Overheidsbestedingen en bedrijfsinvesteringen voorkwamen dat het kabinet-Jetten (motto: ‘Aan de slag’) terstond na zijn aantreden in economische krimp terecht is gekomen. De economische groei stokte bij 0,1 procent.

Wat is er aan de hand met ons consumenten? In het laatste kwartaal van 2025 was iedereen nog vol kooplust. Begrijpelijk. De beschikbare inkomens waren in 2025 met 2,7 procent gestegen.

Oorlogsangst?

Zijn we inmiddels bang voor de gevolgen van de Iran-oorlog? Hogere olie-, gas-, benzine- en voedselprijzen. Vrezen we de hogere belastingen of de sociale versoberingen van het D66-VVD-CDA-kabinet?

De slakkenganggroei is een tegenvaller voor het kabinet. De Jetten-ploeg mikt op een jaarlijkse structurele groei van 1,5 procent. Dat is een ambitie die inmiddels als een hele prestatie wordt gezien. Want economische groei is niet meer wat het is geweest.

Op de website parlement.com staat een fraai overzicht van de afgelopen 55 jaar per minister-president. Barend Biesheuvel had in zijn twee jaar (1971-1973) nog gemiddeld 4,5 procent groei. Joop den Uyl (1973- 1977) gemiddeld 3,1 procent. Dries van Agt (1977-1982) moest werken met 1 procent, maar twaalf jaar Ruud Lubbers (tot 1994) bracht de groei naar gemiddeld 2,4 procent en acht jaar Wim Kok (1994-2002) zelfs naar 3,1 procent. Acht jaar Jan Peter Balkenende (2002-2010) leverde gemiddeld 1,2 procent groei op en de veertien Rutte-jaren 1,6 procent.

Kijk je 55 jaar terug dan is Jettens 1,5 procent een zwaktebod. Kijk je naar deze eeuw dan is het flets. En dat voor een kabinet dat de beste economie van Europa zegt te willen hebben.

Lage productiviteit

Het is welhaast ondoenlijk om de groeicijfers van jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw te evenaren. De exportindustrie draaide toen op volle toeren en zorgde met de mechanisatie van de landbouw voor hoge groei van de productiviteit. Werknemers produceerden steeds meer per uur.

Dat maakte ruimte voor loonsprongen, hogere consumptie en economische dynamiek. Tegenwoordig is Nederland een diensteneconomie, met lage, soms zelfs dalende productiviteit. De economie groeit dankzij de overheidsbestedingen, inclusief gezondheidszorg, én door de groei van het aantal werknemers, met name arbeidsmigranten, met lage lonen en lage productiviteit. Verder is de werkweek ingekort, is de ambtelijke sector uitgedijd en zijn de regelvoorschriften dikker. De energiepolitiek zet de industrie, een hyperproductieve sector, op achterstand.

Maar er is meer. De politieke consensus over de noodzaak van economische groei lijkt ook wel passé.

Een van de verdiensten van het vorig jaar geschreven rapport van ex-ASML-topman Peter Wennink over onze toekomstige welvaart is dat economische groei weer fier op het agenda staat. Al mikte Wennink op méér (1,5 tot 2 procent groei) dan het kabinet. Wennink bracht de denkwijze van een topmanager naar politiek Den Haag. Wanneer je concurrent sneller groeit dan jij, wordt je voorbijgestreefd. Minder groei, minder geld om te investeren, je beste mensen vertrekken. Dan ben je vroeg of laat het haasje.

Vandaar dat Wennink elke maand gefrustreerder lijkt over de kortetermijnpolitiek van het minderheidskabinet dat in het parlement geen vuist kan maken. Wennink was chief executive officer van ASML met doorzettingsmacht, maar Jetten is dat niet van de BV Nederland.

