Deze voorbereidingen waren al in maart 1935 begonnen toen Hitler bekend maakte dat Duitsland een herbewapeningsprogramma had opgestart en daarmee het Verdrag van Versailles aan zijn laarzen lapte. Ook voerde hij – geheel tegen de afspraak – de dienstplicht in.

De Britten dachten hem aan banden te kunnen leggen door een verdrag te sluiten waarin de Duitsers plechtig beloofden dat hun vloot nooit groter zou worden dan 35 procent van de Britse vloot. Wat een handtekening van Hitler waard was, hadden de Britten ook toen al kunnen weten.

Steun aan coup Spaanse leger

Ook in de binnenlandse politiek gingen de duimschroeven aan: Joodse Duitsers kregen te maken met de Neurenberger wetten die hen feitelijk tot tweederangs burgers degradeerden. De wereld stond er bij en keek er naar.

In 1936 deed Hitler er een flinke schep bovenop. In maart bezetten Duitse troepen het Rijnland, terwijl in dat gebied tussen de Rijn en de Franse en Belgische grens helemaal geen Duitse militairen mochten komen.

In juli van dat jaar gaf Hitler steun aan de coup van het Spaanse leger tegen de wettige regering. Zonder de Duitse hulp was de staatsgreep vermoedelijk mislukt en zou Spanje een bloedige burgeroorlog bespaard zijn gebleven.

Zodra de Olympische Zomerspelen voorbij waren kondigde Hitler een vierjarenplan af: een bewapeningsprogramma om Duitsland in staat te stellen een wereldoorlog te voeren. Want dat er een oorlog zou komen stond al sinds 1926 vast. In dat jaar publiceerde Hitler het tweede deel van Mein Kampf waarin hij luid en duidelijk uitlegde dat Duitsland een wereldmacht moest worden of ten onder zou gaan. Een apocalyptische visie op de wereldpolitiek.

In de nazomer van 1936 was duidelijk dat Duitsland de internationale verdragen negeerde. Het politieke systeem gaf niets om mensenrechten, het land voerde een actieve politiek tegen de democratie en werd geleid door een politicus die diep overtuigd was dat hij het volste recht had om de wereld in een allesvernietigende oorlog te storten.

Uitschakeling nazi-top was mogelijk geweest

Stel nu dat in het licht van deze feiten de Britten en de Fransen hadden besloten om hier een stokje voor te steken. Bijvoorbeeld door in de avond van 11 september (!) 1936 een precisie-bombardement uit te voeren op de Reichsparteitag in Neurenberg. Technisch was dat mogelijk geweest.

Op die avond was het terrein feestelijk verlicht met Albert Speers Kathedraal van Licht, gebouwd met 152 zoeklichten van de Duitse luchtmacht. Dat had twee voordelen: alle Duitse zoeklichten stonden die avond in Neurenberg én het feestterrein was al van verre goed zichtbaar.

Met een dergelijk bombardement hadden de Geallieerden in één klap de Duitse nazi-top én meer dan 100.000 van hun fanatiekste aanhangers kunnen uitschakelen. Daarmee zou de wereld een gruwelijke oorlog zijn bespaard met tientallen miljoenen doden en binnen die oorlog de genocide op de Europese Joden.

Maar dat deden de Geallieerden niet. Ze probeerden de lieve vrede te bewaren, ze sloten nóg meer verdragen met Duitsland. Ze smeekten Hitler om samenwerking, offerden de Oostenrijkers, de Tsjechen en de Slowaken op het offerblok van hun appeasementpolitiek. Zelfs in de zomer van 1939 was de Britse premier Chamberlain er nog van overtuigd dat met Hitler een deal viel te sluiten. Het resultaat is bekend: 50 miljoen doden en een Holocaust.

Achteraf dachten velen – ‘hadden de Geallieerden die avond in september 1936 maar ingegrepen’.

Ook in Iran apocalyptische ideologie

De reacties op het recente Amerikaans-Israëlische ingrijpen in Iran doen vermoeden dat politici – onder wie veel Nederlandse – weinig van de geschiedenis hebben geleerd. Ook Iran is in de greep van een apocalyptische ideologie: net als bij Hitler is heerschappij hun einddoel. Misschien geen Weltherrschaft, maar zeker wel absolute dominantie over de oliebronnen van het Midden-Oosten, de vernietiging van Israël en het zaaien van zoveel mogelijk terreur in de ongelovige rest van de wereld.

Ook in het eigen land vestigden ze een terreurbewind dat het leven van andersdenkenden tot een hel maakt. Vrouwen zijn per definitie tweederangs burgers en worden bij overtreding van de zedenwetten op beestachtige wijze vervolgd.

Om hun ideologie te verspreiden steunden Hitler en Mussolini geestverwanten zoals de moordzuchtige Spaanse dictator Franco. Zo ook de ayatollahs: tal van terreurbewegingen zoals de Hezbollah, de Hamas en de Houtis mogen zich in ruimhartige ideologische, militaire en financiële steun verheugen.

Het beroep op het volkenrecht dat onze eigen premier zo nadrukkelijk communiceerde is een farce. Iran heeft zich de laatste veertig jaar nooit en te nimmer om het volkenrecht bekommerd. De onderhandelingen over het atoomwapen werden tot in het oneindige getraineerd en opgerekt en uiteindelijk trokken ze zich geen snars aan van welke afspraak dan ook. Ze hebben zich tot de tanden toe bewapend en waren hard op weg naar het bouwen van een atoomwapen. Dat hun raketten redelijk kunnen vliegen, hebben ze inmiddels wel bewezen. Of had Israël soms moeten wachten tot Iran wél over een atoomwapen beschikte? Van Kati Piri vermoedelijk wel.

Israël wekt jaloezie Europeanen

De reflex van Europese politici om te wijzen naar het volkenrecht heeft een diepere achtergrond. De soevereine wijze waarop Israël zich de vijanden van het lijf houdt en indien nodig militaire vergelding inzet, wekt de jaloezie op van de tandeloze Europeanen. Zij zijn namelijk in het geheel niet in staat om zichzelf te verdedigen. Wanneer een land in hun midden – Oekraïne – wordt aangevallen door een agressor, zijn ze niet in staat om dat land te hulp te snellen. Ze trekken een zak geld open, maar de hardware én de software moeten nog steeds uit de Verenigde Staten komen.

Dat is het tweede pijnpunt: niemand minder dan de zo geminachte Trump leert niet alleen de Iraniërs, maar ook de Europeanen een lesje. Hij pepert hun in dat het veelbezongen volkenrecht alleen wordt gerespecteerd wanneer de regels en afspraken gedragen worden door een solide militaire macht.

Oorlog begon op 7 oktober 2023

Trumps grote verdienste is dat hij de Europeanen heeft wakker geschud. Maar in plaats van Amerika – desnoods symbolische – steun toe te zeggen, wendden de Europeanen zich verschrikt af. Dat zelfs de Duitsers deze reflex vertoonden is zorgwekkend. Blijkbaar hebben ze nog steeds niet in de gaten dat de NAVO alleen nog te redden valt door mee te doen.

Ook lijken de Europeanen niet te willen begrijpen dat deze oorlog niet op 28 februari 2026 is begonnen, maar op 7 oktober 2023. Met steun en instemming van Iran overvielen terroristen van de Hamas weerloze Israëlische burgers. Op die dag werd de volkenrechtelijke lijn overschreden, niet met het precisie-bombardement op de Iraanse opperste leiders.

De commentatoren in de media zijn, met uitzondering van de nuchtere militairen, niet veel meer dan een stoet gemankeerde kleinkinderen van GBJ Hilterman. Pompeus en gewichtig geven ze met geaffecteerde stem lucht aan hun minachting voor de ordinaire Amerikaan Trump en de agressieve Israëli.

Het lijkt ze ten enenmale te ontgaan dat Trump inmiddels kans heeft gezien om een einde te maken aan het schrikbewind van Maduro in Venezuela en samen met Israël korte metten heeft gemaakt met de Hamas en Hezbollah. Hopelijk volgt binnenkort het communistische wanbestuur op Cuba.

Drie vliegen in één klap

Het lijkt deze talkshow-strategen eveneens te ontgaan dat Trump met zijn oorlog in Iran minstens drie vliegen in één klap kan slaan. Rusland is alle steunpunten in het Midden-Oosten kwijt. De islamisten wereldwijd zijn hun grote bondgenoot Iran kwijt. Met een fundamentele regime change en controle over de straat van Hormuz, kan Trump naar believen de Chinese oliekraan open- maar ook dichtdraaien. Kortom: een grondige herziening van de geopolitieke situatie in het nadeel van een aantal uiterst vervelende regimes.

Wie denkt dat oorlog niets oplost, heeft niet veel begrepen van politiek en al helemaal niets van geschiedenis.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Trump en Israël leren niet alleen de ayatollah’s in Iran een lesje maar ook de tandeloze Europeanen verscheen eerst op Wynia's Week.

Ondertussen wordt het Iraanse regime met een vernietigende militaire operatie op de knieën gedwongen. Het 15 puntenplan van de VS is weliswaar afgewezen, maar via de ‘mediators’ Pakistan, Egypte en Turkije wordt vernomen dat het Iraanse regime snel een staakt-het-vuren wil om te voorkomen dat er een volksopstand uitbreekt en het regime ten val wordt gebracht. Regime change is overigens niet de belangrijkste reden van de operatie. Iran mag geen atoombom krijgen, is het adagio. De directe aanleiding voor de operatie zou dan ook intelligence zijn geweest dat Iran ‘was weeks away from enriching enough uranium to produce a low-level nuclear device — one that could be handed off to a proxy’.

De tweede aanleiding was dat ‘Iran walked out of Geneva. Steve Witkoff and the American team got the middle finger in the final meeting’. Het bleek niet mogelijk om via onderhandelingen te voorkomen dat Iran de beschikking krijgt over een atoomwapen.

Verschuivende posities

Er stond dus nogal wat op het spel. Als een terroristische staat, die al jarenlang verkondigt Israël van de kaart te willen vegen en die via z’n proxies de Iraanse revolutie over de hele wereld wil verspreiden, het atoomwapen in handen krijgt, kunnen de gevolgen desastreus zijn. Zeker als dat atoomwapen met de ballistische raketten waarover Iran (dankzij China) beschikt, een bereik heeft tot aan het Verenigd Koninkrijk toe. Dat zagen we deze week met het afvuren van twee ballistische raketten op Diego Garcia: een eiland in de Indische Oceaan, dat op 4000 kilometer van Iran ligt. Het is een strategische basis – voorheen Brits, maar recent overgedragen aan Mauritius – waar de VS bommenwerpers, nucleaire onderzeeërs en torpedobootjagers met geleide raketten stationeren.

