Het is een buitengewoon boeiend genre. Want ga maar na: de krant is uiteraard in de eerste plaats een commercieel product, en dus gaat persgeschiedenis over eigendomsverhoudingen, directeuren, commissarissen en financiële beslommeringen. Dat is de institutionele kant van de zaak.

Maar persgeschiedenis gaat natuurlijk ook over journalisten, over hoe ze hun werk doen, over de problemen die ze daarbij ondervinden en over het reilen en zeilen op een redactie.

En dan is er nog de constant veranderende buitenwereld, want daar staan journalisten beroepshalve met hun neus bovenop en daar berichten ze over.

Dynamische wereld

Gerard Mulder, biograaf van de befaamde journalist H.M. van Randwijk en chroniqueur van onder meer Het Parool, bracht het in 1992 in het Historisch Nieuwsblad mooi onder woorden. Goede persgeschiedenis, zei hij, gaat eigenlijk ‘over alles’: over verdienmodellen van uitgevers, over de werkwijze en de belevingswereld van journalisten en over de tijd waarin ze leven.

Om vast te stellen hoe dynamisch de krantenwereld is, hoef je overigens geen pershistoricus te zijn. Ook als abonnee kom je vaak al een heel eind.

Decennialang waren we een verzuild land. Dat gold ook voor een groot deel van de Nederlandse pers. Veel kranten hadden rechtstreekse banden met politieke partijen.

Een paar voorbeelden: Lex Stempels combineerde in de jaren vijftig en zestig het hoofdredacteurschap van NRC met allerlei politieke activiteiten voor de VVD. Een stemadvies voor die partij was in NRC dan ook vaste prik. Carl Romme, fractievoorzitter van de katholieke KVP, was tot 1952 ook ‘staatkundig hoofdredacteur’ van de katholieke Volkskrant. Trouw had in de persoon van Sieuwert Bruins Slot een hoofdredacteur die tussen 1956 en 1963 tevens fractievoorzitter was van de gereformeerde ARP.

Veel Nederlandse journalisten, schreef Jan Blokker later, functioneerden ten tijde van de verzuiling niet zozeer als ‘luizen in de pels’, maar als ‘herdershonden’ voor de eigen kudde. Journalistieke mores als hoor en wederhoor, het scheiden van feiten en opinies en het vermijden van belangenverstrengeling waren ondergeschikt aan de ideologische en machtspolitieke belangen van de elites die de zuilen (en de verzuilde pers) bestuurden.

Toen de samenleving in de jaren zestig begon te ontzuilen, transformeerden ook onze dagbladen. De fusiekrant NRC Handelsblad verklaarde zich in 1970 in het eerste nummer ongebonden ‘aan enigerlei partij of factie’, ging onder hoofdredacteur André Spoor de nadruk leggen op kunst en buitenland en wist zich zo te verzekeren van de meeste snob-appeal. De Volkskrant brak met het Rijke Roomse Leven en werd een seculier progressief dagblad met veel studenten onder zijn lezers. Het gereformeerde karakter van Trouw werd stapje voor stapje ingeruild voor een hang naar linksige spiritualiteit en ‘zingeving’.

Politiek-culturele omwenteling

Net als in de Roaring Sixties voltrekt zich de laatste jaren in Nederland opnieuw een politiek-culturele omwenteling, nu in conservatieve richting. De symptomen zijn vooral bij verkiezingen duidelijk zichtbaar. Zo groeide het aantal Tweede Kamerzetels rechts van de VVD tussen 1998 en 2025 van 3 naar 51.

Hoe reageren onze ‘kwaliteitskranten’ NRC, de Volkskrant en Trouw op deze ontwikkeling? Bewegen ze wederom mee met de tijdgeest, zoals ze ook in de jaren zestig deden?

Nee, opmerkelijk genoeg gebeurt juist het omgekeerde. Vooral aan de politieke signatuur van de tegenwoordig voor kranten zo belangrijke columnisten is dat te zien.

In NRC, waar de conservatieve J.L. Heldring tussen 1960 en 2012 de toon zette met zijn rubriek Dezer dagen, komen geen rechtse columnisten meer aan het woord. Martin Bosma, Thierry Baudet en Hans Wiegel waren vijftien jaar geleden de laatsten – ze waren slechts kortstondig aan de krant verbonden. Eveneens saillant: in 2018 stopte NRC met het uitreiken van de jaarlijkse J.L. Heldringprijs.

De Volkskrant kende in de jaren negentig nog klassiek liberale columnisten van het kaliber Frits Bolkestein en Gerry van der List. Sinds Arthur van Amerongen (2021), Martin Sommer (2023) en Elma Drayer (2025) het veld ruimden, worden lezers met een voorkeur voor opinies rechts van Jesse Klaver nog slechts bediend door Jolande Withuis. Op Bluesky, het ‘beschaafde’ alternatief voor X, is ze inmiddels het doelwit van een lastercampagne. ‘Voor wie hecht aan vrije meningsuiting en publiek debat is het enthousiasme om mij te cancelen onrustbarend,’ schreef Withuis vorige week in haar column.

