Intussen kijkt Nederland nog altijd uit naar een nieuwe regering. Daar waar andere landen vrijwel direct na de uitslag weten wie de macht krijgt of een coalitie binnen enkele dagen op touw wordt gezet, moeten we het in Nederland doen met politici, nou ja, beroepsbestuurders, die vinden dat ze maandenlang moeten onderhandelen over een volledig dichtgetimmerd regeerprogramma waar ze zich dan de resterende regeerperiode, nou ja, bestuursperiode aan moeten houden. Dat terwijl andere landen genoeg hebben aan enkele A4-tjes – want het is immers maar politiek en alles kan zomaar veranderen.

Realistische oekazes uit Brussel

Toch kunnen we allemaal wel uittekenen wat er zal worden afgesproken, want het is en blijft een gesteggel op de vierkante millimeter over formuleringen die het liefst verbloemen dat alles hetzelfde zal blijven. Volstrekt normale en eerbare zaken als verandering, herstel van fouten, het uitstippelen van een heldere koers of luisteren naar een meerderheid van de kiezers, zijn nu eenmaal niet besteed aan de Nederlandse bestuurscultuur die zichzelf politiek durft te noemen.

Maar let op: in 2026 gaat de EU de asielmigratie aan banden leggen, proberen vrede te sluiten met Poetin – Macron voorop – vanwege de uit de hand lopende kosten van de steun aan Oekraïne en de escalerende hybride oorlog, en worden we verlost van de zinloze kapitaalvernietiging van de energietransitie. Waarom? Omdat er geen keus is. Links Nederland zal vasthouden aan haar mantra’s maar gaandeweg worden afgetroefd door – dit keer – realistische oekazes uit Brussel. Er is immers sinds dit najaar in het Europese parlement geen taboe meer op samenwerking door centrumrechts met radicalere rechtse partijen. Dat belooft wat. Links Nederland gaat straks haar heilig geloof in de almacht van Brussel nog eens verliezen.

Alle kritiek op de Nederlandse politiek ten spijt, kun je je afvragen of er landen zijn waar ze het wel goed doen. Welke landen zijn een lichtend voorbeeld voor ons in Nederland als het gaat om het oplossen van een acuut asielprobleem, het bevrijden van de economie, het flexibel omgaan met verdragen, verplichtingen en deelname aan internationale organisaties en het uit de weg gaan van grote geopolitieke risico’s? Ja, aan welk land kunnen we ons nog optrekken? Kortom, wat is het beste land ter wereld?

Denemarken

Denemarken wordt vaak genoemd als een voorbeeld van een land dat de asielproblematiek heeft opgelost en nog wel dankzij een sociaaldemocratische regering. Een voorbeeld dus voor onze linkse partijen. Maar helaas heeft extreem-links daar inmiddels de gemeenteraadsverkiezingen van Kopenhagen gewonnen, waardoor de stad de komende jaren moet zuchten onder een soortgelijk juk als dat in Amsterdam.

België

Een beter voorbeeld is België, dat onder leiding van Bart De Wever – met kop en schouders de beste politicus van 2025 – een aantal spraakmakende stappen heeft gezet naar normalisering en verbetering van het landsbestuur, met als klap op de vuurpijl een klinkende overwinning op de Europese Commissie inzake de Euroclear-affaire. Als De Wever de kans krijgt om nog een zevental jaren door te regeren dat wordt het wat met België. Een land en een politicus om in de gaten te houden dus en het ligt letterlijk naast de deur. Maar het is nog wat vroeg om ons buurland uit te roepen tot het beste van de wereld.

Waar moeten we eigenlijk naar kijken bij het aanwijzen van het beste land? Nou, minimaal naar een tiental criteria, zoals een robuuste en groeiende economie, veel veiligheid (op straat en internationaal), het liefst een wat warmer klimaat, geen islamisering, geen asielprobleem, geen geïnstitutionaliseerd woke-gedoe, klimatisme of linkse denkdwang, geen oorlogsdreiging, maar wel stabiliteit, respect voor ouderdom en de aanwezigheid van een medische zorg die niet wordt uitgefaseerd wanneer u een zekere leeftijd heeft bereikt en u ‘voor de maatschappij’ te duur wordt om op de been gehouden te worden.

Duitsland en Frankrijk vallen dan al snel af: te veel polarisatie, een grote kans op meer binnenlandse onrust en grote regionale tegenstellingen. Beide landen zijn te klein om zich te kunnen verdedigen, maar te groot om niet in allerlei geopolitiek gedoe verstrikt te raken.

Polen en Scandinavië

Oost-Europa? Nou, soms vind je daar inspiratie. Polen bijvoorbeeld kent een sterke economie met al jaren de sterkste groei binnen Europa en veel geëmigreerde Polen keren weer terug. Het land kent geen asielprobleem, laat zich niet gek maken met klimaatregels, maar moet helaas wel leven met een grote dreiging door het aangrenzende Rusland. Scandinavië dan wellicht? Goed georganiseerd, zeker. Maar te duur, te somber, te donker en eveneens levend in de schaduw van Rusland.

Portugal

Is er in Europa dan wel een voorbeeldland te vinden? Nou, Portugal en Griekenland in Zuid-Europa scoren wel hoog op eerdergenoemde criteria. Portugal heeft bovendien, zo schreef The Economist twee weken geleden, de beste economie van 2025. En de kwaliteit van leven is er ongeëvenaard. Net als in Griekenland overigens, waar u bovendien gewoon uzelf kunt zijn. Zwitserland is van oudsher ook een land dat goed scoort: neutraal, stabiel, met veel en directe democratie, een sterke defensie en een strikt toelatingsbeleid.

De Angelsaksische landen

Tot een jaar geleden zou ik gezegd hebben, kijk eens naar de Anglosphere, die nauw samenwerkende inner circle van Engels sprekende landen: het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland en de Verenigde Staten. Nu ligt dat anders. Het Verenigd Koninkrijk, Australië en Canada hebben een linkse regering en moeten het veel meer dan wij stellen met de bemoeienissen van de huidige president van de Verenigde Staten. Deze groep van landen, traditionele emigratielanden voor honderdduizenden Nederlanders, is lang niet zo aantrekkelijk meer als vroeger.

En al gebeuren er in de VS onder Trump een aantal interessante dingen op sociaaleconomisch terrein, ’s mans wispelturigheid, de onrust, de tegenstellingen, de instabiliteit en het gevaar van een groot conflict met China geven te denken. Hadden we meer van hem verwacht? Ik denk het wel.

Argentinië

Nee, voor een voorbeeldland moeten we nog verder kijken, naar Argentinië natuurlijk, waar President Milei op fenomenale wijze de financiën van de staat heeft aangepakt en de economie tot bloei laat komen. Het land voldoet ook aan de meeste andere criteria op ons lijstje. Het enige minpuntje is dat in Latijns-Amerika de goede jaren doorgaans wel heel makkelijk komen en gaan en het sprookje zomaar opeens voorbij kan zijn.

Voor nu zou ik zeggen dat Argentinië, gevolgd door Polen, Portugal, Zwitserland en Griekenland de beste landen van 2025 zijn, met in reserve de VS als underachiever en met België als high potential voor de toekomst.

Toegegeven, geen van die landen scoort op alle fronten, dus wellicht moeten we het beste land ter wereld zelf maar uitvinden. Een land waar we onszelf weer kunnen zijn, waar een oorlog met Rusland geen selffulfilling prophecy is en waar de democratie nog onvervalst is.

Zo’n land bestaat niet?

Geef mij dus maar de directe democratie, het immigratiebeleid, de neutraliteit en defensie van Zwitserland, de economische vrijheid en dynamiek van Milei’s Argentinië, de lange lunches met betaalbare topwijnen van de Portugezen, de relaxte devil may care-levensstijl van de Grieken, de moed en de tradities van de Polen, het anti-woke beleid van de Verenigde Staten, de persvrijheid van Noorwegen, de medische zorg – tegen elke prijs, zonder triage en tot je laatste snik – van eigenlijk ieder land behalve het onze, waar… wat? Dat kan niet? Zo’n land bestaat niet, zegt u? Nou, dan maken we het toch!

Volgend jaar echt beginnen, ok?

Voor nu, een Vrolijk Kerstfeest!

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Wat is het beste land ter wereld? verscheen eerst op Wynia's Week.

Een plotselinge groei van het stroomverbruik naar 6 procent per jaar is ook op praktische gronden een groene illusie. De verkoop van warmtepompen stagneerde vorig jaar, onder andere vanwege subsidieafbouw en netcongestie. Ook voor dit jaar verwacht de markt verdere stagnatie. Dat geldt eveneens voor elektrische auto’s, waar met name particulieren terughoudend zijn geworden. Alleen zakelijke rijders hielden de verkopen in Nederland nog op peil, omdat die door hun werkgever vaak verplicht in een elektrische auto rijden. In Duitsland stortte de vraag daarentegen vorig jaar met 27 procent in, en in de hele EU met 6 procent.

