Na 1945 was dat totaal anders. Leve de vrijhandel. Eerst mondjesmaat, maar op volle toeren na de oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (nu de EU) in 1957. Vrijhandel, arbeidsmigratie (gastarbeiders) en de onbelemmerde toegang van buitenlandse investeerders in Nederland, werd de politieke norm. Geen politieke beletsels voor buitenlandse overnames. Zo kwamen elektriciteitsproductiebedrijven, ABN Amro, media, staalbedrijf Hoogovens en de Hema, tijdelijk of definitief in handen van buitenlandse eigenaren.

Politieke kloof

Maar de liberale investeringspolitiek wordt stukje bij beetje ondermijnd en ongedaan gemaakt. Eerst vanuit Brussel, waar de grote, van oudsher protectionistischer landen als Frankrijk een Europe First-politiek voorstaan. Nu ook van binnenuit, vanuit de Tweede Kamer.

Er tekent zich een kloof af. Aan de ene kant de traditionele vrijheid-blijheid-politiek van het kabinet en ministeries, zoals Economische Zaken en Financiën. Daartegenover staan de Nederland-op-één en Europe First-aanhangers. In de Tweede Kamer vormen zij inmiddels een ruime meerderheid tegenover het minderheidskabinet-Jetten.

De splijtzwam is de voorgenomen verkoop van het in Nederland gevestigde bedrijf Solvinity aan het Amerikaanse Kyndryl. Aan de fantasienamen kunt u wel afleiden dat het hier om ongrijpbare ict-dienstverlening gaat. Solvinity doet onder meer het technisch beheer voor het ministerie van Binnenlandse Zaken van DigiD en MijnOverheid. Solvinity is in handen van een Engelse investeringsmaatschappij, dus volbloed Nederlands is men niet.

Staatsveiligheid

De regering laat de overname beoordelen door het Bureau Toetsing Investeringen, een afdeling van het ministerie van Economische Zaken. De relevante wet is de Telecomwet. Is de overname door Kyndryl een gevaar voor de Nederlandse staatsveiligheid?

Als het Bureau Toetsing zijn ei heeft gelegd moet minister Heleen Herbert (CDA) van Economische Zaken de knoop doorhakken. Feitelijk beslist het kabinet.

Volop strijd

De voorgenomen verkoop is inzet van uitzonderlijke ambtelijke en politieke strijd. De topambtenaar die over privacy gaat op het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft zich publiekelijk gekeerd tegen de transactie. Volgens deze Pieter van Oordt werkt het ministerie toe naar een overname, terwijl het landsbelang zich daar juist tegen verzet.

De Tweede Kamer organiseerde al een hoorzitting. Vorige week diende een kort geding van drie burgers. Mogelijk deze dinsdag neemt de Kamer een petitie tegen de overname in ontvangst met al bijna 200.000 handtekeningen. Verder is er een nieuwe organisatie, stichting The Firewall, die zich in woord, geschrift én in de rechtszaal wil verzetten tegen de hegemonie van ‘Big Tech’.

Wispelturige president

De Tweede Kamer vreest de mogelijke gevolgen van Kyndryl als eigenaar. De gegevens van miljoenen burgers en hun correspondentie met de overheid en met andere organisaties komen onder de hoede van een Amerikaans bedrijf. Een Amerikaanse bedrijf dat zich dient te houden aan de Amerikaanse wetgeving én aan opdrachten van de Amerikaanse regering, inclusief de wispelturige president.

Twee maanden geleden nam de Tweede Kamer in overgrote meerderheid een motie aan die de regering verzoekt ‘te bevorderen dat Nederland structureel zeggenschap houdt over vitale overheidsdata en de bijbehorende infrastructuur’. Alleen JA21 stemde tegen.

Wat nu kabinet-Jetten?

Amerikaanse bril

Het is verleidelijk om de (toets van de) overname door Amerikaanse bril te bekijken.

Veel mensen denken dat de Verenigde Staten een liberaal economisch land zijn. Dat is niet altijd zo. De Amerikanen toetsen al decennia buitenlandse overnames van Amerikaanse bedrijven op gevolgen voor nationale veiligheid. En verbieden sommige gewoon. Hun regels zijn strenger geworden onder invloed van de wedijver met China. Ook Nederlandse bedrijven, zoals Philips en chipmachinefabrikant ASML, hebben daarmee te maken gehad. Net als in Nederland doen ambtenaren het voorwerk, de president beslist.