Koopkrachtplaatjes

In Den Haag speelt economische groei de tweede viool ten opzichte van de koopkrachtplaatjes. Datzelfde geldt voor welvaart. Wie praat daar nog over? Liever praten regeringsadviseurs en economen over bréde welvaart omdat alleen materiële welvaart een te smal begrip zou zijn. Het lijkt er ook wel eens op dat deze brede welvaart op het goeie moment in zwang raakte, namelijk net toen de materiële welvaartsgroei afnam.

Toch is economische groei onmisbaar voor de welvaart van de Nederlanders en ja, uiteindelijk óók voor de koopkracht. Groei is de uitkomst van de dynamiek van de economie. Van ondernemerschap.

Verarming dreigt

Extra groei is nodig om de extra kosten van de gezondheidszorg (vergrijzing) en defensie te betalen, om te investeren (wegen, bruggen, innovatie) en tegelijkertijd de staatsschuld beheersbaar te houden.

De groei is bovendien nodig om de welvaart op peil te houden en liefst te laten groeien. Daarmee bedoel ik: de welvaart per hoofd van de bevolking. Want de toename van de Nederlandse bevolking als gevolg van immigratie gaat onverdroten door. De vooruitzichten voor economische groei daarentegen zijn somber. De inflatie stijgt, de exportmarkten zijn wiebelig en het Centraal Planbureau raamde al vóór de Iran-oorlog een groei van 1,2 procent. Flink minder dan de kabinetsdoelstelling. Na 0,1 procent groei in het eerste kwartaal, ligt krimp dit kwartaal in het verschiet.

Wanneer het kabinet de immigratiestromen (arbeid, asiel en studie) niet weet terug te dringen én de economie krimpt, daalt de welvaart per hoofd van de bevolking. Nationale verarming. Schadelijk voor het vertrouwen. En daarmee zijn we terug bij de staking van de consumenten in het eerste kwartaal. De angst snelt vooruit. Slinkend vertrouwen speelt ons parten.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De economie stagneert, maar door immigratie groeit de bevolking – en dus dreigt nationale verarming verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat past in een feitenresistent wereldbeeld waarin eigenlijk alle handel en economische activiteit tussen het Westen en de Global South Slecht is (behalve migratie, maar dat terzijde). Dan geldt: handel = uitbuiting. Dat sentiment leeft veel breder in het Europese bewustzijn dan alleen bij deuglinks (in Nederland: D66 en PRO). Ook een middenpartij als het CDA gaat gebukt onder schuldgevoel over de Westerse uitbuiting van de Global South, en zelfs bij de VVD zou je niet iedereen de kost willen geven die daar stiekem een schuldig geweten over heeft. Dat schuldgevoel geldt met terugwerkende kracht tot eeuwen geleden, want het koloniale tijdperk, dat was pas echt gewetenloze uitbuiting van de Global South door het Westen.

Zonder kunstmest honger in Afrika

Nu de Straat van Hormuz grotendeels dicht is door de aanval van de VS en Israël op Iran, zien we hoe de wereld er van opknapt als internationale handelsstromen belemmerd worden: de prijs van onder meer kunstmest schiet omhoog. Degenen die van onze intensieve landbouw af willen beschouwen dat waarschijnlijk als een zegen, want die is daar van afhankelijk, maar de consequentie kan heel goed hongersnood in Afrika zijn.

Want het Westen zou volgens een brede consensus dan wel bezig zijn zich te verrijken aan de grondstoffen uit Afrika, maar zonder import van betaalbare kunstmest kan Afrika de eigen bevolking niet eens voeden. In Afrika zijn ze ervaringsdeskundige op het gebied van lokale, grondgebonden gemeenschappen: het is een garantie voor schrijnende armoede en ondervoeding.

Over de waan dat het Westen al eeuwen de rest van de wereld uitbuit en daar zijn welvaart aan te danken heeft, zijn op deze plek eerder columns verschenen, zowel van mij als anderen. Deze uitbuitingsmantra is tot in alle haarvaten van onze cultuur doorgedrongen: lesmateriaal in het onderwijs, teksten bij historische tentoonstellingen in musea, partijprogramma’s, preken in kerken, rapporten van NGO’s, ze zitten er allemaal vol mee. Vaak valt dat niet eens op, omdat het wordt op- en afgevoerd in bijzinnen, als een vanzelfsprekende waarheid die geen discussie behoeft.