Alle tendensen om ons heen wijzen in een andere richting

Dit zijn geen tendensen die voor ons kleine land wijzen op een plotselinge aanhoudende groei van het elektriciteitsverbruik. In 2023 was elektrische energie ongeveer 25 procent van ons totale eindverbruik van energie. Als dat zou verviervoudigen wordt dat in 2050 tegen de 100 procent. Ik ken geen praktisch uitvoeringsplan om zo’n gigantische ommezwaai in zo’n korte tijd te realiseren. 200 miljard euro zegt mij niet zoveel, want geld is niet de snelheidsbepalende factor in zo’n mega-transitie.

Hoe gaan we met al dat geld voldoende technici, grondstoffen en ruimte toewijzen, te midden van een dozijn tekortberoepen, structurele grondstofschaarste, chronisch ruimtegebrek, achterblijvende woningbouw, oplopende internationale spanningen en forse uitbreiding van het leger?

De regering wil fossiele brandstoffen en biomassa afbouwen, dus moet een verviervoudigde hoeveelheid elektriciteit straks hoofdzakelijk uit wind-, zonne- en kernenergie komen. Daartoe moeten we in elk geval doorpakken met de geplande vier nieuwe kerncentrales en met Small Modular Reactors (SMR). De gemeente Hoogeveen is er inmiddels voor in.

Dat zal de hoeveelheid elektriciteit uit kernenergie meer dan vertienvoudigen, van 4 naar 50 miljard kilowattuur per jaar. Dit zou 40 procent van ons huidige stroomverbruik zijn, maar nog maar 10 procent van ons toekomstige stroomverbruik. Dat betekent dat in 2050 ongeveer 90 procent van al onze elektriciteit direct of indirect uit variabele wind- en zonne-energie zou moeten komen.

Negen maal zoveel zon en wind in 25 jaar

90 procent van 480 miljard kilowattuur is 432 miljard kilowattuur. In 2023 produceerden zon en wind 50 miljard kilowattuur. Dat moet in de komende 25 jaar dus bijna negen maal zoveel worden. Dit zijn voor de goede orde netto hoeveelheden eindverbruik, datgene wat er bij bedrijven en particulieren uit het stopcontact komt. Voor de benodigde bruto elektriciteitsopwekking komen daar de verliezen van stroomopslag, -transformatie en -transport bij. Die transformatie- en transportverliezen zijn met ongeveer 5 procent nog te wel overzien, maar de opslagverliezen veel minder.

Met groene waterstof gaat 66 procent energie verloren

Nationale stroomopslag kan voor hooguit enkele uren met batterijen. Voor donkere windstille winterdagen en -weken hebben we groene waterstof nodig. Batterijen hebben zo’n 10 procent op- en ontlaadverliezen, maar voor groene waterstof lopen die verliezen op tot 66 procent. Bij de omzetting van wind- en zonnestroom in groene waterstof gaat 33 procent van de oorspronkelijke energie verloren, en bij de omgekeerde omzetting van waterstof naar stroom nog eens 33 procent van de oorspronkelijke energie. Dat zijn natuurkundige wetmatigheden waar we met technologie weinig aan kunnen veranderen.

We hebben tenminste 2 maanden groene waterstofvoorraad nodig

We moeten in 2050 ’s winters zeker twee maanden nationaal stroomverbruik uit groene waterstof kunnen halen. Ter vergelijking, we houden voor aardgas structureel zelfs vier maanden voorraad aan. Dat doen we niet voor niks, in elk geval niet omdat aardgas nu zo goedkoop is. Voor groene waterstof kunnen we twee maanden derhalve als het absolute minimum beschouwen, in een maatschappij die in 2050 vrijwel volledig op elektriciteit als energiedrager zou moeten functioneren.

Twee maanden elektriciteitsverbruik op een jaarverbruik van 480 miljard kilowattuur is 80 miljard kilowattuur. Om dat uit groene waterstof te kunnen halen is bruto drie maal zoveel wind- en zonnestroom nodig – 240 miljard kilowattuur. Tweederde van die bruto energie gaat immers verloren in de groene waterstofketen. Dit betekent ruwweg een vertwintigvoudiging van de huidige groene waterstofcapaciteit in 25 jaar, om ’s zomers genoeg overtollige elektriciteit te kunnen opslaan voor de winter.

Met zoveel groene waterstofproductie zouden we 160 miljard kilowattuur per jaar verliezen, meer dan ons totale huidige stroomverbruik. Dat zullen we bovenop het netto eindverbruik bruto extra moeten opwekken. Daar weer bovenop komen 5 procent verlies van het transformeren en transporteren van elektriciteit en 10 procent verlies van het op- en ontladen van batterijen. Dit alles telt op tot 115 procent van 432 + 160, in totaal 680 miljard kilowattuur per jaar bruto elektriciteitsopwekking uit zon en wind.

De huidige elektriciteitsopwekking uit zon en wind is 50 miljard kilowattuur per jaar. Om naar 680 miljard kilowattuur te komen moeten we vanaf nu 24 miljard kilowattuur per jaar extra gaan opwekken. Dat is ongeveer drie maal zoveel als het gemiddelde groeitempo van 8 miljard kilowattuur in de afgelopen vier jaar. Verder moeten we over 25 jaar het huidige wind- en zonnearsenaal volledig hebben vervangen. Dit alles betekent vanaf nu wekelijkse installatie van tenminste 15 windmolens en 750.000 zonnepanelen, 1300 weken achter elkaar tot aan 2050. Vervolgens moeten we voor altijd in dit tempo blijven doorbouwen, aangezien elke windmolen en elk zonnepaneel elke 25 jaar vervangen moet worden.

Wat is het praktische uitvoeringsplan voor de energietransitie?

Dit zijn veel feiten en getallen, maar voor ingewijden niet ingewikkeld. Ik vraag mij af of die ingewijden binnen de ministeries, het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) deze niet al te moeilijke berekeningen hebben gemaakt. Er is in elk geval capaciteit en informatie genoeg, en als ik het kan, kunnen zij het zeker. We mogen hopen dat deze berekeningen inderdaad zijn gemaakt. Ik vraag me dan vervolgens af waarom we daar nooit iets over vernemen.

Ik worstel me al jaren door de vele overheidsrapporten en openbare gegevens over duurzame energie, maar ik heb nooit concrete getalsmatige onderbouwingen van een volledige nationale elektrificatie aangetroffen. Ik heb niet de tijd en de middelen om hier een langdurige Woo- (Wet open overheid) aanvraag voor te starten, maar we hebben toch zeker wel recht op de toekomstplannen van de overheid in het zo belangrijke en kostbare thema van de energietransitie.

Die toekomstplannen zijn des te actueler nu de president van Amerika zonder omhaal uit het Klimaatakkoord van Parijs is gestapt. Dat kunnen we als EU samen met Canada en Australië reuze vervelend en verwerpelijk vinden, maar daar trekken de Verenigde Staten, Rusland, India, China, Afrika en Zuid-Amerika zich niets van aan. Het wordt tijd om onze toekomstplannen te herzien en opnieuw door te rekenen, zeker gezien de recente uitlatingen van de Donald Trump en Elon Musk over Oekraïne en de NAVO.

De toch al onhaalbare klimaatdoelen van Parijs worden steeds minder belangrijk ten opzichte van onze nationale en Europese veiligheid. Dat vergt kordaat leiderschap met lef en duidelijke keuzes, vanuit Den Haag en vanuit Brussel. Alles wat we zeven weken geleden nog voor onmogelijk hielden is aan het gebeuren. Afspraken uit het verleden zijn minder dan ooit een garantie voor de toekomst. Dat geldt nu ook voor klimaatakkoorden en klimaatwetten.

Schort alle klimaatwetten voor vier jaar op

Onze regering zou die klimaatakkoorden en klimaatwetten voor vier jaar moeten opschorten, en de 35 miljard euro van het Klimaatfonds en de voorziene 200 miljard euro voor netwerkuitbreiding grotendeels moeten vrijmaken voor veiligheid en defensie. Daarmee zou naast het geld ook de bijbehorende schaarse menskracht vrijkomen. Alleen het  Nationaal Isolatieprogramma voor woningen, het oplossen van de huidige netcongestie en de vier nieuwe kerncentrales verdienen prioriteit.

Windmolens, zonnepanelen, batterijinstallaties, waterstoffabrieken, biomassacentrales, CO₂-opslaginstallaties, elektrische auto’s en warmtepompen kunnen in de pauzestand. Daar merkt het wereldwijde klimaat de komende vier jaar helemaal niets van, ook niet als alle EU-landen ons voorbeeld zouden volgen. Sterker nog, een vlotte afbouw van boskap en boomverbranding voor energieopwekking zou heilzaam zijn voor natuur, biodiversiteit en natuurlijke CO₂-opname.

