Begin dit jaar kondigden meerdere politici, media en organisaties aan dat zij het platform X zouden verlaten. Hun beslissing is gebaseerd op de overtuiging dat X een broedplaats is van desinformatie en dat Elon Musk het platform inzet als een geopolitiek machtsmiddel.

Dit besluit riep weerstand op bij anderen, die X juist zien als een vrijplaats voor vrije meningsuiting, los van afkomst, invloed of kapitaal. Toch reiken de gevolgen van deze keuze verder dan dit debat alleen, ze versterken namelijk de verzuiling, waarvoor professor Mark Bovens recentelijk waarschuwde in zijn afscheidsrede ‘Opleiding als nieuwe verzuiling’.

Opleiding als nieuwe verzuiling

In contrast met de verzuiling van de twintigste eeuw, waarin katholieken, protestanten en socialisten elk binnen hun eigen zuil politieke en economische invloed konden uitoefenen, is deze nieuwe verzuiling asymmetrisch van aard. Dit leidt er, volgens Bovens, toe dat de politieke en maatschappelijke voorkeuren van hoger opgeleiden aanzienlijk sterker worden weerspiegeld in beleid en besluitvorming dan die van praktisch opgeleiden. De meritocratie, ooit geprezen als een ideaal van emancipatie en vooruitgang, heeft zich aldus ontwikkeld tot een systeem waarin één groep structureel de overhand heeft.

Universiteiten, ooit ingebed in religieuze en ideologische zuilen, vormen nu gezamenlijk de spil van een nieuwe zuil: die van academisch geschoolden. Deze ontwikkeling werd mogelijk gemaakt door de onderwijsrevolutie van de jaren zestig en zeventig. Het aantal hoger opgeleiden nam sindsdien exponentieel toe: waar in 1960 minder dan 1% van de beroepsbevolking een academische graad bezat, geldt tegenwoordig 35% van de bevolking als hoger opgeleid.

Wanneer een sociale groep een bepaalde omvang en samenhang bereikt, ontstaat de basis voor het vormen van eigen instituties, zoals scholen, media en politieke partijen, aldus Bovens. Dit zagen we ook gebeuren. Nederland transformeerde in een diplomademocratie, gekarakteriseerd door de dominantie van hoger opgeleiden binnen de politieke en maatschappelijke machtsstructuren. De twee zuilen vervreemdden van elkaar, waardoor de politieke neutraliteit binnen de instituties verdween.

Dit leidde ertoe dat praktisch geschoolden op zoek gingen naar een eigen vertegenwoordiging, wat resulteerde in de oprichting van nieuwe politieke partijen en een steeds sterkere focus van bestaande partijen op specifieke opleidingsniveaus. Kosmopolitische partijen zoals Volt en D66 trekken een overweldigende meerderheid van academici aan, terwijl praktisch geschoolden hun vertegenwoordiging vinden bij partijen als de PVV en de BBB.

Sociaal ongemak

Deze tweedeling is geen weerspiegeling van intelligentie, maar van uiteenlopende belangen en waarden. Academisch geschoolden, die vaak een universalistische visie hebben, waarderen open grenzen en culturele diversiteit. Praktisch geschoolden, die een sterkere visie hebben op het particuliere en het gemeenschappelijke, hechten waarde aan lokale verbondenheid en nationale identiteit.

Het door de academische zuil gedreven beleid brengt voor hen daarnaast vaker nadelen met zich mee. De baten van processen zoals europeanisering – waaronder hogere lonen en een uitgebreidere arbeidsmarkt – vloeien grotendeels toe naar hoger opgeleiden. Praktisch geschoolden daarentegen ondervinden vooral toenemende concurrentie op de arbeidsmarkt en een groeiend gevoel van sociaal ongemak.

Het hoofdlijnenakkoord als revanche

Waar academici zich traditioneel zorgen maken over de onwetendheid van praktisch opgeleiden, zouden we ons misschien juist moeten afvragen in hoeverre mensen met een universitaire opleiding zelf blinde vlekken hebben. Het is dan ook niet verrassend dat de PVV de verkiezingen won. Waarom zouden praktisch geschoolden, die in aantal de meerderheid van de belastingbetalers vormen, blijven bijdragen aan instellingen die hun belangen en zorgen stelselmatig over het hoofd zien?