Politiek correcte kerkbanken

Trouw op zijn beurt kreeg in 1989 onder de titel Letter&Geest een zaterdagkatern dat onder leiding van de eerste chef, filosoof Jaffe Vink, een conservatieve toon aansloeg en ruim baan bood aan scribenten als Ayaan Hirsi Ali, Bart Jan Spruyt, Paul Cliteur, Leon de Winter, Afshin Ellian, Hans Jansen en Paul Frentrop. Ook de Britse psychiater Theodore Dalrymple en de Franse filosoof Alain Finkielkraut konden er hun ei kwijt. Het bleek meer dan de gemiddelde Trouw-redacteur kon verdragen. Vink vertrok in 2006 met een ‘regeling’, Letter&Geest raakte in verval en werd in 2020 opgeheven. Onlangs nam de krant, na 34 jaar, tevens afscheid van columnist Sylvain Ephimenco. In de politiek correcte kerkbanken van Trouw wordt sindsdien door niemand nog gevloekt, zelfs niet zachtjes.

Door steeds driester de veranderende tijdgeest te trotseren, zijn onze zogenoemde kwaliteitskranten in veel opzichten spookrijders geworden. En ook opnieuw, net als tijdens de verzuiling, ‘herdershonden’, maar dan nu voor een linkse kudde die gestaag krimpt.

Twee Belgische uitgevers – DPG en Mediahuis – trekken ondertussen aan vrijwel alle touwtjes. Er wordt door hun kranten – van de grote landelijke titels staat alleen Het Financieele Dagblad nog op eigen benen – op steeds grotere schaal kopij uitgewisseld en ook wordt er meer dan in het verleden door de eigenaren inhoudelijk gestuurd, met behulp van journalistieke directeuren. Eenvormigheid en politiek eenrichtingsverkeer zijn het logische gevolg.

De pershistorici die het over een paar decennia allemaal in kaart gaan brengen, zullen er hun handen vol aan hebben.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Spookrijders: de burgers worden steeds rechtser, maar onze ‘kwaliteitskranten’ steeds linkser. Hoe logisch is dat? verscheen eerst op Wynia's Week.

Linkse kwaliteitskrant steunt Albanese …

De persoon van Albanese leidt vooral tot polarisatie in Nederland. Links steunt kritiekloos Albanese, rechts valt haar zonder omwegen aan. Kennelijk is het onmogelijk geworden om het eens te worden over het waarheidsgehalte van de ‘feiten’ die Albanese over het Midden-Oostenconflict aanlevert. De historische vertekeningen van Albanese worden zelfs als zoete koek gegeten door een kwaliteitskrant als De Volkskrant. Voor iemand die al minstens 55 jaar abonnee van de krant is, is dat moeilijk te verteren.

Helemaal bont maakte journalist Rob Vreeken het op 24 februari jl. in de krant. Hij schreef toen dat een aantal landen om het aftreden van Francesca Albanese hadden gevraagd. De reden: een ‘lastercampagne’ van UN Watch. ‘UN Watch [is] een organisatie die regelmatig critici van Israël aan de schandpaal nagelt en het daarbij niet altijd even nauw neemt met de feiten’, zo schreef hij in zijn artikel. Albanese was volgens Vreeken dus één van die critici die UN Watch aan de schandpaal nagelt. Volgens Vreeken kennelijk ten onrechte. 

… en verzwijgt kritiek op Albanese

Vreeken vermeldde daarbij niet dat de VS onder president Joe Biden, bij monde van de vertegenwoordiger van de VS bij de mensenrechtenraad van de VN, al eerder om haar aftreden had gevraagd. Dat deden ook (18) leden van het Congres van de VS. Zelfs de vertegenwoordiger van Italië bij de VN, Maurizio Massari, vond dat de rapporten van Albanese niet langer geloofwaardig waren door haar partijdigheid. Deze critici van Albanese baseerden zich niet op UN Watch, maar op de uitlatingen van Albanese zelf. Ik heb overigens laten zien dat die uitlatingen van Albanese vaak geen feiten beschreven. Haar beschrijvingen zijn eerder voor meerderlei uitleg vatbaar.

Rob Vreeken laat de krantenlezer denken dat een door UN Watch verknipte video van een speech van Albanese de directe oorzaak was van de recente oproep aan de mensenrechtenraad van de VN om Albanese te ontslaan. Die oproep kwam van de Franse minister van buitenlandse zaken Jean-Noël Barrot. Zoals de in dit verband onverdachte nieuwsbron Al Jazeera meldde, had Barrot al in april 2025 de VN laten weten tegen de verlenging te zijn van haar aanstelling als rapporteur voor de Palestijnse gebieden. Barrot had het idee dat haar ‘vele tekortkomingen de geloofwaardigheid van VN-instituties zou verzwakken’. Vreeken noemde dit feit niet.

De krant: geweld van Israël is genocidaal

Ik begon me als abonnee  van De Volkskrant af te vragen of de redactie van de krant de stukken van Vreeken over Albanese niet beter naar de opiniepagina had kunnen verwijzen. Maar De Volkskrant heeft sinds november 2025 een ombudsvrouw. Daar kun je als lezer je klachten over de inhoud van de krant kwijt. De Ombudsvrouw begon haar functie als ombudsvrouw helaas – wat mij betreft – met een niet echt onpartijdige mededeling  over het Midden-Oostenconflict. Zij schreef over ‘het genocidale geweld in Gaza door Israël’. Dat liet zij wel volgen door de mededeling dat dat genocidale geweld ‘volgde op de terroristische aanval van Hamas op 7 oktober 2023’.

