Doen zij dat niet, dan is de kans levensgroot dat we met een volgend kabinet-Klaver zullen worden geconfronteerd. Na verkiezingen mag immers de grootste partij het initiatief voor regeringsvorming nemen.

Wat je ook van de fusie van de vroegere partijen PvdA en GroenLinks in de nieuwe partij PRO kunt vinden, feit is dat deze partij in de laatste opiniepeiling van Maurice de Hond eenzaam aan kop staat met 25 zetels, op afstand gevolgd door D66 (19), JA21 (18), FVD (17), VVD (17), PVV (17) en CDA (13).

Keerpunt ’72

De drie coalitiepartijen van het minderheidskabinet (D66, VVD, CDA) hebben nu virtueel samen nog maar 49 zetels en dus minder dan 1/3 deel van de Tweede Kamer. Versplinterd rechts (PVV, FVD, JA21, SGP, BBB) heeft volgens deze zelfde opiniepeiling nu virtueel samen 56 zetels. Het wordt dus tijd om de geschiedenis erbij te betrekken,

In 1972 waren er Tweede Kamerverkiezingen. Vóór die verkiezingen kwamen drie partijen, PvdA, D66 en PPR, met een gezamenlijk programma: Keerpunt ’72. Zij wilden hiermee een duidelijk en progressief blok vormen tegenover de in hun ogen zittende, behoudende politiek. Keerpunt ’72 was een gezamenlijk en kant en klaar regeerakkoord met stemmentrekkers Joop den Uyl (PvdA) en Hans van Mierlo (D66). De kiezers wisten vóór de stemming al precies wat dit blok wilde gaan doen.

Maar de drie partijen kregen bij die verkiezingen samen geen meerderheid, zo ging dat en zo gaat dat nog steeds in versplinterd Nederland. Uiteindelijk lukte het PvdA-formateur Jaap Burger om een ‘inbraak’ te plegen bij KVP en ARP door politici uit die partijen (waaronder Dries van Agt) persoonlijk te benaderen voor een ministerspost. Het daarop volgende kabinet-Den Uyl berustte niet op een regeerakkoord maar werd gedoogd door KVP en ARP en heeft het vier jaar volgehouden.

Keerpunt ’27

Terug naar het heden. Het is een illusie om te veronderstellen dat ‘middenpartijen’ VVD en CDA hun blokkades tegenover PVV en FVD op korte termijn zullen opheffen. Zolang er geen nieuwe Pim Fortuyn opstaat, die gezamenlijk rechts kan verenigen, zouden de partijen ter rechterzijde van de VVD zonder een echt kant en klaar regeerakkoord en zonder hun eigenheid op te geven met elkaar tot een aantal basisafspraken kunnen komen (Keerpunt ’27) in het bijzonder over vier beleidsonderwerpen waarop het in de afgelopen jaren (decennia) gruwelijk mis is gegaan en verder mis gaat: 1. Asiel en immigratie; 2. Klimaat en groene groei; 3. Stikstof en natuur en 4. de vraag of we verder moeten gaan op de weg naar EU-federalisering en EU-uitbreidingen?

Op al deze vier onderwerpen heerst een grote onvrede onder de bevolking, die geen ruimte krijgt omdat mensen al snel het etiket krijgen opgeplakt dat ze racist zijn, ontkenner van de wetenschap en/of tegenstander van de rechtsstaat.

Tegen de desastreuze progressieve politiek

Het is niet mijn intentie om hier een blauwdruk te geven voor een basisovereenstemming tussen bovengenoemde partijen, maar die is gelet op het huidige beleid van het kabinet-Jetten (en de eerdere kabinetten-Rutte) en de partijprogramma’s niet moeilijk te maken.

Waar Keerpunt ’72 zich keerde tegen de in hun ogen te behoudende politiek van die tijd, zou een Keerpunt ’27 zich moeten keren tegen de desastreuze gevolgen van de tot nu toe gevoerde progressieve politiek, in het bijzonder op de vier genoemde punten die prioriteit moeten krijgen overeenkomstig de wensen van een grote meerderheid van de bevolking.

Een gedoogconstructie met VVD en CDA

Essentieel onderdeel van een Keerpunt ’27 moet zijn dat geen uitsluiting van een van de deelnemende partijen zal worden geaccepteerd. Uiteraard zal getracht worden een wig tussen de partijen te drijven, maar standvastigheid is geboden: ‘samen uit, samen thuis’. Al deze partijen zijn stuk voor stuk democratisch. Je kunt Wilders van alles en nog wat beschuldigen, maar niet dat hij ondemocratisch zou zijn. Dit in tegenstelling tot elementen uit PRO (met name leden van de vroegere CPN, een van de partijen uit wie PRO is voortgekomen).

Uiteraard sluit een Keerpunt ’27 ook geen andere partijen uit, al zal samenwerking met PRO of D66 niet erg voor de hand liggen. In CDA en VVD (Klassiek Liberaal) zijn aanzienlijke krachten die ook ongelukkig zijn met het huidige D66-beleid van hun partij. Na verkiezingen, zeker als die twee partijen nog verder verzwakken door hun D66-imago, moet het mogelijk zijn (à la Jaap Burger in 1973) ervaren krachten uit die partijen voor een ministerspost te vinden en die partijen tot een gedoogconstructie te bewegen.

Ego’s zullen bij een Keerpunt ’27 over hun schaduw heen moeten springen. Daarom moet bij voorbaat de vaste afspraak gemaakt worden dat wie bij volgende verkiezingen de grootste partij van de aan Keerpunt ’27 deelnemende partijen wordt automatisch ook de premierskandidaat levert. Is dat JA21 dan wordt het premier Eerdmans, is dat de PVV dan wordt het premier Wilders en is dat de FVD dan wordt het premier De Vos. Geen maandenlange discussies over de rechtsstaat zoals door Pieter Omtzigt gevoerd voor de totstandkoming van het kabinet-Schoof.

Persoonlijk medewerkerscorps

Ook anders dan in het kabinet-Schoof benoemen ministers in Keerpunt ’27 naar Belgisch voorbeeld een ministerieel kabinet, een eigen, persoonlijk medewerkerscorps, waardoor de minister meer zeggenschap heeft en minder aan de leiband van de gevestigde ambtenaren hoeft te lopen.

Als de partijen rechts van de VVD tot zo’n Keerpunt ’27-programma kunnen komen, dan zijn de volgende Tweede Kamerverkiezingen een wenkend perspectief. Bij zo’n perspectief is de kans ook groter dat veel afgehaakten (‘het heeft geen zin om te stemmen, er verandert toch niets’) alsnog weer naar de stembus gaan.

Wynia’s Week kijkt komende maanden vooruit naar alternatieve coalitiemodellen. Deze reeks is op 13 juni geopend door Eduard Bomhoff.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Versplinterd rechts moet krachten bundelen in Keerpunt ’27 verscheen eerst op Wynia's Week.

Marine Le Pen schokte dinsdagavond het politieke en mediawereldje met haar kandidatuur voor de verkiezingen op 18 april en 2 mei volgend jaar. De verwachting was dat ze wegens haar veroordelingen wegens fraude met EU-gelden plaats zou maken voor haar kroonprins Jordan Bardella.

Maar dinsdagmiddag zwakte het Hof van Beroep het eerdere vonnis af. Le Pen blijft schuldig, maar het verbod op elk gekozen politiek ambt gedurende vijf jaar werd teruggebracht naar vijftien maanden, die ze volgens het Hof al heeft ‘uitgezeten’ sinds het vonnis uit maart vorig jaar. De eerder opgelegde gevangenisstraf van vier jaar werden er drie. Daarvan zijn er twee voorwaardelijk. Ze hoeft niet een jaar te brommen, maar moet een enkelband dragen terwijl ze campagne voert voor het Elysée.

Campagne zonder enkelband

Eerder had Le Pen laten weten in dat geval af te zien van deelname, omdat ze weigert telkens aan justitie toestemming te vragen om haar woning te verlaten.

Maar na de uitspraak in hoger beroep trok zij zich met Bardella en andere leidende figuren van de radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) terug op het partijhoofdkwartier in Parijs. De Franse media volgden de zaak alsof het hier een belegerd staatshoofd betrof.

Even na acht uur maakte Le Pen op het avondjournaal van het eerste net een eind aan de suspense: ze ging toch meedoen, maar zónder enkelband. Want de voormalige advocaat Le Pen ging ook nu in beroep, en wel bij de hoogste rechtsinstantie, het Hof van Cassatie, in Nederland de Hoge Raad. De veroordeling blijft opgeschort tot het Hof uitspraak doet, dus kan ze op campagne zonder die gênante band om haar enkel.