Het kabinet komt vanaf nu wekelijks bijeen in de Nationale Veiligheidsraad, vanwege de oplopende spanningen in de wereld. We mogen verwachten dat dat niet bij praten blijft, maar ook tot kordate beslissingen leidt. De regering kan daarmee het initiatief in Europa pakken en cruciale invloed uitoefenen op het klimaat- en energiebeleid van de EU. De tijd van pappen, nathouden, eindeloze discussies en halfslachtige compromissen is voorbij.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk.  Doet u mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Maarten van Andel: Schort alle klimaatwetten voor vier jaar op en maak miljarden euro’s vrij voor veiligheid en defensie verscheen eerst op Wynia's Week.

Uit het niets werd mijn schoonvader getroffen door een kanjer van een herseninfarct. De schade zat links, wat onder meer betekende dat zijn rechterhand buiten dienst was en zijn spraak verdwenen. Letterlijk, er kwam de eerste dagen geen geluid meer uit. Terwijl we als een razende logopedie voor hem regelden – je moet er in zulke gevallen snel bij zijn om te redden wat er te redden valt – ontdekten we ook ineens hoe afhankelijk we allemaal geworden zijn van computersystemen en identificatieprocedures. Want wat waren zijn inloggegevens bij de bank, en wat was zijn pincode, en die van zijn scannertje? Wat was de toegangscode van zijn eigen pc? Hij wist het allemaal nog wel, zo zou weken later blijken, maar vooralsnog kon hij het niet zeggen of opschrijven, en een toetsenbord zei hem even helemaal niks meer.

Zo kan het moderne leven zomaar veranderen in een gekmakende hordenloop tussen kastjes en muren. Zo ontdek je hoe vaak je je tegenwoordig moet identificeren, op hoeveel  manieren dat kan en hoeveel verschillende eisen allerlei bedrijven en instanties eraan stellen.

Onlangs ventileerde NWO-voorzitter Marcel Levi in Het Parool nog maar eens zijn diepe frustratie over dit dagelijkse digitale ongemak, waardoor hij bijvoorbeeld ook al met drie verschillende laptops moet rondsjouwen, omdat de instanties erachter uit veiligheidsoverwegingen maar één specifiek type apparaat contact met hun diensten laten maken. Dat is, hoe je het ook bekijkt, contraproductieve waanzin. Al evenzeer leed hij onder de terreur van instanties die ingewikkelde wachtwoorden eisen, die ook nog eens regelmatig veranderd moeten worden. Hoe kan een mens dat allemaal onthouden?

Biometrie heeft nadelen

Kun je dat nu niet veel eenvoudiger aanpakken, met één simpele identiteitscheck die precies vertelt wie je bent? Ja, dat kan, met biometrie. Dat wordt bijvoorbeeld nu in het paranoïde Amerika bepleit om fraude bij verkiezingen uit te sluiten: ‘Een belangrijke stap voorwaarts is het controleren van biometrische eigenschappen als vingerafdrukken, het gezicht en de iris. Wanneer die gebruikt worden in combinatie met automatische controle van NAW-achtige gegevens, kan dat resulteren in een uitzonderlijk hoge mate van accuratesse en betrouwbaarheid’, zo meldt de Electronic Insight Newsletter.

Het klinkt logisch en efficiënt, en smartphonefabrikanten en bedrijfsbeveiligers maken er al duchtig gebruik van. Toch kleven er grote nadelen en risico’s aan biometrische toegangscontrole.

De grootste makke is misschien wel dat grootschalig gebruik ervan inhoudt dat delen van ieders intiemste en meest particuliere gegevens, namelijk die over het eigen lichaam, zonder dwingende reden op enorm veel verschillende plaatsen worden opgeslagen en bewaard. Al die verzamelingen kunnen worden verhandeld en naar eigen goeddunken gebruikt door hun eigenaren, BigTech voorop. Ze kunnen ook worden gehackt door onverlaten en overheden.

Dat is geen kattenpis. De ervaring van alledag leert dat geen enkele grote databank inbraakvrij is. Vergeet ook niet dat, zelfs in een keurige, stevig gewortelde rechtsstaat als de onze, de overheid verreweg de machtigste en gevaarlijkste partij is waar je als burger in je leven mee te maken krijgt.

De risico’s van biometrische gegevens in verkeerde handen zijn bovendien onberekenbaar. Je kunt natuurlijk denken ‘ach, wat kun je nou helemaal uit zo’n irisscan afleiden?’ maar dat is struisvogelpolitiek. Dit soort biotechnologie ontwikkelt zich razendsnel, dus niemand weet wat er over tien of twintig jaar allemaal mee kan. En eens gegeven blijft gegeven, je leven lang. Biometrische gegevens zijn niet alleen uniek, maar ook onveranderlijk. Ze behoren onverbrekelijk tot de essentie van wie je bent. Daar wil je graag zeggenschap over houden.

Daarnaast is de technologie voor ons, de gecontroleerden, niet inzichtelijk. We weten daarom nooit zeker wat er allemaal gescand wordt. Wie nu je iris scant, kan over een paar jaar misschien zomaar het netvlies even meenemen, bepaalde bloedwaarden meten en wie weet wat nog meer.  

Wie is rechthebbend?

Dat klinkt als wel heel veel datageweld voor zoiets banaals als een telefoon of webaccount ontgrendelen, en dat is het ook. In de meeste gevallen is het biometrische sop de kool niet waard, het gaat immers niet om absolute veiligheid. We willen het indringers alleen maar zo moeilijk maken dat ze liever iets anders gaan doen. Bovendien werkt biometrische identificatie meestal met een verkeerd type gegevens. De reden is dat biometrische data van alles vertellen over wie je bent, terwijl meestal alleen relevant  is wat je bent. 

Wie je bent, is enorm belangrijk als je bijvoorbeeld een partner zoekt. Dan gaat het om iemands stem, geur, motoriek en de blik in zijn of haar ogen. Om de dingen waar je spiegelneuronen op aanslaan, om al die trekjes en eigenschappen die die ene persoon nu juist zo verrukkelijk onderscheiden van alle andere. Voor vrienden maken geldt iets dergelijks, maar verder is wie je bent voornamelijk van belang als het gaat om de inhoud van je medisch dossier, en voor overheidsdiensten die hun pappenheimers terdege in de gaten en op het juiste pad wensen te houden. Denk bijvoorbeeld aan de Chinese staat en, niet te vergeten, de ordediensten van Rusland.

In bijna alle andere gevallen doet wie je bent niet terzake, het gaat slechts om wat je bent. Daarmee bedoelen we: ben je een rechthebbende? Behoor je bijvoorbeeld tot degenen die mogen stemmen, een bepaalde krant, databank of bankrekening mogen inzien, of hotelkamer 213 mogen betreden? In dat laatste geval noem je bij de receptie je naam, en krijg je een kamersleutel of pasje. Bij vertrek lever je die sleutel weer in en klaar is Kees. In de digitale wereld noem je je accountnaam en is je kamersleutel een vooraf afgesproken wachtwoord.

Bij verkiezingen in wat primitievere landen neemt men op het stembureau vaak een vingerafdruk van de stemmer, maar dat is allerminst een vorm van biometrische identificatie. Die hele vingerafdruk kan zo de vuilnisbak in. Waar het om gaat is de zwarte vingertop die de kiezer eraan overhoudt. Zo wordt voorkomen dat mensen dubbel stemmen: alleen wie schone vingers heeft, krijgt een stembiljet. Simpel, en bij ontbreken van een hoogwaardig bevolkingsregister zo waterdicht als maar kan. In zo’n geval is een schone vingertop dus de sleutel.

Een gebruikersnaam plus wachtwoord is als het gaat om wat je bent zowel simpeler als veiliger dan biometrische identificatie. Wachtwoorden kun je naar believen veranderen, en ook aan een ander overdragen. Je kunt bijvoorbeeld met diens pinpas een boodschap doen voor een zieke ander, zoals mijn schoonvader. Met biometrie kan dat allemaal niet. Ook bevatten wachtwoorden geen enkele gevoelige informatie, bij biometrie is dat per definitie wel zo. Ook is iets als een vingerafdruk gemakkelijker met drang of geweld af te dwingen dan een wachtwoord.

En verder is de inlogprocedure met een wachtwoord volstrekt transparant – er kunnen niet stiekem allerlei zaken gescand, gelezen en aan anderen verklapt worden. Als het heel belangrijk is, zoals bij een bankrekening, volgt een extra controle op je sleutel: bij pinnen moet je behalve je fysieke bankpasje ook je pincode opgeven, en anders moet je na je wachtwoord ook een wisselende inlogcode vanaf je rekeningscanner of via een sms-je intypen.