Dat was even schrikken voor de Europese leiders, die tot dan toe niets met de oorlog in Iran te maken wilden hebben. Het was opeens niet meer een ‘ver van mijn bed show’. Ze hadden net een uitnodiging van president Donald Trump afgeslagen om te helpen de Straat van Hormuz open te houden. Als wraak voor de Amerikaanse en Israëlische actie had Iran die vaarroute afgesloten.

Voorzichtig verschoven de posities en ondertekenden 22 landen (waaronder de meeste Europese) een verklaring dat zij bereid waren bij te dragen aan passende maatregelen om de vrije en veilige doorvaart door de Straat van Hormuz te garanderen en veroordeelden zij de Iraanse aanvallen op de buurlanden en de blokkade van de zeestraat. Tot concrete maatregelen als bijvoorbeeld het sturen van mijnenjagers – Iran heeft in de Straat van Hormuz tientallen mijnen gelegd – leidde het nog niet, maar het is wel een teken dat men nu inziet welke belangen op het spel staan.

Hoewel de VS en Israël het vuile werk opknappen, ziet een steeds grotere groep landen dat de Iran-oorlog wel degelijk ook hun oorlog is. Dat ook zij er baat bij hebben dat het bewind in Teheran geen atoomwapens krijgt, dat het ballistische rakettenprogramma van Iran wordt beperkt en dat het land verboden wordt nog langer z’n proxies in te zetten voor een wereldwijde revolutie. Over schending van het internationale recht wordt weinig meer vernomen. Wel zijn er steeds meer zorgen over de olieprijs die tot grote hoogte is gestegen. Europa is nog steeds voor ongeveer 20 procent van z’n olie-import afhankelijk van Saoedi-Arabië en de Golfstaten, die met een afsluiting van de Straat van Hormuz niet meer onze komt opkomt. Voor veel Europese landen, inclusief Nederland, geldt specifiek dat ook veel van ons gas uit de Golfregio komt, met name uit Qatar.

De one million dollar-vraag is hoe deze moderne kruistocht tegen het Iraanse regime zal aflopen. Gaan de mullahs een akkoord tekenen met de VS en wat staat er in zo’n akkoord? Zal het regime overleven of komt er een verlossing voor het onderdrukte Iraanse volk?

Mogelijk compromis

Het 15 puntenplan van president Trump is duidelijk een openingszet. Niet verwacht mag worden dat Iran met alle punten akkoord zal gaan. Maar een compromis wordt door de ‘mediators’ voor mogelijk gehouden.

Punten met kans op acceptatie zijn naar verluidt:

• Extra IAEA‑inspecties en transparantie, zolang Iran zijn recht op een civiel nucleair programma behoudt.
• Beperkte uraniumverrijking op laag niveau voor civiele doeleinden, eventueel met een deel van de brandstofvoorziening in het buitenland georganiseerd.
• Afspraken over maritieme veiligheid en vrije doorgang in de Straat van Hormuz, eventueel met financiële compensatie via tol‑ of transitregelingen.
• Een formeel staakt‑het‑vuren en het terugschroeven van indirecte confrontaties, als ook Amerikaanse en Israëlische aanvallen stoppen en sancties substantieel worden verlicht.

Punten met praktisch geen kans:

• Volledige ontmanteling van alle verrijkingscapaciteit op Iraans grondgebied (de facto opgeven van het nucleaire programma).
• Vergaande en afdwingbare beperkingen op het ballistische raketprogramma, dat Iran expliciet als afschrikmiddel tegen VS en Israël beschouwt.
• Beëindiging van steun aan alle regionale proxy‑groepen (Hezbollah, milities in Irak, Jemen, Syrië).
• Voorwaarden die in de ogen van Teheran neerkomen op een ‘totale overgave’ of structurele asymmetrie (permanente eenzijdige inspectierechten zonder duidelijke, duurzame opheffing van sancties).

Verdere escalatie

De kans op een akkoord is derhalve het grootst met een sterk aangepast compromis: beperkte nucleaire en raketbeperkingen plus inspecties, in ruil voor veiligheidsgaranties en omvangrijke opheffing van de sancties.

Het alternatief voor een akkoord is verdere escalatie met vergaande gevolgen, zowel voor het Iraanse regime als voor de regio. Trump zou kunnen besluiten grondtroepen in te zetten en de Perzische Golf te bezetten, of zelfs om door te stoten naar Teheran en het mullah-bewind uit de weg te ruimen. Ondertussen zal grote schade worden toegebracht aan de olie- en andere infrastructuur in Iran en dankzij de Iraanse ballistische raketten wellicht ook in de regio. Belangrijke olie- en gasinstallaties in de Golfstaten zijn al vernietigd.

Trump heeft het Iraanse regime een ultimatum gesteld van 5 dagen. Daarna kan alles weer anders worden.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Escalatie of toch een compromis: hoe lang kan het met de mullahs en met Trump nog alle kanten op? verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland kent sinds een week twee nieuwe helden, niet van eigen grond maar Perzisch, scherp en dapper in het debat. De naam van de ene is Afshin Ellian (1966), de Leidse hoogleraar Encyclopedie van de rechtswetenschap en de columnist die we natuurlijk al wat langer kennen maar die in de afgelopen week een zeldzaam niveau van ingetogen welsprekendheid bereikte toen hij mocht vertellen hoe hij de val van de ayatollahs beleefde: met een verwijzing naar ons eigen Wilhelmus. ‘De tirannie verdrijven, die mij mijn hart doorwondt’.

De naam van de tweede is Keyvan Shahbazi, schrijver en Vrijdenker van het Jaar 2024, ooit gevangene en gemartelde van de ayatollahs. Hij sprak op de Nederlandse televisie ontroerd zijn dank uit aan Donald Trump en aan Israël voor de bevrijding van zijn land. Die dank aan Trump staat in Teheran op de muren gekalkt, en de mensen zingen er ‘lieve Bibi’.

Dertigduizend mensen genadeloos gefusilleerd

Het is belangrijk om de analyses van Ellian en Shahbazi goed tot ons door te laten dringen. Zij beschrijven Iran als een samenleving die grotendeels seculier is, maar sinds 1979 in handen is gevallen van een regime van islamistische theocraten. Een theocraat is iemand die wil dat Allah het land bestuurt, en ook gelooft dat hij daartoe een kleine religieuze kaste heeft uitgekozen om zijn wil te kennen en uit te voeren. Het gevolg is gewelddadige onderdrukking, zoals we begin dit jaar nog hebben gezien toen burgers uit protest de straat op gingen. Dertigduizend mensen werden genadeloos gefusilleerd.

Theocraten kennen niet alleen de wil van Allah en presenteren zich niet alleen als de uitvoerders van die wil, maar hebben ook bijzondere inzichten in het verloop van de geschiedenis, en in het bijzonder in het einde daarvan. Alles loopt uit op de grote apocalyps, de grote kladderadatsch, de eindstrijd, die de komst van de twaalfde en laatste imam, de grote verlosser (Mahdi) zal brengen, die sinds de negende eeuw in een staat van verborgenheid in ons midden verblijft.

Tot die tijd is alles geoorloofd. Niet alleen de schending van de vrouwelijke waardigheid en massaslachtingen, maar vooral ook een voortdurende oorlog tegen de ene, grote aartsvijand Israël: via de proxies van Hezbollah in Libanon, Hamas in Gaza en de Houthi’s in Jemen. Om het Armageddon dichterbij te brengen is het massavernietigingswapen van de nucleaire raketten en een bondgenootschap met het kwaad (Rusland en China) belangrijk. Wie zich verzet tegen de ayatollahs verzet zich tegen God, en moet dus uit de weg worden geruimd. Tot in het buitenland (ook in Nederland) levende dissidente Iraniërs aan toe.

Dit is de wereld van de hete godsdienstwaanzin die Ellian en Shahbazi hebben weten te ontvluchten. Zij koesteren geen illusies. En zij hopen dat de aanvallen van de Verenigde Staten en Israël de bevrijding van hun land inluiden tot een democratische rechtsstaat naar westers model.

Nederlandse politiek faalde

Geen groter contrast dan het getuigenis van deze heren en het beeld dat de Nederlandse politiek deze week te zien gaf. Alleen de VVD, in Den Haag bij monde van Dilan Yesilgöz en Ruben Brekelmans, in Brussel bij monde van Bart Groothuis, wist in de loop van de week de dingen juist te benoemen. Maar de anderen faalden. Een volkomen verraste premier Jetten kon alleen maar iets stamelen over ‘terughoudendheid’, ‘de-escalatie’ en het belang van ‘diplomatie’.

Kati Piri (GL-PvdA) blijft geloven in een Europese benadering van sancties en pleidooien voor de vrijlating van demonstranten. Jesse Klaver noemde het Iraanse regime moorddadig en verwerpelijk, maar benadrukte: ‘De aanval van de VS en Israël druist in tegen het internationaal recht en riskeert een oorlog in de regio. Onze inzet moet gericht zijn op diplomatie, de-escalatie en de bescherming van onschuldige burgers.’

Botsende wereldbeelden

De politieke conclusie van het moment is dat we, bij monde van de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, Berendsen (CDA), ‘begrip’ voor de Amerikaanse en Israëlische aanvallen hebben, maar dat we toch ook graag hadden gezien dat de VS en Israël de weg van het internationale recht hadden bewandeld.

Hier botsen twee wereldbeelden: het kosmopolitische en het realistische. Kosmopolithisch in de zin van de overtuiging dat deze wereld wordt bewoond door mensen die allen in principe van goede wil zijn en op basis van redelijke argumenten en goede afspraken (vastgelegd in verdragen) nationale en internationale conflicten geweldloos kunnen beslechten.

Realisten zouden dat misschien ook wel willen geloven, maar zien dat er naast mensen van goede wil ook mensen zijn die zich tot jouw vijand hebben uitgeroepen en jou geen eigen plek onder de zon gunnen. Dat inzicht kan leiden tot de overtuiging dat er op een gegeven moment een uitzonderlijke toestand kan aanbreken waarin diplomatie en onderhandelingen naïef en wereldvreemd zijn. Dan moet er iets gebeuren.

