En het protest leek te werken, het was in elk geval één steentje van een vooralsnog rustig voortrommelende lawine. Op 10 juli namen Provinciale Staten van Zeeland een motie aan, die nee zegt tegen de komst van kerncentrales naar de Paulinapolder, nadat ook Borssele en de Tweede Maasvlakte als vestigingsplek al waren afgevallen. De Groningse Eemshaven blijft over als enige optie.

Maar de publieke weerstand in het noorden is na alle aardbevingsellende nog veel groter dan in het deels lauw gebleven Zeeland, afgezien van protestgroepen aldaar met spitsvondige namen als ‘Terneuzen tot de Kern’ en ‘Borsele tot de Kern’. De provincie Groningen heeft al meermalen in moties vastgelegd dat de centrales evenmin welkom zijn bij de Eemshaven.

Vier nieuwe centrales

De Nederlandse kernenergie-saga beslaat al bijna zestig jaar. Dodewaard startte op in 1969, toen ook de bouw aanving (zonder officiële vergunning trouwens) van de centrale in Borssele. Borssele draait in tegenstelling tot Dodewaard nog steeds en de plek werd vanwege de aanwezige nucleaire infrastructuur en de aanwezigheid van de COVRA (afvalverwerking) meteen aangewezen als voorkeurslocatie in de plannen voor klimaatneutrale energievoorziening van kabinet-Rutte IV (2022-2024).

Daarnaast werden ook het voormalige Thermphosterrein in Vlissingen-Oost (Sloegebied) aangewezen, bekend van de peperdure opruiming van deze zwaar vervuilde locatie op kosten van de gemeenschap, en verschillende sites bij Terneuzen. Volgens de definitieve Plan-MER locatiestudie van begin 2026 moeten in totaal vier nieuwe centrales in Nederland verrijzen, wegens de hoge kosten met participatie van het Rijk via bijvoorbeeld een nucleair staatsbedrijf.

De draai van BBB

Intussen was in de zuidwestelijke delta toch meer deining ontstaan dan verwacht. De blokkade van Provinciale Staten van 10 juli was te danken aan de verrassende steun van de BBB aan de daartoe strekkende motie van PRO, die hierdoor een meerderheid haalde. CDA, SGP, VVD en JA21 stemden wel tegen. ‘Mijn dag kan niet meer stuk,’ jubelde Sandra Dieleman vanuit de belaagde Paulinapolder. Ger van Unen (Statenlid SP) meldde: ‘Deze motie zegt gewoon: we willen dit niet. In Groningen zijn ze daar ook duidelijk over. Dan komt het maar als een verrassing in Den Haag, wij worden zo vaak verrast door Den Haag.’

In juni waren de locaties bij Borssele en Vlissingen-Oost (Thermphos) al afgevallen. Te complexe bouwproblemen in Borssele (er zou bijvoorbeeld een dijk moeten worden verlegd), te veel effect op Natura 2000-gebieden, knelpunten bij de aansluiting op het hoogspanningsnet. Bij Thermphos deden zich koelwaterproblemen voor. De Paulinapolder bleef over, ondanks grote bezwaren ook hier. Een Zeeuws-Vlaamse kerncentrale produceert zodanige overcapaciteit dat het net deze niet deugdelijk kan afvoeren naar de afnemers elders.

Op 19 juni bleek uit een Kamerbrief van het kabinet dat men naast de Paulinapolder als reserve toch al vooral mikte op de Eemshaven. De netwerkproblemen bestaan daar niet, aldus netbeheerder TenneT. Afkoppeling van de Zeeuwse locaties betekent echter niet einde verhaal. Het Rijk houdt de Paulinapolder in theorie aan, terwijl ook andere opties worden onderzocht. Ook voor het Sloegebied worden andere kansen gezocht, zoals een minder bezwaarlijke gesmolten-zoutreactor (MSR).

De brief, opgesteld door onder anderen staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei), kondigde vóór het einde van 2026 een definitieve keuze aan. De Bat had op 29 mei in het Provinciehuis in Middelburg al een aangescherpt Zeeuws voorwaardenpakket in ontvangst genomen. De komst van nieuwe kerncentrales moest volgens dit pakket ook iets opleveren voor de regio: nieuwe banen, kansen voor bedrijven, een nucleair kennis- en innovatiecluster in Zeeland. Verder werden voorwaarden gesteld op het gebied van veiligheid, gezondheid, bereikbaarheid, leefbaarheid.

