Maar ofschoon voeding een belangrijk onderdeel is van de behandeling, heb ik altijd met grote relativering – en zelfs enig cynisme – gekeken naar collega’s met groot fanatisme op het gebied van voeding. Zij geven graag de indruk dat voeding zo ongeveer allesbepalend is voor de overlevingskansen van de IC-patiënt en daar geloof ik niets van.

Maximaal 300 gram vlees

Voedingsonderzoek is lastig, omdat veel en belangrijker factoren een rol spelen voor de overlevingskansen van patiënten. Het is vanuit die achtergrond dat ik als hoogleraar intensive care-geneeskunde met sterk Nederlands-Franse oriëntatie met enige verbazing kijk naar de vernieuwde Schijf van Vijf die het Nederlandse Voedingscentrum op 9 april presenteerde. De auteurs noemen zichzelf en elkaar allemaal ‘expert voeding, gezondheid en duurzaamheid’.

Volgens het voedingscentrum moeten we maximaal circa 300 gram vlees per week eten, waarvan niet meer dan ongeveer 100 gram rood vlees. Dat is een duidelijke aanscherping ten opzichte van eerdere adviezen en zelfs strenger dan de Gezondheidsraad. Duurzaamheid, milieu-impact en de eiwittransitie staan prominent vermeld en het geheel straalt weer uit hoezeer Nederland zich als gidsland ziet. Reden om eens te kijken naar Frankrijk, waar ik ook als medisch specialist geregistreerd ben.

Frankrijk houdt vast aan maximaal 500 gram rood vlees per week (ANSES/PNNS) en 150 gram charcuterie (vleeswaren), met in de recente Stratégie nationale pour l’alimentation, la nutrition et le climat (SNANC, februari 2026) alleen de voorzichtige oproep tot ‘limiter’ – vooral van geïmporteerde producten – in plaats van harde reductie. Hoe kan dat zo verschillend zijn terwijl beide landen zich baseren op exact dezelfde wetenschappelijke bronnen?

De nieuwe Schijf van Vijf integreert gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid in één model – uniek in de wereld, zegt het Voedingscentrum vergenoegd. Peulvruchten (250 gram bereid per week) en noten krijgen een prominente plek, rood vlees wordt sterk teruggedrongen.

Vlees hoort bij de Franse identiteit

Het Voedingscentrum is voor 100 procent gefinancierd door de ministeries van VWS en LNV en voert daarmee expliciet kabinetsbeleid uit rond de eiwittransitie. Directeur dr. ir. Petra Verhoef was tot 2023 werkzaam in de lokale politiek als fractievoorzitter van de PvdA in Lansingerland. Dat past in een bredere trend waarin partijpolitici op strategische maatschappelijke posities worden geplaatst en waarin partijen als D66, PvdA en GroenLinks al jaren pleiten voor meer plantaardig eten, fiscale prikkels en een kleinere veestapel.

In Frankrijk speelt een ander politiek-cultureel gedachtengoed. De agrarische sector en de vlees- en zuivellobby hebben een sterkere positie. Vlees hoort bij de Franse identiteit en het culturele erfgoed – denk aan bœuf bourguignon, coq au vin of charcuterie. Bepaalde vleesgerechten zijn aan regio’s gebonden. De SNANC benadrukt daarom vooral ‘lokaal en kwalitatief vlees’ in plaats van geïmporteerd, en kiest bewust voor milde taal (‘limiter’ in plaats van ‘réduire’). Duurzaamheid speelt een rol, maar blijft ondergeschikt aan gezondheid, economische realiteit en culturele gevoeligheden. Geen harde aanscherping van gramhoeveelheden, ondanks druk van milieuorganisaties.

De relativiteit van ‘wetenschappelijk’ advies

Dit verschil illustreert de relativiteit van voedingsrichtlijnen. Beide landen putten uit dezelfde studies, dezelfde risico-batenanalyses en dezelfde erkenning van de voedingsvoordelen van rood vlees (heemijzer, vitamine B12, zink, hoogwaardig eiwit). Toch leidt dat in Nederland tot een strakker, meer plantaardig patroon en in Frankrijk tot meer ruimte voor persoonlijke en culturele voorkeur. Het bewijs is dosis-afhankelijk en complex – iets wat ik ook bij alle IC-onderzoek constateer.

In ons eigen onderzoek naar voeding bij kritiek zieke patiënten, waaronder publicaties over het belang van voldoende eiwitinname, leerden we hoe genuanceerd voedingsadviezen moeten zijn. Bovendien zijn de absolute risico’s voor de gemiddelde gezonde volwassene vaak bescheiden, zeker bij een verder gezonde leefstijl.