Verlammende bureaucratie is geen optie

Volgens de Amerikanen en Israël was dat moment aangebroken. Tijdens de onderhandelingen met Iran waren zij niet alleen tot de overtuiging gekomen dat Iran, ondanks de twaalf dagen van oorlog in juni vorig jaar, ergens in het westen van Iran toch nog een arsenaal aan wapens had weten te verbergen en dat de productie van atoomwapens daar ver was gevorderd. En dat Iran bereid was die op korte termijn in te zetten. Dan praat je niet verder, in afwachting van dat moment waarop je dan kunt reageren, maar je bent dat moment voor en je gaat over tot actie, ‘pre-emptive’, volgens de methode-Israël (zie het gelijknamige boek van Jacques de Kadt).

Want wat zou het bewandelen van de weg van het internationale recht betekenen? Het zou betekenen dat alle bewijs eerst moest worden verzameld en op tafel moest worden gelegd, voorgelegd aan de Verenigde Naties, en dat de Veiligheidsraad (met landen als Rusland en China) vooraf toestemming moest hebben verleend voor de aanvallen. Op een moment van directe bedreiging waarin zelfverdediging onmiddellijk aan de orde is, is deze verlammende bureaucratie geen optie.

En datzelfde internationale recht laat bovendien de mogelijkheid open om een oorlog achteraf te verantwoorden en de gegevens van een unieke informatie- en intelligence-positie op een later moment op tafel te leggen. Anders dan het internationale recht helpt het recht van de sterkste onderdrukte mensen soms wel aan hun recht en hun vrijheid.

Vanuit deze positie van strategisch realisme is de houding van Nederlandse politici alleen maar te classificeren als wereldvreemde naïviteit, zo niet lafheid, machteloos commentaar vanaf de zijlijn, met een beroep op ‘recht’ dat niet beschermt, en de Iraniërs aan hun lot overlaat tegenover een wreed en moorddadig, godsdienstwaanzinnig regime.

Emotionele overreactie

Tot dat strategisch realisme behoort natuurlijk ook het verzet tegen het besluit van de regering, uit een soort emotionele overreactie, om de gasputten in Groningen met beton dicht te storten. De afsluiting van de straat van Hormuz laat zien dat een strategische reserve geen overbodige luxe is.

Ook hier staat het harde realisme dat de wereld neemt zoals die daadwerkelijk is, tegenover de machteloze onnozelheid van posthistorische beroepsbestuurdertjes die de werkelijkheid niet onder ogen willen en durven zien.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Het internationaal recht beschermt Iraniërs niet tegen een wreed, godsdienstwaanzinnig regime. Het beroep daarop van Nederlandse politici is onnozel en laf. verscheen eerst op Wynia's Week.

Intelligence

De operatie Roaring Lion zoals deze in Israël heet, of Epic Fury zoals de Amerikanen de oorlog noemen, begon die zaterdag met een preventieve aanval van de VS en Israël op Iran. Israël had intelligence verkregen, onder meer via jarenlang gehackte verkeerslichten, dat ayatollah Khamenei en een aantal van zijn topambtenaren zich op een bepaalde tijd in zijn kantoor in het centrum van Teheran zouden bevinden.

De Amerikanen hadden vertrouwen in de informatie en daarmee stond het tijdstip vast waarop de oorlog begon. De Israëlische luchtmacht klaarde deze eerste klus en later op de dag kwamen er al berichten dat de ayatollah mogelijk was gedood. Deze berichten werden later bevestigd, evenals de dood van circa 40 van zijn topambtenaren.

De raketten en drones kwamen in de avond. Voortdurend alerts en sirenes. Thuis zaten we die avond vooral in de relatief veiligste hoeken van een slaapkamer. Mocht het dak omlaag vallen, dan hopelijk toch niet pal in de hoek.

Later vertrokken mijn echtgenote en de jongste naar vrienden die een safe room hebben. Onze dochter zat en zit veilig in Boedapest voor twee voetbalinterlands tegen België (de uit- en thuiswedstrijd). Veilig maar saai, want sinds zaterdag mogen de meiden het hotel in het centrum van de stad niet meer verlaten uit angst voor door Iran opgeroepen jihadisten. Zelf bleef ik in de hoek van de slaapkamer onze hond geruststellen.

Eensgezind

Anders dan in Europa is er in Israël vrijwel geen kritiek op de oorlog. Oppositieleider Yair Lapid benadrukt de nationale eenheid. ‘Het is geen oorlog uit vrije wil. (…) We moeten wel om te voorkomen dat het raketten zou gaan regenen of erger … een atoombom.’ Netanyahu verdedigt de oorlog niet anders en beklemtoont dat de versnelde productie van ballistische raketten en de bouw van nieuwe nucleaire sites en ondergrondse opslagplaatsen beogen om Iran vrijwel immuun te maken voor aanvallen van buitenaf.

Raketten kwamen en komen er sinds zaterdag wel, maar in een mate die beheersbaar is, onder meer dankzij de eigen afweer en doordat er steeds meer Iraanse lanceerinstallaties worden vernietigd. Helaas gaat het soms toch goed mis. De eerste avond al liet een jonge vrouw in Tel Aviv het leven. Een dag later werd in Beit Shemesh een synagoge en een daaronder gelegen schuilkelder getroffen door een ‘direct hit’. Negen mensen kwamen daar om het leven.

We survived. Let’s eat.

Video’s op sociale media geven een beeld van hoe Israëli’s, soms heel creatief, omgaan met de bombardementen. Matrassen op de grond in eigen safe rooms en publieke schuilkelders. Overal kinderen, bang en niet zo bang. ‘Onze Shay is net een mol. Hij bivakkeert met vrienden in de schuilkelder naast het huis van opa en oma’, vertelt Cathelijne, een Nederlandse vriendin uit een kibboets niet ver van de grens met Libanon. ‘Af en toe komt hij boven om eten te halen.’

Parkeergarages en de ondergrondse in Tel Aviv hebben een nieuwe bestemming gekregen. Mensen kamperen er in tentjes of gewoon op een matras op de grond. Afgelopen dinsdag waren er in de ondergrondse hier en daar poerim-party’s met verklede feestgangers en een enkele dj die de stemming erin hield, er is zelfs een huwelijk ondergronds voltrokken en gevierd, er wordt gevoetbald en, het kan niet missen, gegeten. Het doet me denken aan een oud gezegde alhier: ‘They tried to kill us, we survived, let’s eat.’

Breuklijn

Een oorlog heeft altijd verrassingen in petto. De eerste dag van deze oorlog al trof een Iraans projectiel een Amerikaans legercomplex in Koeweit. Zes Amerikanen kwamen om en de Koeweitse soevereiniteit was geschonden. De Emiraten hebben talloze Iraanse projectielen op hun dak gekregen, waaronder brokstukken van een raket op het Fairmont hotel op het Palm Jumeirah-eiland.

Yara, een vriendin die al jaren met haar gezin in Dubai woont, appt dat het wel even anders is dan in Israël. ‘Hier zijn geen schuilkelders of safe rooms en geen alerts en sirenes die waarschuwen voor een aanval. We schuilen onder de trap.’

Qatar, vanouds een vriend van Iran en medegrootsponsor van terreur, is ook aangevallen. Qatars premier weersprak de Iraanse claim dat het slechts Amerikaanse bases had aangevallen. Woonwijken, vitale infrastructuur en LNG-installaties waren het doel, aldus sjeikh Mohammed. Ook Bahrein, Oman, Saoedi-Arabië, Azerbaijan en een Engelse legerbasis op het niet-islamitische Cyprus zijn aangevallen en er is zelfs vanuit Iran een raket op het bevriende Turkije afgeschoten, al wordt dit door Iran ontkend. Al met al een opmerkelijke breuklijn in de islamitische wereld. Zit het nieuwe Midden-Oosten er echt aan te komen?

Afgelopen dinsdag begon Hezbollah voor het eerst na de 12-daagse oorlog van vorig jaar weer raketten af te vuren, vooral op het noorden van Israël. De oproep van de Libanese regering aan Hezbollah om zich koest te houden, had geen effect gesorteerd. Israël op zijn beurt grijpt inmiddels de kans om het ‘af te maken’ (zo dat mogelijk is). Het leger trekt verder Libanon in en de luchtmacht verhevigt zijn aanvallen op wapenopslagplaatsen, tunnels, lanceerinstallaties en kopstukken van de terreurorganisatie, steeds voorafgegaan door waarschuwingen aan de burgerbevolking en met gebruik van precisiemunitie.

Omgekeerd laat Hezbollah zich ook niet onbetuigd. ‘Again a white night’, appt mijn schoonzus uit het centrum van het land. Non-stop raketten en drones vanuit Iran. Het noorden heeft het zwaar te verduren door aanvallen vanuit Libanon. Het is overigens niet overal hetzelfde. In ons dorp in de Karmel hebben we al drie achtereenvolgende nachten geen alert of sirene gehad. Alleen een paar explosies in de verte. Lucky us.

Weinig steun uit Europa

Trump, ik schreef het hier al eerder, kan in Israël niet stuk. Eerst het bestand in Gaza en uitzicht op een duurzame oplossing aldaar, nu de aanval op Iran, al jaren Israëls grootste bedreiging. Eenheid aan het thuisfront, zoals in Israël, heeft Trump niet. 43 procent van de Amerikanen keurt de Amerikaanse aanval op Iran af, tegen 27 procent die het goedkeurt.

Europese signalen van steun, anders dan feestvierende Iraniërs op straat, ben ik nog niet tegengekomen. Terughoudendheid, de-escalatie en respect voor het internationale recht zijn de toverwoorden en met het laatste wordt alles behalve recht voor Iraanse burgers bedoeld, van wie er onlangs meer dan 30.000 zijn vermoord omdat ze tegen hun regime protesteerden. Soms worden deze ‘afgewogen oordelen’ schoorvoetend gevolgd door ‘begrip’ voor de aanval.

Spanje keurt de oorlog faliekant af. Alleen Duitsland houdt de rug nog enigszins recht (‘respect voor de bondgenoot’). Toen ik op een video de eerste reactie van de nieuwe Nederlandse premier Jetten zag – ‘terughoudendheid en de-escalatie geboden’ – steeg het plaatsvervangende schaamrood me naar de kaken. Hoorde ik werkelijk de premier van een land spreken dat ieder jaar op 5 mei de eigen bevrijding door Amerikanen (Britten en Canadezen) herdenkt? In de Nederlandse media overheerst, als ik het goed heb, vooral de zorg over de stijgende benzineprijzen, landgenoten die niet uit het Midden-Oosten weg kunnen en een dreigende recessie.