Vóór 1 januari 2028 wilde de Provincie Zeeland bovendien een actueel evacuatie- en crisisplan zien; hulpdiensten moesten worden versterkt en het Rijk diende voldoende geld te reserveren voor infrastructuur, voorzieningen en compensatie voor inwoners, boeren en bedrijven. Ook mochten er geen koeltorens komen en geen nieuwe bovengrondse kabeltracés door de Zak van Zuid-Beveland en de regio Kapelle-Reimerswaal. Maar toen kwam de motie van 10 juli, die ook een streep haalde door de locatie Paulinapolder.

Deltaboys

De Bat pakte het voorwaardenpakket aan van zijn opvolger als Zeeuws gedeputeerde en CDA-partijgenoot Johan Aalberts. De Bat had als gedeputeerde zelf meegewerkt aan een eerdere, mattere versie van het pakket. De sfeer bij overhandiging was gemoedelijk, maar de verhoudingen lagen toch aanzienlijk anders dan bij de voorbereidingen van de eerste centrale in Borssele, geopend in 1973.

Die eerste centrale kwam geheel volgens de verlangens van de provinciale overheid tot stand. In het kader van de industrialiseringspolitiek was aan de Franse aluminiumgigant Pechiney (later als Zalco failliet gegaan) in ruil voor vestiging goedkope stroom beloofd en daarvoor moest er een kerncentrale komen. Vergunningen kwamen wel, ooit.

Zeeland verkeerde in de ban der ‘Deltaboys’, een los verband van politici, bestuurders en ambtenaren met als grote roergangers ‘Jan Industrie’ (commissaris van de koningin Jan van Aartsen, ARP) en Rien Verburg (PvdA), directeur van het Economisch-Technologisch Instituut voor Zeeland, en ook een belangrijke rol voor ‘de onderkoning van Zeeland’ Ad Kaland, CHU-gedeputeerde.

Ze realiseerden het Sloegebied, ontwikkelden de Kanaalzone Zeeuws-Vlaanderen, haalden multinationals binnen, werkten aan betere verbindingen met de havens van Antwerpen en Rotterdam. Niet alles lukte: het Baalhoekkanaal dwars door Oost Zeeuws-Vlaanderen bleef een droom, evenals de volledige afsluiting van de Oosterschelde (nu Nationaal park), inclusief industrialisering van het oostelijk deel.

Door toedoen van tegenstanders als de weerbarstige Vlissingse loods Hans Bannink en zijn Vereniging Milieuhygiëne Zeeland, en grote internationale ongelukken met kerncentrales (Harrisburg, Tsjernobyl) kantelde de mentaliteit en kregen natuur en ecologie net als elders veel meer aandacht. Ook het rapport van de Club van Rome (1972) dreunde door in de polder. De Deltaboys vervaagden, gaandeweg beklom het handige en flexibele segment der activisten het fluweel en dat bracht een heel andere dynamiek en andere problematieken met zich mee.

Onmisbare krachtbron

Waarom dit opgerakeld? Omdat er nieuwe Deltaboys zijn opgedoemd met een nieuwe, van een glanzende pr-laag voorziene toekomstvisie Zeeland 2050, waarin kernenergie niet zonder reden als een ‘onmisbare krachtbron’ geldt. Men mikt zowel op grote reactoren als kleine modulaire kerncentrales (zoals de MSR’s), waarmee Zeeland moet uitgroeien tot groene energiehub en motor van Nederland.

De nieuwe Deltaboys werden aangevoerd door commissaris van de koning Hugo de Jonge en gedeputeerde Jo-Annes de Bat, beiden CDA. Het duo is al snel uiteengetrokken. Ex-minister De Jonge was nedergedwarreld uit Den Haag, De Bat steeg juist derwaarts op om in het kabinet-Jetten plaats te nemen. Maar weest gerust, voorlichters en publieksmanagers: Zeeland 2050 dendert vrolijk door.

Hardnekkige provincialen

Enkele keerzijden van het concept: een beoogde grote bevolkingsgroei als echo van de oude Deltaboys-plannen met verdere verknoeiing van het landschap tot gevolg, gebrek aan werkelijke lokale inspraak en de typische afstand tussen bestuurlijke vergezichten en de financieel-economische en infrastructurele realiteit.

De pr-machine walst de burger echter unverfroren plat met genadeloze prietpraat. Van de website leren we dat het bij Zeeland 2050 gaat om ‘een verhaal van slimme groei, waarbij we dorpen en steden versterken en onze troefkaarten natuur, rust en ruimte beschermen en benutten. Wie zin heeft in de toekomst moet in Zeeland zijn.’ Wereldburgers aller landen, verenigt u en reis af naar de Scheldedelta!