Toch presenteert het Voedingscentrum de nieuwe Schijf te veel als dé wetenschappelijke waarheid. Overheidsfinanciering is prima voor betrouwbare publieke voorlichting, maar wanneer de organisatie duidelijk fungeert als uitvoerder van een transitie-agenda die past bij een specifiek politiek gedachtengoed, ontstaat het risico van eenzijdigheid.

Het opgeheven Nederlandse vingertje

Wat mij extra stoort, is dat Nederland zich overal graag profileert als gidsland: moreel leidend in duurzaamheid en klimaat, met een opgeheven vingertje naar de rest van Europa. Alsof onze strenge limieten de enige juiste vertaling van de wetenschap zijn. Frankrijk toont dat het ook anders kan: evidence-based, maar pragmatisch, met respect voor cultuur en economie. Geen moraliserende toon, maar een meer realistische balans.

Als arts en burger pleit ik daarom voor iets meer relativering van de wetenschappelijke data in Nederland. Erken de risico’s van overmatige vleesconsumptie, maar bagatelliseer niet de voordelen van matige roodvleesconsumptie voor bepaalde groepen. Geef burgers voldoende ruimte binnen een volwaardig dieet, in plaats van een strak gelimiteerd patroon met ideologische bijsmaak. Laten we de Franse terughoudendheid overnemen: minder vingertje, meer nuance en minder ideologie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De nieuwe Schijf van Vijf is een typisch Nederlands opgeheven vingertje. Frankrijk laat meer ruimte voor persoonlijke en culturele voorkeur. verscheen eerst op Wynia's Week.

Wouter Roorda zocht het uit, in een verhaal in 3 bedrijven. Aflevering 1 beschreef hoe de Vegalobby in elkaar zit, welk beleid zij voorstaat en waarop dit is gebaseerd. Aflevering 2 ging over hoe de overgang naar een plantaardiger dieet wordt gemonitord, met drie monitors die hetzelfde meten. In deze derde aflevering komt aan de orde hoe de opvattingen van de vega-lobby doorwerken in het beleid om de Nederlander aan te zetten plantaardiger te eten.

Hippe Vegetariër

Van 3 t/m 9 maart kunt u weer meedoen aan de Week Zonder Vlees en Zuivel (WZVZ). Dit is een initiatief van Hippe Vegetariër Isabel Boerdam. Zij richtte in 2017 een ANBI-stichting op voor de organisatie hiervan, met financiering van een aantal voedselproducenten en een gift van de Green Protein Alliance (GPA). GPA is een samenwerkingsverband van bedrijven, NGO’s en overheidsorganisaties, die financiering krijgt van Stichting DOEN van de Postcodeloterij (zie deel 2 van deze serie).

Met de WZVZ wil Boerdam een bijdrage leveren ‘aan de uitdagende klimaatdoelstellingen en de maatschappelijke gezondheid’. Vanaf 2019 werd de campagne vijf jaar lang ‘als non-profit initiatief’ uitgevoerd door haar bedrijf Green Food Lab. In 2022 krijgt de WZVZ ook een rechtstreekse gift van 76.000 euro van Stichting DOEN alsmede drie jaar lang 40.000 euro van Stichting Goeie Grutten.

Vanaf 2023 ontvangt de WZVZ subsidie van de Europese Commissie. Binnen de kaders van de Europese campagne ‘Like a Pro’ mag de stichting dit initiatief uitrollen naar andere EU-landen. De zes ton subsidie voor de periode 2023 tot 2026 is afkomstig uit het Horizon-programma, dat initiatieven financiert die passen in de door toenmalig EU-commissaris Frans Timmermans opgestelde Green Deal. Horizon moet onderzoek en innovatie stimuleren op het terrein van klimaatverandering. De 13,9 miljoen euro voor ‘Like a Pro’ is bedoeld voor onderzoek naar alternatieve eiwitten en ‘de acceptatie’ hiervan door industrie en consumenten. Ook NGO Foodvalley (zie deel 2) ontvangt geld uit dit programma.

De stichting die de WZVZ jaarlijks organiseert heeft een budget van circa 400.000 euro. Het geld wordt vooral bijeengebracht via een collectief sponsormodel van partners afkomstig uit het bedrijfsleven en andere organisaties. Zij betalen elk 5000 euro voor hun deelname. Onder die partners vinden we de grote supermarktketens en tal van voedingsmiddelenbedrijven, waaronder HAK en Schouten (zie aflevering 2). Van de 69 partners die in 2022 meededen, zijn er dit jaar 44 over.