In mijn boek Weg met Ons! ga ik uitgebreid op die waan in. Een van de profeten van die waan is Jason Hickel, een prominente westerse zelfhater die verzon dat alle handel tussen het Westen en de Global South labour appropriation is, ‘arbeidstoeëigening’. Wat wij laten maken in China en importeren, stelen we eigenlijk van China, dat is zijn idee, en zo komt hij op een slordige tien biljoen (10.000.000.000.000) euro per jaar die het Westen zich ’toeëigent’ uit de Global South.

Effecten van internationale handel

In Weg met Ons! toon ik in algemene zin aan wat een nonsens dat is, maar het was me bij het schrijven van dat boek ontgaan, dat er al een serieuze wetenschappelijke publicatie over de kosten en baten van internationale handel bestond. James Feyer en drie andere economen publiceerden in 2023 als eersten zo’n mondiale kosten-baten analyse.

Zij stopten allerlei historische effecten van internationale handel op het BBP van landen of regio’s in een statistisch model. Zo leverde de plotselinge blokkering van het Suez-kanaal door de Zesdaagse Oorlog in 1967 een soort natuurlijk experiment op met het belemmeren van handelsstromen.

Vrijhandel en globalisatie brengen inderdaad ook kosten met zich mee: goedkope import kan banen kosten in het land zelf, maar de opbrengsten voor datzelfde land kunnen ook groot zijn. Zoals bovengenoemd voorbeeld van de kunstmest laat zien, is import vaak ook een aanjager van efficiëntere productie en innovatie, met alle evidente voordelen voor land en bevolking.

Ondergesneeuwde basiswaarheid

Lezer, doe een gok: hoe schat u de kosten-baten verhouding van vrijhandel in? Houdt dat mekaar ongeveer in evenwicht, 1:1? Of mogen we toch wel wat optimistischer zijn, met baten die twee keer zo hoog zijn als de kosten, dus 2:1?

U zit niet eens in de buurt: bij Freyer c.s. rolt uit hun model dat de verhouding voor rijke landen 5:1 is, voor midden-inkomen landen 50:1 en voor de armere landen 100:1. Dus handel tussen het Westen en de Global South is voor beide partijen voordelig, maar voor de armere partij nog veel voordeliger dan voor de rijke. Voor de economie van een arm land in de Global South, zijn de voordelen van handel met het Westen honderd keer zo groot als de nadelen.

Freyer noemt deze kosten-baten verhouding verbazingwekkend hoog, maar stelt ook dat hun schatting heel conservatief is, dus in werkelijkheid is de situatie waarschijnlijk nog gunstiger. Dat handel voordelig is voor beide partijen, is al sinds de 19de-eeuwse econoom David Ricardo een basiswaarheid, maar die is gaandeweg ondergesneeuwd onder alle propaganda tegen de globalisering, ofwel het waanidee dat het Westen de Global South leegrooft, waardoor wij rijk en zij arm blijven.

‘Doorwerking’

Maar ons koloniale verleden, dat is toch zeker een schande en iets wat nu nog steeds doorwerkt in al die zielige landen die hun zaakjes maar niet op orde krijgen? Naar die fameuze ‘doorwerking’, die falende overheden in Afrika een eeuwige aflaat geeft voor wanbestuur, armoede, corruptie en mensenrechtenschendingen, is ook serieus onderzoek gedaan.

En wat blijkt: die doorwerking bestaat, en is positief. Hoe langer een land gekoloniseerd is geweest en hoe meer Europeanen er in de koloniale periode gewoond hebben, hoe meer economisch profijt het desbetreffende land er nu nog steeds van heeft. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een Working Paper van het National Bureau of Economic Research in de VS, dat in 2012 een grote database aanlegde van de economische aspecten van de Westerse kolonisering.