Niet perfect, wel goed genoeg

Dat is vrijwel waterdicht. Een wachtwoordsysteem heeft maar één echte vijand: de slordige, goedgelovige en luie gebruiker zelf. Noteer op kantoor geen wachtwoorden op gele briefjes aan je monitor of onder je toetsenbord, en laat je machine niet openstaan als je koffie haalt. Gebruik niet de verjaardag van je kind als wachtwoord, enzovoort. Maar hou privé wel nauwgezet een lijst van uw eigen wachtwoorden bij, bewaar die goed en laat een vertrouwd iemand weten waar de boel in geval van nood te vinden is.

Als nu nog fabrikanten en ict-afdelingen ophouden met het stellen van overdreven eisen aan de vorm van wachtwoorden en ons niet langer dwingen tot het even zinloze als hinderlijke periodiek wisselen van wachtwoord, hebben we tot de quantumcomputer misschien alles kraakbaar maakt een alleszins redelijk beveiligde omgang tussen particulier en machine. Niet perfect, maar wel goed genoeg, en daar gaat het om.

Rik Smits is taalkundige en wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Inloggen met vingerafdruk of irisscan? Beter van niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Als het op de wolf aankomt verbaast weinig mij meer, maar van het nieuws dat de provincie Utrecht burgers dringend verzocht om geen foto’s van het dier te plaatsen op Facebook om paniek te voorkomen viel ik toch even van mijn stoel. Dat is geen roddel en achterklap. De woordvoerder van de provincie gaf het in de media zelfs ruiterlijk toe.  

De provincie Utrecht wilde een foto van een wolf met welpjes op landgoed Den Treek in Leusden zo snel mogelijk offline hebben. Dat verzoek kreeg een hobbyfotograaf onlangs, omdat de provincie een zoektocht naar de wolven wilde voorkomen. Dat bevestigde de provincie na berichtgeving van het AD. Aan RTV Utrecht verklaarde een woordvoerder van de provincie Utrecht dat het verzoek om de beelden offline te halen hoort bij een protocol. ‘Het is in het belang van de wolven om rust te creëren. Het is niet de bedoeling dat iedereen op zoek gaat naar het nestje.’  

Doofpotjes 

Eerder al trof een wandelaarster, volgens het AD, hetzelfde lot. Toen Claudia van Wezel het nieuws hoorde over de wolf die in de bossen bij Leusden een hond had gegrepen, belde ze meteen haar schoonzus Natasja Koet. ‘We wisten meteen: dat is onze wolf!’ Een maand eerder waren zij de eersten die het dier mét een welpje zagen. De foto’s die ze van die ontmoeting maakten, gingen op dringend verzoek van de overheid snel offline. En zo gaat het maar door.  Als het over de wolf gaat lijkt de doofpot nooit ver weg. 

Vorig jaar werd in Gelderland een hond op een erf gedood. De hond had een duidelijke bijtwond. Schapen achter het erf waren opgejaagd en uitgebroken en de BIJ12-taxateur vond ter plekke de sporen: duidelijk ‘wolf’. Op X werd echter daarna door BIJ12 (de instantie die namens de provincies verantwoordelijk is voor de monitoring) gepost dat het vermoedelijk een aanrijding betrof, want er zou geen bijtwond zijn. De uitslag van het DNA-onderzoek liet maanden op zich wachten. Uiteindelijk was de uitkomst dat de hond door een andere hond zou zijn doodgebeten.  

Navraag leert dat het DNA-monster ‘vervuild’ kan zijn geweest. Het DNA van de wolf kan ‘gecontamineerd’ worden door likkende vosjes of snuffelende en likkende honden. Toen bezorgde burgers met BIJ12 belden, kregen ze te horen dat er helemaal geen wolven in die omgeving waren, dus dat het onwaarschijnlijk is dat het hier een wolvenaanval betrof. Twintig kilometer verderop werd echter twee nachten later een wolf doodgereden. 

Enorme geheimzinnigheid 

Nog een vermoedelijk doofpotje? Onlangs plaatste stichting ‘Wijs met wolven’ een brief aan de provincie op hun Facebook-pagina. Daarin roept ze de provincie op tot ingrijpen, aangezien er anders binnenkort sprake zal zijn van een probleemroedel in plaats van een probleemwolf. Ook vroeg zij de provincie om antwoord op enkele vragen en nam ze alvast een voorschotje op mogelijke rechtsmaatregelen via hun advocaat. ‘We weten niet wie er een klacht op Facebook heeft ingediend en willen niemand beschuldigen, maar we hebben wel een vermoeden’, aldus een woordvoerster van de stichting. ‘We hadden de Provincie in het bericht getagd.’  

Vanwaar toch die enorme geheimzinnigheid en geheimhouding rond wolven die door de overheid wordt opgelegd? Wie een sectie van een wolf bijwoont die aangereden is (en er is geen vermoeden van een misdrijf) moet geheimhoudingsverklaringen ondertekenen. Geruchten over een tweede wolvenroedel circuleren al langer en ook werd de constatering dat een aangereden wolf op de Heuvelrug drachtig is geweest van meerdere welpjes stilgehouden. 

Tweede probleemwolf 

En hoeveel probleemwolven lopen er eigenlijk rond in Utrecht? Er is een sterk vermoeden dat de incidenten die hebben plaatsgevonden in het noordelijk deel van landgoed Den Treek-Henschoten en nabij het landgoed (Austerlitz), niet door één probleemwolf veroorzaakt zijn. 

Dit wordt bevestigd door junior-rentmeester Ruben Steutel van ’t Schoutenhuis b.v.: ‘Zolang de DNA-analyses niet naar buiten worden gebracht, hebben we echter geen hard bewijs. Dat geldt trouwens voor alle communicatie over de wolf. Informatie wordt niet of pas heel laat naar buiten gebracht. Daar lopen wij bijvoorbeeld ook tegenaan bij het voorbereiden van een ontheffingsaanvraag om een probleemwolf af te mogen schieten. We hebben daarvoor gegevens nodig die niet boven water komen. Dat is niet alleen lastig voor ons als beheerders: het veroorzaakt ook een hoop verwarring en onduidelijkheid bij burgers.  

‘Zo zag ik laatst een bericht van ‘Wolven in Nederland’ langskomen dat het kind op landgoed Den Treek-Henschoten helemaal niet gebeten is omdat de verwondingen volgens experts niet van een beet kunnen zijn. Het is duidelijk dat er in dit dossier een dringende behoefte is aan transparantie en verantwoording met betrekking tot essentiële documentatie, zoals DNA-analyses, een doktersverklaring en proces-verbalen. En dat geldt ook voor andere incidenten en meldingen, zoals aanvallen op schapen op het grondgebied van het Utrechts Landschap, waar niet over gesproken wordt. Doordat incidenten en meldingen direct gebagatelliseerd worden door bestuurders en bepaalde wolvendeskundigen, wordt het gevaar waartoe deze probleemwolven in staat zijn tenietgedaan.’ 

Nog één voorbeeld dan. In februari vond in Langbroek (Utrecht) een wolvenaanval plaats, met een dood paard als gevolg. Pas eind juli verscheen dit bericht plotseling tussen de BIJ12-uitslagen. Nu snap ik wel dat de overheid er alles aan moet doen om paniek te voorkomen, maar een betrouwbare overheid informeert zijn burgers: correct en tijdig.  

Hoe betrouwbaar is de overheid? 

Nu voedt al die geheimzinnigheid de meest bizarre theorieën. Wie zegt ons dat de overheid niet bezig is om het onvermogen tot handelen te maskeren? Wat blijft er over van de vrije meningsuiting als provincies burgers gaan verbieden om beelden en documenten op Facebook te plaatsen?  Hoe betrouwbaar is een overheid die incidenten onder de pet houdt? Zeker waar het zo’n gevoelig thema als de wolf betreft verdienen burgers het om goed en snel geïnformeerd te worden. Niet alleen voor hun eigen veiligheid, maar ook om een gefundeerde mening te kunnen vormen in deze maatschappelijke discussie.  

Van Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda verschijnt dit najaar bij Uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘De Nederwolf’. Over de wel heel succesvolle comeback van een roofdier met een berucht imago. Inlichtingen voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker.  www.oswinschneeweisz.nl 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee, ook in 2024? Hartelijk dank! 

Het bericht Als het over de wolf gaat lijkt de doofpot nooit ver weg verscheen eerst op Wynia's Week.

In een land met inmiddels bijna 18 miljoen inwoners en oprukkende bebouwing is het niet eenvoudig om zonder al te ingrijpende veiligheidsmaatregelen, zoals het verplaatsen van woningen en openbare gebouwen, voor een dergelijke defensievoorziening zeventig hectare vrij te maken.

Omwonenden denken bij het horen van de mogelijkheid dat ze zo’n opslag in de spreekwoordelijke achtertuin krijgen al bij voorbaat aan vluchtmogelijkheden, mocht de nood straks écht aan de man zijn.