Kenners verwachten op z’n vroegst in januari volgend jaar een uitspraak. De verkiezingscampagne draait dan op volle toeren. Het Hof kan het vonnis nietig verklaren – waar Le Pen op gokt – maar ook handhaven. In dat geval moet Marine toch de enkelband om. Wint ze de verkiezingen, dan zou ze daarmee het Elysée moeten betreden.

Maar kringen rond Le Pen beweren dat zelfs een uitspraak van het Hof van Cassatie kan worden omzeild. Op dat punt in de politiek-juridische soap zullen de meeste Fransen zijn afgehaakt.

Toch lijkt Le Pen minder zeker van haar zaak dan ze veinst. Zo gaat ze de campagne in met Jordan Bardella, de 30-jarige leider van het RN, permanent aan haar zijde. Ze sprak in het journaal van een ‘binôme’, een twee-eenheid. Waarbij Le Pen (57) kandidaat is voor het Elysée en Bardella voor het premierschap. Zoiets is volstrekt strijdig met de Franse tradities waarbij de premier ver ondergeschikt is aan het staatshoofd. ‘Jordan et moi-même,’ zei ze herhaaldelijk in het journaal.

Commentatoren suggereren dat de ‘clan’ rond Marine Le Pen, goeddeels bestaand uit familieden, haar heeft ontraden het stokje over te dragen aan Bardella, immers ‘not one of us’. Wat daar ook van waar is, de laatste maanden doen geruchten de ronde over tweespalt. Bardella zou lonken naar samenwerking met gematigd-rechtse partijen en liberale denkbeelden koesteren over de economie, waar Le Pen vasthoudt aan een rechts-populistische koers.

Ook Bardella’s recente verloving met een Italiaanse prinses, na zijn relatie met een nicht van Le Pen te hebben verbroken, valt slecht bij sommigen in de volkspartij. Bovendien is hij volgens peilingen net iets populairder dan zij.

De campagne is al begonnen

Rechts en links zullen tijdens de campagne Le Pen om de oren slaan met haar veroordelingen wegens gesjoemel gedurende meer dan tien jaar met EU-gelden voor assistenten in het Europees Parlement die in werkelijkheid voor het Front National, later het RN, werkten. Ze moet ook een boete betalen van 100.000 euro. Elf andere partijleden zijn eveneens in hoger beroep veroordeeld.

Uiteraard wordt Le Pen nu herinnerd aan haar uitspraken dat wegens corruptie veroordeelde politici nimmer president mogen worden. Het zal de aanhangers van Le Pen en Bardella weinig kunnen schelen: gesjoemel met overheidsgeld is in Frankrijk beslist niet voorbehouden aan uiterst rechts. In de dagen voor de uitspraak van het Hof van Beroep scoorden beiden tussen de 31 en de 36 procent in de peilingen, bijna twee maal zoveel als de ‘naaste’, centrumrechtse, concurrent Edouard Philippe.

Ze laten er geen gras over groeien: woensdag al begonnen ze hun verkiezingstournee in de plaats La Flèche, waar onlangs een jonge partijgenoot als burgemeester aantrad. Meteen verlaagde hij de subsidie aan een vereniging die zich bekommert om migranten.

Journalist René ter Steege bericht in Wynia’s Week regelmatig over ontwikkelingen in Frankrijk. Hij vertaalde voor Uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘De laatste dagen van Samuel Paty’.

Wynia’s Week houdt naast de binnenlandse politiek ook de politiek van de buurlanden in de gaten. Steunt u deze onafhankelijke berichtgeving? Hartelijk dank!

Het bericht Juridische truc maakt presidentscampagne van Marine le Pen mogelijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Links lid van de Kamercommissie: ‘Kunt u nu eindelijk eerlijk toegeven dat president Trump de verkiezing van 2020 heeft verloren.’

Rubio: ‘Ik ben hier vandaag voor gesprek over het buitenlands beleid van de president. Wat u ter sprake brengt valt niet onder mijn verantwoordelijkheid.’

Links lid: ‘Maar heeft Trump verloren in 2020, ja of nee?’

Rubio: ‘Ik doe hier niet aan ja of nee. Doe “ja of nee” maar bij spelletjes op de televisie. Ben ik hier in het circus? Zijn de clowns aan het woord? Hebt u niets in te brengen over buitenlands beleid?’

Links lid staat op en loopt uit de vergadering.

Rubio: ‘Bedankt voor uw bijdrage!’

Zo krijgt president Trump volgend jaar de keuze tussen ten minste twee krachtige en getalenteerde politici, zijn vicepresident J. D. Vance of Foreign Secretary Rubio als zijn gewenste opvolger. Bij links zijn de twee kandidaten die nu het best scoren in de peilingen Gavin Newsom en Alexandria Ocasio-Cortez (AOC). Newsom is de gouverneur van Californië die ondernemers en miljonairs in recordtempo wegjaagt met hoge belastingen en duurklimaatbeleid. AOC is aanvoerder van de communistische vleugel van de Democratische Partij.

Natuurlijk heeft die partij ook gerespecteerde (om eens een geliefde term van Trump te gebruiken) senatoren en gouverneurs, maar die durven nu nog geen afstand te nemen van AOC en haar extreem-linkse medestanders. En ook hebben de Democraten nog niet de lessen durven trekken van de gewelddadige anarchie in Amerikaanse binnensteden ten tijde van ‘Black Lives Matter’. Daarom is het niet vreemd dat een deel van de Democratische achterban vaart zonder kompas.

Twintig procent van de Democraten koestert volgens opinieonderzoek zelfs de walgelijke hoop dat een volgende moordenaar die het heeft gemunt op president Trump wél raak schiet. Best mogelijk dat Trumps Republikeinen in november verliezen door onvrede over de inflatie, maar voor de volgende presidentsverkiezingen in november 2028 moet nog veel veranderen willen de Democraten steun verdienen en krijgen.

President Trump moet oorlogen winnen en probeert dat op zijn manier door steeds te spreken over ‘deals’. Op weg naar de volgende ‘deal’ kan hij moeilijk een doorwrochte toespraak houden die regelrecht geschikt is voor opname in een bundel van ‘Great speeches in history’. Welsprekendheid komt van Vance en Rubio, speciaal ook over het verval van West-Europa. Die twee steken in het publieke debat met kop en schouders uit boven hun politieke tegenstanders.

Waarom lukt rechts in Nederland weinig?

Waarom lukt dat ‘rechts’ in Nederland dan niet? Toch lijkt het dat de kiezers in Nederland even dringend weg willen van extreemlinks als in Amerika, want in ons Nederlands opinieonderzoek staan de partijen rechts van de VVD nu al op 61 van de 150 zetels.

Toch blijven Rob Jetten en zijn ministers nog overeind, en dat is niet omdat zij krachtig regeren. De enige sterke politica op links is burgemeester Femke Halsema van Amsterdam, die vol inzet op antisemitisme. Zij weet dat haar partij in Amsterdam de stemmen nodig heeft van alle antisemieten, inclusief de antisemitische moslims, en doet alles wat nodig is om antisemitisme te kweken en vast te houden. Landelijke linkse politici willen haar niet afvallen en gaan mee.

Kort nog meer over antisemitisme omdat het voor het eerst sinds 1940 weer zo belangrijk is in de politiek. Vrijheid van meningsuiting is een groot goed, maar bij voorbeeld roepen ‘From the river to the sea’ is geen bijdrage aan de meningsvorming maar puur antisemitisme. De leus werd immers bedacht door de Egyptische terrorist Yasser Arafat en betekent: ‘Verdrink alle Joden in de Middellandse Zee’.

De New York Times is volop tegen Trump maar verlaagt zich niet door te schrijven over ‘genocide’. Bij ons is dat dagelijks gif bij de NOS en in kranten; bizar en dat niet omdat het Israëlische leger geen fouten maakt – maar omdat het altijd hetzelfde land is dat van genocide wordt beschuldigd. Vaak gaat dat samen met sympathie voor de vijanden van Israël hoewel die slechter zijn dan de Nazi’s (Hitler probeerde zijn misdaden deels verborgen te houden van zijn landgenoten; Hamas is er trots op en belooft herhaling).

Antisemitisme is in Nederland nog veel meer verspreid dan in de VS waar het vooral woekerde aan de universiteiten. En dan zijn er alle economische en culturele redenen, vooral de illegale immigratie, waardoor de gemiddelde kiezer gestaag naar rechts trekt. Maar toch: in het parlement geen nieuwe Pim Fortuyn.

Als zo’n tweede Pim naar voren zou komen, krijgt die het nog lastiger dan Pim zelf in 2002. De planbureaus van de overheid waren toen niet verpolitiekt, en de klimaatgekte nog niet zó besmettelijk onder de ambtenaren. Anno 2026 mogen ambtenaren op de stoep van hun ministerie protesteren zonder dat hun hoogopgeleide secretaris-generaal zijn minister waarschuwt dat het tijd is voor een dienstbevel. Andere ambtenaren voelen zich ‘niet veilig’ en kunnen zo naar believen anoniem afrekenen met iedere leidinggevende die hen niet bevalt – denk aan Khadija Arib. Ook dat kon nog niet in 2002.