Waarom de acties van Israël genocidaal noemen, zonder enig bewijs, maar de aanval van Hamas niet? Overigens heb ik uit een betrouwbare bron begrepen dat er bij De Volkskrant een soort afspraak bestaat om het oorlogsgeweld dat Israël uitoefent altijd ‘genocidaal’ te noemen. Dat tekent de opvatting van de krant ten opzichte van het Midden-Oostenconflict: Israël is hoe dan ook schuldig. De beschuldiging van genocide is een zeer ernstige en moet daarom zorgvuldig worden onderbouwd. Die onderbouwing heb ik nog niet gezien. Dit alles gaf mij geen goed gevoel, maar ik besloot toch maar een klacht in te dienen bij de Ombudsvrouw.

Klacht ingediend bij de Ombudsvrouw

Die klacht was dus dat Vreeken een onvolledig en daarom misleidend stuk had geschreven over de kritiek op Albanese. Het leek mij een goede reden mijn beklag te doen bij de Ombudsvrouw van De Volkskrant. Ik deed dat op 26 februari 2026. Op 23 maart 2026 ontving ik een reactie, maar niet van de Ombudsvrouw. De journalist Rob Vreeken reageerde zelf op een tamelijk neerbuigende manier. Op 30 maart 2026 diende ik daarop een hernieuwde klacht in bij de Ombudsvrouw. Ik schreef haar:

‘Kortom, Vreeken gaat zeer selectief te werk bij zijn keuze van bronnen. Dat bevestigt mijn beeld dat hij in de krant geen objectief artikel geschreven heeft over Francesca Albanese, de VN-rapporteur voor de Palestijnse gebieden. Het lijkt mij gepast als u dat in uw rubriek aankaart en aangeeft dat voor een onafhankelijke en onpartijdige krant als De Volkskrant het geen pas geeft om een controversieel persoon als Francesca Albanese zo kritiekloos neer te zetten.’ (Bron: e-mail van Harrie Verbon aan de Ombudsvrouw van De Volkskrant d.d. 30 maart 2026.)

De Ombudsvrouw: kritiek op Albanese was niet relevant

Na enige e-mails heen en weer ontving ik op 20 april een finaal antwoord van de Ombudsvrouw. Zij vond het terecht dat Rob Vreeken alleen aandacht besteedde aan UN Watch. De ophef in februari jl. was immers ontstaan door die toespraak van Albanese die door UN Watch was verknipt. Door die verknipping leek het alsof Albanese Israël ‘de gemeenschappelijke vijand van de mensheid’ had genoemd. Dat kwam dan nog eens bovenop de ‘lastercampagne’ die UN Watch al tijden tegen Albanese aan het voeren was. De kritiek die op Albanese wellicht mogelijk was, was daarbij niet relevant.

Wat mij betreft is het toegestaan een artikel te wijden aan de stukken van UN Watch over Albanese. Het lijkt me echter in strijd met journalistieke codes om de lezer daarbij te doen geloven dat de ophef die in februari over Albanese ontstond helemaal aan de verknipte video en de zogenoemde lastercampagne van UN Watch was toe te schrijven. Er was al veel eerder ophef ontstaan door uitspraken van Albanese. Bovendien had de lezer dan meer informatie moeten krijgen over de verknipte video. In een PS bij deze post zal ik die video kort bespreken.

Kortom, uit haar antwoord blijkt dat de Ombudsvrouw van De Volkskrant de eigen journalisten niet (desnoods achteraf) corrigeert als zij een onvolledig en vertekend beeld geven van het Midden-Oostenconflict. In dit geval betrof het de zeer anti-Israel gezinde Francesca Albanese. Ik weet het natuurlijk niet zeker, maar ik vermoed dat dit het beleid van de hoofdredactie van De Volkskrant weerspiegelt. Uitlatingen ten nadele van Israël worden niet ontkend, ook niet als ze vertekend of geheel onjuist zijn.

PS: De verknipte video

De hierboven genoemde ‘verknipte video’ kwam uit de toespraak van Albanese bij een Al Jazeera-conferentie. De teksten van Albanese vragen meestal om tekstduiding. Zij verstaat namelijk de kunst vreselijke dingen te suggereren zonder het feitelijk ook te beweren. Het gaat om dit stuk tekst:

‘The fact that instead of stopping Israel, most of the world has armed, giving it political excuses, political sheltering, economic and financial support. This is a challenge. The fact that most of the media in the western world has been amplifying the pro-apartheid, the genocidal narrative is a challenge. And at the same time, here also lays the opportunity. Because if international law has been stabbed in the heart, it’s also true that never before the global community has seen the challenges that we all face. We who do not control large amounts of financial capitals, algorithms and weapons. We now see that we as a humanity have a common enemy.’

(Bron: x.com)

Wie nu precies die gemeenschappelijke vijand van de mensheid is, wordt hier niet uit duidelijk. Het kan ‘most of the world’ zijn, ‘most of the media’ of Israël. UN Watch heeft dit van de bovenstaande tekst overgenomen:

‘The fact that instead of stopping Israel, most of the world has armed, giving it political excuses, political sheltering, economic and financial support. We now see that we as a humanity have a common enemy.’