Of het nu gaat om de dreiging van een aardbeving, een ontploffing, ontsporing van gevaarlijk stoffenvervoer of overstroming, uit deskundigenrapporten wordt het beeld duidelijk dat vluchten voor een dreigende ramp (bijna) niet meer kan in dit land. De kans dat je je bij overhaast vertrek vastrijdt in het op stel en sprong onbeheersbaar geworden evacuatieverkeer is levensgroot met alle daarbij behorende extra risico’s.

Wat opvalt bij de keuzelocaties uit de koker van Defensie voor een munitieopslagdepot: ze zijn niet gepland in het dichtbevolkte westen, uiteraard zou je zeggen, maar vooral in de nog landelijke oostelijke helft van het land.

Een levenslang trauma

Bij het op de kaart zetten van Weerselo, op slechts 19 kilometer afstand van Enschede, lijkt de datum van 13 mei 2000 te zijn vergeten. Op die dag ontplofte de vuurwerkfabriek S. E. Fireworks in de voormalige textielstad waardoor 23 mensen de dood vonden, honderden gewond raakten en bijna de hele woonwijk Roombeek, zo’n tweehonderd huizen, werden verwoest. Tal van nabestaanden hebben er een levenslang trauma aan overgehouden. En dan komt er het bericht van een munitiedepot ‘om de hoek’.

Het NOS Journaal bracht de schrik van een inwoonster van Toldijk (gemeente Hummelo in de Achterhoek) in beeld. Zij dacht toen ze het bericht las over de mogelijke komst van een munitieopslagplaats in eerste instantie aan een grap. Wie houdt er immers anno 2024 rekening mee dat jouw moderne, landelijk gelegen vrijstaande woning letterlijk van de kaart geveegd kan worden ten behoeve van een overheidsplan? Deze vrouw moet hebben gedacht: ‘we zijn China toch niet?’

Een evacuatie is nooit zeker

Ze leeft nu in de wetenschap dat plannenmakers van Defensie denkbeeldige veiligheidsringen hebben getrokken rond de door hun beoogde munitielocatie waar binnen uitgerekend haar idyllisch gelegen optrekje valt. Daar mag dus niet meer worden gewoond, mochten de plannen doorgaan. Zo is er ook een ring die aangeeft waar straks niet meer mag worden gewerkt in Toldijk.

Het is normaal menselijk gedrag om bij dreigend gevaar te denken aan vluchten. Wie zich verdiept in informatie over evacueren, stuit allereerst op de overheidsregels die gelden voor problemen in het buitenland. Daar immers, gebeuren de meeste rampen.

‘Bij een evacuatie,’ zo meldt de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken, ‘helpt de Nederlandse overheid mensen die daarvoor in aanmerking komen om weg te komen van een gevaarlijke plek in  het buitenland naar een veilig punt in de regio. Een evacuatie is nooit zeker. Zolang Nederlanders zelf veilig uit het land kunnen vertrekken, organiseert de Nederlandse overheid in principe geen evacuaties. De Nederlandse overheid heeft geen wettelijke verplichting om Nederlanders te evacueren. De overheid heeft wel een inspanningsverplichting om landgenoten tijdig te informeren over de veiligheidssituatie in het buitenland en hen te adviseren. Een evacuatie richt zich op iedereen met de Nederlandse nationaliteit. Bij repatriëring gaat het om een groep, bijvoorbeeld een aantal gestrande reizigers.’

Rampenscenario’s draaien in ons laaggelegen land in de eerste plaats om overstromingen. Niet vreemd als je weet dat ongeveer 59 procent van het Nederlandse landoppervlak een overstromingsrisico loopt, 26 procent onder zeeniveau ligt, 29 procent kan overstromen als rivieren massaal over hun oevers treden en 4 procent buitendijks ligt.

De impact anno 2024 zal bij een watersnoodramp vele malen groter zijn dan in 1953, volgens een onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL):

‘De Nederlandse bevolking is sindsdien met 65 procent gegroeid en de economie nog veel meer. Bijna 70 procent van de bevolking woont vandaag de dag in overstromingsgebieden: dit aandeel zal nog toenemen door de groei in de overstromingsgevoelige Randstad en een bevolkingskrimp in de hoger gelegen rurale gebieden in het oosten en het zuiden van het land. In de dichtbevolkte en laaggelegen gebieden zouden duizenden doden kunnen vallen. Een vele duizenden meer zouden getroffen kunnen worden op andere manieren. Beschadiging of uitval van vitale functies, zoals elektriciteit, drinkwater en ICT-netwerken kan namelijk leiden tot maatschappelijke ontwrichting.’

Veilig op hoger gelegen verdiepingen

Bij een dreigende ramp zullen de meeste mensen, zoals het PBL dit noemt, ‘instinctief in hun auto springen in een poging elders veiligheid te zoeken. Daar is niet altijd tijd voor en je kan in laaggelegen polders terechtkomen.’

Het PBL stelt dat mensen veilig zijn in hun eigen huizen op hoger gelegen verdiepingen. ‘Als hun huizen te laag liggen dan kan in de meeste gevallen veiligheid worden gevonden in nabije openbare gebouwen of kantoren. Nieuwe gebouwen zouden zo ontworpen kunnen worden dat deze kunnen dienen als overstromingsbestendige toevluchtsoorden, bijvoorbeeld door ze op verhoogde stukken grond te bouwen.’

Nog een half jaar billenknijpen

Juist de directe nabijheid van water speelt bij het verzoek van de NAVO aan Nederland om andere landen te ontlasten bij de opslag van munitie een belangrijke rol. Als kustland met grote havens en een goed stelsel van binnenvaartwegen kan Nederland borg staan voor snel transport van munitie in noodsituaties naar buurlanden.

In het Twenste Weerselo, het Gelderse Toldijk en de andere plaatsen die Defensie op het munitieoog heeft, wordt het voor de inwoners en andere belanghebbenden nog zeker een half jaar billenknijpen.

De verwachting is dat begin volgend jaar de beslissende kogel over de besluitvorming door de kerk gaat. Spreekwoordelijk dan wel te verstaan.

Theo Jongedijk is journalist.

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Nog een nadeel van 18 miljoen Nederlanders: vluchten voor een dreigende ramp kan bijna niet meer verscheen eerst op Wynia's Week.

Het streven naar meer veiligheid en betere gezondheid is bijkans algemeen geaccepteerd en onomstreden. Wie kan daar nou tegen zijn? In de media – van links tot rechts – strijden artikelen en reportages over falende veiligheid en aantasting van gezondheid om voorrang. Van Tata Steel tot Chemours en van Babboe-bakfietsen tot onveilige spoorwegovergangen: het nieuws staat er bol van. En laten we de stroom aan rapporten waarin rampspoed gerelateerd aan milieu en klimaat over ons wordt uitgestort niet vergeten.

Enorme vooruitgang

Vanuit de optiek van het individu is het belang van veiligheid en gezondheid evident. En wat dat betreft is er goed ‘nieuws’ want qua veiligheid en gezondheid is er al enorme vooruitgang geboekt. Dit is evident in vrijwel alle statistieken, het meest dramatisch vergeleken met honderd of tweehonderd jaar geleden, maar in veel gevallen ook nog enigszins als je slechts tien of twintig jaar terugkijkt. Een en ander wordt tevens weerspiegeld in de almaar stijgende gemiddelde levensverwachting, het vrijwel afwezig zijn van grote door mensen veroorzaakte rampen met veel slachtoffers, en het feit dat het overgrote deel van de bevolking in onze contreien een rustig en beschut bestaan leidt zonder ernstige inbreuken op persoonlijke veiligheid en gezondheid (uiteraard afgezien van de problemen gerelateerd aan veroudering).

Deze nuchtere constateringen worden echter door een tsunami van negatieve en vaak sensationele berichtgeving over allerhande specifieke incidenten, problemen en ontsporingen met betrekking tot veiligheid en gezondheid overspoeld, en daarnaast worden sommige meer algemene problemen op hysterische wijze gepresenteerd.

De niet aflatende focus op veiligheid en gezondheid is dus in het licht van de enorme structurele vooruitgang behoorlijk doorgeslagen en vaak irrationeel. Hoewel die aandacht psychologisch en emotioneel begrijpelijk is, mogen we de ogen niet sluiten voor de nadelen en gevaren van excessieve aandacht en de daaruit voortvloeiende onverstandige beleidskeuzes. Oftewel: het ondanks alle vooruitgang blijven verabsoluteren van veiligheid en gezondheid brengt grote nadelen met zich mee en zadelt de maatschappij op met nodeloos hoge kosten en te vergaande inperkingen van de vrijheid van handelen van burgers. Wat zijn nu de belangrijkste oorzaken en gevolgen van de hedendaagse extreme en niet zelden irrationele focus op veiligheid en gezondheid?