Kamerleden van de regeringspartijen houden voor zich of ze wel trots zijn op onze fotogenieke en reislustige minister-president, maar ze hoeven hem ook niet te verdedigen zolang ze de spreektijd kunnen vullen met politiek theater over de dreiging van ‘extreemrechts’.

Wit of blank

Onlangs was er een groot debat over de vraag of er FvD-aanhangers zijn die de woorden ‘wit’ of ‘blank’ hebben gebruikt om hun boosheid te signaleren over verlies van een meer traditionele cultuur. Dat thema krijgt dan volle steun in de media en dus kan links in de Kamer zich richten op wat cynische politici altijd het beste uitkomt: debatten waarbij links het moeiteloos eens is terwijl het de rechtse oppositie verdeelt. Net zo bij de formatie van het vorige kabinet, toen twee maanden kostbare tijd werden verspild aan de vraag of Wilders wel voldoende rechtstatelijk zou zijn.

De triomf deze week van Paus Leo in Spanje laat zien hoe sterk veel Westerlingen verlangen naar een samenleving met meer respect voor de joods-christelijke traditie. Ik zou ook daarom verwachten dat Vance of Rubio (beiden belijdend katholiek) makkelijk winnen in 2028.

Coalitie voor de volgende verkiezingen

Nederland staat er in vergelijking nu heel slecht voor, maar er zou hoop zijn als rechts ruim vóór de volgende verkiezingen een minimumprogram afspreekt voor:

-Per direct gekozen burgemeesters

-Een klein team van eigen medewerkers voor iedere minister om te helpen bij obstructie door ambtenaren (zoals ‘kabinetten’ voor bewindslieden standaard zijn in België. We willen toch geen herhaling van wat Femke Wiersma is overkomen?).

-Opschoning van de twee bedorven planbureaus en nieuwe, integere leiding bij alle partijdig gebleken adviesraden.

-Een einde aan ‘netto nul in 2050’ en vrijval van alle zo gespaarde miljarden voor bij de formatie nader af te spreken reparaties aan politie, gevangenissen, wegennet en zorg.

-Nieuwe directies bij Vluchtelingenwerk en zo nodig ook bij COA en IND die loyaal blijven aan het volgende kabinet, ook wanneer dat illegale immigratie met daarvoor noodzakelijk en – laten we eindelijk eerlijk zijn – hard beleid beëindigt.

Als PVV, FVD, JA21, SGP en BBB zo’n akkoord kunnen sluiten vóórdat de campagne begint zal de VVD kleur moeten bekennen. Dan heeft Nederland eindelijk kans op een meerderheid voor een herstart.

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar. De betalende supporters maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

–

Het bericht Bomhoff: ‘Laat PVV, VVD, FvD, JA21, SGP en BBB voor de volgende verkiezingen een akkoord sluiten voor de herstart van Nederland’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Hier loop ik de belangrijkste resultaten in Engeland, Wales en Schotland na, maar kijk ik verder dan de zetelverdeling alleen. De verschuivingen aan de stembus zijn de weerslag van drie dieperliggende crises: een erosie van het morele gezag binnen de politieke top, een overheid die de grip op haar basistaken — zoals openbare veiligheid en handhaving — lijkt te verliezen, en een aanhoudende economische malaise waarbij de werkende burger de prijs betaalt voor de gestegen kosten van levensonderhoud. De Britse kiezer heeft de rekening gepresenteerd; de vraag is of Westminster de boodschap begrijpt.

Wales: Einde van een tijdperk

De verkiezingen voor de Senedd in Wales betekenden niets minder dan een politieke aardbeving. Voor het eerst in meer dan honderd jaar is de hegemonie van Labour gebroken. In de nieuwe, naar 96 zetels uitgebreide Senedd, werd de partij van Keir Starmer gedegradeerd tot de derde plaats. De vernedering was compleet toen premier Eluned Morgan haar eigen zetel verloor en direct haar ontslag indiende. De Britse pers spreekt van een ‘electorale executie’ van een bestuurlijke elite die de voeling met de burger volledig was kwijtgeraakt.

De grote winnaar is de nationalistische partij Plaid Cymru, die met 43 zetels de grootste werd. Hoewel zij net tekortkomen voor een absolute meerderheid, claimde leider Rhun ap Iorwerth direct een mandaat voor een ‘nieuwe dageraad’. Maar de werkelijke schokgolf kwam van Reform UK. Met 34 zetels brak de partij van Nigel Farage definitief door in de voormalige industriële valleien, ten koste van de Conservatieven (slechts 7 zetels) en Labour.

De uitslag in Wales is het ultieme bewijs van de Keltische opstand tegen de ‘Westminster-bubbel’. Waar Labour rekende op loyaliteit, kozen de Welshmen voor partijen die de eigen cultuur en nationale soevereiniteit vooropstellen. Voor de lezer in Nederland is de les duidelijk: zelfs de diepst gewortelde politieke instituten storten in zodra zij hun morele gezag en focus op de burger verliezen.

Schotland: Reform breekt de deur open

Ook in Schotland is de politieke orde van de afgelopen decennia hardhandig door elkaar geschud. Hoewel de SNP onder John Swinney voor de vijfde keer op rij als grootste partij uit de bus kwam, is de glans van de overwinning verdwenen. Met 58 zetels komt de partij zeven zetels tekort voor een absolute meerderheid, waardoor Swinney nu gedwongen is tot een wankel minderheidskabinet. De SNP-leider behield weliswaar zijn eigen zetel, maar moet toezien hoe zijn partij de greep op de Schotse kiezer verliest.

De meest opmerkelijke uitkomst van deze verkiezingen is echter de vernedering van Labour. De partij van Keir Starmer eindigde op een schamele 17 zetels en werd daarmee in één klap voorbijgestreefd door de nieuwkomer: Reform UK. Dat de partij van Nigel Farage vanuit het niets op gelijke hoogte komt met de gevestigde Labour-partij (eveneens 17 zetels), wordt in de Britse pers omschreven als een ‘tektonische verschuiving’ binnen het Schotse nationalisme. In vissersplaatsen zoals Banffshire en langs de noordoostkust werd pijnlijk duidelijk dat de arbeidersklasse de rug keert naar de groen-progressieve koers van Edinburgh en Londen.

Terwijl de Conservatieven wegzakten naar slechts 12 zetels, boekten de Scottish Greens een recordwinst met 15 zetels, inclusief hun eerste directe overwinningen in stedelijke bolwerken als Edinburgh en Glasgow. De Keltische randen van het Verenigd Koninkrijk hebben gesproken: de kiezer zoekt zijn heil niet langer bij de partijen van het midden, maar bij bewegingen die een radicaal ander geluid laten horen over cultuur, klimaat en soevereiniteit.

Engeland: De geboorte van de ‘Reform Wall’

In Engeland is het politieke landschap niet alleen verschoven, het is opengescheurd. De zogenaamde ‘Red Wall’ – de industriële hartlanden in het noorden en de Midlands die traditioneel aan Labour toebehoorden – is getransformeerd in een ‘Reform Wall’. Reform UK behaalde een monsterzege van meer dan 1.400 raadszetels en greep de macht in symbolische bolwerken als Sunderland, Hartlepool en Barnsley. Zelfs in de Londense borough Havering en de conservatieve graafschappen als Essex en Suffolk werd de gevestigde orde weggevaagd. De Britse pers spreekt van een ‘electorale executie’ van zowel de Conservatives als Labour door een burger die zich niet langer laat negeren.

Binnen de stedelijke gebieden werd Labour van de andere flank aangevallen: de Gaza-revolte. In wijken waar meer dan 30% van de bevolking moslim is, kelderde de Labour-stem naar een historisch dieptepunt van 36%. De Green Party profiteerde hier optimaal van door de burgemeestersposten in Hackney en Lewisham te veroveren. Analisten in The Spectator merken echter cynisch op dat de Groenen hiervoor hun progressieve LHBTI-agenda tijdelijk in de koelkast hebben gezet om ruimte te maken voor een puur sektarische pro-Palestijnse retoriek.

De meest intrigerende ontwikkeling vond plaats in Norfolk. Daar bewees Rupert Lowe dat zijn nieuwe beweging, Restore Britain, meer is dan een proteststem. Door een clean sweep in Great Yarmouth is Lowe nu de ‘kingmaker’ in de regio. Hij positioneert zich rechts van Nigel Farage: waar Reform UK een asielstop eist, bepleit Lowe een actief remigratiebeleid als kern van zijn ‘nationale restauratie’. Voor veel kiezers loopt de weg naar soevereiniteit niet langer via de bubbel van Westminster, maar via de High Street.