En inderdaad, de enig mogelijk conclusie is nu dat Israël de vijand van de mensheid is. Uit de volledige tekst van Albanese kun je die conclusie niet met zekerheid trekken. Wat bedoelde ze dan wel? Dit, zegt Albanese:

The common enemy of humanity is THE SYSTEM that has enabled the genocide in Palestine, including the financial capital that funds it, the algorithms that obscure it and the weapons that enable it.

(Bron: x.com)

Maar als dit is wat ze wilde zeggen, waarom zei ze dat dan niet? Mijn antwoord is: omdat zij altijd met een gespleten tong spreekt en schrijft. Ze wil voortdurend Israël zwart maken, maar schrijft het dan zo op dat ze het later altijd kan ontkennen. Daar zijn de door Vreeken genoemde factcheckers, 150 oud-diplomaten en 176 Franse kunstenaars ook ingetrapt.

Dit artikel verscheen op 24 april op het weblog van Harrie Verbon.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Volkskrant-journalist schrijft misleidend stuk over de kritiek op Francesca Albanese, maar wordt door Ombudsvrouw niet gecorrigeerd verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit één na laatste hoofdstuk (The Scouring of the Shire) is uit de filmversie weggelaten, al is het een van de mooiste anticlimaxen in de literatuur.

Deze herinnering aan dat lang geleden gelezen verhaal drong zich op toen vorige week zondag islamitische fanatici feestvierende joodse gezinnen in Australië onder schot namen en dat een aantal mensen in Amsterdam er diezelfde dag niet van weerhield met rookbommen en getier bezoekers te intimideren van een concert in het Amsterdamse Concertgebouw naar aanleiding van hetzelfde feest. En hen voor ‘kindermoordenaars’ uit te maken.

Hoe haal je het in je hoofd?

Stank dringt zich op

De nacht tevoren had zich al een onwelriekende geur verspreid rond de ingang van de Amsterdamse muziektempel. Geniepelingen bleken boterzuur te hebben gespoten. Eerder hadden ‘klimaatactivisten’ dat wapen al ingezet tegen winkeliers in Hoog Catharijne en in Nijmegen.

Mijn eerste herinnering aan boterzuur is het gebruik ervan in de smerige taart die de krakers Pauline van Tuyll van Serooskerken, Jelle Goezinnen en Margriet Goris op 13 maart 2002 in perscentrum Nieuwspoort in het gezicht van Pim Fortuyn duwden, twee maanden voordat hij in het Mediapark werd vermoord.

Het woord herinnering is inmiddels al twee keer gevallen. Dat is niet voor niets. ‘De strijd van de mens tegen de macht is de strijd van het geheugen tegen vergeten’, laat Milan Kundera aan het begin van zijn Het Boek van de Lach en de Vergetelheid een van zijn personages zeggen. En net als de moordende terroristen willen de boterzuurspuiters macht. Dat willen ze al een tijdje.

Bom bij bestuurderspartij

Mijn geheugen weet nog dat in het Utrechtse kantoor van Dwars, de jongerenorganisatie ‘gelieerd aan’ GroenLinks, in juli 2007 spullen werden gevonden voor het maken van bommen, inclusief een ontstekingsmechanisme. Bestuurder van die vereniging, die ook actief werd in de kraakbeweging, was toen ene Jesse Klaver. Twee jaar later zou hij voorzitter worden van vakbond CNV-jongeren waar hij ‘minder het accent wilde leggen op het christelijk karakter van het CNV’.

En deze maand verweet een columniste van de Volkskrant VVD-leider Yesilgöz dat ze ‘een keurig links-progressieve bestuurderspartij als GroenLinks-PvdA consequent als “extreem” blijft afschilderen’.

U vraagt, wij draaien

Ik zie een parallel met de geschiedenis van die krant, zoals op de eigen website beschreven: ‘In 1964 kreeg het dagblad steeds meer een progressief karakter en trok daardoor veel jonge lezers aan. De nieuwe toon van de krant werd door sommigen als negatief ervaren. Al snel kreeg De Volkskrant de bijnaam “De Azijnbode”. Een jaar later, op 25 september 1965, verdween de ondertitel “Katholiek dagblad voor Nederland” van het dagblad.’

En nu worden de activisten van vroeger daarin betiteld als keurige bestuurders.

De destijds nieuwe ‘toon’ van de Volkskrant heeft zich wijd door het Nederlandse medialandschap verbreid. Hele generaties weten niet beter. ‘De actualiteitenrubrieken maken “drie keer de Volkskrant”, zei Henk Hagoort in 2008 toen hij werd benoemd tot voorzitter van de Nederlandse Publieke Omroep. Heeft die nieuwe ‘toon’, die wat ranziger smaak van het nieuws, de samenleving veranderd?

Nieuws is bevestiging

De meeste mensen (maar niet de lezers van Wynia’s Week) consumeren nieuws zoals koeien gras. Ze willen geen originele gedachten, geen andere invalshoeken. Ze willen bevestiging. Ze willen dat hun verteld wordt wat ze al dachten.