De afbeelding hieronder illustreert dat:

Herhaling experiment

Een paar columns en boeken (niet alleen van mij, maar ook van bijvoorbeeld Maarten Boudry en Douglas Murray) die zich verzetten tegen dit narratief van het Slechte en Schuldige Westen, zullen de vloed aan anti-globalistische propaganda en Westerse zelfhaat niet meteen indammen, zo valt te vrezen.

Ondertussen is een herhaling gaande van bovengenoemd natuurlijk experiment met de sluiting van het Suez-kanaal, doordat de straat van Hormuz nog maanden geheel of gedeeltelijk gesloten zal blijven. Dan gaan we weer eens zien, hoe slecht vrijhandel van het Westen met de Global South is voor de wereld.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Arme landen profiteren enorm van internationale handel. En de doorwerking van het koloniale verleden is juist gunstig. verscheen eerst op Wynia's Week.

Tot zover het goede nieuws. Helaas hebben we die opbrengst alvast verdeeld: Uitgaande van die 6 procent rendement vindt de onlangs door u gekozen Tweede Kamer het redelijk dat u 2,2 procent van uw beleggingen aan de overheid geeft.

Al is redelijk niet de juiste term want in deze politieke afweging is geen sprake van een relatie tussen oorzaak en gevolg maar van een ‘forfaitaire’ relatie. Ook als zou blijken dat u minder dan 6 procent verdient, of zelfs geld verliest moet u die 2,2 procent betalen. Bovendien raakt u 3 procent van uw vermogen kwijt aan inflatie die in Nederland al twintig jaar hoger is dan het gemiddelde in de Europese Unie.

Zo is het leven in wat de meeste ‘opiniemakers’ een kapitalistisch en neo-liberaal systeem noemen, dat door bezuinigingen alles wat sociaal is kapot maakt en alleen maar is gericht op winst maken voor aandeelhouders. Ik hoor dat aan met holle lach.

De fout van links

Op voorstel van de meest rechtse regering ooit houdt u volgend jaar nog geen één procent rendement over en waarschijnlijk lijdt u verlies. Mocht een volgend kabinet wat linkser worden, dan wordt uw rendement natuurlijk minder, want links ziet in de wereld een tweedeling tussen rijk en arm, vindt dat niet eerlijk en streeft daarom naar gelijkheid.

Ook dat is niet redelijk. Links ziet dat verkeerd. Gelijk maken leidt niet tot minder armoede. Gelijkheid afdwingen doet de gemiddelde rijkdom dalen van de grote groep in het midden. Het doel van overheidsbeleid zou moeten zijn om de gemiddelde rijkdom te vergroten. Dat doe je niet door herverdelen, maar door vrijlaten. Dat is het verschil tussen socialisme en liberalisme. Je helpt de armen niet door de rijken te vernietigen. Om een welvarend land te zijn moet je rijkdom tolereren. Welvaart ontstaat door ondernemen; door wedijver niet door na-ijver.

Het blijkt moeilijker om deze kennis algemeen te doen aanvaarden, dan het was om het paradigma te verschuiven van de aarde in het midden van het heelal naar dat van de aarde in een baan om de zon, of van zesdaagse schepping naar evolutie. Die dwalingen afschudden lukte binnen een eeuw nadat ze aan de kaak waren gesteld. Maar het linkse wereldbeeld beklijft hardnekkig; als een intellectuele teek.

Taal als oorzaak

Ingrid Thijssen, de vertrekkende voorzitter van de nog resterende commerciële Nederlandse werkgevers (de helft van de Nederlanders werkt inmiddels voor de overheid) deed onlangs in de Thorbecke-lezing een poging te verklaren waarom het maar niet wil lukken om de linkse misvatting uit te roeien. In onbewuste navolging van de filosoof Ludwig Wittgenstein stelde zij: ‘Taal doet iets met de manier waarop wij naar de werkelijkheid kijken.’