Nationale Eiwitstrategie

Om de volksgezondheid te bevorderen en de uitstoot van broeikasgassen te verminderen moet de consument minder dierlijk eiwit en meer plantaardig eiwit consumeren. Dat vindt althans de overheid. Beide claims zijn dubieus, zo zagen we in aflevering 1. Daarnaast is dierlijk eiwit voor mensen veel makkelijker opneembaar dan plantaardig eiwit en is de samenstelling ongeveer net zo als die van ons.

Met hulp van een legertje NGO’s, financieel op de been gehouden door Stichting DOEN en de overheid zelf, heeft het ministerie van LNV een Nationale Eiwitstrategie opgetuigd. Die past naadloos in tal van (inter)nationale initiatieven die bedoeld zijn consumptie- en gedragspatronen van consumenten te veranderen en de wereld duurzamer te maken, zoals blijkt uit deze brief over het voedingsbeleid van het vorige kabinet:

Kennis van marketing is droevig

Op 28 maart 2024 stuurde toenmalig minister Adema een brief aan de Tweede Kamer over de huidige situatie van de eiwittransitie in Nederland. Hierin bespreekt hij ook de uitkomsten van de drie eiwitmonitoren uit aflevering 2. De Eiwit-monitor van de WUR komt uit op 39 procent plantaardige eiwitinname voor 2023, tegenover het RIVM in de Voedselconsumptiepeiling op 42 procent voor de periode 2019-2021. De derde ‘Eiweet’-monitor komt voor 2023 uit op 39,7 procent plantaardige eiwitinname. Met de verschillen in uitkomsten kan de minister blijkens de brief moeilijk omgaan. Hiermee maakt hij wel expliciet dat de drie monitoren alle drie hetzelfde meten, wat dan weer niet de vraag oproept of dit niet efficiënter kan.

De brief legt uit hoe de overgang naar de in 2030 nagestreefde fifty-fifty verhouding tussen dierlijk en plantaardig eiwit moet worden bereikt. Problematisch is volgens de minister dat supermarkten de keuze voor dierlijke eiwitten nu gemakkelijker en aantrekkelijker maken voor de consument dan die voor plantaardige eiwitten. Alsof gemak de keuze bepaalt of iemand vegetariër of veganist zal worden. De plek in het schap is van invloed op welk merk de consument van een bepaald product koopt, maar niet op de verkoop van producten die niet of nauwelijks met elkaar concurreren. Deze van NGO’s overgenomen retoriek laat zien dat het met kennis van marketing droevig is gesteld binnen het ministerie.

Supermarkten hebben zich er in het Klimaatakkoord aan gecommitteerd dat de helft van hun verkopen in 2030 plantaardig moet zijn en dus wordt dit gemonitored. Daarmee legt de minister de verantwoordelijkheid voor het bereiken van de eiwitdoelstelling expliciet bij de supermarkten. Zij moeten er dus voor zorgen dat de overheidsdoelstellingen worden gehaald, zonder dat zij daartoe de instrumenten of middelen ontvangen. In aflevering 2 kwamen we de omineuze zin tegen dat de overheid desnoods ‘op output gaat sturen’.

Uiteraard gaat de rijksoverheid zelf het goede voorbeeld geven, bijvoorbeeld via het voedselaanbod in kantines en het op borrels vervangen van de bitterbal door de bietenbal. Verder is voorlichting belangrijk.

Burgerpanel eiwit?

Minister Adema vergeet niet in de brief de Bean Meal, het initiatief van conservenfabrikanten HAK en Schouten, te noemen en het werk van NGO Foodvalley. Beide kwamen we tegen in aflevering 2. Hij sorteert ook alvast voor, op basis van een daartoe strekkend advies van de Gezondheidsraad, op het verder opschuiven van de verhouding tussen dierlijk en plantaardig eiwit ten gunste van laatstgenoemde. De huidige 60:40-verhouding moet in de periode na 2030 precies worden omgedraaid. Een vurige wens van alle betrokken NGO’s.

In het licht van het rumoer over het burgerpanel klimaat is nog een aspect in de brief opmerkelijk: ‘Om meer inzicht te krijgen in de ideeën van burgers over het eten van minder vlees en meer plantaardige producten ten behoeve van klimaat, milieu en gezondheid vindt er in 2024 een burgerpanel plaats.’ Van dit idee, met net als het klimaatberaad een sterk sturende vraagstelling, is weinig meer vernomen. Huidig minister Wiersma heeft zich nog niet uitgesproken over de Nationale Eiwitstrategie.