De eerste oorzaak heeft te maken met het simpele feit dat de normen enorm zijn aangescherpt. Zo is er recent grote ophef ontstaan over PFAS. PFAS is een chemische stof die al vele jaren in duizenden producten wordt aangewend, zoals in smeermiddelen, verpakkingen, antiaanbaklagen van pannen, textiel en cosmetica, koffie, thee, eieren, graanproducten, enzovoorts. Ondanks dat we dat dus met zijn allen al ons hele leven binnenkrijgen wordt er gesteld dat we een ernstig gezondheidsrisico lopen.

Dat komt omdat er te hoge, dus vermeend ongezonde, concentraties in allerlei producten worden aangetroffen. Maar de als acceptabel beschouwde grenswaardes zijn tot op absurde hoogte opgeschroefd. EW-columnist Simon Rozendaal heeft uitgerekend dat een voorgestelde norm van 100 nanogram per liter drinkwater voor de som van twintig belangrijke PFAS neerkomt op 0.00000001 procent per liter drinkwater. Het RIVM achtte tot 2016 een consumptie van 87 nanogram (0,000000087 gram) per kilo lichaamsgewicht per week veilig. Maar toen verlaagden de Europese instanties de norm met een factor twintig en is het RIVM onder politieke druk gezwicht en heeft de absurde nieuwe norm overgenomen. 

Dwaze bangmakerij

In september 2023 meldde de NOS op gezag van The Guardian dat mensen in bijna heel Europa kampen met giftige stoffen in de lucht. ‘Zo’n 98 procent van de Europeanen woont volgens de Britse krant in gebieden waar de hoeveelheid zeer schadelijke stoffen in de lucht de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) overschrijdt.’ Hoe houden we het hier vol met zijn allen, zou je denken? En hoe zit het met de inwoners van, zeg, Jakarta, New Delhi, Lagos, Nairobi, Mexico Stad en Sao Paulo, waar de luchtvervuiling vele malen erger is? Je hoeft werkelijk geen arts te zijn om in te zien dat we hier met dwaze bangmakerij te maken hebben.

Eenzelfde conclusie kan worden getrokken als we de kop van een artikel in NU.nl van 22 april beschouwen: ‘Jaar vol klimaatrampen voor Europa, extreem weer eist steeds meer levens.’ Het artikel is gebaseerd op een overzicht van de Europese klimaatdienst Copernicus en de meteorologische koepelorganisatie WMO. Stormen eisten vorig jaar 63 levens in Europa. Door overstromingen kwamen 44 mensen om en bosbranden maakten evenveel slachtoffers. Welnu, in de eerste plaats zijn deze aantallen peanuts. Vergelijk dit met de meer dan 50.000 doden door de aardbeving in Turkije en Syrië. Daarnaast zijn niet alle slachtoffers direct toe te schrijven aan klimaatverandering (zoals de auteurs ook zelf toegeven). En bovendien zijn er élk jaar doden door extreem weer; al eeuwenlang. Kortom, opnieuw dwaze bangmakerij.

De onderliggende gezondheidsnormen zijn dus tot belachelijke hoogte opgeschroefd. Dit hangt ook samen met het simpele feit dat we nu extreem beter kunnen meten dan vroeger. Waar men rond 1970 ‘slechts’ één part per miljoen (ppm) kon meten, is dat via één part per miljard nu opgelopen tot één part per duizend biljoen, oftewel een percentage voorafgegaan door vijftien nullen achter de komma. Een nauwelijks te bevatten enorme toename die heeft geleid tot een nauwelijks te bevatten minuscule meetprestatie. Zodoende worden ook extreem kleine hoeveelheden schadelijke stoffen gemeten die echter zo’n gering deel uitmaken dat ze geen enkel reëel gevaar meer vormen. Maar dat wordt over het hoofd gezien.

Dit steeds verder aanscherpen van de normen beperkt zich niet alleen tot een gegeven stof maar kan ook worden vastgesteld in het almaar oproepen van nieuwe, ‘ernstige’ dreigingen als de vorige zijn opgelost. Decennia geleden waren er onmiskenbaar serieuze problemen met bijvoorbeeld zwaveldioxide en later dioxine. Die zijn goeddeels opgelost maar, hupsakee, daar doemen weer nieuwe op. Zo blijven we bezig met steeds trivialere problemen.

De wet van Tocqueville gaat op

Het is dus nooit genoeg en dat duidt op een tweede achterliggende oorzaak van de vaak doorgeslagen focus op veiligheid en gezondheid: het steeds kleiner wordend restant aan onveiligheid en ongezondheid wordt als steeds problematischer ervaren. Dit fenomeen van groeiende onvrede ondanks grote objectieve vooruitgang doet denken aan de befaamde wet van Alexis de Tocqueville. De Franse filosoof en staatsman constateerde dat de burgerij aan de vooravond van de Franse Revolutie onverzoenlijker was dan ooit, hoewel het overgrote deel van de feodale wetten en praktijken al was afgeschaft. (Bij de bestorming van de Bastille waren nog slechts zeven gevangenen aanwezig). Dit kennelijk vaker voorkomend psychologisch fenomeen – een volk komt in opstand wanneer de toestand beter wordt, niet wanneer ze slechter wordt – kan mede verklaren waarom de reactie op resterende minimale onveiligheid en ongezondheid zo irrationeel is.

Naast het feit dat de normen extreem zijn opgeschroefd en dat de feitelijke enorme vooruitgang op veel gebieden qua veiligheid en gezondheid vaak een averechts effect heeft in termen van acceptatie van het onbeduidende restant, is er nog een andere oorzaak van de hedendaagse extreme focus op veiligheid en gezondheid. Dat betreft de opkomst van sociale media waardoor persoonlijke, individuele ervaringen razendsnel gedeeld kunnen worden en een enorm publiek kunnen bereiken. Een veelal zeer heftige of traumatiserende gebeurtenis met betrekking tot veiligheid en gezondheid – een dramatisch verkeersongeluk, een bijzondere ziekte en overlijden – leidt tot een, alleszins begrijpelijke, emotionele golf van mededogen en bezorgdheid.

Als het dan gaat om een tamelijk uniek, individueel geval, dat in het algemeen nauwelijks voorkomt, kan de eruit voortvloeiende roep om actie of maatregelen ter voorkoming van herhaling makkelijk disproportioneel worden. Kosten noch moeite worden dan gespaard om een probleem op te lossen dat in feite in de maatschappij als geheel uiterst klein is. Het lijkt erop dat een groot deel van de reguliere media hierin kritiekloos meegaat en ook niet of nauwelijks oog heeft voor de big picture. Sensatiezucht, soms ontaardend in hysterie, en eenzijdige focus op negatieve zaken doen de rest.

In een dergelijk klimaat komen politici onder enorme druk te staan in te grijpen en algemene maatregelen te nemen die velen raken maar extreem weinigen baten. Je zou verwachten dat politici het hoofd koel houden en op basis van een nuchtere op feiten gebaseerde analyse besluiten hierin niet mee te gaan, maar het omgekeerde lijkt het geval. Scoren voor de bühne, meeliften op populistische golven en de ogen sluiten voor het grotere plaatje zijn tegenwoordig schering en inslag. De neiging van politici om zich uiterst gedetailleerd met hele specifieke zaken bezig te houden, in plaats van de grote lijn uit te zetten, sluit hier naadloos bij aan. Common sensegaat er dan aan.

De gevolgen van een absurde focus op en verabsolutering van veiligheid en gezondheid zijn even evident als schadelijk. Het compleet uit het oog verliezen van de balans tussen kosten van de maatregelen en baten in termen van toegenomen veiligheid of gezondheid impliceert potentieel enorme economische schade. Schaarse middelen die veel efficiënter elders hadden kunnen worden ingezet, worden verspild. Maar de schadelijke gevolgen zijn niet alleen economisch van aard.

De eigen verantwoordelijk wordt aangetast

Het op vele terreinen tot op dwaze hoogte opschroeven van de eisen betekent dat ze veel minder serieus genomen zullen worden door mensen met gezond verstand, zodat de instanties die hiermee op de proppen komen hun geloofwaardigheid verliezen. Dit kan heel vervelend uitpakken als er écht iets aan de hand is en de dan terechte waarschuwingen worden genegeerd.

Wellicht nog kwalijker is dat het in onzinnige mate reduceren van ‘gevaar’ ertoe kan leiden dat natuurlijke afweermechanismen en elementaire eigen verantwoordelijkheid worden aangetast. ‘Was mich nicht umbringt, macht mich stärker,’ zei Friedrich Nietzsche. Dit blijkt niet alleen psychologisch te kloppen – door tegenslag te overwinnen word je sterker – maar vaak ook natuurwetenschappelijk. Een béétje gif kan juist gunstig uitpakken voor mens, natuur en milieu omdat het de natuurlijke weerstand vergroot. Giftig is een relatief begrip en de ‘mate van’ wordt bepaald door concentraties en doses (Wet van Paracelsus). Te veel is uiteraard slecht, maar een beetje kan heel nuttig zijn.