Deze frustratie zien we duidelijk terug in het hoofdlijnenakkoord, dat Mark Bovens omschrijft als een revanche op de diplomademocratie. Het akkoord bevat namelijk diverse maatregelen die vervelend zijn voor academisch geschoolden, zoals een hogere btw op boeken en cultuur, minder ontwikkelingshulp en een beperkte focus op natuur en klimaat. Tegelijkertijd biedt het aantrekkelijke plannen voor praktisch geschoolden, zoals lagere lasten voor autorijden, meer vaste arbeidscontracten en minder migranten.

Volgens Bovens is het dan ook geen toeval dat het vertrouwen in de politiek is toegenomen onder praktisch geschoolden sinds de start van het kabinet-Schoof. Voor het eerst staat er een kabinet aan het roer dat hun zorgen en belangen daadwerkelijk op de agenda heeft gezet.

Wetenschappelijke benadering is te beperkt

Nederland lijdt dus eigenlijk aan overproductie van mensen met diploma’s, economen, filosofen en andere dromers die het contact met de echte wereld hebben verloren. Hoewel het een kenmerk van de moderniteit is, moeten we beseffen dat goed democratisch beleid gebaseerd moet zijn op een pluriforme epistemologie. Dit betekent dat het niet uitsluitend mag steunen op de wetenschappelijke benadering met strikte opvattingen van kennis binnen de academische zuil, maar ook niet alleen op de inzichten en ervaringen van de praktisch geschoolden.

Ervaring zonder theorie is namelijk ook blinde kennis, stelt Immanuel Kant. Veel vraagstukken hebben een bredere dimensie dan puur strikt weten. Er bestaan ook andere vormen van waarheid, zoals religieuze waarheid, ambachtelijke waarheid, persoonlijke waarheid en de waarheid van alledag. Om een scheve beleidsagenda te voorkomen, pleit Bovens dan ook voor een betere verweving van deze twee sociale werelden.

Academici minder aanwezig op X

Wanneer we de zorgen van Nederlandse gebruikers op platform X analyseren, zien we dat thema’s zoals klimaatverandering en milieu – prominent bij kosmopolitische partijen binnen de academische zuil – nauwelijks een rol van betekenis spelen. Daarentegen zijn stijgende prijzen, de huizenmarkt, immigratie en gezondheid de meest urgente kwesties. Het is dan ook niet verrassend dat de academische zuil minder vertegenwoordigd is op X, aangezien zij op vrijwel alle gebieden aan het langste eind trekt.

Hoger opgeleiden wonen doorgaans in koopwoningen, in de welvarendste delen van het land, in de fraaiste steden en daarbinnen veelal in de meest gewilde buurten. Met een hbo- of wo-diploma verdienen zij anderhalf tot tweeëneenhalf keer zoveel als mensen met een vmbo- of mbo-diploma. Bovendien genieten zij niet alleen een aanzienlijk langere levensverwachting, maar brengen zij die extra jaren doorgaans ook door in betere gezondheid. Juist daarom is platform X van groot belang, zodat hoger opgeleiden actief kunnen bijdragen aan het doorbreken van deze nieuwe verzuiling.

De arrogantie van Volt

De partij Volt, waarvan meer dan 70% van de achterban hoger opgeleid is en die als eerste besloot het platform van Musk te verlaten, doet precies het tegenovergestelde. Hoewel de zorgen over mis- en desinformatie begrijpelijk zijn, blijft het toch gek dat Volt ervoor kiest om haar eigen geluid niet meer te laten horen op een platform waar 3,2 miljoen Nederlanders actief zijn. Is dit een vorm van arrogantie? Alsof dit publiek er niet toe doet.