Om in deze behoefte te voorzien halen de media nieuws uit verre landen. Zij richten zich niet op wat er in de gemeenteraad gebeurt en iedereen kan verifiëren. Met name Israël en de Verenigde Staten worden gebruikt om de typisch Nederlandse vooroordelen te spiegelen, maar de nieuwsconsument eet alles wat hij van verre krijgt voorgezet.

Niet lang nadat de azijn in Amsterdam de miswijn had vervangen schreef Kundera al: ‘Het bloedbad te Bangladesh verdrong al snel de herinnering aan de Russische invasie in Tsjechoslowakije; de moord op Allende verdronk de zorgen om Bangladesh, de oorlog in de Sinaï woestijn deed de mensen Allende vergeten, het bloedbad in Cambodja deed de mensen de Sinaï vergeten en zo voort en steeds verder tot iedereen uiteindelijk alles vergeten liet raken.’  

Er is in de wereld altijd iets te vinden wat ons beeld bevestigt. ‘Vandaag de dag snelt de geschiedenis met ferme stap vooruit. Een historische gebeurtenis, sprenkelt de volgende ochtend slechts nog even de dauw van het nieuws…. Dan is hij vergeten’, zegt Kundera. ‘In tijden dat de geschiedenis nog langzaam bewoog, waren er lange tussenpozen tussen schaarse gebeurtenissen die makkelijk in het geheugen werden opgeslagen.’

Die paar gebeurtenissen vormden het decor voor de avonturen in het persoonlijk leven. Met de opkomst van het beeld in onze cultuur werd die achtergrond echter de voorgrond. Het wereldtoneel levert ieder zijn eigen rol, de identiteit: het bepaalt bij welke lokale stam men zich aansluit.

Heethoofden zoeken onderwerpen om zich over op te winden

Op het Museumplein te Amsterdam banden de demonstranten eerst de kernbommen de wereld uit, vervolgens beëindigden ze de oorlog in Vietnam en zorgden ze dat geen zwarte Zuidafrikaan meer werd uitgeperst. Nu richten ze zich op een gebied waar religie altijd al een zaak van heethoofden was: ‘Toen de nieuwe bisschop in de stad aankwam, werd hij ontvangen door een laaiend enthousiaste menigte; zo enthousiast dat die dreigde de basiliek – met hem erbij – af te branden, als hij niet onmiddellijk de heilige liturgie voor hen celebreerde.’ Aldus een verslag uit augustus van het jaar 452, over gebeurtenissen in Maiouma, de havenstad van het destijds zeer christelijke Gaza.

Toentertijd was het grootste deel van Nederland nog zompig veen, waar de belangrijkste zorg van het handjevol inwoners was hoe de voeten droog te houden en de winter door te komen. Inmiddels is in deze delta nooit gebrek aan mensen die vanuit Amsterdam iedere plek op de wereld die hun aandacht heeft getrokken willen verbeteren. Dat kunnen we niet anders dan grootheidswaan noemen.

Grootheidswaan

Grootheidswaan is geen officiële stoornis. Het is een overdosis van een essentiële menselijke eigenschap. We vinden onszelf allemaal belangrijk. En een beetje narcisme geeft kleur aan het leven. Maar een teveel aan eigendunk is storend. Zo’n teveel kan uit frustratie ontstaan bij iemand die zichzelf eigenlijk minderwaardig, onbetekenend of onbelangrijk vindt, menen Freudianen. Die zien megalomanie als een verdedigingsmechanisme. De patiënt sublimeert zijn minderwaardigheidscomplex in het tegendeel ervan.

Met deze psychologische ‘redenering’ kunnen we het gedrag van mensen die op de dag van terreurmoorden in Australië in Amsterdam bij het Concertgebouw gaan staan schreeuwen niet verklaren. Wel kunnen we een specifieke vorm van grootheidswaanzin onderkennen bij deze druktemakers: een Messiascomplex, het geloof dat men geroepen is om anderen te redden.

Ongevraagde hulp aan zielige mensen ver weg

Mensen met dit syndroom gaan doorgaans geheel voorbij aan de eigenschappen, capaciteiten of autonomie van de individuen die ze willen helpen. Ze maken geen onderscheid tussen schurken en nette mensen. Ze zien een groep en springen daarvoor in de bres; ongevraagd maar niet onzichtbaar.

Mensen met een Messiascomplex ontlenen hun eigenwaarde niet aan hun inzet maar aan het tonen van die inzet. Nooit werken ze in de gaarkeukens van het Leger des Heils. Altijd verzamelen ze zich op publieke plekken zoals de Dam of het Museumplein.

Dan komen ze in het nieuws. Daar worden hun wanen het volk voorgeschoteld op dezelfde manier als de gedragsbeïnvloeding die wij reclame noemen. Gedragsbeïnvloeding die nu ongeveer een eeuw op grote schaal bestaat en blijkbaar werkt, want die is tot een gigantische bedrijfstak uitgegroeid.

Met de gevleugelde woorden ‘Ik heb de bewegende beelden gezien’ verklaarde Sylvana Simons in 2016 een van haar misvattingen. Andere bewegende beelden doen in dit land terroristjes hun flesjes met boterzuur vullen. En ik zie geen van de Haagse hobbits dit kleine kwaad stoppen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht De vieze smaak van waanzin verspreidt zich door het land van azijnbodes en boterzuur verscheen eerst op Wynia's Week.