Was het doel van de oorlog aanvankelijk het vernietigen van de nucleaire installaties en het onmogelijk maken van de productie van ballistische raketten, daar kwam al snel de val van het regiem bij. De IDF verwacht nog minstens een of twee weken nodig te hebben om alle doelen in Iran te bombarderen. De vernietiging van lanceerinstallaties sorteert inmiddels effect. Het aantal raketten en drones uit Iran wordt per dag minder, een afname die deels tenietgedaan wordt door raketten en drones uit Libanon.

Ynet berichtte woensdag dat er mogelijk speciale eenheden en agenten van de Mossad in Iran opereren of in de woorden van luchtmachtcommandant Bar: ‘fighters from the Air Force’s special units are currently carrying out extraordinary missions that could ignite the imagination’.

Trump heeft inmiddels ook niet uitgesloten dat Amerikaanse troepen voet op Iraanse grond zullen zetten. Verder faciliteert Amerika de Koerden om hun gram bij het regiem in Iran te gaan halen. Dit alles mede in de hoop dat het eindspel ingeluid kan worden door een opstand van de Iraanse burgerbevolking. Tot het zover is c.q. als het zover komt, heeft Amerika, aldus Trump, nog ‘tremendous amounts of ammunition’.

Het volk van Israël leeft

In Israël komt het leven langzaam weer wat op gang. Na de waarschuwing van de minister van Financiën dat de economie het zwaar te verduren heeft, versoepelde het Thuisfrontcommando de regels. Mensen mogen weer aan het werk mits de werkplek een schuilkelder nabij heeft. Bijeenkomsten van maximaal 50 personen zijn weer toegestaan onder dezelfde conditie. Scholen en crèches blijven dicht, wat het voor veel ouders niet makkelijk maakt om weer aan het werk te gaan.

En goed nieuws voor onze jongste. Donderdagavond kon de waterpolotraining weer hervat worden. Goed tegen de oorlogsstress, al stonden de jongens na een uur nat en bibberend in de schuilkelder van de naast het zwembad gelegen sporthal. Am Yisrael Chai (עַם יִשְׂרָאֵל חַי), het volk van Israël leeft.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht ‘Het is geen oorlog uit vrije wil. We moeten wel.’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar wat er nu volgt is nog uiterst ongewis. Kijken we naar een replay van het Venezuela-model, waarbij met elementen van het regime een deal wordt gesloten? Misschien, maar daarmee komen democratie en vrijheid niet snel dichterbij, want het wrede Iraanse regime zelf wordt er – evenmin als in het Zuid-Amerikaanse land – niet mee verwijderd. Of kijken we naar een meesterzet in het wereldwijde schaakspel van Washington tegen Peking?

Iran was goed voorbereid

Mogelijke gesprekspartners voor de VS zijn er zeker te vinden. Denk bijvoorbeeld aan de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, by default een internationaal aanspreekpunt. Bijkomend voordeel: hij is tot nu toe – net als de Iraanse president trouwens – in leven gelaten. Maar nee, Iran is anders dan Venezuela en we moeten ook rekening houden met een lange periode van geweld, zoals destijds in Syrië. En zonder de uitschakeling van de Revolutionaire Garde en de religieuze fanatici zal een gematigde factie niet snel de kop boven het maaiveld durven uitsteken.

Wat opvalt is dat de Iraniërs zich goed hadden voorbereid op de Israëlisch-Amerikaanse aanval. Hoewel de top van het regime is uitgeschakeld gaat de strijd dankzij een goed voorbereide en verregaande decentralisering van de commandovoering onverminderd voort. Lokale commandanten van de Revolutionaire Garde en andere exponenten van het regime kunnen hierdoor nog lang overleven.

Het wordt voor de Golfstaten, de VS en Israël nog een hele kluif om de komende weken venijnige raket- en droneaanvallen te weerstaan. De kans is daarom groot op enorme schade aan de economieën van de betrokken landen, het vertrek van de vele westerlingen uit de regio en niet te vergeten een zwaar verstoorde export van brandstoffen uit de Golf – het laatste door (dreiging van) schade aan exportterminals en oorlogshandelingen in de Straat van Hormuz.

Geen dreiging meer voor Tel Aviv

Mogelijk weten enkele wijken, steden of regio’s in Iran zich op korte termijn te bevrijden, maar de krachten van het regime zijn sterk genoeg om zelf nog lang deels of elders in het land te overleven. Een helaas voor de hand liggend scenario is een jarenlange gewelddadige fragmentatie van het land – zoals dat in Syrië het geval was tijdens de burgeroorlog. Het is nog vroeg en de fog of war is nog niet opgetrokken, maar de eerste tekenen zijn er. De Israëlische luchtmacht lijkt in het westen van Iran steun te verlenen aan door de CIA bewapende Koerdische rebellen en ook elders staan minderheden op tegen de restanten van het regime, zoals in Beloetsjistan, een zwaar onderdrukte regio aan de grens met Pakistan.

Zo’n lange periode van instabiliteit zou Israël – net als destijds in Syrië – niet slecht uitkomen omdat er dan geen directe dreiging meer vanuit de restanten van het regime richting Tel Aviv uit blijft gaan. Voor zowel de VS als Israël is een sterke vermindering van de militaire capaciteit van Iran, inclusief de mogelijkheid om kernwapens te bemachtigen, al een belangrijke winst. Een complete regime change in de richting van een prowesterse democratie is wellicht op korte termijn moeilijker te bereiken, al is dat natuurlijk voor velen een zeer gewenste (en gegunde) uitkomst.

Harde klap voor Poetin

Maar er is ook goed nieuws: de informele Euraziatische As van China, Rusland en Iran ligt in duigen. Eerst viel Venezuela al, die voorpost van China, Iran en Rusland in de achtertuin van de VS. Het lot van Cuba hangt – als collateral damage van de val van Maduro – inmiddels aan een zijden draad. Voor Poetin is de val van het Iraanse regime een harde klap en hij moet machteloos toezien hoe wederom een belangrijke bondgenoot verloren gaat, zonder dat hij iets kan doen. De laatste dagen toonden Russische onderdelen in neergehaalde Iraanse drones aan hoe de wapenindustrie van beide landen met elkaar was verweven.

Met de eindstrijd van het regime in Iran is Rusland ook een belangrijke aanvoerroute voor haar eigen defensie-industrie kwijt. Beide landen waren partners in crime. Allebei zagen ze meer en meer hun olieopbrengsten onder druk raken van sancties en beide landen hebben allang elke poging tot enig fatsoen (laat staan het volgen van internationaal recht) in hun interne en externe politiek laten varen.

China steunt Iran niet

China daarentegen denkt en gedraagt zich duidelijk anders. Het land heeft zijn belangen altijd goed gespreid en – hoewel het zich grote zorgen maakt om de olieaanvoer uit de Golf – het komt de ayatollahs beslist niet te hulp.

Hoe belangrijk is Iran voor China? We zagen veel retoriek tussen beide landen: vriendschap, steun, handel, investeringen. Maar erg concreet werd het maar niet en – zoals gezegd – China steunt Iran absoluut niet in de strijd. Integendeel, Iran kreeg enkele dagen geleden juist een signaal van Peking om Chinese tankers of tankers met Chinese olie aan boord in de Golf met rust te laten. Want uit de regio komt meer dan de helft van alle door China over zee geïmporteerde olie.

Iran had China tot nu toe harder nodig dan omgekeerd. Het land verkocht in 2025 dan wel 80 procent van alle geproduceerde olie aan China, voor China zelf is dat ongeveer 14 procent van zijn totale olie-invoer. De Iraanse olie valt door deze oorlog in één klap weg en zal ook voorlopig niet opnieuw naar China stromen. Na het verlies van de Venezolaanse olie (goed voor ruim 4 procent van de Chinese invoer) ontstaat er wel een probleem voor Peking. Het land heeft olievoorraden voor slechts zo’n 100-120 dagen.

De Arabische Golfstaten zijn echter qua olie velen malen belangrijker voor China dan Iran. Maar liefst 40 procent van de Chinese import komt uit, opgeteld, Oman, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Irak en Koeweit. Dat de Straat van Hormuz, waar dus vorig jaar zo’n 54 procent van de Chinese olie-import doorheen voer, nu een strijdtoneel is, maakt China enorm kwetsbaar. Overigens geldt dit ook voor andere Aziatische landen, zoals India en Japan. De olie uit de Golf is trouwens nauwelijks van belang voor de Westerse wereld, al ligt dat anders voor de export van gas uit Qatar, waar nota bene ons land zich deels afhankelijk van heeft gemaakt.

Met Straat van Hormuz kan VS China zwaar onder druk zetten

Dat de Straat van Hormuz een chokepoint is waar je op kan drukken om de economie van een deel van de wereld hard te raken, was al bekend. Dat de Amerikaanse marine er nu weer de dienst gaat uitmaken – zonder dat het land verdere belangen heeft in de regio – is een belangrijke zet op het wereldwijde schaakbord in het spel van de VS tegen China. China heeft dan wel de meeste grondstoffen en zeldzame metalen van de wereld in handen, het zal straks toch echt moeten praten met Washington als het een stabiele aanvoer van olieproducten wil behouden.

Ook het patroon in de Israëlisch-Amerikaanse bommencampagne duidt in die richting. Iraanse olie-installaties zelf lijken niet getroffen, maar wel bijvoorbeeld de energiecentrale op het olie-eiland Kharg. Dat betekent een tijdelijke uitschakeling van de export, maar de productie- en exportfaciliteiten daar blijven intact. Een voorteken wellicht dat de Amerikanen straks de Iraanse olie-export gaan ‘runnen’? Eén ding is duidelijk: Iraanse olie, Golf-olie en de Straat van Hormuz vormen samen een chokepoint van jewelste in de handen van de VS om druk te zetten op China.

China gaat knopen tellen

Maar negatieve gevolgen kunnen er ook zijn. Zo voorspellen andere waarnemers dat het wegvallen van de Iraanse olie China verder in de armen kan drijven van Rusland. Dat effect is echter van beperkte omvang en zal hooguit tijdelijk zijn. Alleen kleine private Chinese raffinaderijen zouden immers die Russische olie dan willen kopen – niet de grotere staatsbedrijven die het liefst van gesanctioneerde olie afblijven.