Rode vlaggen

Hoe de Amerikanen in deze zaak zouden beslissen is natuurlijk speculatie. Maar er zijn genoeg rode vlaggen. Kyndryl verving eerder dit jaar twee van zijn financiële topmensen alsmede zijn hoofdjurist. In het kasbeheer was het bedrijf gestuit op ernstige tekortkomingen. De Amerikaanse beurswaakhond onderzoekt de zaak. Naar aanleiding daarvan is de beurskoers gehalveerd.

Bij de overname gaat het om de meest gevoelige data van Nederlandse burgers. Één rode vlag is genoeg. Bij twijfel niet inhalen.

Kan Nederland zijn databeheer binnen zijn grenzen houden, desnoods via een overheidsinvestering? Er zijn meerdere precedenten van nationaal ingrijpen, met name bij klimaatpolitiek. Op verzoek van de overheid steunde het staatsinvesteringsfonds InvestNL bijvoorbeeld bioplasticfabriek Avantium en de uitbreiding van SIF, dat funderingen maakt voor windmolens op zee.

Durft Nederland?

De vraag is of de Nederlandse regering zijn bevoegdheid om een controversiële overname te blokkeren ook durft uit te oefenen. Filosoferen over Nederlandse en Europese zelfstandigheid tegenover China en de Verenigde Staten kost niks. Iets doen is wat anders. Dat vereist een politieke beslissing.

De ingreep vorig jaar door toenmalig demissionair minister Vincent Karremans (Economische zaken, VVD) in de Nederlandse holding van de Chinese chipfabrikant Nexperia laat zien wat er kan gebeuren. De Chinese overheid was woest.

Rob Jetten (D66) voerde campagne met een Nederlandse vlag achter zich. Hij moet kleur bekennen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Blokkeert het kabinet de Amerikaanse overname van DigiD? Rob Jetten (die van de Nederlandse vlag-verkiezingscampagne) moet kleur bekennen verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat past in een feitenresistent wereldbeeld waarin eigenlijk alle handel en economische activiteit tussen het Westen en de Global South Slecht is (behalve migratie, maar dat terzijde). Dan geldt: handel = uitbuiting. Dat sentiment leeft veel breder in het Europese bewustzijn dan alleen bij deuglinks (in Nederland: D66 en PRO). Ook een middenpartij als het CDA gaat gebukt onder schuldgevoel over de Westerse uitbuiting van de Global South, en zelfs bij de VVD zou je niet iedereen de kost willen geven die daar stiekem een schuldig geweten over heeft. Dat schuldgevoel geldt met terugwerkende kracht tot eeuwen geleden, want het koloniale tijdperk, dat was pas echt gewetenloze uitbuiting van de Global South door het Westen.

Zonder kunstmest honger in Afrika

Nu de Straat van Hormuz grotendeels dicht is door de aanval van de VS en Israël op Iran, zien we hoe de wereld er van opknapt als internationale handelsstromen belemmerd worden: de prijs van onder meer kunstmest schiet omhoog. Degenen die van onze intensieve landbouw af willen beschouwen dat waarschijnlijk als een zegen, want die is daar van afhankelijk, maar de consequentie kan heel goed hongersnood in Afrika zijn.

Want het Westen zou volgens een brede consensus dan wel bezig zijn zich te verrijken aan de grondstoffen uit Afrika, maar zonder import van betaalbare kunstmest kan Afrika de eigen bevolking niet eens voeden. In Afrika zijn ze ervaringsdeskundige op het gebied van lokale, grondgebonden gemeenschappen: het is een garantie voor schrijnende armoede en ondervoeding.

Over de waan dat het Westen al eeuwen de rest van de wereld uitbuit en daar zijn welvaart aan te danken heeft, zijn op deze plek eerder columns verschenen, zowel van mij als anderen. Deze uitbuitingsmantra is tot in alle haarvaten van onze cultuur doorgedrongen: lesmateriaal in het onderwijs, teksten bij historische tentoonstellingen in musea, partijprogramma’s, preken in kerken, rapporten van NGO’s, ze zitten er allemaal vol mee. Vaak valt dat niet eens op, omdat het wordt op- en afgevoerd in bijzinnen, als een vanzelfsprekende waarheid die geen discussie behoeft.