Migratiemagneet Nederland begint met een hoofdstuk over taboe. Dat is geen toeval. Het boek gaat over immigratie en over de integratie van immigranten en hun kinderen. Allerlei heikele thema’s als verzorgingsstaat, cultuurverschillen en de (on)mogelijkheid van gelijke onderwijsuitkomsten worden bij de horens gevat. Die thema’s worden zo toegankelijk mogelijk beschreven, op basis van de beschikbare feiten en cijfers. De kortste omschrijving van het boek is wellicht ‘migratietaboes waaraan je kunt rekenen’.

Gevaarlijke kennis

De lens waardoor in Migratiemagneet Nederland naar de werkelijkheid wordt gekeken zijn de fiscale kosten en baten van immigratie. Die blijken namelijk samen te hangen met elke denkbare maatstaf voor integratie: uitkeringen, belasting, inkomen, zorg, jeugd, onderwijs, criminaliteit, noem maar op.

De kosten en baten van immigratie zijn op zichzelf een taboe. Dat is één van de bevindingen van het proefschrift dat ik schreef over dit onderwerp. Het is ‘gevaarlijke kennis’ waartegen de ‘gewone man’ beschermd moet worden door de weldenkende klasse van hoger opgeleiden.

Gevaarlijke kennis, die de gewone man aan zou kunnen zetten tot ‘verkeerd stemgedrag’ en zo ‘extreemrechts in de kaart zou kunnen spelen’. Gevaarlijke kennis, die zou kunnen leiden tot ‘blaming the victim’, waarbij immigranten ‘de schuld krijgen’ van woningnood of hervormingen van de verzorgingsstaat. Gevaarlijke kennis, die een streep zou kunnen zetten door het streven naar ‘gelijke uitkomsten’ als vervanger van ‘gelijke kansen’.

Gevaarlijke kennis, kortom, die te vuur en te zwaard bestreden moet worden. In Migratiemagneet Nederland worden al die normatieve argumenten ontzenuwd, maar dat neemt niet weg dat dit soort argumenten voor velen nog springlevend zijn.

Een taboe kan onzichtbaar zijn voor degenen die het hebben verinnerlijkt. Een taboe wordt zichtbaar voor en door degenen die het overtreden. En ook voelbaar, want overtreding wordt sociaal bestraft.

Dit alles wist ik voor publicatie van Migratiemagneet Nederland. Dus ik was niet verbaasd over hetgeen mij na publicatie ten deel viel. Maar de dingen die de afgelopen twee weken gebeurden, zijn deels wel verrassend, soms zelfs verbijsterend.   

Het begon eigenlijk heel rustig. Ik mocht het boek aankondigen bij Rick Nieman van WNL op Zondag en – op de dag van de publicatie – bij Goedemorgen Nederland. Er verscheen een artikel in de Telegraaf, een opname bij Wynia’s Week TV en een podcast met Wierd Duk. Daarnaast een prachtig interview met Nathalie Huigsloot in het nummer van HP/De Tijd dat nu in de schappen ligt.

De Volkskrant

En er verscheen een interview in de Volkskrant.

Op dat interview door Remco Meijer kreeg ik uit mijn omgeving veel positieve reacties: ‘Goed stuk in de Volkskrant’, ‘Mooi interview’, …

Maar het migratie-kritische verhaal dat ik in dat interview te berde breng, raakte bij de Volkskrant kennelijk een open zenuw. Het leek alsof het interview met mij de pagina’s van de Volkskrant had bezoedeld. Lezersbrieven stroomden binnen. Het was een schande.

Die schande moest worden uitgewist.

Er volgde een reinigingsritueel. Er verscheen een ad-hominem-column van Sander Schimmelpenninck, bekend van het veelvuldig gebruik van de kwalificatie ‘domrechts’ en andere ‘diepe’ analyses. In een andere column werd de stijlfiguur ‘medemenselijk gevoel tegenover kille cijfers’ opgevoerd.

Verdachtmakingen

Ook de wetenschap kwam eraan te pas, bij monde van Hein de Haas & Leo Lucassen. Dat laatste schoonmaakmiddel bleek overigens wat al te agressief en richtte nevenschade aan. Voor de hoogleraren zelf, maar ook voor de Volkskrant, een punt waar ik dadelijk op terugkom.

Het stuk van De Haas & Lucassen heeft twee hoofdcomponenten: verdachtmakingen en ‘feitelijke beweringen’ die mijn al te sombere migratiekritiek zouden weerleggen. Laten we beginnen met de verdachtmakingen. Die zijn niet mals:

‘Migranten krijgen overal de schuld van. Maar kijk eens goed naar de cijfers.’

‘Stop met politieke stemmingmakerij en selectief shoppen in de feiten.’

‘Omdat Van de Beek pretendeert mythen door te prikken, is het nuttig het feitelijke gehalte van een aantal van zijn uitspraken te toetsen.’

