: ‘Dat er steeds minder middelbare scholieren zijn met Duits op hun eindlijst is ook te zien in het vervolgonderwijs. Het aantal bachelorstudenten Duitse taal en cultuur daalt al jaren, blijkt uit cijfers van de vereniging Universiteiten van Nederland (UNL). (…) De cijfers van de universiteiten laten sinds 2017 een daling zien, terwijl er in het voortgezet onderwijs grote behoefte is aan docenten Duits’.

De coronacrisis lijkt het proces aanzienlijk te hebben versneld, maar reeds in 2019 bungelden de havo-eindexamens Duits en Frans onderaan met de slechtste cijfers. Reden voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om het niveau van toetsing tijdelijk te verlagen. En nog een jaar eerder maakte dagblad Trouw melding van de negatieve economische gevolgen van de toen reeds afnemende belangstelling voor en beheersing van het Frans en het Duits.

Mond vol tanden

En zo doemt het volgende schrikbeeld op: een land waar over een paar decennia iedereen zich uitdrukt in kreupel Engels en/of nauwelijks minder kreupel Nederlands. En tegelijk een land met oogkleppen op en een mond vol tanden waar het zijn directe omgeving betreft. Ja, wat er uit Hollywood, Disneyland en Washington DC op ons afkomt, dát volgen we op de voet, dát wordt gulzig opgeslurpt. Maar vraag ons alsjeblieft niets over Parijs of Berlijn, en liever ook maar niets over Brussel of Keulen … Sorry, niemand thuis, het licht is uit. Leider sehr schade. Dommage, tant pis.

Hans Aniba is historicus en ondernemer; oud-secretaris van de Vereniging Taleninstituten Nederland; taaltrainer NT1 en NT2 sinds 1983.

Wynia’s Week verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Geen Frans en Duits meer aan de universiteiten. Onze buren interesseren ons niet. verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Abraham Kuyper (1837-1920) was een man met een opdracht. Als predikant, journalist, politicus en theoloog ijverde deze herboren christen voor de herkerstening van Nederland. Kuyper was oprichter van de Antirevolutionaire Partij (ARP), stichter van de Vrije Universiteit, grondlegger van de Gereformeerde Kerken in Nederland en hoofdredacteur van De Standaard, zijn eigen krant. Zo vormde hij zijn “kleine luyden” om tot “mannenbroeders”, tot orthodox-protestantse strijders. Kuyper introduceerde in Nederland een nieuwe politieke stijl, waarin (naar het voorbeeld van Mozes en het bijbelse Israël) leider en volk centraal stonden. In reactie op en naar het voorbeeld van Kuyper stichtten katholieken en socialisten hun eigen politieke en maatschappelijke organisaties. Zo bleek Kuyper de beslissende stoot tot de verzuiling te hebben gegeven.’

Met zoveel impact is het geen wonder dat Kuyper ook de afgelopen kwart eeuw nog regelmatig opdook in allerlei lijstjes. Zo werd hij derde bij de verkiezing van de beste journalist van de twintigste eeuw door vakblad De Journalist (1999), vijfde in een door het Historisch Nieuwsblad opgesteld klassement van Grote Nederlanders (2004) en zesde in de ranglijst van beste premiers na 1900, samengesteld door de lezers van NRC (2013).

Waar bleef Kuypers’ erfenis?

Mooi natuurlijk, dat journalisten, historici en NRC-lezers Kuyper nog steeds op waarde weten te schatten. Maar hoe zit het met zijn geestelijke nazaten? Hoe gaan zij om met de erfenis die Kuyper heeft achtergelaten?

Dat is een heel ander verhaal.

De in 1879 door Kuyper opgerichte ARP verloor in de jaren zestig haar behoudende karakter, kreeg steeds meer progressieve trekken en hielp in 1973 zelfs het linkse kabinet-Den Uyl in het zadel. In 1980 gingen de anti’s samen met de katholieke KVP en de hervormde CHU op in het CDA.   

De Gereformeerde Kerken in Nederland, ontstaan in 1892, namen vanaf de jaren vijftig stapje voor stapje afscheid van de theologische opvattingen van Kuyper. Ondanks – of misschien wel dankzij – de toegenomen pluriformiteit begon het ledental na piekjaar 1974 (ruim 879.000) in steeds sneller tempo te dalen. In 2004 volgde een hereniging met de door Kuyper versmade Nederlandse Hervormde Kerk en ontstond de protestantse PKN.

Trouw trad in 1943 in de plaats van Kuypers dagblad De Standaard en was aanvankelijk net zo conservatief. Dat begon te veranderen in de jaren zestig. Gaandeweg ontwikkelde Trouw zich tot een stijf politiek correcte krant waarvan alleen de moralistische toon nog herinnert aan het gereformeerde verleden.

Blijft over: de Vrije Universiteit, alma mater van een reeks vooraanstaande politici – van Pieter Sjoerds Gerbrandy tot Jan Peter Balkenende en van Pim Fortuyn tot Dilan Yeşilgöz – maar ook van Geert Mak, Linda de Mol en Lale Gül. Zo op het eerste gezicht lijkt Kuyper er niet vergeten. Ter gelegenheid van het 140-jarig bestaan van de universiteit werd in 2020 zelfs een heus Kuyperjaar afgekondigd. De stichter van de VU kreeg bij die gelegenheid vooral lof toegezwaaid als ‘sociaal ondernemer’ en ‘voorvechter van diversiteit’, typeringen waar zijn tijdgenoten erg van zouden hebben opgekeken.

Hindoeïstische rector

In werkelijkheid is op de VU van affiniteit met Kuyper geen enkele sprake meer. Onderwijs ‘geheel en uitsluitend op den grondslag der gereformeerde beginselen’, zoals in 1879 statutair werd vastgelegd, is al lang geleden geschrapt als doelstelling en ook oecumenisch-christelijke ambities, die nog een tijdje fungeerden als zoethoudertje voor de achterban, zijn overboord gezet.  

In 2015 trad een brahmaanse hindoe aan als rector magnificus en de statuten vermelden sinds 2016 nog slechts dat de VU een ‘christelijke oorsprong’ heeft. Het eigen Academisch Ziekenhuis (vanaf 2001: VUmc) fuseerde in 2018 met het Academisch Medisch Centrum (AMC) en in 2023 werd het votum bij academische plechtigheden geschrapt: omdat het niet ‘inclusief’ genoeg zou zijn.

Theologie mag niet meer

Onlangs meldden de kranten dat de VU de faculteiten Sociale Wetenschappen, Geesteswetenschappen en Religie & Theologie gaat samenvoegen. Het worden in 2025 drie schools – op z’n Engels uitgesproken – binnen één fusiefaculteit, die ‘Social Sciences en Humanities’ gaat heten. 

In de naam van de nieuwe faculteit komt het woord ‘theologie’ niet voor, zo meldde Trouw, ‘omdat de twee andere fusiepartners niet willen dat er iets herinnert aan theologie’.

En dat op de universiteit van Kuyper, voor wie theologie de kroon der wetenschappen was en waar de theologische faculteit – die generaties lang fungeerde als ‘domineesfabriek’ – de oudste papieren heeft. Als er ooit een verkiezing wordt uitgeschreven voor de Nederlander wiens journalistieke, politieke en theologische erfenis het grondigst is verkwanseld, staat de winnaar bij voorbaat vast.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: De Vrije Universiteit bewijst: geen grotere judassen dan de erfgenamen van Abraham Kuyper verscheen eerst op Wynia's Week.