De uitslag van 7 mei is dan ook geen toeval, maar het resultaat van een giftige cocktail van moreel gezagsverlies, bestuurlijk onvermogen en een economisch beleid dat de werkende burger in de kou laat staan.

Het morele verval: De integriteit van Starmer in scherven

Keir Starmer trad aan met de belofte van een ‘schone politiek’, maar de Britse pers spreekt inmiddels van de meest schandalige start van een regering in decennia. Het dieptepunt is de zaak rond Lord Mandelson. Dat Starmer de dwingende negatieve adviezen van de veiligheidsdiensten negeerde om zijn politieke bondgenoot op een topfunctie te krijgen, heeft zijn morele geloofwaardigheid vernietigd. Voor de kiezer is het beeld duidelijk: de leden van de elite dekken elkaar toe, terwijl de burger de wet moet volgen.

De ‘Rape Gang Inquiry‘ van Rupert Lowe raakt hier een open zenuw; hij toont aan dat de overheid liever daders uit bepaalde groepen ontziet om de ‘ideologische vrede’ te bewaren, dan dat zij opkomt voor de meest kwetsbare slachtoffers.

De Staat als gedachtepolitie

Terwijl de veiligheid op de Britse High Street verdampt, ontpopt de staat zich tot een ideologische gedachtepolitie. De prioriteiten zijn scheef: de politie verricht talloze arrestaties voor ‘kwetsende’ social media-posts, terwijl winkeldiefstallen nagenoeg onbestraft blijven. Hét symbool hiervan is de ontslagen Waitrose-medewerker; na 17 jaar trouwe dienst vloog hij eruit omdat hij een dief fysiek tegenhield. Volgens strikte protocollen is ingrijpen verboden. In de pers werd dit de ‘dood van het gezond verstand’ genoemd: de burger wordt gestraft voor zijn burgerzin, terwijl criminaliteit loont.

Deze morele ontkoppeling is zichtbaar bij ‘Prevent‘, een anti-radicaliseringsinstantie die inmiddels vooral kritiek op migratie vervolgt. Begin dit jaar lanceerde zij het spel ‘Pathways‘, waarin het personage ‘Amelia’ kritische vragen stelt over immigratie. Het doel was haar als gevaarlijke extremist neer te zetten, maar de campagne werkte averechts. De Britse jeugd zag haar als een heldin die hun zorgen verwoordde. Tijdens de verkiezingen gebruikte Reform UK ‘Amelia’ succesvol als mascotte van het verzet tegen een overheid die de eigen burger als vijand ziet.

Ten slotte is er de rauwe economische werkelijkheid. De beeldvorming dat alleen mensen met een uitkering worden gecompenseerd, wordt door de harde cijfers ondersteund. Terwijl de overheid miljarden uittrekt voor inflatiecorrecties op uitkeringen (3,8%) en staatspensioenen (4,8%), ziet de werkende middenklasse — de High Street — haar besteedbaar inkomen krimpen door bevroren belastingschijven en wegvallende toeslagen. De onthulling dat 600.000 huishoudens meer ontvangen aan uitkeringen dan een modaal salaris, heeft bij de werkende klasse in de ‘Red Wall’ voor een ongekende woede gezorgd. Voor hen is het simpel: werken loont niet meer, terwijl de overheid hun belastinggeld besteedt aan ideologische hobby’s.

Einde van de consensus

De winst van de ‘buitenstaanders’ van Reform UK en de doorbraak van Rupert Lowe in Norfolk markeren het einde van de Westminster-consensus. De Britse burger eist zijn land terug: niet alleen de grenzen, maar ook het recht op een veilige straat, een eerlijke economie en een overheid die zijn eigen vlag weer durft te laten wapperen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Britten hebben de Conservatieven en Labour electoraal geëxecuteerd en eisen hun land terug met grenzen, veiligheid en een eerlijke economie verscheen eerst op Wynia's Week.

Nog onlangs heeft voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie een handelsakkoord getekend met India, waarin India heeft bedongen dat er royale emigratie naar Europa mag plaatsvinden.

Roopram constateert dat er binnen India zelf grote etnische en religieuze spanningen bestaan, met name tussen de 80 procent hindoes en de rest – vooral moslims. Die spanningen nemen de emigranten mee naar Europa en dat schuurt ook met de eveneens groeiende islamitische populatie hier. Roopram wijst op de ernstige spanningen die er in Engeland nu al zijn tussen moslims en hindoes, oorspronkelijk afkomstig uit India en Pakistan.

Volgens Roopram wordt er in de EU, maar ook in Nederland, te lichtzinnig gedacht over de integratieperspectieven van migranten uit India. Vooral als die in grote aantallen bij elkaar wonen kunnen er opnieuw parallelle samenlevingen ontstaan.

Waarom allochtonen rechts stemmen

Roopram onderzoekt al langere tijd het stemgedrag van niet-westerse allochtonen in Nederland en probeert vooral antwoord te vinden op de vraag waarom zoveel immigranten (zo’n 10 procent van de allochtone kiezers, vaak nauwelijks minder dan autochtonen) op rechtse anti-migratiepartijen als de PVV stemmen.

Dat verrassende stemgedrag ziet Roopram bij Surinamers (de oorspronkelijk uit India afkomstige Hindoestanen in het bijzonder, maar niet alleen zij), maar ook onder Antillianen is Wilders heel populair. Onder Turken zijn het vooral de seculiere ‘Kemalisten’ die voor de PVV kiezen.

Bijzonder is dat de Marokkanen in Nederland die voor rechts kiezen eerder uitkomen bij Forum voor Democratie, omdat die partij zich als conservatief profileert, wat bij de vaak conservatief-religieuze Marokkanen goed valt. Bovendien is de partij van Thierry Baudet zich nogal anti-Israël aan het profileren, in tegenstelling tot de Israël-gezinde PVV.

Wynia’s Week TV is er ook als podcast

Wynia’s Week is er iedere week drie keer (di-do-za), iedere week met een nieuwe video/podcast. We zijn er duizend keer per jaar. De supporters maken dat mogelijk. Doneren kunt u HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Shashi Roopram: ‘Migratie uit India kan in Nederland tot spanningen leiden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

In Europa is de innige band tussen linkse partijen en de moslimkiezer al langer een electorale realiteit. Maar ook in de Verenigde Staten eisen moslims een steeds prominentere plaats op in de vaderlandse politiek.

Moslims in Europa stemmen een stuk linkser dan niet-moslims. In 2024 koos zo’n 70 procent van de Britse moslims voor de Labourpartij van Sir Keir Starmer of voor de nog linksere Green Party. Tijdens de Europese verkiezingen van datzelfde jaar stemde 62 procent van hun Franse geloofsgenoten op het marxistische La France Insoumise (LFI) van Jean-Luc Mélenchon. En in Duitsland was volgens een exitpoll de postcommunistische partij Die Linke (29 procent) in 2025 de grootste formatie onder moslimkiezers, gevolgd door de sociaaldemocratische SPD (28 procent) en het links-conservatieve BSW (16 procent), goed voor een links totaal van bijna 75 procent.

Als context: onder alle kiezers haalden Labour en de Green Party samen 40 procent, het Franse LFI 10 procent en de drie Duitse linkse partijen gezamenlijk zo’n 35 procent. Deze percentages zijn inclusief de moslimstem, wat betekent dat niet-moslims nóg minder op linkse partijen stemmen. De intussen stevige aandelen moslims in Europa – Groot Brittannië: 6 procent, Frankrijk: 10 procent, Duitsland: 6,5 procent – zorgen ervoor dat deze nieuwe(re) Europeanen een sterke impact hebben op de politiek van het oude continent.

Tactische samenwerking

De 4,5 miljoen moslims in de Verenigde Staten zijn goed voor nog geen anderhalf procent van de bevolking. Heel wat minder dan in West-Europa dus. Ook gaat het in de VS om ‘andere’ moslims: bij ons liggen hun wortels meestal in Turkije en de Arabische wereld, terwijl de meeste Amerikaanse moslims uit Zuid(-Oost)-Azië komen of deel uitmaken van de zwarte gemeenschap. Arabieren zijn in de VS goed voor minder dan 20 procent van de moslimpopulatie, Turken voor nog veel minder.

Ze zijn dus anders en – vooral – met minder. Toch slagen de volgelingen van Mohammed erin om politiek boven hun gewicht te boksen. Dat doen ze in de eerste plaats door één lijn te trekken en, wanneer nuttig, tactisch samen te werken met andere groepen.

Een recent voorbeeld. In 2024 stemde een meerderheid van de Amerikaanse moslims voor Jill Stein, de presidentskandidate van de uiterst linkse Green Party. Vier jaar eerder had acht op de tien moslims nog gekozen voor de Democraat Joe Biden.