Wanneer je jezelf profileert als volksvertegenwoordiger in een democratie, of dat nu in Nederland of, zoals in het geval van Volt, in Europa is, dan zou je je niet moeten beperken tot een specifieke sociale groep. Het doel zou moeten zijn om álle inwoners te bereiken, inclusief degenen die het niet met je eens zijn. Tot zover dus de inclusie- en diversiteitsdoelen van Volt.

Ook de academische instellingen zelf verlaten het platform massaal. Opmerkelijk dat juist deze instituten ervoor kiezen zich terug te trekken van een platform dat hun de mogelijkheid biedt in contact te treden met een andere sociale werkelijkheid – de samenleving waarvoor zij bij uitstek geacht worden kennis te vergaren.

Echte inclusiviteit

Wat daarnaast wringt, is de hypocrisie die in dit gedrag doorschemert. Zo blijft de VU haar studenten op X gewoon volgen en reageert zij op kritische uitingen door hen uit te nodigen voor een gesprek met de opleidingsdirecteur en vakcoördinator. 

Een groot deel van academisch Nederland toont met dit gedrag niet alleen een gebrek aan de noodzakelijke bescheidenheid, maar ook aan de verbindende rol die Bovens zo benadrukt. Door in contact te blijven, zouden zij beter begrijpen hoe de meerderheid van Nederland leeft en wat er speelt. Dát zou pas echte inclusiviteit zijn. 

*Lloyd-Leonard Opdam studeert Bestuurs- en Organisatiewetenschap.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Door X te verlaten isoleert academisch Nederland zich van de samenleving die het behoort te dienen verscheen eerst op Wynia's Week.

De Britten hebben hun portie al gehad. Via zijn X mikte Musk op het Britse establishment door koning Charles III op te roepen het parlement te ontbinden. Hij eiste tevens het ontslag van premier Keir Starmer. Aanleiding was berichtgeving over seksueel geweld van met name Pakistaanse groepen tegen minderjarige Britse meisjes. De ‘grooming’-praktijk onder Pakistanen was al bekend, maar de autoriteiten bleven laks. Vooral Labour, dat steden in midden-Engeland zoals Birmingham bestuurt, bedekte de vreselijke praktijk met groepsverkrachtingen met de mantel der liefde. Volgens Musk is de regering van Starmer een ‘groep gangsters’.

Overtuigd natalist

De leider van de partij Reform UK, Nigel Farage, probeerde de uitspraken van Musk te nuanceren, maar kreeg de kous op de kop. Op X meldde Musk, die eerder nog 100 miljoen dollar aan Reform UK wilde schenken, dat Farage moest vertrekken. Tommy Robinson, een Britse anti-islam activist die in een isolatiecel zit wegens opiniedelicten, moest in de partijtop komen. Farage wees dat idee resoluut af want dat zou het einde betekenen van Reform UK, wegens twee kapiteins op één schip.

De missionaire acties van Musk in Groot-Brittannië komen voort uit het feit dat hij een overtuigde ‘natalist’ is, voorstander van hoge geboortecijfers. Musk bepleit grote gezinnen en is zelf vader van 12 kinderen, bij 3 vrouwen. Dergelijke aantallen zouden zelfs voor het Vaticaan ‘hors catégorie’ zijn. Hij hamert erop dat West-Europa ten gronde gaat aan lage geboortecijfers. Door de hoge immigratiecijfers schaft West-Europa de facto zichzelf af. Als gezinsman klaagt hij het Pakistaanse seksueel geweld tegen vele duizenden meisjes openlijk aan, met harde uithalen naar het lakse Britse establishment. Starmer en partijgenoten kijken weg. De tweets van Musk werden gevoed door begrijpelijke woede en afschuw die leeft onder Britse burgers.

Is de strafexpeditie van Musk een persoonlijke bevlieging, of is er ook een politieke dimensie? In 2016 deed Donald Trump als aankomend president al kritische uitspraken over het Duitsland van Angela Merkel. Hij hekelde haar ‘Welkomcultuur’, net als het sluiten van Duitse kerncentrales en de afhankelijkheid van Russisch gas. Op 28 september 2018 herhaalde Trump het laatste punt tijdens de Algemene Vergadering van de VN in New York, maar hij werd door de Duitse delegatie, inclusief de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas, uitgelachen. De feiten gaven Trump gelijk. Zijn verhouding met de Britse conservatieve regering was goed, vooral met premier Boris Johnson. Dat veranderde met de komst van Starmer.