Een min of meer vergelijkbaar fenomeen op een geheel ander terrein is het over-beschermen van kinderen door ze bijvoorbeeld zelden of nooit buiten te laten spelen en op eigen houtje dingen te laten uitproberen (uiteraard binnen bepaalde grenzen die elke verstandige ouder kent). Door ook het allerkleinste gevaar uit te schakelen wordt de weerbaarheid, mogelijk fataal, ondermijnd.

Hysterie in plaats van gezond verstand

Een laatste nadelig gevolg is nog dat algemene maatregelen gebaseerd op absurd hoge normen zo goed als iedereen treffen terwijl slechts zeer weinigen er baat bij hebben (zo dat überhaupt al het geval is). Denk aan zware astmapatiënten bij luchtverontreiniging. Of voedingsstoffen voor zuigelingen. Of maatregelen tegen Corona. Het is veel verstandiger het beleid toe te spitsen op die specifieke groepen die daadwerkelijk serieus gevaar lopen en de vele anderen met rust te laten. Dan bereik je het zo goed als zelfde resultaat met een gigantisch lagere inspanning en dito kosten. En je legt geen nodeloze restricties op aan de overgrote meerderheid van de bevolking.

Die laatste constatering is wellicht de meest belangrijke. De cumulatie van absurde, specifieke eisen qua gezondheid en veiligheid tasten de vrijheid en ongedwongenheid van de gemiddelde burger aan. Iedereen wordt geraakt door maatregelen tegen een ‘probleem’ dat sowieso onbeduidend is dan wel slechts voor een hele kleine groep relevant. In plaats van te vertrouwen op het gezond verstand van de overgrote meerderheid van de bevolking, met verantwoordelijkheid voor hun eigen keuzes, zet te veel beleid aan tot angsthazerij en hysterie. Er wordt op uiterst dubieuze gronden vaak van alles en nog wat aan iedereen opgelegd hetgeen het leven er niet leuker (en goedkoper) op maakt. Relax en geniet – dat is veel beter.

Dr. Ton Appels is econoom, publicist en gepromoveerd op een proefschrift over bedrijfssubsidies: ‘Political Economy and Enterprise Subsidies’. Hij was zo’n 25 jaar werkzaam in het bedrijfsleven en 9 jaar in het hoger onderwijs. Appels is auteur van boek ‘Pleidooi voor het Kapitalisme’.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Onze obsessie met veiligheid en gezondheid maakt het leven er niet leuker op. Relax en geniet, dat is beter (en goedkoper) verscheen eerst op Wynia's Week.

Een rijwiel was een fiets, iets dat uitsluitend werd aangedreven door menselijke spierkracht. Alles wat een mechanische aandrijving had met een cilinderinhoud van meer dan 50cc was een motorvoertuig, de rest een rijwiel met hulpmotor. Klaar.

In de volksmond heette die laatste categorie ‘brommer’. Daar mocht je vanaf je zestiende verjaardag op rondscheuren, wat doorgaans een zurige blauwe tweetaktwalm veroorzaakte, plus een hoeveelheid snerpende herrie waar Khadija Arib met stemverheffing nog een puntje aan kon zuigen. Keek niemand van op. Dat eigenlijk alleen de ietwat lullige Solex echt een hulpmotor had – een motortje met een stroef aandrijfwieltje dat op de voorband drukte en je zo voortbewoog, terwijl je het ding in theorie ook zonder dat motortje kon voorttrappen – daar maalde ook al niemand om.

De brommerhelm ruïneerde dameskapsels

Brommers waren bij de jeugd, maar ook bij minder vermogende volwassenen razend populair – zo’n ding betekende vrijheid-blijheid voor iedereen. Maar per 1 januari 1975 gooide een helmplicht voor brommerrijders roet in het even onbezonnen als onbezorgde eten. Die plicht was ingegeven door de dramatische hoeveelheid ernstig hersenletsel die  brommerongelukken veroorzaakten, maar werd aanleiding tot een van eerste gevallen van het soort lichtzinnige wetgeving waar de overheid nu, bijna een halve eeuw later, op zoveel manieren hopeloos in is vastgelopen.

Tegen die helmplicht werd namelijk geprotesteerd, onder het motto dat een helm dameskapsels ruïneerde. En hoe bizar het ook klinkt: binnen één – u leest het goed – één  jaar werd, zogenaamd om die dames te gerieven, een compleet nieuwe categorie voertuigen ingevoerd: de snorfiets.

Die snorfiets was een onzinnige complicatie die tot op de dag van vandaag alleen maar voor problemen zorgt. Snorfietsen moesten begrensd zijn op 25km/u, een eis die technisch gesproken even onzinnig was als gemakkelijk te omzeilen. Bovendien bleek het gebod onmogelijk te handhaven. Nog altijd staat er af en toe ergens in het land een politiefuik als schaamlap voor dit overheidsfalen, maar daar trekt niemand zich veel van aan.

Inmiddels was de wetgever druk aan het werk gegaan om de wegenverkeerswet te moderniseren. Dat leidde in 1994 tot invoering van een aanzienlijk complexere nieuwe versie. De definitie van ‘bromfiets’ (Art. 1 e.) noemt bijvoorbeeld in tenenkrommend proza criteria als cilinderinhoud, een ‘nominaal continu maximumvermogen van niet meer dan 4kW’, een ‘door de constructie bepaalde topsnelheid’ (45km/u, maar in het later ingeplakte Art 20 b., dat over snorfietsen gaat maar ze verwarrend genoeg als ‘aangewezen bijzondere bromfiets’ betitelt, dus 25km/u), en het aantal wielen, waarbij het ook nog eens niet om een gehandicaptenvoertuig mag gaan.

En het wordt nog erger, want de wet onderscheidt een ‘motor met elektrische ontsteking’ van een ‘motor met inwendige verbranding’, waarmee toch echt hetzelfde bedoeld lijkt te zijn, of het moest om het weinig relevante verschil tussen benzine- en dieselmotoren gaan, terwijl noch elektromotoren, noch stoommachines erdoor gedekt worden.

Merkwaardig ontbreken bij al deze definitiedrift de begrippen ‘rijwiel’ en ‘fiets’ geheel, ze komen in de wet alleen voor in de samenstelling ‘motorrijwiel’ en in het concept ‘fiets met trapondersteuning’ (Art. 1 ea.). Wat er wel staat, is een rommeltje waarin technisch-natuurwetenschappelijke criteria als ontstekingsproces, cilinderinhoud en vermogen doorheen geklutst worden met willekeurige, bestuurlijke randvoorwaarden als kunstmatige snelheidsbegrenzing en het aantal wielen.

De wegenverkeerswet is weinig praktisch

Kort gezegd: wat iets is loopt door elkaar met wat de wetgever ermee wil. En dan nog piept de lading aan alle kanten onder de vlag uit, vandaar dat subartikel 1 ea, speciaal voor de gesel van onze tijd, de ‘fiets met trapondersteuning’, beter bekend als de elektrische fiets. De wegenverkeerswet is daarmee een schoolvoorbeeld van het gebrek aan praktische realiteitszin waar ongeremde juristerij en gelobby met gelegenheidsargumenten toe leiden.

Dat is een kwalijke zaak, want de elektrische fiets zorgt voor veel letsel en overlast. Bejaarden klimmen erop om langer te kunnen doorfietsen, maar beheersen lang niet altijd de krachten en snelheden die ze oproepen. Veel te snelle en krachtige fatbikes worden voornamelijk bereden door stoere jochies van tien en andere opgefokte types. Dat maakt ze levensgevaarlijk.

E-bikes worden door jong en oud massaal opgevoerd, zodat ze veel te hard over de fietspaden denderen. Om die dingen dan, zoals nu gebeurt, als een soort snorfiets te bezien, is op zijn minst vragen om dezelfde hoeveelheden hersenletsel als waartegen destijds de helmplicht voor brommers werd ingevoerd.

Dat ziet de Amsterdamse D66-wethouder Melanie van der Horst ook in, dus wil ze fatbikes en opgevoerde fietsen terugdringen met meer controles en een kentekenplicht. Wat van dat eerste terechtkomt, weten we allemaal: handhaving van verkeersregels voor fietsers is een lachertje, en niet alleen in Amsterdam. Een kentekenplicht is wel een goede stap, maar veel te weinig. Zo schiet het niet op. De wet- en regelgeving zelf moet simpeler en eenduidiger worden. Laten we daartoe eens brutaalweg een voorzet doen, geheel in nieuwe, transparante bestuursstijl.