De redeneringen van Wittgenstein (telg van een puissant rijke familie) zijn vaak duister, maar Thijssen gaf heldere voorbeelden: ‘Waarom zou je opkomen voor de vervuiler, de uitbuiter, de graaier? Hoe verkoop je dat aan de kiezer?’ Volgens haar ontstaat door het gebruik van negatieve woorden over het bedrijfsleven ‘vruchtbare grond voor onverstandig beleid’.

Ik ben dit met de vertrekkende VNO/NCW voorvrouw eens. Van de moord op Pim Fortuyn hebben we geleerd hoe gevaarlijk het ‘demoniseren’ van mensen is. Toch kent het demoniseren van het bedrijfsleven halt noch genade.

Winst als maatstaf

Volgens mij is de basis van de misleiding gelegen in de totale onwetendheid over het begrip ‘winst’. De meeste mensen denken dat winst een hoeveelheid geld is, die in een kassa of kluis ligt opgeslagen of op een bankrekening staat. Maar winst is geen geld. Winst is een maatstaf. Zoals een meter lengte meet en een kilo gewicht, zo meet winst de prestaties van een onderneming.

Winst brengt ons de werkelijkheid, de waarheid. Hadden we geen winst dan wisten we niet hoe goed mensen beroepshalve bezig zijn. Iedereen kan wel druk, druk rondlopen en zijn best doen, maar hoe zinvol is dat allemaal? Die kennis is onontbeerlijk voor welvaart.

Wij kennen drie beroepsgroepen die op zoek zijn naar de waarheid: De journalist, de rechter en de accountant. Dat de best betaalde van die drie de waarheid omtrent winst bepaalt, geeft wel aan hoe belangrijk het begrip van winst is.

Misleidende winst

Wel moet worden gezegd dat als het om winst gaat ook leden van VNO/NCW zich schuldig maken aan taalgebruik dat ‘vruchtbare grond voor onverstandig beleid’ oplevert. Vrijwel alle beursfondsen houden de buitenwereld andere prestatiemaatstaven voor dan winst. Philips bijvoorbeeld publiceert elk kwartaal een cijfer buiten de officiële boekhoudregels. Het bedrijf telt ‘tijdelijke’ en ‘eenmalige’ kosten niet mee. Aandeelhoudersvereniging VEB ziet een patroon in al dat ‘eenmalige’: ‘Sinds begin 2022 is circa 4,4 miljard euro aan kosten buiten het aangepaste winstbegrip gelaten. Hierdoor oogt de aangepaste winst stabieler, en vooral fors hoger, dan de winst volgens de officiële regels.’

Dat is een zaak tussen beleggers en accountants. In de echte wereld betalen bedrijven met het geld dat ze van klanten ontvangen hun werknemers, hun leveranciers en hun financiers. Op die manier verspreiden ze welvaart door de hele samenleving. Als dan nog iets over is ook onder aandeelhouders. Zo werkt het kapitalisme.

Kapitalisme leidt tot vrijheid en welvaart

Ayn Rand, een van de weinige filosofen die echt heeft nagedacht over kapitalisme, heeft gewezen op een wijdverbreide foute premisse die de zorgen van Ingrid Thijssen verklaart. Die aanname is dat mensen altijd al produceerden en handelden en dat ook altijd zullen blijven doen. Op basis van die gedachte is het basisvraagstuk in de economie hoe de gemeenschap om moet gaan met het totale resultaat van al die menselijke inspanningen. Rand noemt dat het ‘tribale axioma’: welvaart zou iets zijn van ons allemaal, iets van de stam die de welvaart verdeelt. Dat axioma leidt volgens haar tot slavernij, want dan bepaalt het stamhoofd wie recht heeft op wat.

De werkelijkheid is dat alle rijkdom wordt geproduceerd door iemand en van iemand is. Dat individualisme is het uitgangspunt van het kapitalisme en leidt tot vrijheid: niet tot het afpakken van rijkdom maar tot het scheppen van welvaart.