In mijn boek Weg met Ons! ga ik uitgebreid op die waan in. Een van de profeten van die waan is Jason Hickel, een prominente westerse zelfhater die verzon dat alle handel tussen het Westen en de Global South labour appropriation is, ‘arbeidstoeëigening’. Wat wij laten maken in China en importeren, stelen we eigenlijk van China, dat is zijn idee, en zo komt hij op een slordige tien biljoen (10.000.000.000.000) euro per jaar die het Westen zich ’toeëigent’ uit de Global South.

Effecten van internationale handel

In Weg met Ons! toon ik in algemene zin aan wat een nonsens dat is, maar het was me bij het schrijven van dat boek ontgaan, dat er al een serieuze wetenschappelijke publicatie over de kosten en baten van internationale handel bestond. James Feyer en drie andere economen publiceerden in 2023 als eersten zo’n mondiale kosten-baten analyse.

Zij stopten allerlei historische effecten van internationale handel op het BBP van landen of regio’s in een statistisch model. Zo leverde de plotselinge blokkering van het Suez-kanaal door de Zesdaagse Oorlog in 1967 een soort natuurlijk experiment op met het belemmeren van handelsstromen.

Vrijhandel en globalisatie brengen inderdaad ook kosten met zich mee: goedkope import kan banen kosten in het land zelf, maar de opbrengsten voor datzelfde land kunnen ook groot zijn. Zoals bovengenoemd voorbeeld van de kunstmest laat zien, is import vaak ook een aanjager van efficiëntere productie en innovatie, met alle evidente voordelen voor land en bevolking.

Ondergesneeuwde basiswaarheid

Lezer, doe een gok: hoe schat u de kosten-baten verhouding van vrijhandel in? Houdt dat mekaar ongeveer in evenwicht, 1:1? Of mogen we toch wel wat optimistischer zijn, met baten die twee keer zo hoog zijn als de kosten, dus 2:1?

U zit niet eens in de buurt: bij Freyer c.s. rolt uit hun model dat de verhouding voor rijke landen 5:1 is, voor midden-inkomen landen 50:1 en voor de armere landen 100:1. Dus handel tussen het Westen en de Global South is voor beide partijen voordelig, maar voor de armere partij nog veel voordeliger dan voor de rijke. Voor de economie van een arm land in de Global South, zijn de voordelen van handel met het Westen honderd keer zo groot als de nadelen.

Freyer noemt deze kosten-baten verhouding verbazingwekkend hoog, maar stelt ook dat hun schatting heel conservatief is, dus in werkelijkheid is de situatie waarschijnlijk nog gunstiger. Dat handel voordelig is voor beide partijen, is al sinds de 19de-eeuwse econoom David Ricardo een basiswaarheid, maar die is gaandeweg ondergesneeuwd onder alle propaganda tegen de globalisering, ofwel het waanidee dat het Westen de Global South leegrooft, waardoor wij rijk en zij arm blijven.

‘Doorwerking’

Maar ons koloniale verleden, dat is toch zeker een schande en iets wat nu nog steeds doorwerkt in al die zielige landen die hun zaakjes maar niet op orde krijgen? Naar die fameuze ‘doorwerking’, die falende overheden in Afrika een eeuwige aflaat geeft voor wanbestuur, armoede, corruptie en mensenrechtenschendingen, is ook serieus onderzoek gedaan.

En wat blijkt: die doorwerking bestaat, en is positief. Hoe langer een land gekoloniseerd is geweest en hoe meer Europeanen er in de koloniale periode gewoond hebben, hoe meer economisch profijt het desbetreffende land er nu nog steeds van heeft. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een Working Paper van het National Bureau of Economic Research in de VS, dat in 2012 een grote database aanlegde van de economische aspecten van de Westerse kolonisering.

De afbeelding hieronder illustreert dat:

Herhaling experiment

Een paar columns en boeken (niet alleen van mij, maar ook van bijvoorbeeld Maarten Boudry en Douglas Murray) die zich verzetten tegen dit narratief van het Slechte en Schuldige Westen, zullen de vloed aan anti-globalistische propaganda en Westerse zelfhaat niet meteen indammen, zo valt te vrezen.