Zowel Starmer als de Duitse bondskanselier Olaf Scholz beschuldigen Musk van ‘inmenging’. Scholz geeft echter geregeld ‘stemadviezen’ in het buitenland, zoals in Frankrijk. Labour stuurde 100 betaalde activisten naar de VS om Kamala in haar verkiezingscampagne te steunen. De lijsttrekker van de Duitse christendemocraten, Friedrich Merz, noemde een opinieartikel van Musk in de Welt am Sonntag ‘invasief en aanmatigend’. Als echter Merz geen rechtse campagne voert en z’n oren laat hangen naar links maakt hij AfD vanzelf groter. De legendarische Beierse politicus Franz-Josef Strauss (1915-1988) zei steevast: ‘rechts van mij is geen ruimte’. Die ruimte is er gekomen. AfD dook erin.

Opvallend is dat Trump disruptieve acties niet meer zélf doet, maar overlaat aan Musk met diens netwerk van 211 miljoen volgers. Musk is de ‘bad guy’ (een rol die hem past) en Trump ziet aan de zijlijn toe. Een strategische taakverdeling.

Vooruitziende ondernemersblik

Musk koestert méér wrevel over Duitsland: zijn investeringen in de ‘Tesla Gigafactory’ in Grünheide in de Duitse deelstaat Brandenburg.  Een investering van 4 miljard euro met 12.500 werknemers. Het is de grootste fabriek van elektrische auto’s in Europa. Maar Musk loopt vast in Duitse regelneverij en verzet van milieuactivisten. Zij kamperen in tenten op nieuwe bouwterreinen omdat er bomen worden omgehakt. Er werd een aanslag gepleegd op de stroomtoelevering zodat de productie dagenlang stillag. Werknemers durven niet meer in Tesla-kleding buiten het bedrijfsterrein te lopen.

Musk ziet hoe Duitsland vastloopt in besluiteloosheid en terreur van milieuactivisten die elektrische auto’s altijd aanprezen in de strijd tegen klimaatverandering. Musk zélf is geen klimaatscepticus: hij steunt hetzelfde doel. Hij begon al met Tesla in 2003 toen het klimaatbeleid nog in de kinderschoenen stond. Wat getuigt van een vooruitziende ondernemersblik.

Een intrigerend koppel

Musk komt ook niet uit conservatieve kringen. Geboren in Zuid-Afrika in 1971 kende hij de apartheid. Zijn vader Errol bestreed apartheid in de gemeenteraad van Pretoria, als lid van de ‘Progressive Party’ (PP). Op zijn achttiende vertrok Musk met zijn moeder naar Canada en studeerde nadien economie en natuurkunde aan de universiteit van Pennsylvania in Amerika. Daar bleef hij.

Musk werd bekend door zijn ondernemerstalenten met SpaceX (ruimtevaart), Starlink (satellieten), Tesla en aanverwante ondernemingen. Hij is gedreven. Zijn bestuursstijl wordt gekenmerkt door termen als: micromanager, autocraat, tirades. Hij oogt als een overactieve teenager, denkt sneller dan hij kan spreken, en is autistisch (Asperger), zoals Greta Thunberg die hij volgt op X. Als Musk een doel voor ogen heeft, blijft hij boren. Trump is narcistisch en houdt van de spiegel. Vanuit psychologisch oogpunt een intrigerend koppel.  

Musk stemde tot recent op Democraten; in 2016 op Hillary Clinton, in 2020 op Joe Biden. Een persoonlijk hoofdthema dreef hem de politiek in: vrijheid van meningsuiting. Hij keerde zich tegen politieke correctheid, spreek- en denkverboden en vooral ‘woke’, dat een religie onder Democraten werd. Musk ging in verzet ten gunste van ‘freedom of speech’. In april 2022 kocht hij Twitter voor 43 miljard dollar en herdoopte het bedrijf in X. In feite is X één van de grootste mediabedrijven ter wereld, zo niet de grootste.