Winst en wil om te winnen

Of bedrijven welvaart kunnen blijven scheppen hangt ervan af of ze het beter doen dan hun concurrenten. Dat meten we via winst. Om een voetbalvergelijking te maken: Een onderneming is een professioneel voetbalteam dat de wedstrijd moet winnen om de salarissen van spelers en staf te kunnen blijven betalen.

Bij amateurs hoeft dat niet. Zij voetballen in hun welverdiende vrije tijd en hen gaat het uiteindelijk om het spelplezier. Maar bij professionals gaat het om winnen. Wie winst een ‘vies’ begrip vindt, heeft van economie niets begrepen en kan maar beter supporter van Ajax worden.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Leve de winst! Winst is goed! Winst is de basis van de vrije democratische samenleving. verscheen eerst op Wynia's Week.

Typerend was een artikel over en interview met Margot Salomon van de London School of Economics in de Volkskrant van 23 maart. Haar betoog komt erop neer dat het Noorden (bedoeld wordt West-Europa en Noord-Amerika) zijn welvaart vooral te danken heeft aan het koloniale verleden: ‘Het plunderde de rest van de wereld en bouwde zijn industrieën op achter hoge tariefmuren.’

Economische argumentatie

Even illustratief is de oprichting van een heus Decolonization Lab aan de VU in Amsterdam met als toelichting: ‘The decolonization lab serves as a dedicated platform for recognizing and addressing the immediate legacies and impacts of colonialism in real-time.’ En de kwalijke erfenis van het kolonialisme is gefundenes Fressen voor legioenen maatschappijkritische studenten en docenten die de (vermeende) kloof tussen ‘Noord’ en ‘Zuid’ qua welvaart en ontwikkelingsniveau geheel of in belangrijke mate daaraan wijten.

Hier wil ik stilstaan bij de economische argumentatie voor de stelling dat het kolonialisme, ook al is het al zo lang geleden beëindigd, een voortwoekerend kwaad is en de primaire oorzaak van de kloof tussen arm en rijk. Om te beginnen moet de stelling of, beter gezegd, de hypothese, exact worden geformuleerd. Als volgt: West-Europa en Noord-Amerika hebben hun huidige welvaart, en de grote kloof met de rest van de wereld, in belangrijke mate te danken aan hun koloniale verleden.

Deze hypothese kan worden getoetst met behulp van het falsificatiecriterium van Karl Popper. Dat houdt in dat je een hypothese niet moet bewijzen, maar juist moet proberen haar te weerleggen.

De eerste voor de hand liggende test van onze hypothese is kijken of de kloof tussen arme en rijke landen inderdaad nog zo groot is. Dat is slechts beperkt het geval. De ongelijkheid tussen landen is juist enorm afgenomen dankzij een dramatische en historisch unieke reductie in het aantal mensen dat leeft in bittere armoede en dankzij de opkomst van een gigantische nieuwe middenklasse.

Zijn koloniale landen rijker?

Het meest imposant is de opmars van China (na het omarmen van kapitalistische praktijken vanaf 1978) en India (na de economische hervormingen vanaf 1991). Maar ook de vier tijgers (Taiwan, Zuid-Korea, Singapore en Hong Kong) en grote delen van Zuid-Oost Azië en Oost-Europa hebben de kloof in hoge mate gedicht. In Latijns-Amerika verschilt de situatie per land. De inkomensverschillen binnen veel landen blijven er erg hoog met een forse straatarme onderklasse. Afrika blijft over het geheel, gemiddeld genomen, behoorlijk achter dus daar kan nog wel van een kloof worden gesproken.

Als het kolonialisme zo belangrijk is als verklaring voor ‘onze’ welvaart zou je verwachten dat landen die meer en langer en recenter koloniën hebben gehad welvarender zijn dan andere noordelijke landen. Groot-Brittannië, Frankrijk, Portugal, Nederland en België zouden het meest geprofiteerd moeten hebben. Maar hun welvaart wijkt niet significant af van bijvoorbeeld Duitsland, Scandinavië en Italië, landen die niet of in beperkte mate koloniën hebben gehad. Portugal is eerder een stuk armer ondanks zijn vele koloniën.