Ondertussen is een herhaling gaande van bovengenoemd natuurlijk experiment met de sluiting van het Suez-kanaal, doordat de straat van Hormuz nog maanden geheel of gedeeltelijk gesloten zal blijven. Dan gaan we weer eens zien, hoe slecht vrijhandel van het Westen met de Global South is voor de wereld.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Arme landen profiteren enorm van internationale handel. En de doorwerking van het koloniale verleden is juist gunstig. verscheen eerst op Wynia's Week.

Totdat hij bijna de helft van de aandelen in de Mexicaanse dochter tegen een schappelijk prijsje verkocht aan een lokale ondernemer. Dat betekende een klein boekverlies, maar toen waren er geen  ‘environmental issues’ meer. De fabriek kon blijven exporteren.

Hahaha. De andere disgenoten knikten instemmend. Dat is de praktijk. Zo werkt de wereld.  

Een theorie uit 1786

Daarnaast bestaan er theorieën. Zoals de theorie dat vrijhandel goed is voor iedereen. Deze theorie is geformuleerd door David Ricardo, die als 11-jarige jongen door zijn vader vanuit Londen naar Nederland werd gestuurd om hier de taal te leren en drie jaar later in 1786 aan het werk ging als handelaar in effecten op de Londense beurs.

Hij zou geïnspireerd raken door het boek van Adam Smith ‘The Wealth of Nations’, dat ook nog een band met Nederland heeft. Smith droeg de vierde editie van zijn meesterwerk – in 1786 – namelijk op aan Henry Hope, een in Amsterdam werkzame bankier, die zo rijk was geworden door het verkopen van staatsleningen dat hij aan de rand van Haarlem in datzelfde jaar 1786 een prachtig landhuis liet bouwen. Dat landhuis is nu de ruim bemeten zetel van de Provinciale Staten van Noord-Holland. Zo werkt de wereld.

De ‘wet van Ricardo’ sloot destijds goed aan bij de belangen van Britse industriëlen. In Engeland begon eind 18^de eeuw de industriële revolutie en men wilde zijn producten in de hele wereld verkopen. De theorie werkt echter niet. Dat wist Ricardo zelf ook. Zijn redenering over de voordelen van vrijhandel ging alleen op als er geen vrij verkeer van kapitaal zou bestaan én geen arbeidsmigratie. En in de echte wereld bestaan die wel. Ook spelen er andere factoren. Zoals in Mexico. Daarom is in de echte wereld vrijhandel niet goed voor iedereen.

Het is in deze tijden waarin iedereen meent te weten dat importheffingen ons allemaal armer zouden maken, goed te bedenken dat de Europese Unie er juist is gekomen om vrijhandel tegen te gaan.

Europa, Philips en vrijhandel

Vijftig jaar geleden maakte Toyota betere en goedkopere auto’s dan Fiat of Peugeot. Sony maakte beterere en goedkopere elektronische apparatuur dan Philips. En Procter & Gamble kon op basis van zijn enorme Amerikaanse thuismarkt in Europa wasmiddelen goedkoper aanbieden dan Unilever.

Europa leed aan Eurosclerosis. Niks lukte hier meer. Philips maakte zulke zware tijden door dat de eigenaren in 1982 voor het eerst iemand die geen lid van de familie Philips was tot ‘president’ van het concern benoemden. Ook in tegenstelling tot zijn voorgangers trad Wisse Dekker regelmatig op in de media, waarbij hij niet moe werd te wijzen op het Japanse gevaar.

Samen met Pehr Gyllenhammar, destijds de baas van Volvo, en  Umberto Agnelli, de eigenaar van Fiat, richtte Dekker in 1983 de European Round Table of Industrialists (ERT) op. Deze lobbygroep wilde bereiken dat er in Europa één grote vrije interne markt zou komen, net zoals in de Verenigde Staten, en dat die ‘eigen’ markt dan met importheffingen zou worden afgeschermd van Japanse en Amerikaanse concurrentie. Dat lukte wonderwel.

Grote bedrijven stuurden Europese eenwording

In november 1984 presenteerde Wisse Dekker in Brussel het plan ‘Europe 1990: An Agenda for Action’. In januari 1985 presenteerde de net benoemde Europese Commissie onder leiding van Jacques Delors dit plan aan het Europese Parlement. In juni 1985 had de Europese Commissie zijn notitie ‘Completing the Single Market’ gereed en in februari 1986 tekenden de twaalf toenmalige lidstaten de Europese Akte, die op 1 juli 1987 in werking trad. Dat verdrag zou de wetten van de lidstaten verder harmoniseren en de barrières tussen lidstaten op het gebied van handel en het vrije verkeer van personen opheffen. Unilever ging intussen in de aanval en nam in 1987 het Amerikaanse Chesebrough-Pond’s over.