‘Van de Beeks eenzijdig sombere visie wordt dus niet gesteund door de feiten die hij zelf beweert zo belangrijk te vinden. En daarmee scheert hij hele bevolkingsgroepen over één kam en voedt hij een politieke stemmingmakerij, die de schuld voor een hele reeks problemen in Nederland – van criminaliteit tot de wooncrisis – inmiddels eenzijdig legt bij immigratie.’

Om misverstanden te voorkomen: Migratiemagneet Nederland is een heel feitelijk boek, gebaseerd op massa’s gegevens van het CBS, het SCP, het CPB en andere overheidsinstituten. Het is ook een heel genuanceerd boek, omdat het een gedetailleerde beschrijving geeft van uiteenlopende herkomstgroepen en migratiemotieven die qua integratie een heel uiteenlopend beeld vertonen, van heel gunstig tot heel ongunstig. En in de analyses van wat er goed of juist niet goed gaat, richt ik hooguit mijn pijlen op de beleidsmakers en niet op de immigranten zelf.

Dan de ‘feitelijke beweringen’ van De Haas & Lucassen. Die blijken stuk voor stuk onjuist te zijn. Een paar keer wordt mijn ongelijk ‘bewezen’ met beweringen die ik zelf al doe in Migratiemagneet Nederland. Ook alle cijfermatige beweringen bevatten redeneer- en rekenfouten en bevestigen vaak onbedoeld mijn gelijk op de punten die De Haas & Lucassen willen weerleggen. Hun kennis van migratie in Nederland vertoont onwaarschijnlijk grote hiaten. Zelfs basiskennis ontbreekt.

De Volkskrant plaatste toch maar niet

Na verwijdering van alle onjuiste inhoudelijke beweringen, resten alleen de ongefundeerde verdachtmakingen.

Wat alles nog erger maakte is de handelwijze van de Volkskrant. Ik wilde één en ander rechtzetten en drong aan op een opiniestuk. Uit de burelen van de Volkskrant bereikten mij berichten dat Pieter Klok instemde met een opiniestuk van ongeveer 800 woorden. De teneur zou moeten zijn dat zowel De Haas & Lucassen als ik naar de cijfers kijken en toch tot andere conclusies komen. Dat is natuurlijk niet waar want De Haas & Lucassen komen tot andere conclusies door verkeerd brongebruik en redeneer- en rekenfouten.

Om een lang verhaal kort te maken: de Volkskrant plaatste mijn repliek bij nader inzien toch niet. Het was te cijfermatig en ik had – inmiddels wantrouwig – eisen gesteld over instemming voor elke wijziging. Gelukkig bood GeenStijl aan om het wel te plaatsen.

Verbijsterende onthulling

Volkskrant volstond met een piepkleine en onvolledige rectificatie, weggemoffeld in een hoekje onderaan pagina 9. Een rectificatie die zelf ook weer een fout bevatte.

Verder verscheen er een zalvend en toedekkend stuk van data-analist Xander van Uffelen van de Volkskrant, geheel volgens de eerder aangegeven lijn van hoofdredacteur Pieter Klok: zelfde data, andere conclusies.

Van Uffelen deed op X ook een verbijsterende onthulling: ‘Rectificatie: De foute passage in betoog @Leolucassen en Hein de Haas over 45 procent is op suggestie van de eindredactie en met instemming van de auteurs in het stuk opgenomen.’

Ongekend in krantenland: een opinieredactie die optrekt met twee hoogleraren om een opinieartikel vol verdachtmakingen en foute cijfers te schrijven, met de kennelijke bedoeling om ongefundeerd iemands reputatie – in dit geval mijn reputatie – te beschadigen.

Ook op andere fronten gebeurde het nodige. Ik was uitgenodigd in het tv-programma Bar Laat bij Jeroen Pauw. Het zorgvuldig door de redactie voorbereide gesprek zou gaan over Migratiemagneet Nederland. Wellicht niet geheel toevallig zat PvdA-migratiewoordvoerder Kati Piri tegenover mij.

Mijn uitspraak dat de helft tot driekwart van de asielmigranten die sinds 2005 naar Nederland kwamen op enig moment een uitkering ontvangt (Figuur 23 in het boek), leidde tot ontkennend nee-schudden van mevrouw Piri. De enige onderbouwing bestond uit een autoriteitsargument: ze had in 11 jaar woordvoerderschap veel rapporten gelezen en deskundigen gesproken. Ik daagde haar uit haar weerlegging de volgende dag even op Twitter te zetten. Tot op heden mocht ik niets ontvangen.

De totale feitenresistentie van mevrouw Piri werd na afloop van de uitzending bevestigd. Ik stapte op haar af en bood haar mijn boek aan, in de – achteraf ijdele – hoop tot een meer op feiten gebaseerde dialoog te komen. Al snel kwam het gesprek op het opleidingsniveau van Syrische asielzoekers. Mevrouw Piri verkeerde in de veronderstelling dat die hoogopgeleid zouden zijn. Toen ik vertelde dat dit geenszins het geval is, volgde een stellig: ‘dat geloof ik niet’. Kennelijk had ze tijdens 11 jaar rapporten lezen, net dat ene SCP-rapport gemist waarin de mythe van de artsen, advocaten, apothekers en architecten uit Aleppo wordt ontzenuwd.