Waarom? Kamala Harris, de Democratische kandidaat in 2024, werd door islamitische kiezers weggezet als onvoldoende toegewijd aan de Palestijnse zaak. Tijdens de campagne hadden prominenten uit de gemeenschap al duidelijk gemaakt dat de moslimstem geen garantie was voor de Democratische presidentskandidaat als die zich niet achter een boycot van Israël schaarde. Die boodschap werd overgebracht door onder meer islamitische congresleden Rashida Tlaib en Ilhan Omar. Harris wou best ver gaan – verder dan Biden – maar niet ver genoeg, en dus keerden moslimkiezers haar de rug toe.

Sinds 2024 wisten islamitische politici hun invloed verder te vergroten. Op het nationale niveau, maar vooral deelstatelijk en lokaal. Vier leden van het Congres zijn (openlijk) moslim, onder wie Tlaib en Omar. Drie van hen werden verkozen in de laatste tien jaar – twintig jaar eerder waren er nog nul islamitische parlementsleden. Dat hoeft niet te verbazen, aangezien de Amerikaanse moslimpopulatie in 2006 maar half zo groot was. De toename sindsdien is, overigens, zo’n acht keer groter dan die van de Amerikaanse bevolking in haar geheel.

New York en Michigan

De deelstaat met de meeste moslims is New York, ze vormen daar 3,5 procent van bevolking. Meer dan 80 procent van hen woont in New York City. Zij speelden daar in 2025 een belangrijke rol bij de verkiezing van de uiterst linkse moslim Zohran Mamdani als burgemeester: hij kreeg 51 procent van de stemmen, maar werd gesteund door liefst negen op de tien islamitische kiezers.

Percentueel is niet New York de deelstaat met het hoogste aandeel moslims, maar Illinois (3,7 procent), een Democratische staat in het Midden-Westen, tevens bekend als thuishaven van Barack Obama. In dezelfde regio tellen ook Minnesota en Michigan een bovengemiddeld aandeel islamitische inwoners. De laatste van die twee mag zich misschien zelfs opmaken voor een islamitische senator.

Uit de stal van Bernie Sanders

Dat zou een primeur zijn, want nooit eerder zetelde een moslim in de Amerikaanse Senaat (de vier eerder genoemde islamitische congresleden zitten in het Huis van Afgevaardigden). De man die de primeur moet gaan verzorgen heet Abdul El-Sayed, een 41-jarige arts, academicus en ambtenaar uit de stal van de socialist Bernie Sanders, en zoon van Egyptische ouders.

El-Sayed is momenteel nog verwikkeld in de strijd om de Democratische partijnominatie. Drie kandidaten peilen rond de 20 procent (‘onbeslist’ is de grootste groep), maar het is El-Sayed die een eerste kloofje lijkt te slaan met zijn twee partijgenoten. Dat is vervelend voor de Democraten in Washington, want de islamitische socialist peilt het slechtst tegen de meest waarschijnlijke Republikeinse tegenstander. Met andere woorden: de kandidaat die het populairst is bij de partijbasis, is het minst populair bij de kiezer.

De islamisering van de Verenigde Staten is niet morgen al aan de orde. Maar daar waar moslims zich verenigen, laten ze zich gelden. Dat is waar voor Londen, Parijs en Berlijn, maar ook voor New York en Michigan.

*Roan Asselman is analist, redacteur en Amerika-columnist van Doorbraak.be.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Moslimkiezers worden voor links steeds belangrijker – in Europa maar ook in de Verenigde Staten verscheen eerst op Wynia's Week.

Het nieuwe kabinet heeft, ruim voordat het op het bordes staat, een eerste onzalig plan al geblokkeerd gezien. Twee onzalige plannen eigenlijk, want deze week werd duidelijk dat het voornemen om ‘informeel onderwijs’ nauwkeurig te gaan inspecteren, inclusief zondagsscholen en de padvinderij, van tafel is en zich zal beperken tot streng toezicht op scholen die financieel door ‘onvrije landen’ worden gesteund. Het gaat dan dus om avond- en weekendscholen die worden gesponsord door islamitische landen en China. Een oud plan van het kabinet-Schoof, dat veel maatschappelijk protest heeft opgeroepen, wordt door het nieuwe kabinet dus in herziene vorm bij de Kamer ingediend.

Tegen een door dit nieuwe kabinet zelf bedacht plannetje stemde deze week de voltallige oppositie, en daarmee een ruime Kamermeerderheid. Het gaat om het idee uit het coalitieakkoord om te gaan onderzoeken of er niet een kiesdrempel zou moeten komen. Een kiesdrempel betekent dat een partij minstens een bepaald percentage van het totale aantal uitgebrachte stemmen moet hebben behaald om een zetel in de Tweede Kamer te kunnen innemen. Alle stemmen die op een partij zijn uitgebracht die in totaal minder dan een bepaald percentage van de stemmen heeft behaald, belanden dan in de prullenbak.

Zestien fracties

In Duitsland en in België hebben ze dat systeem bijvoorbeeld: een partij moet minstens vijf procent van de stemmen hebben behaald, anders gaat het feest niet door. Het systeem is bedacht om te voorkomen dat een groot aantal kleine partijtjes in het parlement komt, met als gevolg dat er steeds meer partijen nodig zijn om een meerderheid te vormen: een land wordt dan zo goed als onbestuurbaar. De Tweede Kamer bestaat momenteel uit zestien fracties, en de meeste zijn zogeheten mediumfracties met vijf tot vijfentwintig zetels. Slechts vijf fracties hebben meer dan tien zetels. Met zijn 26 zetels is D66 de kleinste grootste partij ooit.

Het kabinet van D66, CDA en VVD wilde een onderzoek naar de wenselijkheid om zo’n systeem met een kiesdrempel ook in Nederland in te voeren. Alle drie hadden ze deze wens in hun verkiezingsprogramma staan. Het CDA wilde een onderzoek en de VVD dacht al hardop na over een drempel van 2 procent (dat is in de praktijk zo’n drie zetels). CDA-woordvoerder Tijs van den Brink zei voor de televisie dat de ‘fragmentatie’ in de Kamer is toegenomen en hij vond dat een kiesdrempel daar de oplossing voor was. ‘We moeten wat.’ Als die kiesdrempel zou worden ingevoerd, zouden Volt (1,1 procent), 50PLUS (1,43 procent), de ChristenUnie (1,9 procent) en de SP (1,89 procent) bij de laatste verkiezingen geen zetels hebben bemachtigd en zouden de SGP (2,25 procent) en de Partij voor de Dieren (2,08 procent) op het randje hebben gebalanceerd.

Dat voorstel lijkt een onhandigheidje dat op een moment van onbedachtzaamheid in het coalitieakkoord is geslopen. Want als minderheidskabinet ben je aangewezen op de medewerking en de steun van de oppositie om bepaalde plannen er doorheen te krijgen, en dan kunnen juist kleine partijen als 50PLUS, SGP en CU een belangrijke, doorslaggevende rol spelen. Je dingt dus naar de hand van partijen die je tegelijkertijd bedreigt met een systeem waarin zij niet meer in de Kamer zullen terugkeren.

Mirjam Bikker van de ChristenUnie noemde het argument van de onbestuurbaarheid een ‘kulargument’’, dat aan de werkelijke oorzaak van de versplintering van de Kamer voorbij gaat: de vele afsplitsingen en weglopers. ‘Het is de arrogantie van de macht’, zei Bikker, en zij verwees naar de veel kleinere fracties die CDA en D66 recent nog vormden. D66 behaalde in 2006 drie zetels, en het CDA in 2023 vijf zetels. ‘Nu beide partijen teruggekeerd zijn in het centrum van de macht, is het je reinste vorm van machtspolitiek om kleine partijen door een kiesdrempel de nek om te draaien’.

Zij verwoordde daarmee gedachten die ook bij DENK, 50PLUS en de SGP leefden. Bovendien heeft een commissie onder leiding van Johan Remkes in 2018 al vastgesteld (in het rapport Lage drempels, hoge dijken) dat een kiesdrempel tot vijf procent ‘onvoldoende effectief is als het gaat om het verminderen van het aantal fracties’. Het zou pas zin hebben, zo’n kiesdrempel, wanneer die drempel op 10 procent van de stemmen zou liggen. En dat is weer onaanvaardbaar omdat de pluriformiteit in het parlement dan zou afnemen.

Dat is natuurlijk het kernargument. Nederland kent een representatieve democratie, waarbij het voor iedere levensovertuiging in de samenleving relatief gemakkelijk is om haar stem in de Kamer te laten horen: 0,67 procent van de stemmen (de kiesdeler) is genoeg voor één zetel. Die diversiteit, en de idee van de Kamer als een adequate afspiegeling en representatie van het geheel van de bevolking, is natuurlijk een groot goed. Maar het betekent niet het einde van de discussie.