Met X vult Musk een gat in Amerika, ontstaan door de neergang van wat hij noemt de ‘legacy media’, ‘oude media’. Vooral ‘progressieve media’ steunden Democraten met alle middelen, zelfs het disfunctioneren van Joe Biden werd ingenieus toegedekt. Tot zijn fatale debat met Trump. De New York Times, de Washington Post vielen zwaar door de mand. CNN en MSNBC zagen hun kijkcijfers instorten met 50%. Het media-imperium van Rupert Murdoch, News Corp – met Fox News, de Wall Street Journal en de New York Post – blijft op de been. Progressieve media verloren het vertrouwen van het publiek. Met X neemt Musk het debat over, en exporteert het wereldwijd.

Het mes in de bureaucratie

Zo is de ‘methode-Musk’ in West-Europa aangekomen. Duitsland is voor Trump én Musk steen des aanstoots. Voor Trump is het persoonlijk; voor Musk ideologisch. Zij willen meer vastberadenheid en minder betweterigheid. Voor Starmer bestaat geen respect. Macron laten ze ongeroerd, want hij devalueert zichzelf. Meloni is hun lady; Orban hun darling. Over Nederland geen beeld, al verschijnt Wilders op de radar.

Musk gaat zich vanaf 20 januari storten op het Department Of Government Efficiency (DOGE) om het mes te zetten in de Amerikaanse federale bureaucratie. In ambtelijk Washington DC zullen spaanders in de rondte vliegen want de erfvijand is niets minder dan de ‘Deep State’. ‘High Noon’ is on the way!

Eind 2024 verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en zeker ook in Nederland een politieke omwenteling voltrekt. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan onder meer HIER worden besteld.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Hartelijk dank!

Het bericht Derk Jan Eppink: Elon Musk schudt het Duitse dekbed op verscheen eerst op Wynia's Week.

Vooral uit de gelederen van D66, met Marietje Schaake en Kees Verhoeven in de voorhoede, klinkt het geluid dat er bureaucratische lichamen geïnstalleerd moeten worden die, met hopelijk nieuwe wetgeving in handen, uit naam van ‘democratische waarden’ greep op onwelgevallige sociale media-platforms moeten krijgen.  

In gewone mensentaal: zij willen dat de ongecontroleerde gedachtewisseling op die platforms gestopt wordt simpelweg omdat die een kant uitgaat die niet strookt met het gedachtegoed van D66. 

Sociale media & de power game 

Je hoeft de naam ‘Elon Musk’ maar te laten vallen of de mensen in de progressieve bubbel vallen over elkaar heen om hun walging over X (het door Musk overgenomen platform dat in een vorig leven Twitter heette) de vrije loop te laten. Hoewel ze absoluut een punt hebben als ze beweren dat Musk algoritmes zo laat afstellen dat zijn eigen berichten zichtbaarder worden op zijn eigen platform, en daarmee berichten van anderen naar achteren duwt, is niet het vermeende vals spelen hun uiteindelijke steen des aanstoots, maar de politiek-incorrecte content die vrijelijk op die platforms de ronde doet (ten faveure van radicaal-rechts).  

Want over de hoofdredacteuren van de ‘kwaliteitskranten’, die door diezelfde progressieve bubbel worden verheerlijkt als wél betrouwbare nieuwsbronnen, valt inzake partijdigheid eenvoudig, dat snappen zij ook wel, een dossier op te bouwen dat minstens zoveel vooringenomenheid laat zien als bij Musk (zie mijn vorige artikel over de verbeten wijze waarop kranten hun eigen dogma’s beschermen). 