Vele hoogopgeleiden bezig met eiwittransitie

Opmerkelijk in dit hele verhaal is het optreden van NGO’s die allemaal hetzelfde doen, met financiering van de overheid en van de Postcodeloterij via Stichting DOEN. Deze NGO’s werken met elkaar samen en fungeren als elkaars partners. Opgeteld werken er vele tientallen hoogopgeleide beleidsmedewerkers in kantoren op mooie locaties in Amsterdam en Utrecht aan het bevorderen van de eiwittransitie.

Zo kwamen we in deel 1 de door de Stichting DOEN opgetuigde stichtingen True Animal Protein Price Coalition en True Price tegen, die ijveren om de ‘werkelijke milieu- en sociale kosten’ tot uitdrukking te brengen en daarmee dus pleiten voor hogere voedselprijzen. True Price wordt daarbij ook vorstelijk gesubsidieerd door de door de rijksoverheid opgetuigde en gefinancierde Stichting Netherlands Food Partners (NFP). NFP werkt weer intensief samen met NGO The Broker, dat ook steunt op overheidssubsidie, en dat ‘een kennismakelaar is voor een duurzame en inclusieve samenleving’.

Iets soortgelijks doet ook de NGO Foodvalley, die op de been wordt gehouden met een jaarlijkse miljoenensubsidie van de provincie Gelderland. Samen met de NGO’s GPA en ProVeg slaagde Foodvalley erin geld te krijgen voor een Eiweet-monitor, die nagenoeg hetzelfde meet als de twee bestaande eiwitmonitoren van WUR en RIVM. Met hulp van Stichting Natuur & Milieu. En elk jaar incasseert de universiteit van Wageningen vele miljoenen om het geheel te voorzien van een wetenschappelijk sausje.

Daarmee is het lijstje van betrokken NGO’s nog niet compleet. De Transitiecoalitie Voedsel (TCV) is een NGO die ‘een verandering wil van het huidige landbouw- en voedselsysteem dat ecologisch, sociaal en economisch steeds meer vastloopt’. TCV is een samenwerkingsverband van ondernemers, boeren, kennisinstituten, NGO’s en regionale overheden als de provincies Zuid-Holland en Gelderland. Het werkt met een jaarlijks budget van 6 ton. Naast ledenbijdrages leunt ook TCV financieel op de Stichting DOEN.

TCV valt te kwalificeren als een netwerkclub die overal probeert aan tafel te komen en mee te praten. Directie en bestuurders zijn veelal afkomstig uit de omgeving van Triodos Bank en de Rabobank, zoals Barbara Baarsma en Herman Wijffels. De dagelijkse leiding berust bij Jan-Paul van Soest, iemand die volop werk maakt van (of beter: heeft aan) de klimaattransitie. Niet alleen met zijn eigen bedrijf, maar ook in tal van adviesraden en ‘denktanks’.

Nederlander is wat meer vlees gaan eten

Om ons plantaardiger te doen eten, tuigt het Rijk dus een miljoenen euro’s verslindende Nationale Eiwitstrategie op. Supermarkten zijn verplicht mee te werken. Door voor te schrijven hoe zij hun producten aanbieden, wordt voor consumenten bepaald wat zij op tafel zetten. Daarnaast financiert de Eiwitstrategie een fors aantal NGO’s met een leger beleidsmedewerkers, die het geheel nog eens van een extra radicaal sausje voorzien door voortdurend aan te dringen op nog verdergaande maatregelen. En er vloeien miljoenen naar onderzoek en monitoring, met vele dubbelingen. Tenslotte zijn er ook nog tal van bedrijven die flink meeprofiteren.

En met welk resultaat? Vlees is aanzienlijk meer in prijs gestegen dan andere voedingsmiddelen in de afgelopen jaren. Alle bemoeienissen vanuit de overheid zullen daar mede debet aan zijn geweest. De gemiddelde consumptie van vlees per Nederlander is echter in 2023 volgens WUR licht gestegen naar 75,3 kilo, tegenover 75,1 kilo in 2022. Nog steeds eet 95 procent van de Nederlanders vlees en is geen vegetariër of veganist. Dat er in veel huishoudens niet elke dag vlees op tafel komt, zal eerder te maken hebben met genoemde prijsstijgingen dan met de campagnes om ons plantaardiger te laten eten.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt. Op 3 februari 2025 verscheen zijn samen met Oswin Schneeweisz geschreven boek De Nederwolf bij Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Om ons plantaardiger te laten eten, tuigt het Rijk een miljoenen euro’s verslindende Nationale Eiwitstrategie op verscheen eerst op Wynia's Week.