Volksvertegenwoordiger met 115 stemmen

Want wat stelt die representatie nou helemaal voor wanneer je bedenkt dat teveel mensen het parlement binnen rollen zonder dat zij een adequaat democratisch mandaat hebben. Om zo maar een willekeurig voorbeeld te noemen: de vervanger van Thierry Baudet in de fractie van Forum voor Democratie, Tom Russcher, behaalde in oktober vorig jaar 115 stemmen. De zeven leden van de PVV die zich recent hebben afgescheiden, hebben samen 26.848 stemmen behaald (nog niet de helft van de kiesdeler).

Dat heeft natuurlijk alles te maken met het gegeven dat de meeste Kamerleden op de slippen van de lijsttrekker in de Kamer terechtkomen. De leider behaalt de stemmen, en die worden vervolgens doorberekend naar de personen die lager op de lijst staan. Niemand kent ze, maar ze vertegenwoordigen formeel toch de Nederlandse bevolking.

Dit stelsel is in 1918 ingevoerd en verving het districtenstelsel dat we tot dan toe hadden. Via een grondwetswijziging en een nieuwe kieswet kwam er algemeen kiesrecht, en tegelijkertijd werd het districtenstelsel vervangen door het systeem van evenredige vertegenwoordiging. Om de versplintering en het gebrek aan representatie te repareren, is het misschien wel een goed idee om die beslissing te heroverwegen. In een districtenstelsel geldt het principe dat degene die in een bepaald district de meeste stemmen behaalt, namens dat district in de Tweede Kamer komt, met een duidelijk democratisch mandaat dus, bevochten in een eigen campagne.

‘Mannen van bekwaamheid’

Het waren niet de minsten die zich destijds tegen de invoering van het nieuwe stelsel uitspraken. Onze grootste historicus ooit, Johan Huizinga (1872-1945), schreef in een meesterwerkje, Neerland’s geestesmerk (1934), dat de evenredige vertegenwoordiging de ‘dode mechanisering van het staatkundig leven’ betekende. ‘Wanneer men de massa uitnodigt, zich te groeperen naar ideeën en inzichten, dan is het resultaat, dat zij zich groepeert naar belangen, of belangetjes, of leusjes’. Hij voorzag dat de totstandkoming van de evenredige vertegenwoordiging tot een bevestiging en versterking van nationale partijorganisaties zou leiden. Politiek zou meer en meer partijpolitiek worden. Huizinga steunde een nieuw ‘Comité voor de Verkiezing van Onafhankelijke Kamerleden’, omdat Nederland behoefte had aan onafhankelijke Kamerleden, aan ‘mannen van bekwaamheid en hooggestemd karakter’.

Een districtenstelsel voorkomt niet alleen dat de Tweede Kamer versplinterd raakt maar ook dat onbekenden met behulp van de stemmen van de leider, en niet op eigen kracht, in de Tweede Kamer komen. Dat systeem is meer dan het (her)overwegen waard.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Een districtenstelsel helpt veel beter tegen versplintering dan een kiesdrempel – en heeft nog andere voordelen ook verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoewel dergelijke plannen niet nieuw zijn – al in 1934 diende minister van Binnenlandse Zaken J.A. de Wilde tevergeefs een wetsvoorstel in dat voorzag in een kiesdrempel van 3 procent – lijken er meer dan ooit goede redenen voor te bestaan. Veel burgers hebben het gevoel dat ons stelsel van evenredige vertegenwoordiging is vastgelopen en heeft geleid tot een verbrokkelde volksvertegenwoordiging. Daardoor lijkt efficiënt bestuur steeds moeilijker te worden.

Dat er iets aan de hand is, staat buiten kijf. Politieke partijen die bij Tweede Kamerverkiezingen meer dan 30 procent van de stemmen in de wacht slepen, hebben we al sinds 1989 niet meer meegemaakt. Sinds 2012 is ook de grens van 25 procent niet meer gepasseerd en op 29 oktober werd D66 de kleinste grootste partij ooit: met welgeteld 16,9 procent van de stemmen. Ter vergelijking: met de 26 zetels die ‘winnaar’ Rob Jetten veroverde, was hij veertig jaar geleden, bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1986, slechts vierde geworden: na het CDA van Ruud Lubbers (54 zetels), de PvdA van de Joop den Uyl (52) en de VVD van Ed Nijpels (27).

De kiesdeler als kiesdrempel

Bij een kiesdrempel van 3 procent – à la De Wilde – zouden BBB, DENK, SGP, Partij voor de Dieren, ChristenUnie, SP, 50PLUS en Volt op 29 oktober geen Tweede Kamerzetels hebben gehaald. Zou dat erg zijn geweest? In elk geval wel voor de ruim 1,6 miljoen burgers die op deze partijen stemden. Hoewel de leden van de Staten-Generaal conform artikel 50 van onze Grondwet hoe dan ook ‘het gehele Nederlandse volk’ vertegenwoordigen, zouden deze kiezers zich bekocht kunnen voelen.

Of is dat te simpel geredeneerd? Laten we niet vergeten dat nu bij Tweede Kamerverkiezingen de kiesdeler de facto fungeert als kiesdrempel. Het totaal aantal geldige stemmen wordt immers gedeeld door het aantal te verdelen zetels. Partijen met minder dan 0,67 procent van de stemmen vallen daardoor buiten de boot. Dat waren er op 29 oktober twaalf, met NSC (0,37 procent) als bekendste.

Alle stemgerechtigde burgers hebben bij Tweede Kamerverkiezingen te maken met dezelfde kiesdrempel, of die nu gelijk is aan de kiesdeler, zoals nu, of hoger, zoals steeds vaker wordt voorgesteld. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar bij gemeenteraadsverkiezingen – op woensdag 18 maart is het weer zover – is dat heel anders.

De omvang van een gemeenteraad hangt immers samen met het aantal inwoners van de gemeente. De grootste gemeenteraden van Nederland hebben 45 leden, dat zijn gemeenten met meer dan 200.000 inwoners. De kleinste gemeenteraden hebben 9 leden, dat zijn gemeenten met minder dan 3000 inwoners.

Hoewel de Tweede Kamer in 1956 werd uitgebreid van 100 naar 150 leden en de Eerste Kamer van 50 naar 75, is de Gemeentewet die het aantal raadszetels voorschrijft al heel lang nauwelijks veranderd. In de negentiende eeuw, becijferde politicoloog Simon Otjes twee jaar geleden in het AD, kreeg bijvoorbeeld Amsterdam, met nog geen kwart miljoen inwoners, ook al 45 raadsleden – en dat is nog steeds het maximum. Maar in de hoofdstad wonen inmiddels meer dan 900.000 mensen.

Bewijs niet geleverd

In de praktijk komt het er op neer dat voor een raadszetel, al naar gelang het aantal inwoners, grofweg 2 tot 11 procent van de stemmen nodig is. Dat is aanzienlijk meer dan de 0,67 procent die geldt bij Tweede Kamerverkiezingen. Als het klopt dat een hogere kiesdrempel zorgt voor efficiënter bestuur, zou dat dus op gemeentelijk niveau merkbaar moeten zijn.

Maar wat is de werkelijkheid? Van de circa 1400 wethouders die Nederland telt, pakken er jaarlijks vele tientallen hun biezen, in de meeste gevallen na een politieke vertrouwensbreuk. Volgens het jaarlijkse wethoudersonderzoek door kennisplatform De Collegetafel waren het er de afgelopen drie jaar maar liefst 183 (2023), 225 (2024) en 203 (2025). ‘Zeer zorgwekkend,’ zei toenmalig directeur Jeroen van Gool van de Wethoudersvereniging vorig jaar tegen de NOS.

Zorgt een kiesdrempel van tussen de 2 en 11 procent voor slagvaardiger bestuur? Op lokaal niveau is dat bewijs nog niet geleverd. Waarom zou het in de landspolitiek ineens wél werken?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Kiesdrempels helpen voor geen meter. Onze lokale politici zijn het bewijs verscheen eerst op Wynia's Week.

Anders dan bij de Nederlandse provincies staat er dan ook werkelijk iets op het spel. De Duitse Länder besturen zelf namelijk essentiële sectoren zoals gezondheid, politie, onderwijs en cultuur. De macht van Berlijn is aanzienlijk kleiner dan wel wij denken.

‘Hoe om te gaan met de AfD?’

In maart zijn er verkiezingen in een tweetal zuidelijke deelstaten: Baden-Württemberg en Rheinland-Pfalz. In september in drie voormalige DDR-deelstaten: in Berlijn, Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern.