Je kunt er dan ook bijna vergif op innemen dat er de komende tijd, onder de vlag van ‘desinformatie’, pogingen gedaan gaan worden onwelgevallige platforms te disciplineren (let in dezen vooral op de EU!). En mocht je denken dat het om de regulering gaat van iets onschuldigs of irrelevants waar vooral jongeren of verveelde personen doorheen scrollen, op zoek naar scherp geprijsd fastfood, leuke kleding, hippe make-up, een gezellige date of zomaar wat luchtige afleiding: vergis je niet!  

Dat de aanstaande vicepresident van Amerika, JD Vance (een intimus van Musk), er al op gehint heeft dat regulering van X door de EU mogelijk consequenties heeft voor de opstelling van Amerika binnen de NAVO, en niet in voor Europa gunstige zin, bewijst eens temeer dat sociale media-platforms onmiskenbaar onderdeel zijn geworden van de power game. Meer nog dan dat: het zijn de nieuwe, vooruitgeschoven schaakstukken in het geopolitieke spel! 

TikTok is retenslim 

Het platform dat momenteel voor het meeste rumoer zorgt, is zonder twijfel het in Chinese handen zijnde TikTok. Uit de meeste verslagen van TikTokkers, zowel enthousiastelingen als ex-verslaafden, komt naar voren dat TikTok in alles net een beetje lekkerder is (aan de positieve kant) en net een beetje verschrikkelijker (aan de negatieve kant) dan concurrenten als Facebook, Instagram of X.  

‘Nog sneller dan andere platforms heeft TikTok door wat je als gebruiker leuk vindt’, zegt Paula Heeger, die naast influencer op TikTok ook anderen adviseert om effectievere TikTok-video’s te maken. ‘TikTok is nóg ingenieuzer in het aanbieden van video’s die bij jouw voorkeur en belevingswereld aansluiten, waardoor het platform nóg een tikkeltje verslavender is. Bovendien zijn de video’s extreem kort en compact. En heb je als influencer, bedrijf of politieke partij de mogelijkheid om razendsnel mee te liften op snel opkomende trends. Waardoor je ook met weinig volgers veel views kunt krijgen.’   

Een deeltjesversneller 

Dat TikTok zo retenslim is om de meest populaire video’s binnen de kortste keren te detecteren en al even snel influencers weet te verleiden om ze verder te verspreiden, maakt dat het video’s supersnel kan laten exploderen. En dat je een koffietentje, kledingstuk, afslankproduct, lekkernij of fitnesstrend nergens zo snel tot een opflakkerende hype kunt opstuwen als op TikTok.  

In feite fungeert het platform als een deeltjesversneller: alles wat er aan wensen, verlangens, voorkeuren en aberraties in de maker of gebruiker aanwezig is, wordt door TikTok opgevangen en verhevigd. Heeger: ‘Als je niet lekker in je vel zit, bijvoorbeeld, en je bent op zoek naar hulp om eruit te komen, is er geen platform waar je zo snel zoveel suggesties krijgt om er wat aan te doen. Alleen krijg je op TikTok dan in een keer zóveel content op je af dat je er bij wijze van spreken alleen maar depressiever van wordt. In plaats van je te laten reflecteren op jouw toestand heeft TikTok de neiging je er juist dieper in te zuigen. Dat geldt eigenlijk voor alles op TikTok: het accelereert. Naar het positieve of negatieve.’      

Volgens de cynische wet dat een probleem pas bestaat als de elite het als problematisch begint te ervaren, zou je de recente uitslag bij de Roemeense presidentsverkiezingen als een ‘doorbraak’ voor TikTok kunnen beschouwen. Dankzij de pro-Russische kandidaat Calin Georgescu die vlak voor de verkiezingen zowat een nobody was, maar in korte tijd, ogenschijnlijk vanuit het niets, naar 23 procent van de stemmen klom (en daarmee de eerste ronde won), is TikTok niet alleen in Boekarest een flink stuk hogerop de agenda komen te staan, maar ook in Brussel, waar de verkoop van slaap- en hoofdpijnpillen wel eens ernstig zou kunnen toenemen als er straks naast Hongarije en Slowakije nog een derde lidstaat ingaat tegen de boycot-koers van de EU jegens Rusland.  