Zijn niet-gekoloniseerde landen rijker?

De VS en Canada hebben respectievelijk nauwelijks en geen koloniën gehad. Toch zijn de VS zo ongeveer het rijkste land ter wereld (afgezien van wat oliestaten en ministaatjes) en Canada scoort ook hoog. Australië en Nieuw-Zeeland liggen weliswaar in het Zuiden (maar worden toch tot het Noorden gerekend), zijn zelf lang kolonie geweest, maar hun welvaart is desondanks te vergelijken met die van de noordelijke landen.

Volgens de hypothese zouden landen die nooit kolonie zijn geweest een stuk rijker moeten zijn dan hun gekoloniseerde buurlanden. Thailand en Iran zijn nooit gekoloniseerd en Ethiopië maar heel kort (van 1936 tot 1941). Toch zijn deze landen niet rijker dan en hebben zich grosso modo op dezelfde wijze ontwikkeld als hun buren.

Je zou verwachten dat landen die lang geleden zijn gedekoloniseerd rijker zijn dan meer recent bevrijde landen. Latijns-Amerika is al veel langer, zo’n twee eeuwen, gedekoloniseerd dan Azië en Afrika, en zou dus een stuk rijker moeten zijn. Dit is zeker niet het geval ten opzichte van Azië. Voorheen gekoloniseerde Aziatische landen lopen economisch flink voor op hun ‘mede-slachtoffers’ van het kolonialisme in Latijns-Amerika. De vergelijking met Afrika ligt een stuk genuanceerder. Gemiddeld genomen scoort Latijns-Amerika beter, maar er zijn de nodige landen die ongeveer even slecht scoren als veel Afrikaanse landen: b.v. Honduras, Nicaragua, Venezuela, Bolivia en Ecuador.

Ook zijn Singapore en Hong Kong heel laat onafhankelijk geworden (in 1959 en 1997), maar desondanks relatief zeer rijk; en dat ondanks het feit dat beide in een zeer vijandige omgeving verkeerden en geen natuurlijke hulpbronnen en grondstoffen hebben.

Voormalige koloniën ontwikkelen zich verschillend

Als de hypothese klopt zou je denken dat er geen al te grote verschillen zijn tussen landen met een gemeenschappelijke kolonisatie-achtergrond. Toch hebben India, Pakistan en Bangladesh, die gelijktijdig onafhankelijk zijn geworden van Engeland, zich zeer verschillend ontwikkeld. Pakistan en Bangladesh zijn nog steeds straatarm, terwijl India enorm is gegroeid en hard op weg is een economische grootmacht te worden.

Ook Laos, Vietnam en Cambodja, die tussen 1949 en 1954 onafhankelijk zijn geworden van Frankrijk, hebben zich nadien zeer verschillend ontwikkeld: Laos blijft ver achter, Cambodja doet het maar iets beter en Vietnam ontwikkelt zich snel.

Korea en Taiwan zijn vanaf het laatste decennium van de 19^e eeuw tot 1945 door Japan gedomineerd en als kolonie behandeld. Na de Koreaanse oorlog en de afsplitsing van Taiwan van China hebben Zuid-Korea en Taiwan zich spectaculair ontwikkeld terwijl Noord-Korea straatarm is gebleven.

Wereldinkomen is sterk gestegen sinds 1960

Het is duidelijk dat de geponeerde stelling door de feiten wordt gelogenstraft. Dit hoeft niet te verbazen. In 1960 zijn zo goed als de laatste restanten van het kolonialisme opgeruimd. In de bijna 65 jaar sindsdien (3 generaties) is het totale reële wereldinkomen dramatisch gestegen. Hoewel moeilijk exact te kwantificeren, kunnen we uitgaan van een gemiddelde jaarlijkse economische groei van tussen de 2 en 4 procent. Dat impliceert een toename van het wereldinkomen met een factor tussen de 3,6 en 12,8.