Al deze verkiezingen zijn interessant omdat ze heel dwingend de vraag stellen: ‘hoe om te gaan met de AfD?’. Deze vraag naar de omgang met de rechts-populistische AfD komt op drie manieren aan de orde. Ten eerste de plaats van de AfD in de Bundesrat, zeg maar de Duitse Eerste Kamer. Ten tweede gaan de verkiezingen ook over de grote landelijke thema’s zoals: industrie, energie en migratie. Over deze kwesties heeft ook de AfD een uitgesproken mening. Ten derde moeten er in al die deelstaten en gemeenteraden na de verkiezingen coalities worden gevormd. Kan en mag de AfD daar een rol in spelen? Deze vragen zijn urgent omdat de AfD het in al deze deelstaten buitengewoon goed doet in de peilingen.

In de eerste plaats kan winst voor de AfD in de deelstaten grote gevolgen hebben voor de omgang met de AfD in de Duitse politiek. Tot nu wordt de partij volstrekt genegeerd en zoveel mogelijk geïsoleerd. Maar dat valt niet meer vol te houden wanneer de partij in de regering van deelstaten komt. Sterker nog: de partij zou wel eens in haar eentje Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern kunnen gaan regeren.

De afvaardiging van een deelstaat naar de Bundesrat is een afspiegeling van de regering van dat land. Dat betekent dat er wellicht ook AfD-leden in de Bundesrat gaan plaatsnemen. De overige partijen zouden in dat geval – of ze dat willen of niet – op enigerlei wijze met de AfD moeten samenwerken. Isoleren en negeren is dan niet meer mogelijk. Immers alle wetgeving moet langs de Bundesrat. Met andere woorden: de AfD maakt een goede kans om invloed te krijgen op de besluitvorming in de Bundesrat en daarmee op de landelijke politiek.

Nationale thema’s

Ook zal regeringsdeelname in de eigen deelstaat ongetwijfeld gevolgen hebben voor politieke benoemingen in het politie-apparaat, de inrichting van het onderwijsprogramma en de toekenning van subsidies aan culturele instellingen en de publieke omroepen. Met die omroepen heeft de AfD nog wel een appeltje te schillen.

In de tweede plaats komen in de deelstaatverkiezingen ook grote nationale thema’s aan de orde en daarmee ligt ook het regeringsbeleid onder de loep. Aangezien de AfD uiterst kritisch is over het huidige beleid, voeren ze in de deelstaten campagne met thema’s zoals industriepolitiek, energieprijzen en migratie.

Verbod op verbrandingsmotoren

In maart zijn er verkiezingen in twee typische industriële deelstaten: Baden-Württemberg en Rheinland-Pfalz. In Baden-Württemberg hebben bedrijven als Mercedes, Porsche en Bosch hun hoofdkwartier. Tienduizenden banen zijn afhankelijk van het wel en wee van de auto-industrie. Rheinland-Pfalz is het hart van de Duitse chemische industrie met reuzen als BASF en BioNtech.

In Duitsland heerst in de industrie – zowel bij werkgevers als werknemers – grote ontevredenheid over de Green Deal van de EU en over de hoge energieprijzen. Onder bezielende leiding van Ursula von der Leyen en onze eigen Frans Timmermans kwam Europa met een verbod op verbrandingsmotoren. Dat verbod is een existentiële bedreiging voor de Europese auto-industrie. De klanten kopen namelijk veel minder elektrische auto’s dan de Europese bureaucraten in hun overmoed hadden gedacht.

Onlangs wisten Duitsland, Frankrijk en Italië een wijziging in het Europese beleid te bewerkstelligen. Het vasthouden aan stekkerauto’s als de enige juiste weg is iets opgerekt, maar heel veel speelruimte is er niet. De meeste commentatoren vinden deze aanpassing ‘too little en too complicated’.

Wanneer het Europese beleid in deze vorm wordt voortgezet is de Europese auto-industrie ten dode opgeschreven. Dat zou in het geval van Duitsland een economische ramp van apocalyptische omvang zijn.

AfD pleit voor kernenergie

Om het nog erger te maken is de Duitse elektriciteit de duurste van Europa. Merkel en haar opvolger Scholz kozen voor afbouw van kernenergie en een verslaving aan goedkoop Russisch gas. De oorlog in de Oekraïne was een fikse streep door deze rekening. Bovendien kun je met zon en wind geen chemische industrie van het formaat van BASF in de lucht houden. Die energiestroom is te onbetrouwbaar en door alle subsidies peperduur.

Deze problemen bieden de AfD ruim campagnemateriaal. Ze trekken van leer tegen het beleid van de EU. Ze zien de plannen van Von der Leyen en Timmermans als ‘wirtschaftsfeindliche Planwirtschaft’ en maken graag vergelijkingen met de ondergang van de Oost-Duitse planeconomie. Ook keren ze zich tegen de fixatie op hernieuwbare energie. Ze noemen dit ‘Öko-Sozialismus’ en pleiten voor een terugkeer naar kernenergie.

Niet exclusief Oost-Duits

In beide industriële deelstaten, traditioneel bolwerken van de christendemocraten, doet de AfD het goed in peilingen. Ze scoren ruim 20 procent en de tendens is stijgend. Overigens bewijst dit duidelijk dat de AfD zeker geen exclusief Oost-Duits fenomeen is. Beide deelstaten zijn uiterst welvarend en weltoffen, maar de onvrede met de gevestigde partijen en het Europese beleid is ook hier groot.

In 2026 zijn er in Beieren, Hessen en Nedersaksen ook nog gemeenteraadsverkiezingen. De problemen in grote steden zoals München, Frankfurt en Hannover zijn natuurlijk ook een dankbaar thema voor de AfD. Zelfs kanselier Merz legde openlijk een direct verband tussen migratie en de verloedering van het Duitse Stadtbild. Het zijn juist de steden die de dagelijkse lasten van de migratie moeten dragen. Een kans voor open doel voor de AfD.

In september zijn er verkiezingen in de deelstaten Berlijn, Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern. Alle drie liggen ze in de voormalige DDR. Berlijn is de grootste stad van Duitsland, de andere twee deelstaten zijn uitgesproken dunbevolkt en agrarisch georiënteerd.

Net als in Nederland scoren in grote (universiteits)steden linkse en groene partijen heel behoorlijk. Zelfs in Berlijn komt de AfD toch nog op 16 procent, evenveel als de Grünen. Van de historische overmacht van de SPD is nog een schamele 13 procent over.

De twee landelijke deelstaten kampen met vergrijzing, relatief hoge werkloosheid en grote ontevredenheid bij de bevolking. Kortom: ideaal jachtterrein voor de AfD. In Saksen-Anhalt staat de AfD met 40 procent eenzaam aan kop. De SPD, Grünen en de liberale FDP zouden zomaar onder de kiesdrempel kunnen verdwijnen. Met ietsje meer dan 40 procent is het heel goed denkbaar dat de AfD in haar eentje de regering kan vormen. Dat zou trouwens ook kunnen gebeuren in Mecklenburg-Vorpommern waar de AfD nu op 38 procent staat.

Sociaaldemocratische kiezers

In de derde plaats zijn deze deelstaatverkiezingen een hardhandige herinnering aan de consequenties van de populariteit van de AfD voor coalitievorming ná deze verkiezingen. Kunnen er straks in maart en september zonder de AfD nog wel slagvaardige regeringen worden gevormd?

De groei van de AfD is grotendeels te danken aan het overlopen van voormalige sociaaldemocratische kiezers. Net als de Nederlandse PvdA heeft ook de Duitse SPD het contact met de arbeiders verloren. De ooit zo trotse partij van Willy Brandt is gekrompen van ruim 45 procent naar een schamele 16 procent bij de laatste verkiezingen. In actuele peilingen staan de sociaaldemocraten er nog slechter voor. Maar ook de christendemocratische partijen hebben moeten inleveren aan de AfD. Kleinere rechtse partijen zoals de liberale FDP zijn zelfs onder de kiesdrempel van 5 procent verdwenen.

Brandmauer maakt SPD machtig

De gevestigde partijen hebben de afgelopen tien jaar geen antwoord op deze uitdaging weten te vinden. Veel Duitse politici dromen van een verbod van de AfD. Maar een partij verbieden die een kwart van de kiezers achter zich heeft, zal onvermijdelijk tot grote maatschappelijke onrust leiden. Bovendien is de juridische basis voor een verbod zwak. De Verfassungsschutz, de binnenlandse veiligheidsdienst, kwam niet verder dan een dikke map met honderden – veelal smakeloze – citaten. Maar de dienst heeft geen enkel bewijs voor een ‘actieve en planmatige ondermijning’ van de democratie.

Voor de CDU/CSU pakt de Brandmauer heel ongunstig uit want daarmee zijn ze in principe tot het einde der dagen veroordeeld tot een coalitie over links. Niet alleen op nationaal niveau, maar ook in de deelstaten. Dat betekent dat de macht van coalitiepartner SPD veel groter is dan hun geringe aantal stemmen. Sterker nog: in veel gevallen lijkt het wel of de partij die in 2025 werd afgestraft de toon aangeeft in de coalitie.