Eind 1989, na de val van de Berlijnse muur, lieten de aandelenmarkten nog zien dat beleggers toekomstige winsten niet in Europa verwachtten. De beurswaarde van alle Japanse aandelen bedroeg toen 45% van het wereldwijde totaal. De Amerikaanse aandelenmarkt stond toen op de tweede plaats met 33% en het Verenigd Koninkrijk op plaats drie met 9%. Europa telde niet mee.

Toen kwam de EU tot stand. Op basis van de Europese Akte van 1987 werd het Verdrag betreffende de Europese Unie op 7 februari 1992 in Maastricht ondertekend. De twaalf lidstaten toverden de Europese Gemeenschap daarmee om in de Unie die de industriëlen van de  Ronde Tafel voor ogen had gestaan. Vrijhandel van binnen. Tariefmuren aan de buitenkant.

Japanse importen werden aan banden gelegd en Europese bedrijven storten zich in navolging van Unilever op overnames in de Verenigde Staten. Japanse aandelenkoersen daalden.

Frans beleid en Bill Clinton

In Parijs glimlachte men tevreden. Frankrijk is namelijk altijd een tegenstander van vrijhandel geweest. Frankrijk heeft altijd al het motto van Donald Trump gehanteerd: Frankrijk eerst. Franse bedrijven moesten met steun van de staat nationale kampioenen worden die de wereld zouden veroveren. Franse bedrijven, boeren en andere kiezers werden afgeschermd van de wereldmarkt met importheffingen. Dat  Franse beleid was nu Europees beleid.

Maar in december 2001 werd China toegelaten tot de Wereld Handels Organisatie. Dat dankten de Chinezen aan Bill Clinton. Lang hadden de Amerikanen hun veto uitgesproken tegen vrijhandel met het dictatoriale China. Van de islamitische Oeigoeren had toen niemand nog gehoord, maar het droeve lot van de boeddhistische Tibetanen trok destijds wel de aandacht. Net als de Sovjet-Unie moest China eerste het communisme afzweren en democratisch worden voor het mee mocht doen, vonden de Verenigde Staten sinds de Koreaanse oorlog. Maar de altijd optimistische Bill Clinton zag dat anders. Als we de Chinezen mee laten doen, worden ze rijker en schaffen ze vanzelf het communisme af was zijn boodschap, die gretig gehoor vond bij zakenlieden die uitrekenden hoeveel omzet het op zou leveren als een miljard Chinezen hun spullen zouden kopen.

Industriële voortrekkers

Inmiddels weet iedere ondernemer die een nieuwe machine nodig heeft dat een Chinese leverancier waarschijnlijk de beste levert tegen de laagste prijs. In de 19^de eeuw begon in Engeland de industriële revolutie. In de twintigste eeuw waren Duitsland en de Verenigde Staten de industriële reuzen. In de 21^ste eeuw is China nu koploper. Dus nu heeft China baat bij vrijhandel.

Terugblikkend heeft het lobbywerk van Gyllenhammar, Dekker en Agnelli er niet toe geleid dat de Europese economie sterker is geworden. Integendeel. Volvo is inmiddels een Chinees bedrijf. Wat van Philips nog resteert, maakt medische apparaten in de Verenigde Staten en heeft de familie Agnelli als grootaandeelhouder. De Europese Unie is een gigantische wetgevende bureaucratie geworden, die iedere crisis aangrijpt om zijn werkingsgebied uit te breiden en zetelt in Brussel in paleizen nog groter dan dat van de Provinciale Staten van Noord-Holland aan de Haarlemmerhout. China is nog steeds een communistische dictatuur.