Peter Hein van Mulligen

Ook vlak voor de Bar Laat-uitzending gebeurde er iets interessants. Peter Hein van Mulligen – hoofdeconoom en zelfbenoemd ‘gezicht’ van het CBS – twitterde: ‘Beste journalisten en andere twitteraars, zullen we cherrypickende charlatans niet meer opvoeren als experts?’ Dat sloeg overduidelijk op mijn persoon. In een andere tweet stelde deze overheidsdienaar over mij dat ik geen wetenschapper ben, maar ‘iemand met de premisse dat migratie slecht is en daar cijfers bij zoekt’.

En dit incident stond niet op zichzelf. Maaike van Charante beschrijft soortgelijk gedrag van verschillende CBS’ers en vraagt zich af wat dat doet met het imago van het CBS:

‘Maar wat gebeurt er met het vertrouwen van Nederlanders in die objectiviteit als zij zien dat CBS-medewerkers openlijk partij kiezen in het publieke debat? Als zij zien dat deze medewerkers ideologie verkiezen boven feiten? En dat zelfs doen door wetenschappers die hen niet aanstaan uit te maken voor rotte vis?’

Kennelijk werd de druk vanwege dreigende imagoschade van het CBS te groot, want op 29 oktober moest Peter Hein van Mulligen publiekelijk door het stof.  Op X nam hij met de volgende woorden afstand van de gewraakte ‘charlatan’-uitspraak:

‘Vorige week heb ik hier een bericht gedeeld waarin ik een oordeel uitsprak over een onderzoeker die CBS-data heeft gebruikt. Zo’n oordeel hoort niet bij mijn functie en de bewoording was ongepast. Ik heb het bericht daarom verwijderd.’

Hans Siebers

Inmiddels was het kwaad al geschied. Sommigen grepen de uitspraken van Peter Hein van Mulligen aan als legitimatie van wel heel extreme uitlatingen. Universitair hoofddocent en auteur bij GroenLinksblad De Helling Hans Siebers schreef op LinkedIn:

‘Mensen die integer hun werk doen moeten beschermd worden tegen terreur van lieden als Jan van de Beek. Rechtgeaarde mensen als de baas van het CBS hebben gelukkig de moed om op te staan tegen terreur. Het is tijd voor verzet tegen de golf van fascisme die ons land overspoelt.’

De combinatie van de woorden ‘terreur’, ‘verzet’ en ‘fascisme’ wekken de indruk van een verkapte oproep tot geweld. Inmiddels heeft Siebers mede door interventie van de Universiteit Tilburg – waarvoor dank – enkele berichten verwijderd en aangepast.

Hoe is dit alles te duiden?

Opvallend is dat de felste reacties kwamen op mijn Volkskrantinterview en mijn optreden bij het BNN/VARA-programma Bar Laat. Kennelijk werd juist mijn optreden in deze twee als linksgeoriënteerd bekendstaande media als bedreiging gezien.

In een interview in de Telegraaf naar aanleiding van zijn boek De nieuwe standenstaat noemt voormalig Volkskrantcolumnist Martin Sommer de ‘kwestie-Van de Beek’ als illustratie van ‘een nieuwe aristocratie, die de waarheid in pacht meent te hebben [en] de onder hen gestelden – mensen met ’foute’ opvattingen – bestraffend toespreekt’:

‘Zij zijn de hoger opgeleiden, die zeggen zich te baseren op objectieve wetenschap. Dan heb je toch automatisch gelijk? … Er heeft nu een hoogoplopende discussie plaats rond asiel en migratie. Daaruit blijkt dat degenen die roepen dat zij beschikken over de júiste cijfers en de júiste wetenschap vooral een moreel standpunt uitdragen. … Van de Beek pelt al die argumenten af en wat blijkt: zijn tegenstanders claimen een wetenschappelijk gelijk, maar hun cijfers kloppen niet en zij gingen zelf onderuit. Zij vertegenwoordigen niet de feiten, maar een moreel universum.’

De krant vervolgt:

‘Sommer ziet de “kwestie-Van de Beek” als een mogelijk kantelpunt. “De reputatie van zijn tegenstanders ligt aan diggelen nu hun hoogmoedige moraal genadeloos is blootgelegd. Ja, verzet tegen de aristocratie brengt grote risico’s met zich mee, maar kijk wat er allemaal gebeurt.”’

De geest is uit de fles

Het is nog te vroeg om te beoordelen of de ‘kwestie-Van de Beek’ werkelijk een kantelpunt vormt. Het establishment – de nieuwe aristocratie in de woorden van Sommer – geeft zich uiteraard niet zonder slag of stoot gewonnen. Maar wel lijkt De weerstand tegen Migratiemagneet Nederland onderdeel te zijn van een achterhoedegevecht. Uit recente peilingen blijkt bijvoorbeeld dat niet alleen het overgrote deel van de rechtse kiezers, maar inmiddels ook een fors deel van de linkse kiezers kritisch is op immigratie en asiel. De geest is uit de fles.

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat. Zijn nieuwe boek Migratiemagneet Nederland is op 18 oktober verschenen bij uitgeverij Blauwburgwal. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De weerstand tegen Migratiemagneet Nederland is onderdeel van een achterhoedegevecht verscheen eerst op Wynia's Week.