Als je bedenkt hoeveel geheel nieuwe producten en diensten er zijn gecreëerd, en hoezeer de kwaliteit en diversiteit daarvan is toegenomen, zal het waarschijnlijk dichtbij een vertienvoudiging zitten. En dat terwijl de kurk waarop Nederland en andere koloniale mogendheden zogenaamd dreven was weggevallen.

Toename in handel en investeringen

Vergelijkbare dramatische veranderingen vanaf 1960 zien we bij de in antikoloniale kringen zo vermaledijde multinationals. Die zouden vooroplopen wat betreft uitbuiting van het arme Zuiden en hun daarop gebaseerde machtspositie continueren. Maar afgaand op bijvoorbeeld de Fortune Global 500 en zijn voorgangers zien we doorlopend enorme verschuivingen in welke multinationals hoog of laag scoren (als ze überhaupt nog bestaan), wat vooral wordt bepaald door het soort bedrijfstak en het succes van het land van herkomst. Kortom, in de loop der decennia na het beëindigen van de kolonisatie hebben zich gigantische verschuivingen voorgedaan die met die kolonisatie helemaal niets te maken hebben.

Van groot belang is ook de enorme toename in de wereldhandel en buitenlandse investeringen (Foreign Direct Investments, FDI) na de dekolonisatie. Deze hebben de wereldwijde economische groei aangejaagd, in belangrijke mate ook in (voormalige) ontwikkelingslanden. De export van goederen en diensten als percentage van het totale wereldinkomen is gestegen van 12% in 1960 tot 31% in 2022. Deze toename dankzij vrijhandel representeert een win-win situatie zoals David Ricardo al meer dan 2 eeuwen geleden aantoonde.

De FDI was in de jaren zestig en zeventig nog klein (geleidelijk gestegen van rond de 10 tot ongeveer 50 miljard dollar per jaar) maar bereikte 1570 miljard dollar in 2000. Daarna schommelde het tussen ongeveer 1000 en 2000 miljard dollar per jaar. Die kolossale buitenlandse investeringen hebben niet alleen de productiecapaciteit en productiviteit wereldwijd enorm doen toenemen, maar ook geresulteerd in een ongekende verspreiding van technologische, operationele en organisatorische kennis en kunde.

Kortom, de enorme toename in de wereldhandel en FDI (ver) na de dekolonisatie heeft geheel nieuwe verhoudingen en mogelijkheden gecreëerd waarvan al die landen die verstandig genoeg zijn geweest erin te participeren hebben geprofiteerd. Het koloniale verleden is daarbij een verre, onbeduidende schim.

Pseudowetenschappelijke oprisping

Structurele economische groei is vooral verbonden met het zoveel mogelijk ruimte creëren voor kapitalistische praktijken en principes (maar met de bereidheid tekortkomingen aan te pakken). Het gaat dan om elementaire zaken als goed beschermde eigendomsrechten, rechtszekerheid, voldoende concurrentie, meritocratie, afwezigheid van corruptie en nepotisme, vrijhandel, vrijheid van ondernemen, individueel handelen en initiatief (binnen wettelijke kaders). Adam Smith wees er in 1776 al op, toen het Britse empire op het toppunt van zijn macht was, dat de koloniën economisch meer kwaad dan goed deden vanwege het mercantilisme en zijn obstakels tegen vrijhandel. ‘Great Britain should voluntarily give up all authority over her colonies.’

De stelling dat het kolonialisme de oorzaak is van de economische kloof tussen arme en rijke landen is afdoende weerlegd. Het is vooral een pseudowetenschappelijke oprisping vanuit de sociaal-‘wetenschappelijke’ hoek waar velen om emotionele redenen in geloven. Aan het daaruit voortspruitende activisme hebben de mensen in de voormalige koloniën helemaal niets.

Dr. Ton Appels is econoom en publicisten auteur van Pleidooi voor het Kapitalisme.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht De rijkdom of armoede van landen heeft niets te maken met het kolonialisme  verscheen eerst op Wynia's Week.