Maar wat jammer toch dat die provincialen van de noordelijke en zuidelijke periferie zo hardnekkig blijken, zowel in Groningen als in Zeeland zelfs gesteund door hun vertegenwoordigers – en dat zie je ook niet elke dag. Het ‘definitieve’ kabinetsbesluit wacht. Waar zal het Rijk mee komen om de nogal eendrachtige volkswil te breken, een spreidingswet voor kerncentrales misschien?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Na Groningen nu ook Zeeland tegen nieuwe kerncentrales. Tijd voor een nucleaire spreidingswet? verscheen eerst op Wynia's Week.

Hugo de Jonge begon zijn loopbaan als onderwijzer, maar nu is onze voormalige vicepremier Commissaris van de Koning in Zeeland en als zodanig de grote voortrekker van de toekomstvisie ‘Zeeland 2050’, die de zuidwestelijke archipel eindelijk uit het vermeende slop moet halen. Het doel is een ‘veerkrachtige en aantrekkelijke provincie, waar mensen graag wonen, werken en leven’.

Het project heeft volgens de bedenkers ook landelijke uitstraling, want Zeeland 2050 maakt Nederland ‘schoner, groener en sterker’ door zijn nadruk op verduurzaming, energievoorziening, landbouw (innovatie, nieuwe teelten) en andere sectoren. Opmerkelijk puntje: Zeeland 2050 staat helemaal niet in het coalitieakkoord van 2023.

Meer mensen, steeds meer

Het groene innovatie-ideaal is één van de drie kernpijlers. De andere zijn Zeeland als kennisregio en hotspot voor vernieuwend onderwijs en onderzoek, en de aanwezigheid van ‘sterke dorpen en bruisende steden’. En daarvoor is forse bevolkingsgroei nodig. De burger die bij alle ronkende retoriek al een lichte argwaan voelde opkomen, is weer helemaal bij. Dit is de bottom line. ‘Er zijn meer Zeeuwen nodig,’ roept de speciaal opgetuigde website www.zeeland2050.nl.

Tot dusver wordt geen officieel streefgetal genoemd voor de gewenste bevolkingstoename. Er zoemen wel cijfers rond over de ideale groei van de vier grootste gemeenten Middelburg, Vlissingen, Goes en Terneuzen. Die moeten elk naar ongeveer 100.000 inwoners, een verdubbeling. De totale Zeeuwse bevolking zou in 2050 dan 400.000 tot 450.000 bedragen. Afgezien natuurlijk van de in principe tijdelijk aanwezige arbeidsmigranten en de 3,15 miljoen toeristen die jaarlijks in de provincie verblijven (dit cijfer uit 2024 behelst 13,2 miljoen geregistreerde overnachtingen), met de fysieke schimmel van alom opschietende recreatieparken tot gevolg.

En plotseling claimde de provincie dat er sprake was van een ‘beweging’: ‘Wat begon in het Provinciehuis in Middelburg is inmiddels omarmd door alle dertien Zeeuwse gemeenten en door Waterschap Scheldestromen.’ Men zette in 2025 een grote bijeenkomst op touw voor meer dan honderd bedrijven, organisaties en instellingen om Zeeland 2050 verder te promoten, en startte overleg met het Rijk over een gezamenlijke strategie en een investeringsagenda. ‘Zo maken we Zeeland 2050 stap voor stap samen concreet.’

Samen? Beweging? Ondanks de vrolijke, vooral jonge mensen die Hugo de Jonge omringen op frisse foto’s van de website is er van een beweging in de Zeeuwse polder vooralsnog weinig te bespeuren. Een sondering door de Provinciale Zeeuwse Courant leverde in september 2025 wel nurkse uitspraken op als: ‘We moeten geen Haagse vuilnisbak worden.’ De gepromote bevolkingsgroei is dan ook het enige aspect van ‘Zeeland 2050’ dat enig stof deed opwaaien onder de Zeeuwen.

Volksverlakkerij

Er is natuurlijk niets mis met een positieve insteek en brede samenwerking om een mooie toekomst te realiseren. Maar dan moeten je plannen een duidelijke grens laten zien tussen gelikte PR en degelijke prognostiek. Dat is nu niet het geval. Grote groepen nieuwe Zeeuwen lokken met ‘rust en ruimte’, terwijl hun komst juist een eind zal maken aan deze kwaliteiten is niet degelijk: het is volksverlakkerij.

Bovendien groeit het Zeeuwse inwonertal ook zonder het rooskleurig verschiet van Zeeland 2050 flink. Vanaf 1995 is de bevolking met 7,5 procent toegenomen van ongeveer 366.000 tot 393.000. Die groei vertoont sinds enkele jaren een snel stijgende lijn (bijna 7000 in vier jaar), vooral dankzij de huisvesting van nieuwkomers: statushouders, met name door de Spreidingswet, en grote groepen Oekraïners.