Om te beginnen moeten we vaststellen wat voor soorten voertuigen er zijn. Daarvoor grijpen we terug op de oorspronkelijke driedeling, maar wel in een modern jasje: als fiets tellen alle voertuigen die uitsluitend door spierkracht worden voortgestuwd. Alle andere voertuigen zijn motorvoertuigen. Is het motorvermogen van een motorvoertuig kleiner dan 4kW, dan noemen we zo’n ding, bij gebrek aan een betere term, een snorfiets. Dat volstaat.

Nu de verkeerstechnische eisen die we aan de verschillende soorten voertuigen stellen. Voor fietsen verandert er niets, voor motorvoertuigen op vier of meer wielen ook niet. Maar voor alle motorvoertuigen op minder dan vier wielen gaat een helm- óf gordelplicht gelden. Je mag zelf kiezen, maar je moet óf een helm op, óf een gordel om. Dat dekt niet alleen elektrische fietsen maar ook elektrische bakfietsen en alle mogelijke driewielige gehandicapten- en boodschappenkarretjes.  Het dekt zelfs elektrische steps, maar het laat de kinderstep, immers geen motorvoertuig, met rust.

Rust en veiligheid op de fietspaden is niet zo moeilijk

Bij een motorvoertuig hoort een rijbewijs, en bij een rijbewijs een minimumleeftijd. Voor onze snorfietsen, motorvoertuigen met een vermogen tot 4kW, gaat het om een brommer- of (nieuw te ontwerpen) elektrorijbewijs, dat pas vanaf je zestiende verjaardag geldig kan zijn. Ook is voor alle motorvoertuigen een kenteken en verzekering verplicht.

Dan is er nog de snelheidsbeperking. De grenzen van 45km/u (brommers) en 25km/u (snorfietsen) vervallen. Daarvoor in de plaats komt een begrenzing voor trapondersteuning tot 20km/u. De gemiddelde fietser rijdt immers zelden of nooit harder, ga uw eigen prestaties maar na. Uitsluitend e-bikes die zo begrensd zijn mogen gebruik maken van de fietspaden, de rest moet op de rijweg. Ten slotte komt er een fikse belasting, die alle milieukosten van grondstofdelving tot restverwerking dekt, plus de extra capaciteit die nodig is op het elektriciteitsnet.

Op die manier brengen we weer rust en veiligheid op de fietspaden. We beschermen oud en jong, en jagen jonge kinderen van de elektrische fiets af. Die hebben daar in een vlak land als het onze zowel uit oogpunt van veiligheid als uit gezondheidsoverwegingen niets op te zoeken. En we maken e-bikes onaantrekkelijk voor stoere mannetjes (en vrouwtjes) – opgeruimd staat netjes.

Het is maar een voorzet, maar hij laat zien dat het eigenlijk niet zo moeilijk hoeft te zijn. We moeten alleen vlot doorpakken om niet nog meer een fait accompli te laten ontstaan, en het Haagse red tape doorknippen.

Rik Smits is taalkundige en freelance wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht De fatbike moet terug in z’n hok – en dat is helemaal niet moeilijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Alleen in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam werkt nog de ‘driehoek’ van burgemeester, politiechef en Openbaar Ministerie, zoals we weten van de foute demonstratie van Femke Halsema en eerder bij de branden op het strand van Scheveningen tijdens burgemeester Pauline Krikke.

Behalve die drie steden is er nergens een ‘driehoek’, want de politie heeft sinds 2012 tien regionale chefs die de baas zijn over een gebied  zo groot als een provincie met tientallen gemeentes.  Per regio heeft dan alleen de burgemeester-voorzitter van die regio nog enige kans op dagelijks contact met zijn politiechef. Dat geldt voor Utrecht, Eindhoven, Tilburg en nog zeven andere steden, maar overal elders is de burgemeester compleet uitgespeeld.

Hoe de burgemeesters onmachtig werden

Het afschaffen van de gemeentepolitie en de overgang, in twee fasen – eerst in 1994, daarna nog radicaler in 2012 – naar deze nieuwe structuur was volgens de voorstanders nodig vanwege de organisatie van de meldkamers, steeds diepere investeringen in IT, en het opzetten van gespecialiseerde regionale en  landelijke teams voor de grote criminaliteit.

Dat lijkt logisch voor de politie als business, hoewel ik zou denken dat een ouderwetse veldwachter Bromsnor in een dorp zoals het Brabantse Best op zijn fiets misschien meer  kans had om te zien of een varkensstal zonder varkens was omgebouwd tot drugslab, of een afhaal-restaurant zonder klanten tot witwascentrum, dan een vergadertijger van de betreffende politieregio Oost-Brabant die op de A2 de afslag Best moet overslaan omdat hij haastig op weg is van overleg in Den Bosch (politie regiokantoor voor Oost-Brabant) naar vervolg-overleg in Eindhoven (zetel van de regio-burgemeester).

Wel verantwoordelijk, niet bevoegd

De burgemeester van Best wordt door zijn bezorgde burgers aangesproken op ‘zware criminaliteit, schietpartijen, witwaspraktijken en gevaarlijke bedrijfsterreinen’ en de gemeenteraad vergadert over een plan, maar zo’n plan blijft slap papier, want  burgemeester en Raad heben niets meer te vertellen. Best is één van 38 gemeenten in de regio en heeft met 29821 burgers (ongeteld de zware criminelen van buiten – zie de video) niet meer dan twee procent van de 1,4 miljoen inwoners in Oost-Brabant.

Als de burgemeester van Best iets wil van de politie dan kan hij dat inbrengen in een vergadering van de 38 collega-burgemeesters. Maar, luister naar een burgemeester-voorzitter die wordt aangehaald in een recent  rapport van de Stichting Maatschappij en Veiligheid (voorzitter Pieter van Vollenhoven) : ‘Vergaderingen met 38 burgemeesters nemen geen beslissingen. In plaats van besluitvorming of advisering wordt het bespreken van ‘’interessante thema’s’’ de belangrijkste functie van dit overleg: zijn er leuke best practices?’

Eens per jaar, stel ik me voor, komt er in zo’n massale vergadering een rapport dat voorlegt  hoe de situatie in x van de 38 gemeenten is verbeterd sinds het vorige jaar, en in y gemeenten is achteruit gegaan. Zo lang x maar groter is dan y, kan de vergadering overgaan naar het volgende punt op de agenda, en moet de arme burgemeester van Best zijn hoop stellen op een ogenblik aandacht van de regiochef in de koffiepauze.

Het vertrek van Cees Waal

De reorganisatie van de politie in regio’s en districten begon in 1993. Cees Waal,  klasgenoot en studievriend, was burgemeester van Deventer en trad af uit protest. ‘Taak gemeente wordt uitgehold. Burgemeester van Deventer vertrekt’ kopte dagblad Trouw op 3 juli 1993:  ‘Waal betrok de Deventer politie bij de uitvoering van projecten voor sociale vernieuwing. Het was hem dan ook een doorn in het oog, dat hij de zeggenschap over de politie per 1 januari 1994 officeel zou zijn kwijtgeraakt.’

Ik herinner me hoe Cees Waal mij ook vertelde over samenwerking met de politie vóór thuiswedstrijden van Go Ahead (toen in de eredivisie). Waal vond het disfunctioneel en potentieel gevaarlijk  om voortaan te moeten bellen met Zwolle in de vaak spannende uren vóór en na de match, en hield daarom het burgemeesterschap voor gezien. Hij zei tegen Trouw uit ervaring te weten dat de plaatselijke bevolking de gemeente vaak veel meer macht toedenkt dan de lokale overheid in werkelijkheid heeft. 

Alle kans op rellen en vernielingen

Maandblad Vrij Nederland had deze week een rapportage over de Schilderswijk in Den Haag waar burgemeester Van Aartsen samen met de politie had gewerkt aan meer vertrouwen tussen bewoners en overheid en zo ook aan de rust en veiligheid in de wijk. Van Aartsen kon dat doen, want hij had bevoegdheden over de politie. In 352 gemeenten kan die samenwerking niet meer op dagbasis.

In een “gewoon” jaar is het al ondemocratisch en ongewenst dat buiten de drie grote steden geen enkele burgemeester continu kan adviseren over de politie en samen met de politie-professionals kan beslissen over strategie, taktiek en de aanpak van probleemwijken.

Na vijf maanden covid-19,  zonder uitzicht op een einddatum, met alle teleurstellingen voor studenten en stagiaires in het hoger onderwijs, met masssaal verlies van inkomen voor veel gezinnen, met faillissementen voor zo veel winkels en bedrijven, moeten steden rekening houden met de kwade kans op rellen, vernielingen en in brand gestoken auto’s. Dat samenwerking tussen politie en burgemeester op dagbasis onbreekt in 352 van de 355 gemeenten  is dan erger dan ondemocratisch en ongewenst: het is roekeloos.

Het bericht Rellen en geweld, met 345 machteloze burgemeesters verscheen eerst op Wynia's Week.