Baron von Münchhausen

Veel kiezers zien daarom weinig verbetering ten opzichte van de vorige rood-groene regering. Tegelijkertijd blijkt uit enquêtes dat de kiezers wél een nieuw beleid willen. Vooral op het gebied van de migratie. Meer dan driekwart van de bevolking wil een op alle fronten strengere migratiepolitiek. Merz had dat beloofd, maar heeft nog weinig concreet resultaat kunnen boeken.

Nu al staat vast dat het Superwahljahr grote winsten zal brengen voor de AfD. Wil de Duitse democratie overleven dan zal de politiek zich als een Baron von Münchhausen zelf uit het moeras moeten trekken. Daarvoor zijn er eigenlijk nog maar twee opties.

Inkeer SPD

De eerste optie is dat de SPD tot inkeer komt en het woke, kosmopolitische verhaal loslaat en terugkeert naar haar wortels: het verdedigen van de belangen van de arbeiders en daarmee van de Duitse industrie. Dat zou een 180 graden koerswijziging op het gebied van belastingen, klimaat en migratie moeten inhouden. Ondanks de oproepen van partijprominenten om tot inkeer te komen, lijkt dit scenario niet heel waarschijnlijk.

De tweede optie is het slechten van de Brandmauer. De christendemocraten hebben een serieus dilemma. Door deze Brandmauer moeten ze coalities vormen over links. Samenwerken met de SPD zou wel eens te weinig zetels op kunnen leveren voor een meerderheid en dan zou er zelfs moeten worden geregeerd met de warhoofden van Die Linke en BSW. In theorie hebben ze ook een Brandmauer met de extreemlinkse partijen, maar die brokkelt in het licht van de opiniepeilingen nu al af. Die linkse koers zou de laatste CDU/CSU kiezers wegjagen naar de AfD en op termijn leiden tot de electorale ondergang van de christendemocraten.

Samenwerken

De enig andere optie voor de christendemocraten is samenwerking met de AfD. Zeker op lokaal en regionaal niveau zou daar een begin mee kunnen worden gemaakt. Vast staat dat grote delen van de AfD niet voor eeuwig aan de zijlijn willen staan en graag compromissen zouden willen sluiten om te kunnen besturen. Natuurlijk zullen dan de morele verontwaardiging en krokodillentranen bij links niet van de lucht zijn, maar het alternatief is politieke zelfmoord. Niet alleen van de christendemocraten, maar vermoedelijk ook van de Duitse democratie.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De Duitse christendemocraten staan voor de keuze: samenwerken met de AfD of politieke zelfmoord verscheen eerst op Wynia's Week.

Nee, een jaarlijkse herdenking zou overdreven zijn. Toch deed zich in 1956 een memorabel moment voor in onze politieke geschiedenis. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van dat jaar stonden namelijk voor het eerst partijnamen op het stembiljet. Een belangrijke verandering, want voorheen prijkte boven de kandidatenlijsten alleen een nummer.

Die gewoonte had diepe historische wortels. Toen Johan Rudolf Thorbecke in 1848 ons democratische bestel in de steigers zette, bestonden er nog geen politieke partijen. Aan Tweede Kamerverkiezingen deden – verdeeld over kiesdistricten – uitsluitend individuele kandidaten mee, met eigen politieke overtuigingen.

Dat was geen toeval. Politieke partijen werden in de negentiende eeuw gezien als een potentieel gevaar voor de parlementaire democratie. Volksvertegenwoordigers, zo werd gedacht, zouden dan het risico lopen partijvertegenwoordigers te worden. Pas in 1879, met de oprichting van de orthodox-protestantse ARP, werd de ban gebroken. Ook liberalen, socialisten en katholieken gingen in de jaren daarna over tot het oprichten van eigen partijen.

Kleinste grootste partij ooit

Pieter Oud, de legendarische voorman van de VVD, toonde zich in 1956 een principieel tegenstander van de vermelding van partijnamen op het stembiljet. Hij zag het als een stap in de richting van vermindering van de betekenis van de individuele volksvertegenwoordiger. Oud zag liever ‘dat de politieke partij wordt gedragen door de vertegenwoordigers van de partij in de Kamer dan dat omgekeerd eigenlijk de vertegenwoordigers zouden moeten worden gedragen door de naam van de politieke partij’.

Hoe is de situatie nu, zeventig jaar later? De meeste volksvertegenwoordigers belanden in de Tweede Kamer omdat ze worden ‘gedragen’ door hun partij, dat staat buiten kijf. Wel zijn – vooral sinds de opmars van televisie in de jaren zestig – de lijsttrekkers steeds belangrijker geworden.

Belangrijker – maar niet per se populairder. Want lijsttrekkers die voor hun partij meer dan 30 procent van de stemmen in de wacht slepen, hebben we al sinds 1989 niet meer meegemaakt. Sinds 2012 is ook de grens van 25 procent niet meer gepasseerd en op 29 oktober werd D66 met dank aan Rob Jetten de kleinste grootste partij ooit: met welgeteld 16,9 procent van de stemmen.

Politici die bij grote groepen kiezers enthousiasme losmaken, bestaan in Nederland niet meer. Vaak wordt gedaan alsof dat alleen aan de kiezers ligt: die zouden, bij gebrek aan politieke oriëntatiepunten, geen heldere blik meer hebben en zijn gaan ‘zweven’. Maar zou het ook niet aan onze politici kunnen liggen? Vergelijken we eens een paar lijsttrekkers van nu met hun voorgangers van rond 1990.

Het CDA werd toen aangevoerd door Ruud Lubbers. In 1973, amper 34 jaar oud, debuteerde hij als minister van Economische Zaken en bond hij de strijd aan met de gevolgen van de oliecrisis, inclusief autoloze zondagen. In 1982 werd Lubbers premier en trok hij Nederland uit de zwaarste economische recessie sinds de Tweede Wereldoorlog. In 1986 ging hij voor het eerst op pad als lijsttrekker. Beloning: 54 zetels.

De huidige CDA-leider Henri Bontenbal (43) is nu ongeveer net zo oud als Lubbers in zijn gloriedagen. Veel andere overeenkomsten zijn er niet.

Timmermans bleek geen Kok

De PvdA stond in 1990 onder leiding van timmermanszoon Wim Kok. Tijdens zijn voorzitterschap van de FNV sloot hij in 1982 met werkgeversvoorzitter Chris van Veen het fameuze Akkoord van Wassenaar. Kern: het laten zitten van de prijscompensatie in ruil voor arbeidstijdverkorting. Het akkoord betekende een erkenning van het belang van rendementsherstel voor het bedrijfsleven in ruil voor herverdeling van arbeid. Na een aantal jaren in de oppositie maakte Kok in 1989 van de PvdA weer een regeringspartij.

Frans Timmermans probeerde dat in 2023 ook, maar ondanks samenwerking met GroenLinks kwam er niets van terecht. De voormalige Eurocommissaris voor de Green Deal, wiens vader werkte in de diplomatieke dienst, was naar eigen zeggen ‘deels op straat opgegroeid’, maar werd slechts door weinig kiezers waargenomen als een geloofwaardige voorvechter van sociaaldemocratische bread-and-butter issues. Na een nieuw electoraal echec op 29 oktober pakte hij zijn biezen, hoewel hij eerder had bezworen onder alle omstandigheden in Den Haag te blijven.

‘Zakenman in de politiek’ Frits Bolkestein was 57 toen hij in 1990 aantrad als de nieuwe partijleider van de VVD. Tegelijkertijd verscheen zijn eerste bundel met doorwrochte politieke opstellen: De Engel en het Beest. Met zijn opvattingen over immigratie, integratie en de multiculturele samenleving, over Europa en over ontwikkelingssamenwerking zorgde Bolkestein begin jaren negentig voor een cultuuromslag. Bij de Provinciale Statenverkiezingen van 1995 haalde hij 27,2 procent van de stemmen en maakte hij van de VVD voor het eerst de grootste partij van Nederland.

Het contrast met de huidige VVD-leider Dilan Yesilgöz (48) kan nauwelijks groter zijn: geen intellectuele diepgang, geen cultuuromslagen en louter verlies bij verkiezingen. Op 29 oktober bleef ze steken op 14,2 procent.

Weinig talent

Wanneer een bepaalde leeftijdsgroep of generatie relatief weinig talent en kwaliteit lijkt te hebben vergeleken met andere jaargangen, is het in de sportwereld heel normaal om te spreken van ‘een slechte lichting’. Misschien moeten we dat in de politiek ook maar eens doen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Een land waar geen enkele partij nog verder komt dan 16,9% van de stemmen, heeft geen slechte kiezers, maar slechte politici verscheen eerst op Wynia's Week.