En bovendien: Peking kent de risico’s van steun aan Poetin, die meer en meer oogt als een keizer zonder kleren. De oorlog in de Golf zal China er toe aanzetten de knopen te tellen, de belangen verder te blijven spreiden en de VS niet te veel dwars te zitten, zeker nu het land machteloos moet toezien hoe Washington voor de tweede keer in korte tijd rücksichtslos geweld gebruikt om de wereld weer naar haar hand te zetten.

Israèl heeft aartsvijand definitief verslagen

Maar laten we het grote nieuws niet vergeten dat Israël er in ieder geval in is geslaagd zijn aartsvijand – zeer waarschijnlijk – definitief te verslaan, terwijl de VS de druk op China verder kunnen opvoeren: een vooralsnog succesvolle samenwerking. We zullen daarnaast snel zien in hoeverre de Amerikaans-Israëlische aanval de toekomst van Iran gaat bepalen. Maar één ding is zeker: de wereld is in ieder geval verlost van verdere bloedige bemoeienissen door de ayatollahs.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Met de val van Khamenei verliest Poetin zijn beste bondgenoot en komt China verder onder druk van de VS te staan verscheen eerst op Wynia's Week.

Geestelijk leider ayatollah Ali Khamenei heerste 36 jaar over Iran, als opvolger van Ruhollah Khomeini. Hij werd door een Israëlisch bombardement geveld, samen met de minister van defensie, leider van het Iraanse leger en de leider van de revolutionaire garde. Een collectieve uitvaart van Iraanse kopstukken.

‘Eye-opener’

Bij zo’n historisch keerpunt worstelden leden van het pas aangetreden Nederlandse kabinet met woorden om ‘iets’ te kunnen zeggen. Premier Jetten riep op tot ‘maximale terughoudendheid’, waarbij het onduidelijk was of hij de geallieerde actie van de VS en Israël bedoelde, of de voormannen van de Iraanse theocratie die al sinds 1979, de machtsovername door Khomeini, niet ‘terughoudend’ zijn.

Jetten kent Iran. Hij maakte een toeristische reis met zijn vriend in het Iran van de mollahs. Voor de zekerheid ging ook vrouwelijk gezelschap mee, want in Iran worden homo’s van het dak gegooid. Hij noemde de reis een ‘eye-opener’ maar dat heeft zijn inzicht niet vergroot. Hij wijst op het belang ‘van het vermijden van verdere escalatie’. Iran escaleert al sinds de oprichting van de islamitische republiek. Volgens hem is ‘stabiliteit in de regio essentieel’. Dat klopt, maar Iran destabiliseerde het Midden-Oosten, als giftige spin in het web, via handlangers in Syrië, Libanon, de Gazastrook en Jemen. Het einde van dát bewind is juist de weg terug naar stabiliteit.

De reactie van het Nederlands kabinet is maatgevend voor die in andere West-Europese landen. Frankrijk en Groot-Brittannië riepen ook op tot ‘de-escalatie en onderhandelingen’.

Loze woorden. Zowel Frankrijk als Groot-Brittannië weigerde de Amerikanen toegang tot militaire vliegvelden om bombardementen uit te voeren in Iran. President Macron en premier Starmer speelden vredesduiven; de werkelijke oorzaak zit dieper. Ze zijn bang voor onrust onder moslims in eigen land.

Verzekeringspolis

Frankrijk stemt in april 2027 over een nieuwe president; de tegenstander van Marine Le Pen of een andere rechtse kandidaat zal afhankelijk zijn van de moslim-stem. Bij Labour, de partij van premier Starmer, is de moslim-stem zelfs de harde kern van het electoraat. In beide landen radicaliseerde een groeiende moslimgemeenschap. Door islamisering in de binnenlandse politiek, islamiseert de buitenlandse politiek vanzelf. Ook die van Nederland. Zie Jetten.

Andere landen gaven de VS wel toegang tot militaire vliegvelden: Koeweit, Jordanië, Qatar, Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië. Allemaal Arabische landen; Amerika is hun verzekeringspolis.

Onverzoenbare posities

De Amerikanen en Israëliërs besloten Iran aan te vallen na mislukte onderhandelingen met Iraanse vertegenwoordigers in Genève. Iran gaat door met verrijking van uranium, met het doel atoomwapens te produceren. De islamitische republiek ziet atoomwapens als enige bestaansgarantie. Voor Israël geldt het omgekeerde: een Iran met atoomwapens is een existentieel gevaar. Onverzoenbare posities.

President Trump besloot, met Israël, een militaire actie te lanceren tegen Iran, met een grote lucht- en zeemacht. Ook Amerika is gebonden. Sinds de Irak-oorlog is militaire actie in het buitenland impopulair. Vooral bij de achterban van Trump. De grens ligt bij ‘boots on the ground’.

Zelfisolement

Oorlogvoering is anno 2026 veranderd. Technologie verandert strategie; operaties onzichtbaar vanuit de lucht met millimeter-precisie en baanbrekende methoden voor informatieverschaffing. In dat proces loopt Israël voorop. Bij de liquidatie van Hamas-leiders hoefde Israël geen bouwwerken te bombarderen; de slaapkamer van het doelwit volstond. Ongeacht waar. Geestelijk leider Khamenei waande zich veilig met de militaire top, maar Amerika en Israël wisten hem te vinden. De VS kan een bommencampagne wekenlang voortzetten, zelfs tot de islamitische republiek is teruggekeerd tot het stenen tijdperk.

De geestelijke leiding van Iran heeft een groot probleem. Wie wil Khamenei opvolgen? Zijn machtsstructuur werd systematisch uitgedund. Wie durft nog te solliciteren naar de post van ‘geestelijk leider’? Een driemanschap van topfiguren moet een kandidaat zoeken. Bij vergaderingen luistert de Israëlische geheime dienst, de Mossad, mee. Wie solliciteert, wordt mogelijk uit bed geblazen. Wie wel eens de spionageserie Tehran heeft gezien, zal verbaasd zijn over de gelijkenis met wat nu gebeurt. Het regime heeft de Arabische wereld tegen, en krijgt evenmin substantiële steun van Rusland en China. Het ploetert in zelfisolement.

Immuniteit voor moordenaars?

Uiteindelijk moeten Iraniërs het islamitisch bewind zélf omverwerpen. Trump verklaarde dat militairen en zelfs leden van de Revolutionaire Garde (IRGC) immuniteit kunnen krijgen als ze de wapens neerleggen. Nogal een grote concessie want de IRGC is de moordmachine van Iran. Bij recente opstanden werden circa 32.000 mensen vermoord, vaak op gruwelijke wijze, door leden van die garde. Zij plakken vast aan het bewind omdat ze naast hun politioneel-militaire rol ook economische voordelen genieten, eigendom en aandelen in bedrijven, waardoor ze zijn bevoorrecht. Die moordenaars immuniteit aanbieden zal de gewone Iraniër niet appreciëren.

Amerika bereidt het terrein voor maar Iraniërs moeten de macht pakken. Dat is moeilijker dan het lijkt, want Iran zit in een andere situatie dan Venezuela dat al langere tijd democratie kende, en waar democratische verkiezingen plaatsvonden. Met de arrestatie van president Maduro heeft Trump de ‘bad guy’ eruit gepikt en de economie in een wurggreep gelegd zodat de vicepresident van Venezuela de wil van Amerika moet uitvoeren. Iran heeft zelfs nooit eerlijke verkiezingen meegemaakt.

Na de dood van Khamenei heeft Maryam Rajavi, leider van de nationale verzetsgroep NCRI een ‘Voorlopige Regering’ afgekondigd met een Tienpuntenplan, met oog op een ‘democratische, seculiere republiek’. NCRI heeft ook verzetshaarden in Iran. Met de neergang van het islamitische regime zou er theoretisch ruimte moeten komen voor een democratische opstand. Elke opstand heeft gangmakers nodig; de vonken die tot de vlam leiden. NCRI heeft een lange verzetstraditie. Het vocht niet alleen tegen het islamitisch regime vanaf het begin maar ook tegen de heerschappij van Sjah Reza Pahlavi (1919-1980) en zijn zelf verheerlijkende pauwentroon die de oorzaak was van de islamitische revolutie in 1979.

De zoon van de Sjah, Reza Pahlavi II (65), vertrok op 17-jarige leeftijd naar de VS om een opleiding te volgen als luchtmachtpiloot maar kwam nooit terug in Iran omdat zijn familie tijdens de islamitische revolutie het land werd uitgezet. Hij woont in Washington DC, heeft geen lange verzetstraditie maar werpt zich op als ‘overgangsfiguur’ van de huidige dictatuur naar een nieuwe staatsvorm, mogelijk een monarchie. Hij noemt de overgang ‘tijdelijk’, tot 3 jaar of meer. Pahlavi heeft ook nooit afstand genomen van het bewind van zijn vader op de pauwentroon. Iran kent diverse etnische minderheden zoals de Koerden, die autonomie binnen Iran eisen, maar Pahlavi noemt hen ‘separatisten’.

Watchdog

Het islamitisch bewind spartelt voort, ten koste van Arabische buurlanden en de vrije zeevaart. Maar zijn dagen zijn geteld. Zodra het islamitisch bewind verbrokkelt, zal een ‘gematigd deel’ ervan aansluiting zoeken bij de oppositie. Dat zal eerder zijn bij de beweging van Pahlavi en zijn monarchale traditie dan bij de NCRI die werd gehaat door zowel de Sjah als de Mollahs.

Het beste is dat de verdeelde oppositie in een ronde tafel-onderhandeling een akkoord sluit over eerlijke, algemene verkiezingen voor een Grondwettelijke Vergadering, om van daaruit verder te onderhandelen over de toekomst van Iran. Zowel Pahlavi als NCRI hebben een effectieve lobby in Washington DC, bij het Congres en Amerikaanse media. Trump kan hen om de tafel dwingen en optreden als de brommende ‘watchdog’.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De dagen van het islamitische bewind in Iran zijn geteld. Maar de Iraniërs moeten zelf de macht grijpen en dat is lastiger dan het lijkt verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens de kortstondige D66-oppositie ontstond kennelijk een ‘Nachholbedarf’, gevoed door anti-Amerikaanse sentimenten. Nederland moet volgens het akkoord ‘aanjager’ zijn van een krachtige Europese Unie ‘door onze eenzijdige afhankelijkheden af te bouwen en te bouwen aan een Europese pijler binnen de NAVO kunnen we de VS en andere grootmachten geloofwaardig aanspreken wanneer hun handelen onze fundamentele waarden en belangen raken’.