Handelwijze Trump is niet zo vreemd

Ook de Amerikaanse industrie heeft veel terrein verloren, maar eind vorig jaar was het gewicht van alle aandelen aan Amerikaanse beurzen toch goed voor meer dan 70 procent van het wereldtotaal. Blijkbaar heeft de wereld nog vertrouwen in de economische kracht van de Verenigde Staten. In dat kader is het niet zo vreemd dat Donald Trump die nog sterke positie wil gebruiken om achter tariefmuren de eigen industrie weer op te peppen. Net zoals Europa op aandrang van Wisse Dekker en zijn collega’s al vijftig jaar lang probeert te doen.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Nou voert Trump Europees economisch beleid en is dat ook weer niet goed! verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze discussie vindt al langer plaats in de VS. China steekt de VS naar de kroon om welke reden de VS China vooral als een rivaal ziet. De vraag is of de EU hierin mee moet gaan of dat een eigenstandige politiek versus China kan of moet worden gevoerd.

Strategische autonomie

In tegenstelling tot de VS is de EU geen grootmacht. Het is een economische reus, maar – zoals het gezegde luidt – op lemen voeten. Op geopolitiek gebied stelt de EU niets voor. Het heeft geen eigen buitenlandse politiek en geen eigen leger. Om China, zoals in de VS, als een ‘systemic rival’ te zien is derhalve naïef illusiedenken.

Wel bezit de EU een zekere mate van ‘strategische autonomie’ in de relatie met China. De Europese Commissie heeft de communautaire bevoegdheid om handelspolitiek te voeren. Om bijvoorbeeld maatregelen te nemen die de interne markt beschermen tegen oneerlijke praktijken van derde  landen. Als landen valsspelen en zich niet houden aan afgesproken internationale handelsregels, kunnen tegenmaatregelen worden genomen, zoals anti-dumping, importtarieven en specifieke heffingen op producten om weer een level-playing-field te creëren. De EU is met andere woorden een douane-unie, die op economische gebied ‘strategische autonomie’ bezit.

De vraag is dus of de EU het zich kan veroorloven een volledig autonome Chinapolitiek te voeren. Voor onze veiligheid – en, breder geformuleerd, voor onze positie in de wereld – zijn wij afhankelijk van de VS. Zonder de wereldwijde macht van de VS zouden wij niet onbekommerd wereldwijd zaken kunnen doen. Wij zouden overgeleverd zijn aan de luimen van grootmachten die vanuit hun machtspositie ons allerlei regels en voorwaarden opdringen.

Het is derhalve niet verstandig net te doen of afhankelijkheid van de VS niet bestaat en wij een volledig eigen Chinabeleid kunnen voeren. Wij zullen als bottomline in het ‘westerse kamp’ moeten blijven.

Internationale handel

Dat wil niet zeggen dat we de Amerikaanse Chinapolitiek klakkeloos over moeten nemen. In onze relatie met China doen we er weliswaar verstandig aan cruciale belangen van de VS niet te bruskeren. Maar dat wil niet zeggen dat wij geen handel met China kunnen drijven. Internationale handel is in de huidige geglobaliseerde wereld een levensader. Geen enkel land produceert meer volledig de eigen behoeften. En zelfs als die mogelijkheid bestond, zou dat niet slim zijn, want daarmee gooi je het kind met het badwater weg.

Met het verbreken van handelsrelaties met andere landen beroof je jezelf van de voordelen van internationale handel. De bekende wet van de comparatieve kostenvoordelen van Ricardo (het handelsvoordeel dat een land behaalt in een situatie van vrijhandel, wanneer het een bepaald product goedkoper kan produceren dan een handelspartner).

Handelsakkoorden

Je hoeft ook geen vriend te zijn van China om met China zaken te doen. Als we alleen maar handel kunnen drijven met landen wier regime, maatschappijvorm, milieuzorg, dierenwelzijn en mensenrechtenbeleid onze goedkeuring kan wegdragen, blijven er weinig landen over.

Dat geldt voor handel, maar ook voor handelsverdragen. Als de eisen die aan handelsakkoorden worden gesteld te streng zijn, worden er geen handelsakkoorden meer gesloten. Het kan niet zo zijn dat producten uit andere landen niet aan onze fytosanitaire voorwaarden hoeven te voldoen of dat met vervuilende kolencentrales goedkope zonnepanelen op de EU-markt kunnen worden afgezet. Maar eisen dat producten uit derde landen aan alle voorwaarden die in de EU gelden moeten voldoen werkt prohibitief. Het enkele jaren geleden gesloten EU-Canada Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA) is een goed voorbeeld. Daarin is een goede balans afgesproken die met alle veiligheids- en gezondheidseisen rekening houdt.