Los van de vraag of Rusland de TikTok-campagnes van Georgescu rechtstreeks heeft gefinancierd en/of inhoudelijk aangestuurd, mag het als een blamage gelden dat zo’n groot percentage van de Roemeense bevolking aan de hand van een stroom TikTok-video’s zijn stem heeft laten bepalen. En dat het hoogste rechtscollege van Roemenië de verkiezingsuitslag moest annuleren, was niet minder blamerend. Bij elkaar opgeteld toont het op ongelofelijke wijze de broosheid van onze liberale democratie. En te vrezen valt: niet alleen de Roemeense!  

Inhoudelijke standpunten doen er niet meer toe 

Zoals we uit eerdere verkiezingsonderzoeken weten en we dit jaar bevestigd hebben gezien in de presidentsrace in de VS neemt het belang van politiek-inhoudelijke discussies en verschillen af. Een steeds kleiner aantal kiezers laat campagne-boodschappen of politiek-inhoudelijke standpuntbepaling hun keuze in het stemhokje bepalen. De wérkelijke beïnvloeding vindt plaats in niet-politieke omgevingen, zoals op Facebook tijdens de Trump-campagne van 2016.  

Deze ontwikkeling verklaart wellicht waarom noch Harris, noch Trump tijdens hun respectievelijke campagnes ook maar een memorabel of coherent betoog over de toekomst van Amerika hebben gehouden: het doet er simpelweg niet meer toe. Zo hoefde Georgescu niet veel meer te doen dan op snel verspreide video’s in een kerk te zitten, een beetje aan fitness te doen en zijn zorgen te uiten over inflatie om in korte tijd meer dan eenvijfde van de Roemenen in te pakken (een door opgewekte gezinnen meegezongen  pro-Georgescu-lied deed een extra duit in het digitale zakje). Sneller dan wie ook legde de pro-Russische kandidaat daarmee beslag op de hoogste prijs die er in het universum van de sociale media te winnen valt: likeable-zijn.         

Dankzij TikTok.  

In aanmerking genomen dat de gevestigde partijen in Roemenië als corrupt bekend staan en het hoogste rechtsorgaan van het land op weinig elegant wijze de uitslag van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen ongeldig heeft moeten verklaren, wordt het razend spannend of de Roemeense kiezers bij de herhaling in groten getale tegen zichzelf zullen zeggen: ‘Ik ben misleid door TikTok. Ik ga op een andere kandidaat stemmen.’  

Want reken maar dat Georgescu een nummer gaat maken van de hoogst ongebruikelijke stap van de ongeldigverklaring, tenminste, als hij ook maar ietsje meer is dan de goedgemanierde, godvrezende christen waar hij in zijn video’s gestalte aan probeert te geven. Waar hij tot voor kort bekend stond als ‘de grote onbekende’ zal hij in de aanloop naar de hernieuwde verkiezingen niemand minder zijn dan degene die het mikpunt is geweest van het politieke establishment, dat zijn TikTok-succes niet vertrouwde en zijn pad naar het presidentschap voorlopig heeft geblokkeerd. Die uitdagersrol zal hem mogelijk nog meer wind in de zeilen geven. 

Inktzwarte toekomst van het vrije woord 

Concluderend: de slag om het wel of niet reguleren van sociale media (en zo ja, hoe?) lijkt onafwendbaar. En zal, gelet op de prominente rol van Elon Musk in de aanstaande Trump-regering, op het allerhoogste niveau gevoerd gaan worden. Afgaand op wat er in Roemenië is gebeurd, lijkt een free flowing TikTok de natte droom van elk leger dat met hybride gevechtsstrategieën elders gewenste machtswisselingen wil afdwingen. 

Ervan uitgaand dat TikTok inzake slimheid en sociale besmettelijkheid binnen afzienbare tijd nog weer overtroffen gaat worden en daarmee de druk zal toenemen om toezicht en regelgeving ten aanzien van sociale media uit te breiden, ziet de toekomst van het vrije woord er inktzwart uit.  

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Trekt TikTok de liberale democratie omver? verscheen eerst op Wynia's Week.