Kopgroep

Nederland (wederom) als gids in Europa en de wereld. Strategie: ‘vooroplopen’, ‘in de kopgroep’; beter zelfs: in de ‘kop van de kopgroep’. De penhouder, en daarmee de nieuwe coalitie, beseft niet dat een ‘status aparte’ in de NAVO Moskou uitstekend uitkomt en dat zelfs de huidige regering in Washington DC een Alleingang van ‘Europa’ financieel niet zo erg vindt.

Daarnaast dringt zich de vraag op hoezeer Europa in staat is één standpunt te vertolken, laat staan een zelfstandig militair optreden. Een NAVO zonder de VS is een dood paard. ‘Europa’ kent in feite een ‘géométrie variable’ met tal van lidstaten met zeer diverse opinies. Niettemin bepleit het regeerakkoord het ‘sluiten van nieuwe strategische samenwerking buiten Europa en de VS’.

Resultaat zal zijn dat de huidige regering in Washington artikel 5 van de NAVO, het hart van het Verdrag, negeert en zegt: ‘zoek het zelf maar uit’. En welke partnerschappen zijn er? Grote delen van de ‘derde wereld’ staan al onder invloed van China. India houdt alle opties open als neutraal, niet-gebonden land dat werkbare relaties onderhoudt met alle machtsblokken. Kortom, wat het regeerakkoord beweert is volstrekte onzin. In dat akkoord wordt trouwens de term ‘grootmacht’ geregeld gebruikt. Dit is een germanisme. Het is in het Nederlands ‘grote mogendheid’. En Nederland is uiteraard de grote (morele) mogendheid.

Wereldvreemd

Een volgende ongerijmdheid is de zin: ‘Oekraïne bevindt zich op een onomkeerbaar pad richting EU en NAVO-lidmaatschap’. Richting EU is mogelijk, via de procedures van de Europese Unie, te beginnen als kandidaat-lidstaat, en er is doorgaans een overgangsperiode. Dat gold bij de toetreding in 2004 van de Baltische en Midden- en Oost-Europese staten die als groep toetraden. Roemenië en Bulgarije volgden enkele jaren later. Het is overigens nog de vraag of deze landen staan te juichen bij een (snelle) toetreding van Oekraïne. Voor een toelating van een nieuwe lidstaat is unanimiteit vereist. Alle huidige lidstaten moeten instemmen.

Nog wereldvreemder is het lidmaatschap van de NAVO. Dat kan wenselijk zijn, maar de uitbreiding van de NAVO richting Oekraïne is juist één van de oorzaken van de Russische aanval in 2022, hoezeer ook verwerpelijk. In de onderhandelingen tussen Amerika en Rusland is er één onomstotelijke voorwaarde: Oekraïne wordt geen lid van de NAVO. Wie dat toch beweert, ziet het regeerakkoord als een vodje papier, dat is geschreven door politici met zelfoverschatting en een gebrek aan politiek-historisch inzicht.

Fantasie

Het regeerakkoord stelt dat Nederland ‘ook constructief staat tegenover een Europese nucleaire afschrikking’. Wederom fantasie. Frankrijk is het enige land in de EU met kernwapens. Het heeft ongeveer 300 atoomkoppen. Rusland heeft er naar schatting 6.500. Frankrijk pretendeert zijn landsverdediging onafhankelijk van de VS te kunnen uitvoeren. Dat is een illusie. Frans wapentuig heeft niet altijd de noodzakelijke kwaliteit. De ‘force de frappe’ lijkt eerder een ‘force de farçe’.

In 2009 trad Frankrijk toe tot de militaire commandostructuur van de NAVO, en ressorteerde mede onder de Amerikaanse atoomparaplu. Moskou wordt niet afgeschrikt door de Franse atoommacht, dat volgens het regeerakkoord de ‘Europese nucleaire afschrikking’ moet vormen. In feite leidt de poging daartoe tot de afkoppeling van de VS, precies wat Moskou graag wil, en gaat testen. Wat doet de Franse atoomparaplu als Rusland een deel van Estland bezet? Rien! 

Vanuit het niets bepleit het regeerakkoord toetreding van Nederland tot het ‘Verdrag van Aken’ (Aachener Vertrag) uit 2019. Dat is een voortzetting van eerdere naoorlogse akkoorden tussen Duitsland en Frankrijk. De ondertekening van dat Verdrag werd bijgewoond door de voorzitters van de Europese Raad en de Europese Commissie. Wat zou Nederland in dat Verdrag moeten doen? Duitsland treedt toch ook niet toe tot de Benelux? Opvallend dat VVD en CDA hun coalitiegenoot D66 niet afremmen in kleuteractivisme. Duitsland en Frankrijk hebben onderling een historisch beladen verhouding. Daar is geen Kleinduimpje bij nodig.

Arrogant en contraproductief

Wat betreft de Europese Unie is het taalgebruik potsierlijk. Onder het hoofd ‘Europa en de wereld’: ‘wij pakken landen die Europa actief ondermijnen, zoals Hongarije en Slowakije, hard aan door ons in Europa hard te maken voor het vereenvoudigen van de artikel-7 procedure zodat het stemrecht van landen makkelijker kan worden ontnomen. Hongarije verliest het recht op Europees geld. We zetten in Europa in op het afschaffen van besluitvorming via unanimiteit bij het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid’.

De houding van de Jetten-coalitie is arrogant en volstrekt contraproductief. Ik wens haar veel succes met pogingen tot Verdragswijziging waarvoor eenstemmigheid is vereist. Wie het Verdrag nu openbreekt, krijgt het niet meer dicht. De meeste Midden- en Oost-Europese lidstaten zullen zich verzetten tegen deze centralistische mentaliteit die riekt naar die van de Sovjet-Unie. Moskou ‘kapittelde’ geregeld zijn ‘deel- en satellietstaten’ die nu tot de EU behoren. Een dergelijke attitude raakt een ‘gevoelige snaar’. Het enige dat nog ontbreekt is de mars van een ‘Europees Leger’ naar Boedapest, geleid door een D66-generaal.

Amerika blijft onontbeerlijk

De coalitie bepleit ook zoveel mogelijk wapenaankopen bij de Europese NAVO-landen. Dat klinkt logisch maar is niet eenvoudig. In de periode 2015-2019 importeerden Europese NAVO-landen 52% van de wapenaankopen uit de VS. In de periode 2020-2024 was dat 64%, mede als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Amerika blijft in de nabije toekomst onontbeerlijk voor het Europese wapenarsenaal. Denk aan de F-35. Als Europa dat frustreert, staat het met lege handen. Dat heeft Mark Rutte, secretaris-generaal van de NAVO, bevestigd, zij het theatraal. Amerika is voor defensiematerieel niet te evenaren.

De aanstaande coalitie lijkt op een gezelschap dromers dat zijn klassieken niet kent. Vóór het Verdrag van Lissabon, geratificeerd in 2009, sneuvelde in 2005 de Europese grondwet, die de EU een ‘statelijk federale basisstructuur’ moest geven. Inzet was de EU te ‘verdiepen’ (verdere integratie) om ‘uitbreiding’ grondwettelijk te verankeren: méér macht naar Brussel. De Britten bepleitten juist snellere uitbreiding, inclusief Turkije, om zo verdieping te dwarsbomen. Belgische politici, federalisten in hart en nieren, wilden eerst verdieping.

Frankrijk en Nederland wezen de Europese grondwet af, waarna uitbreiding en verdieping tegelijk op het spoor kwamen. Uiteindelijk won, met de komst van Midden- en Oost-Europese landen, uitbreiding van verdieping. ‘Europa’ werd een constructie met een ‘géométrie variable’. En de Europese Unie een lappendeken met regels en bevoegdheden, al naar gelang sociaaleconomische en culturele gevoeligheden.

Eigenbelang

CDA en VVD behoren beter te weten, maar als D66 met zijn premier de D66-visie wil opdringen, splitst dat eerder de Europese Unie langs politieke en culturele lijnen, dan dat zij verenigt. De Amerikaanse aanspraak op Groenland liet dat zien. Noord- en West-Europese landen waren boos en stuurden een ‘delegatie’. Zuid-Europa temperde en Oost-Europa deed niets. In dit regeerakkoord breekt D66 het Europese Geloof dat zij aanbidt, voor zover D66-gelederen nog bidden.

Als premier zal Rob Jetten snel genoeg op de harde realiteiten in Europa stuiten die hem doen beseffen dat er in Europa geen groter belang is dan het eigenbelang.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Europese paragraaf in het coalitieakkoord is geschreven door een gezelschap dromers dat zijn klassieken niet kent verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat zich momenteel afspeelt in onder meer Venezuela, Iran, rond de Rode Zee en Groenland, zijn geen losstaande incidenten, maar manifestaties van één overkoepelende machtsstrijd: die tussen de Verenigde Staten en China, met Rusland als secundaire factor. Bondgenoten van de VS, waaronder Europa, worden daarbij steeds nadrukkelijker aangespoord om op eigen benen te staan.

In Venezuela kwam China volgens Washington te dicht bij de Amerikaanse invloedssfeer. Het land dreigde een Chinese uitvalsbasis te worden in Latijns-Amerika. De reactie van president Donald Trump was hard: het vernietigen van drugsboten, de arrestatie van president (en vermeend drugskartelleider) Nicolás Maduro en de confiscatie van Venezolaanse olie als compensatie voor eerder genationaliseerde Amerikaanse oliebelangen. Volgens Trump was dit een noodzakelijke en onvermijdelijke ingreep.

Meerdere doelen

Een tweede belangrijke actie was gericht tegen Iran. Door Iran als potentiële kernmacht uit te schakelen en interne oppositie tegen het ayatollah-regime aan te moedigen, dienden de VS meerdere doelen. Naast de veiligheid van Israël was het doorsnijden van Irans rol als cruciale olie­leverancier van China een kernmotief.

Controle over de Rode Zee vormt een derde pijler in het afremmen van Chinese hegemoniale ambities. In geval van een handelsconflict of een crisis rond Taiwan kan hier bijna de helft van China’s handel met Europa en het Midden-Oosten worden afgesneden.

Aan Afrikaanse zijde wordt de toegang ‘bewaakt’ door Somaliland (op instigatie van de VS afgescheiden van Somalië) en aan de kant van het Midden-Oosten door het pro-westerse Zuid-Jemen, dat met steun van de Verenigde Arabische Emiraten weerstand biedt tegen de door Iran gesteunde Houthi’s uit Noord-Jemen.