Handel drijven en handelsakkoorden met derde landen wil dus niet zeggen dat we alles maar moeten accepteren. Als China goederen op de EU-markt dumpt (onder de kostprijs verkoopt) en/of met ongeoorloofde staatssteun Europese firma’s van de markt probeert te verdringen, is het de plicht van de Europese Commissie om in te grijpen. Dat geschiedt momenteel met een onderzoek naar de prijszetting van Chinese elektrische auto’s (EV’s) die op de EU-markt worden afgezet. Als het onderzoek ongeoorloofde praktijken uitwijst, zal naar alle waarschijnlijkheid een importtarief (van 20 à 30 procent) worden ingesteld.

Dat zou overigens de winstmarge van de Chinese BYD en andere autofabrikanten niet volledig wegnemen. Ze zouden kunnen overleven totdat ze over de EU-tolmuren heenspringen. In casu met een EV-autofabriek in Hongarije. Dat is de reden dat Xi Jinping dat land als een van zijn drie bestemmingen in Europa uitkoos. Zijn bezoek aan Hongarije past in het Chinese streven om Europese landen tegen elkaar uit te spelen en op die manier te voorkomen dat de EU als eenheid tegen zijn land optreedt, de ‘strategische autonomie’ van de EU op economisch gebied tegen zijn land inzet.

Bezoek aan Servië en Frankrijk

De tweede bestemming van Xi Jinping is Servië, een land waarmee China eveneens intensieve economische betrekkingen onderhoudt. Hoewel (nog) geen EU-lid past Servië eveneens in het ‘tegen elkaar uitspelen’ van EU-lidstaten. Een van de projecten die tijdens het bezoek van Xi Jinping werd aangekondigd is een corridor van Belgrado naar Boedapest, als onderdeel van het Chinese Belt & Road project.

Een aanleiding voor het bezoek aan Servië was dat het exact 25 jaar geleden was dat de NAVO de Chinese ambassade in Belgrado bombardeerde. Dat gebeurde in het kader van de NAVO-interventie om onafhankelijkheid van Kosovo af te dwingen. Of de Chinese ambassade daarbij doelwit was, omdat de Chinezen de Serviërs hielpen of – zoals door de Amerkanen beweerd – een vergissing, een nabij gelegen militair object zou het doel zijn, is nooit opgehelderd.

Het derde land was Frankrijk. In tegenstelling tot Duitsland dat graag goede relaties met China onderhoudt vanwege de intense samenwerking op economisch gebied (omvangrijke Duitse export naar en investeringen in China) stelt Frankrijk zich kritisch op. Het verkoopt weliswaar graag Airbussen, maar wil ook de eigen industrie beschermen tegen Chinese concurrentie. Macron diende derhalve te worden geappaiseerd.

Wees niet afhankelijk van een leverancier

Welke de intenties van China zijn is één ding, de beantwoording van de vraag ‘hoe met China om te gaan’, hoe de EU en de lidstaten, waaronder Nederland zelf hun China-beleid invulling geven is een ander ding. De beste benadering zoals ik die zie is ‘de-risking’ en niet zoals de Amerikanen doen ‘decoupling’.

Het is in ons belang om de handelsbetrekkingen met China niet te verbreken. Een volledige verbreking, decoupling, zou betekenen dat veel producten die nu goedkoop in China worden geproduceerd, veel duurder worden voor de Europese consument. Een zelf veroorzaakt welvaartsverlies dus. Beter is een selectief handelsbeleid. In die zin dat we ons niet volledig afhankelijk maken van één leverancier. We zagen in de coronatijd hoe gevaarlijk dat is. Op een gegeven moment waren er geen mondkapjes en geen medicijnen meer. Dergelijke cruciale producten moet je zelf willen produceren of in ieder geval niet uit één land laten komen: de-risking.

De globalisering kent veel voordelen, maar ook nadelen. Zo verdween veel industrie uit de westerse wereld naar goedkope productielanden, met als gevolg werkloosheid en in bepaalde gebieden zelfs grootschalige verpaupering. Wallonië en Noord-Frankrijk zijn voorbeelden van wat er gebeurt als de zware industrie verdwijnt. In de VS is het bekendste voorbeeld de omgeving van Detroit, het voormalig economisch en industrieel centrum van de Verenigde Staten, thans de Rust Belt geheten.