Tegengeluiden in de Zeeuwse Staten lieten een opmerkelijk verbond van links en rechts zien. Eerst dienden Groenlinks-PvdA en de Partij voor de Dieren in april 2025 een motie in die Zeeland 2050 als ‘eenzijdig groeiplan’ ter discussie stelde. Indiener Ernst Jonker: ‘Zeeland 2050 begon als een mooi idee: samen dromen over de toekomst. Maar het voelt nu meer als een nachtmerrie.’

Zeeland moest niet op de Randstad willen lijken en de ‘actieve rol van de Commissaris van de Koning’ riep ook vraagtekens op. De motie droeg Gedeputeerde Staten op om de visie Zeeland 2050 uit te stellen en te heroverwegen, met als doel een betere balans te bereiken tussen economische groei, natuurbehoud, leefbaarheid en sociale waarden. Na de verzekering van GS dat de thema’s en uitvoering van Zeeland 2050 nog terdege besproken gingen worden met provinciale instellingen en inwoners, werd de motie ingetrokken.

In september dienden Forum voor Democratie, de Partij voor Zeeland en GroenLinks-PvdA een nieuwe motie in: Zeeland 2050 moest uit alle beleidsvoorstellen worden geschrapt en niet gebruikt worden als basis voor beleid. Eerst moesten alle betrokken partijen de mogelijkheid hebben om hun bijdrage te leveren aan deze toekomstvisie. GS was immers een uitvoerend orgaan en diende niet ‘voor de muziek uit te lopen’. De motie kreeg alleen steun van PVV en SP en werd verworpen. Hugo kon weer op pad aan het hoofd van de fanfare.

Evenwichtige verdeling

‘De Jonge zoekt geregeld de publiciteit,’ berichtte de NOS laconiek in juni 2020, toen de coronacrisis al enige maanden woedde. Docent, politicus, minister, vicepremier: het is niet voldoende om de inhoud van Hugo’s rugzakje te determineren, hij heeft steeds meer weg van de geboren handelsreiziger.

Hugo loopt de zolen van zijn veelbesproken schoeisel stuk om de onontkoombaarheid van Zeeland 2050 alom aan de man te brengen. Onlangs nog in het Financieele Dagblad. ‘Ja, er wordt wel eens gezegd: maak van Zeeland nou het Florida van Nederland. Maar ik denk dat dit vooral verelendung betekent. Je kunt geen samenleving bouwen met alleen pensionado’s. Een samenleving is pas echt een samenleving als er een evenwichtige verdeling is tussen jong en oud.’

Opnieuw een argument van niks. Hebben de oudsten der pensionado’s geen logistiek en andere dienstverlening nodig, geen huisvesting, geen zorg door werkenden? Door de jongere generaties dus, die ook ergens moeten wonen en hun eten moeten kopen. Wat is er eigenlijk mis met Zeeland als Nederlands Florida? Veel Zeeuwen zouden zo’n toekomst toejuichen.

Bovendien lonkt bij dit perspectief een combinatie met verdere uitbating van Zeelands maritieme faculteiten. De Landschapsatlas van Walcheren van Kees Bos en Jan Willem Bosch bepleitte al in 2008 een versterkte zeehavenontwikkeling. Met een substantiële uitbreiding van de havens van Vlissingen-Oost kon de provincie werkelijk een ‘groenblauwe’ oase worden. Aan de in 2018 gefuseerde North Sea Port (Vlissingen, Terneuzen, Gent), in 2023 op de negende plaats van alle Europese havens, zal het niet liggen.

Krijsende meeuwen

De Scheldedelta als Nederlands Florida biedt in elk geval meer zicht op behoud van rust en ruimte dan Zeeland 2050. Zonder beleidsinterventies als deze zal de provinciale bevolking naar verwachting licht afnemen of stabiliseren.

‘Waar eens ’t gekrijs der meeuwen, verstierf aan ’t eenzaam strand,’ luidt de eerste regel van het volkslied van Zeeuws-Vlaanderen, waar Hugo de Jonge tegenwoordig domicilie houdt. Die eenzaamheid is allang een vage herinnering. Maar, geliefde aspirant-landverhuizer naar Zeeland, als het bescheiden restant aan ‘rust en ruimte’ u werkelijk aan het hart gaat, blijf dan waar u bent. Of kom gewoon een dagje naar het Zeeuwse strand.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hugo de Jonge wil op grote schaal nieuwe Zeeuwen lokken – met de ‘rust en ruimte’ waaraan hun komst een einde zal maken verscheen eerst op Wynia's Week.