Het indammen van China’s wereldwijde invloed is een kernonderdeel van Trumps ‘Make America Great Again’-beleid. Als Trump erin slaagt China op militair, economisch en politiek gebied de pas af te snijden, kan de opmars van het Middenrijk mogelijk worden gestopt.

De eerste signalen zijn gunstig voor de VS. De tarievenoorlog, het nieuwe financiële beleid (de GENIUS Act) en de re-shoring van industrie hebben de Amerikaanse economie een impuls gegeven. Het bbp groeide met 2,8 procent in het tweede kwartaal en zelfs met 4,3 procent in het derde kwartaal. China daarentegen zag de economische groei afvlakken van circa 7 naar 4,6 procent. Interne problemen, zoals een vastgoedbubbel, spelen een rol, maar ook de handelsconflicten met de VS. Voor 2026 wordt een verdere afzwakking naar 3,9 procent verwacht.

Diplomatieke doorbraken

Op diplomatiek vlak boekten de VS opvallende successen. Met Amerikaanse bemiddeling werden meerdere regionale conflicten gesust of beëindigd:

            •          Cambodja – Thailand: wapenstilstand

            •          India – Pakistan: staakt-het-vuren

            •          Armenië – Azerbeidzjan: vredesakkoord

            •          Congo – Rwanda: vredesakkoord

            •          Egypte – Ethiopië: escalatie rond de Nijl-dam voorkomen

De belangrijkste successen waren het neutraliseren van de nucleaire dreiging vanuit Iran, het 20-puntenplan voor Gaza en de recente ‘chirurgische ingreep’ in Venezuela. Een duidelijk minpunt blijft Oekraïne. Daar slaagt Washington er niet in een staakt-het-vuren of vredesregeling te bewerkstelligen.

China ziet belangrijke belangen bedreigd. Iran als olieleverancier staat onder druk en Chinese Belt & Road-investeringen in Latijns-Amerika dreigen waardeloos te worden door de introductie van de zogeheten ‘Donroe-doctrine’ – een moderne variant op de Monroe-doctrine uit 1823. De doctrine omvat het vrijwaren van het westelijk halfrond van vijandige buitenlandse inmengingen, beveiliging van kritieke toeleveringsketens en de bestrijding van kartels en narcoterrorisme.

De actie in Venezuela geldt als eerste concrete toepassing. China investeerde sinds het aantreden van Hugo Chávez in 1999 circa 50 miljard dollar in Venezuela. Om verliezen te beperken zet Beijing nu advocaten in om via internationale procedures rente en aflossingen af te dwingen.

In Afrika boekt China wél grote successen. Door massale investeringen in infrastructuur en handel is de VS ingehaald als het gaat om marktaandeel en populariteit.China bouwde in Afrika onder meer duizenden kilometers wegen en spoorlijnen, duizend bruggen, honderd havens en zo’n 66.000 kilometer aan elektriciteitsnetwerken. Deze projecten vormen 31,4 procent van alle Afrikaanse initiatieven op het terrein van infrastructuur en bieden een aantrekkelijk alternatief voor de trage westerse financiering.

Azië: zwaartepunt van de machtsstrijd

In Azië is de rivaliteit het scherpst. De VS beschikken daar over formele bondgenoten zoals Japan, Zuid-Korea, de Filipijnen, Thailand en Australië. Japan geldt als een van de belangrijkste strategische partners. Met Zuid-Korea werd een verklaring over nucleaire afschrikking ondertekend. De Filipijnen vallen onder het Wederzijds Verdedigingsverdrag, met directe gevolgen bij een aanval in de Zuid-Chinese Zee. In totaal zijn circa 320.000 Amerikaanse militairen gestationeerd bij Aziatische bondgenoten.

Naast bilaterale verdragen spelen multilaterale samenwerkingsverbanden een sleutelrol. Zoals Quad (VS, Japan, India en Australië), dat is gericht op een vrije Indo-Pacific, en AUKUS (VS, Groot-Brittannië en Australië), vooral bedoeld om de westerse militaire aanwezigheid in de Grote Oceaan te versterken.

Het nieuwe buitenlandse beleid van de VS werd onlangs vastgelegd in de National Security Strategy (NSS). De kernpunten zijn:krachtige militaire opbouw, economische onafhankelijkheiden actieve afschrikking van rivalen zoals China. Het defensiebudget moet stijgen met 500 miljard tot 1,5 biljoen dollar. Dit omvat de ontwikkeling van ’s werelds meest geavanceerde leger en een ‘Golden Dome’-raketafweersysteem. De NSS voorziet in minder wereldwijde verplichtingen en meer verantwoordelijkheid voor de bondgenoten.

Groenland is in de ogen van Trump cruciaal voor de Arctische handelsroutes, maar er bevinden zich ook essentiële grondstoffen: zeldzame aardmetalen, die belangrijk zijn voor de productie van chips, AI-toepassingen en batterijen, en thoriumvoorraden voor nieuwe kernreactoren.

Europa moet zijn eigen veiligheid organiseren. De VS beperken hun militaire aanwezigheid, eisen meer markttoegang en dringen aan op hardere aanpak van onder meer technologiediefstal en cyberspionage. De Amerikaanse focus ligt op vermindering van afhankelijkheid van Chinese productie, bescherming van technologie en het veiligstellen van mineralenketens. Samenwerking met partners in de ‘Eerste Eilandketen’ moet een Chinese aanval op Taiwan voorkomen.

Voor Rusland bevat de NSS weinig directe actiepunten, maar wel impliciete druk op Europa om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Wereldwijd laten de VS het idee los om landen naar westers model te hervormen, maar blijven zij cruciale waterwegen en partners beschermen.

Realistische machtspolitiek

De NSS bevestigt een Amerikaanse koerswijziging: weg van idealistisch multilateralisme, terug naar realistische machtspolitiek. Met de ‘leading from behind’-benadering van Barack Obama en Joe Biden is het voorbij. Conflicten worden niet langer opgelost met wensdenken, maar met macht, afschrikking en duidelijke invloedssferen.

De overgang naar een multipolaire wereld zet door. Grootmachten verdedigen hun directe invloedssferen en concurreren om macht in de rest van de wereld. Het beeld begint steeds meer te lijken op dat van de Koude Oorlog – maar met nieuwe spelers en nieuwe economische en technologische dimensies.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Trump lost conflicten niet op met wensdenken, maar met realistische machtspolitiek – en dat is even wennen verscheen eerst op Wynia's Week.

Het spoeddebat over Venezuela in de Tweede Kamer eergisteren was in dit opzicht een potsierlijke vertoning. Niemand had medelijden met Maduro, maar de grote meerderheid van de fracties riep, al dan niet hun morele verhevenheid etalerend, direct op om de Amerikanen aan te spreken op deze onaanvaardbare schendingen van het welhaast heilige internationale recht.

Internationaal-juristen moeten hun plaats kennen

Dat is zelfs in onze Grondwet verankerd. Al sinds begin jaren vijftig heeft de regering de plicht ‘de internationale rechtsorde te bevorderen’, en die grondwettelijke taak is in de jaren negentig expliciet uitgebreid naar de krijgsmacht.

Het is echter broodnodig dat de internationaal-juristen, politici, maar ook journalisten en andere opiniemakers hun plek leren kennen. Daar zou het Nederlandse debat over internationale politiek stukken volwassener van worden.

Wat is die plek van het internationaal recht in de wereldpolitiek dan? Kort gezegd: het internationaal recht is een van de bronnen van de internationale orde, maar niet de hoogste bron. Internationaal recht is gemankeerd, omdat er geen staten-overkoepelende instantie is die toeziet op de naleving ervan.

Overigens gaat het – ondanks al het gekrakeel – helemaal niet zo slecht met die naleving. Staten hebben meestal genoeg redenen om de internationale afspraken die zij immers zelf maken ook na te komen, zoals belangen, zorg om hun reputatie, of overtuiging. Rechtsgeleerde Louis Henkin vatte het goed samen: ‘almost all nations observe almost all principles of international law and almost all their obligations almost all of the time’.  

Machtsbalans

De internationale betrekkingen zijn zeker niet te zien als een permanente ‘oorlog van allen tegen allen’. Het recht is een van de dragende pijlers van de ‘internationale anarchische samenleving van staten’, zoals internationaal-theoreticus Hedley Bull de wereldpolitiek treffend karakteriseerde. Maar het is grenzeloos naïef om te denken of te willen dat de internationale orde voornamelijk op het recht steunt. Van veel groter belang zijn de – deels ongeschreven – regels en gewoonten die voortvloeien uit de machtsbalans, met de speciale rol van grote mogendheden, hun diplomatie en de onvermijdelijke (dreiging van) oorlog.   

Vrijheidsbeperkende ‘internationale big state’

Mensen die claimen dat, onder invloed van de strapatsen van de regering-Trump, de liberale internationale rechtsorde instort, hebben niet goed opgelet. Het is tamelijk normaal dat internationaal recht met voeten getreden wordt, ook in de afgelopen decennia.

Dat wordt in de hand gewerkt door de explosie van verdragen en internationale organisaties sinds de Tweede Wereldoorlog, waarmee een angstaanjagende en vrijheidsbeperkende ‘internationale big state’ is opgebouwd. Nederland zou er goed aan doen om, net als de Amerikanen, het lidmaatschap van een groot aantal internationale organisaties en verdragen op te zeggen.

Soevereiniteit

Maar het internationaal recht is ook niet nutteloos. Zeker voor kleine machten als Nederland is het in ons nationale belang dat er een (klein) aantal internationale afspraken is, waarmee grotere machten zich beperken en de voorspelbaarheid van het internationale systeem op diverse terreinen wordt vergroot.

De dragers van de internationale statensamenleving zijn soevereine staten, ook binnen de Europese Unie. Soevereiniteit geldt voor alle erkende landen en biedt in de regel de beste bescherming voor de zelfbeschikking van volken en samenlevingen. Doordat staten verschillen in militaire, economische en culturele macht hebben zij in ongelijke mate invloed op de wereldpolitiek. Wel moet erkend worden dat dictators zoals Maduro zich lang ongestraft kunnen verschuilen achter die nationale soevereiniteit.