Het tegenargument is dat andere industrieën of economische activiteiten opkomen en het verlies van de zware industrie voor wat betreft  werkgelegenheid compenseren en door innovatie en hogere arbeidsproductiviteit zelfs meer welvaart creëren. Het destructieve karakter van internationale concurrentie heeft dus ook heilzame effecten. Een pleidooi voor de-risking is dan ook geen pleidooi voor de-globalisering. Het roept slechts op tot meer selectiviteit in de handelsbetrekkingen met vooral een grotere spreiding van risico’s.

Spreiding van investeringen

Voor buitenlandse investeringen vanuit de EU geldt min of meer hetzelfde. Ook die dienen over meerdere landen te worden verspreid en daarmee het risico te verminderen dat als één markt om wat voor reden ook wegvalt er alternatieve productie overblijft. We zien dit ook al plaatsvinden. Vanwege het verslechterende klimaat voor buitenlandse investeringen in China verkassen veel buitenlandse bedrijven hun activiteiten naar landen als Vietnam, Indonesië en de Filipijnen.

Omgekeerd worden de Chinese investeringen in de EU met argusogen bekeken. Niet dus in Hongarije (en Griekenland, waar de haven van Piraeus volledig in Chinese handen is gekomen), maar wel in de meeste andere lidstdaten van de EU. Bang als men is ook qua productie in eigen land te afhankelijk van China te worden. Bovendien worden ook veiligheidsrisico’s gezien, zeker in high tech-industrieën en in infrastructurele projecten.

Lidstaten niet op een lijn

Zoals gezegd probeert China de EU-landen tegen elkaar uit te spelen. Het is niet in het Chinese belang dat de EU als eenheid optreedt. Verdeel-en-heers in hun devies. Dat lijkt ook aardig te lukken. De lidstaten van de EU zitten niet op een lijn. De Duitse auto-industrie zit bijvoorbeeld niet te wachten op Brusselse straftarieven voor Chinese autofabrikanten, bevreesd als ze is voor tegenmaatregelen. Los daarvan exporteren Duitse autobedrijven zelf ook vanuit China naar Europa, zodat ze langs die weg ook geraakt zouden worden door nieuwe Europese invoerheffingen.

Bondskanselier Scholz, die onlangs China bezocht, is dan ook voorzichtig met de Chinezen voor het hoofd te stoten. Ook Frankrijk neemt het dreigement van China serieus dat er een hoog invoertarief komt voor Franse cognac als de Europese Commissie haar plan doorzet om de Chinese stekkerauto’s te trakteren op een invoertarief van 30 procent.

Maar Frankrijk heeft geen grote autofabrieken in China zoals Duitsland dat wel heeft. De Franse automerken zijn veel minder afhankelijk van de Chinese markt dan Duitse merken als Volkswagen, BMW en Mercedes-Benz. Zij zien de goedkope, sterk gesubsidieerde Chinese elektrische auto’s juist als een rechtstreekse concurrent voor hun eigen kleine elektrische modellen. Terwijl Duitsland veel te verliezen heeft op de cruciale Chinese markt, is Frankrijk minder afhankelijk van China voor productie en verkoop. Frankrijk lijkt daarom minder terughoudend om strenge importmaatregelen tegen China te steunen dan Duitsland.

De Europese Commissie zal rekening moeten houden met zowel de Duitse als de Franse belangen. Ze zal vermoedelijk wel iets doen, maar een hard tarief van 30 procent lijkt niet in de rede te liggen. Een tarief van 20 procent (tussen de huidige 10 en de harde 30 procent) ligt voor de hand.

Nederland gebaat bij vrijhandel

Voor Nederland als handelsland is vrijhandel van groot belang. Wij hebben ook geen industrie meer die bescherming behoeft. Met de haven van Rotterdam en Schiphol, als Gateway to Europe, profiteren wij juist van de Chinese export naar de EU. Nu telt de stem van Duitsland en Frankrijk zwaarder dan die van Nederland, maar ook met het Nederlandse belang dient de Commissie rekening te houden.

Oneerlijke concurrentie van derde landen op de EU-markt kan de Commissie echter niet toestaan. De EU is weliswaar geen speler op het wereldtoneel, maar een volledig open speelveld, waar onze demissionaire minister-president nog niet zo lang geleden voor waarschuwde, is de EU evenmin.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht EU moet wel zaken blijven doen met China maar hoeft niet alles te accepteren verscheen eerst op Wynia's Week.