Opgeheven vingertje is voor de machtelozen

Staten behartigen vooral hun eigen belangen. Dat kan soms onrechtvaardig uitpakken, zeker voor kleinere landen zoals Nederland. Maar verontwaardiging is van nul en generlei invloed in de wereldpolitiek, het opgeheven vingertje is voor de machtelozen. We hebben ons in voorkomende gevallen gewoon te verhouden tot de machtspolitiek van de grotere mogendheden.

Soms betekent dat dat we ons ergens bij moeten neerleggen, een andere keer is het goed om te protesteren, soms dient (militaire) actie te worden ondernomen. De (juridische) eis van consistente toepassing van morele en juridische beginselen is daarbij nutteloos. Van geval tot geval flexibel reageren is beter, waarbij het heus niet nodig is alle internationale afspraken overboord te kieperen.

Amerikaanse bescherming veel belangrijker

Dat betekent dat we nu geen groot punt moeten maken van de Amerikaanse actie in Venezuela, waarvan het succes op middellange termijn overigens nog maar moet blijken. Onze invloed is nihil en zolang we geen alternatief hebben voor de Amerikaanse bescherming in NAVO-verband is die veel belangrijker. De Amerikaanse dreiging van het overnemen van Groenland is volstrekt idioot, al was het maar omdat de VS volgens bestaande afspraken met Denemarken hun militaire aanwezigheid al kan uitbreiden.

Denemarken verdient onze steun, maar het is niet verstandig om in de overdrive te gaan: dreigen met het opblazen van de NAVO, het sluiten van Amerikaanse bases, et cetera is onzinnig. Zolang we niet op eigen benen kunnen staan in Europa (dat overigens nieuwe ongemakkelijke afhankelijkheden introduceert voor Nederland), is het simpelweg wachten op betere tijden in de Amerikaanse politiek.

De Russische dreiging is voor ons veel reëler. Daardoor kan niet worden geaccepteerd dat Oekraïne ‘gewoon’ in de Russische invloedssfeer ligt, dat een soort ‘no go area’ zou zijn voor een volk met beperkte soevereiniteit. We hebben op korte en middellange termijn alle belang bij Amerikaanse betrokkenheid, in welke vorm dan ook.    

Consistentie onhaalbaar

Consistentie is in de wereldpolitiek onhaalbaar. Het internationaal recht heeft zeker een rol in de wereldpolitiek, maar die is kleiner dan veel Nederlanders denken of wensen. Het nastreven van een acceptabele manier van niet-naleving van juridische afspraken is het hoogst haalbare, in een wereld die wordt gedomineerd door de macht van soevereine staten en hun belangen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Zolang we afhankelijk zijn van de Amerikaanse bescherming kunnen we beter geen grote mond opzetten verscheen eerst op Wynia's Week.

Op de redactie van de progressieve website De Correspondent hebben alle journalisten in een kring hand in hand gezeten om George Floyd te gedenken en daaruit kracht te putten voor hun strijd tegen het systemisch racisme, ook in Nederland.

Midden in de corona-lockdown stroomde de Dam vol met demonstranten, met de zegen van burgemeester Halsema: de ‘anderhalve meter’ hoefde die dag niet, ‘gezien het belang van het onderwerp’. Diezelfde Halsema zou een half jaar later keer op keer de handhaving van die ‘anderhalve meter’ door de ME laten afdwingen met waterkanonnen, honden en knuppels tegen vreedzame corona-demonstranten.

Nekklem

Vijf jaar eerder, in juni 2015, had Nederland zijn eigen ‘George Floyd’ al gehad, namelijk Mitch Henriques, een Arubaanse man die door vijf politieagenten bij een arrestatie werd gewurgd tot de dood erop volgde. Dat gebeurde midden in een mensenmenigte op een popfestival in Den Haag. Tientallen mensen hebben dat gezien, er zijn video’s van, ook van hoe die agenten het lijk van Henriques als een zak aardappelen het politiebusje insleuren, waarna ze achteraf met het verhaal kwamen dat een springlevende Henriques op weg naar het politiebureau plotseling onwel geworden was.

Een van die agenten had Henriques in een nekklem genomen en die minutenlang aangehouden. Ik heb die nekklem ook geleerd (en zelfs in de praktijk, op straat dus, een enkele keer toegepast), want iedereen die op jiu-jitsu of Krav Maga gaat, leert dat. En die leert meteen ook, dat je zo’n nekklem maar een paar seconden lang mag aanzetten, omdat langer levensgevaarlijk is. Dat die agent in Den Haag dat niet wist, of negeerde omdat hij compleet over de rooie was, is op z’n minst ontoelaatbare incompetentie.

Dat was allemaal op tv en op social media, en wat gebeurde er toen in Nederland? Bijna niets. Er waren wel even rellen in de Schilderswijk, maar deugend Nederland had blijkbaar andere zaken aan het hoofd. Vier van die vijf agenten zijn uiteindelijk door de rechter volledig vrijgesproken, terwijl de dader een fopstrafje van zes maanden voorwaardelijk kreeg, en zelfs politieagent mocht blijven. Derek Chauvin, de ontoelaatbaar incompetente agent in Minneapolis, kreeg 22 jaar cel.   

Iran en Minneapolis

Nu zien we iets vergelijkbaars. In Iran zijn al twee weken lang volksprotesten gaande tegen het ayatollah-regime, waarbij de oproerpolitie met scherp op demonstranten schiet en er al tientallen vermoord heeft. Tot enige opwinding bij deugend Nederland heeft dat niet geleid. De Volkskrant produceerde dit juweeltje om het geweld van de oproerpolitie te beschrijven: ‘het regime gaat de confrontatie met de eigen burgers niet volledig uit de weg’.

Maar afgelopen week was er, opnieuw in Minneapolis, een agent van de immigratiedienst (ICE) die in een reflex schoot op een auto die op hem in leek te rijden na een poging tot aanhouding. De bestuurster kwam daardoor om. Kijk, dát is belangrijk voor deugend Nederland. X en politiek links koken over van verontwaardiging over Trumps bloedhonden die het vuur openen op onschuldige actievoerders. Menige twitteraar eist dat men over deze kwestie alleen nog de enige juiste mening ventileert, anders volgt subiet een block. Dus ik zeg maar niks over dit tragische twijfelgeval.

Tweeslachtig

De houding van links ten opzichte van de VS is altijd al op het gestoorde af tweeslachtig geweest. Enerzijds is men geobsedeerd door alles wat in dat land gebeurt op het terrein van politiek, cultuur en rechtsstaat, alsof Nederland een provincie is van gidsland VS, waar hetzelfde een of twee jaar later onvermijdelijk ook zal gebeuren, maar dan nog erger. Als abortus lastiger wordt gemaakt in een van de staten in het diepe zuiden van de VS, gaan alle alarmbellen af voor abortus in Nederland. Als Trump kritiek uit op een rechter in de VS, staat de rechtstaat hier ook meteen op de rand van de afgrond.   

Anderzijds wordt er hallucinant met twee maten gemeten om de VS moreel te veroordelen. Eén zwarte arrestant die door politiegeweld om het leven komt – waarna deze agent prompt wordt gearresteerd en tot een zware straf veroordeeld – is voor deuglinks het bewijs dat de VS nog steeds een door en door racistische maatschappij is. Nieuw beleid om een deel van de miljoenen illegale immigranten nu eindelijk daadwerkelijk het land uit te zetten, bewijst dat de VS een xenofobe nazi-staat geworden is.

Ideaal of schoft

Overal elders in de wereld gebeuren zulke zaken ook, op veel grotere schaal, zonder enige mogelijkheid om naar de rechter te stappen, en zonder enige aandacht op westerse social media. Als Pakistan zonder omhaal een miljoen Afghanen over de grens zet, krijgt een bericht daarover op X iets van vijf reposts.

Als de politie in Nigeria bij een protest tegen de regering tientallen demonstranten doodschiet, is dat nu eenmaal hoe ze daar hun zaakjes regelen, afgemeten aan de verontwaardiging in het Westen.

Maar als Trump actie onderneemt tegen een wettelijk aangeklaagde maffia-baas en drugshandelaar die na gestolen verkiezingen poseerde als president van Venezuela – en die van Biden al een prijs op zijn hoofd kreeg – staat volgens links de internationale rechtsorde op instorten. De relatie van links tot de VS heeft veel van een borderline-stoornis: óf de VS is hun obsessieve liefde en perfecte ideaal, óf het is de grootste schoft van allemaal, en tussen die twee extremen schiet het op en neer; een redelijke middenweg is er niet.

Nog steeds grootste donor

Trump gaat nu ook de VS terugtrekken uit tientallen internationale hulporganisaties, waaronder allerlei afdelingen van de Verenigde Naties. Uiteraard is de VS meteen weer de grote slechterik en internationale egoïst in de ogen van links.

Want links wil niet horen, dat de VS dan nog steeds de grootste donor van de VN zullen zijn. Ze betalen nu zo’n 14 miljard dollar per jaar, zes keer zo veel als China, dertig keer zoveel als het schatrijke Saoedie-Arabië, en ongeveer honderd keer zo veel als India. Terwijl China en India beide kernmachten zijn die samen bijna net zo veel (gecorrigeerd voor lokale koopkracht) uitgeven aan defensie als de VS.

Het strengere uitzettingsbeleid maakt de VS in de ogen van links tot een xenofobe paria; want die willen niet weten, dat de VS de afgelopen decennia meer legale immigranten heeft binnengelaten dan enig ander land ter wereld, deze eeuw al 25 miljoen.        

De VS is ook de grootste altruïst van de planeet, gemeten naar ontwikkelingshulp: 776 miljard dollar sinds de eeuwwisseling, en de trend is stijgend. Ook tijdens de eerste termijn van Trump ging ‘gewoon’ 137 miljard dollar naar ontwikkelingshulp.

Alleen maar groter

Wie wil stoppen met deze obsessie van de VS voortdurend moreel de maat te nemen, houde deze one-liner van een Amerikaan in gedachten: ‘We zijn niet slechter, we zijn alleen maar groter’.       

Verder snap ik al die mensen niet die zo lyrisch zijn over dat land – mits Trump eerst weg is, natuurlijk. Ik ben een aantal keren in de VS geweest, zowel voor werk als voor vakantie, en dat was interessant, maar been there, done that, ik hoef er van mezelf niet meer heen. Beste mensen, je kunt ook nog deugen als je je niet druk maakt over foute politieagenten in Minneapolis.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Stop eindelijk eens met die obsessie met Amerika verscheen eerst op Wynia's Week.