In het coalitieakkoord krijgt het thema ‘Asiel, migratie en integratie’ opvallend veel aandacht. Dat is terecht. De instroom is al jaren hoog, de opvangketen staat permanent onder druk en het draagvlak in de samenleving is zichtbaar afgenomen. Positief is dat het kabinet expliciet erkent dat de instroom omlaag moet en dat het huidige systeem tekortschiet.

Tegelijkertijd roept de uitwerking van het beleid fundamentele vragen op. Bij nadere beschouwing blijkt dat deze koers steunt op Europese afspraken én op nationale maatregelen. Die basis is minder solide dan zij op het eerste gezicht lijkt.

Daarnaast gaat het akkoord in op voorrang bij huisvesting voor statushouders – een urgent probleem dat tot veel onvrede leidt – en ook daar zal de werkelijkheid weerbarstiger zijn dan het optimisme dat doorklinkt in de voorgenomen maatregelen.

Afkopen goedkoper dan opvangen

Op Europees niveau zet het kabinet in op het EU-migratiepact. Kern daarvan is een solidariteitsmechanisme waarbij lidstaten kunnen kiezen tussen opvang of een financiële bijdrage. Juist die keuze maakt het pact kwetsbaar.

Voor rijke lidstaten is afkopen aanzienlijk goedkoper dan het daadwerkelijk opvangen van asielzoekers. Voor Midden- en Oost-Europese landen speelt bovendien een principiële afweging: ook zij zullen liever betalen – of simpelweg weigeren – dan asielzoekers opnemen. De praktijk van de afgelopen jaren laat zien dat een land als Polen openlijk weigert en Hongarije de facto al jaren niet meewerkt.

Het gevolg is voorspelbaar. De feitelijke opvangdruk blijft liggen bij de zuidelijke buitengrensstaten: Griekenland, Italië en Spanje. Die landen hebben, geconfronteerd met overvolle opvang en beperkte Europese solidariteit, weinig prikkels om migranten daadwerkelijk tegen te houden en zullen – begrijpelijk – blijven doen wat ze altijd al deden: mensen laten doorreizen naar het rijke Noorden.

Het EU-migratiepact verandert daarmee weinig aan de secundaire doorstroom. Wie erop rekent dat Brussel de instroom richting Nederland wezenlijk zal beperken, bouwt op drijfzand.

Nationale maatregelen

Naast Europa kiest het kabinet voor strengere nationale maatregelen. In de praktijk sluit Nederland daarmee aan bij een bredere Europese trend: een race to the bottom waarbij landen proberen minder aantrekkelijk te worden voor asielzoekers.

Sommige landen boeken hiermee resultaat, maar daar speelt een first-mover-voordeel. Denemarken profiteert bijvoorbeeld al jaren van een reputatie als streng land, opgebouwd over een lange periode en ook nog eens ondersteund door juridische uitzonderingen. Als echter iedereen meedoet aan de race to the bottom, worden we weliswaar collectief strenger, maar is het effect voor een land als Nederland waarschijnlijk beperkter. Voor Nederland blijft de aantrekkingskracht groot. Rijke Europese landen als Nederland vormen het villadorp van de wereld: veel mensen willen hier wonen, desnoods via misbruik van het asielkanaal.

Flexibele opvangplekken

Het akkoord bevat daarnaast een passage over flexibele opvangplekken: ‘Als de instroom daalt, kunnen de flexibele plekken door gemeenten worden ingezet als tijdelijke huisvesting voor aandachtsgroepen uit de huisvestingswet.’

Dit is bij de huidige extreme woningnood niet realistisch. Je kunt – zoals men zelf kennelijk al aanvoelt – niet duizenden of tienduizenden wooneenheden leeg laten staan terwijl gescheiden ouders met kinderen in garageboxen en op vakantieparken wonen. Vandaar ‘tijdelijke huisvesting voor aandachtsgroepen’. Maar gaan het COA of gemeenten urgente ingezetenen weer op straat zetten als de asielinstroom plotseling toeneemt? Dat is politiek niet vol te houden.

Voorrang statushouders onverkoopbaar

Verder stelt het akkoord: ‘Alternatieve huisvesting tussen COA-locaties en een reguliere woning… Zodra deze alternatieve huisvesting er in voldoende mate is, zal de mogelijkheid van voorrang voor statushouders in sociale huurwoningen niet langer wettelijk mogelijk zijn.’

Met andere woorden: tot die tijd blijft voorrang voor statushouders in de praktijk bestaan.

Feitelijk betekent dit dat bij schaarste een alleenstaande asielzoeker zonder gezin in het herkomstland eerder toegang krijgt tot huisvesting dan gescheiden ouders met kinderen of jongvolwassen ingezetenen die noodgedwongen bij hun ouders wonen. Dat is maatschappelijk onverkoopbaar.

Lokale politiek aan zet

Met het oog op de komende gemeenteraadsverkiezingen is ook deze passage interessant: ‘Voorrang voor statushouders bij sociale huur knelt in bepaalde gemeenten steeds meer, omdat Nederlanders daar te lang op een wachtlijst staan. Zolang er geen goed alternatief is om statushouders te huisvesten, laten we beleid op dit punt aan de gemeenten zelf.’

Het al dan niet voorrang geven aan statushouders voor een sociale huurwoning wordt zo onderdeel van de lokale politiek. Met de gemeenteraadsverkiezingen in het verschiet best brisant.

Wat ontbreekt: echte hervorming

De conclusie is helder, maar somber. Leunen op de EU gaat weinig opleveren. Meedoen aan de race to the bottom met nationale maatregelen is voor aantrekkelijke landen als Nederland noodzakelijk, maar verandert het probleem niet fundamenteel.

Nodig is daadwerkelijke ‘modernisering van het internationaal vluchtelingenrecht’, zoals men zelf ook erkent. Dat zou serieus worden als daar bijvoorbeeld een staatssecretaris met uitsluitend die taak op wordt gezet. De inzet kent dan grofweg twee routes:

– Echt radicaal: het VN-vluchtelingenverdrag en het EVRM aanpassen of verlaten.

– Binnen de huidige kaders: een robuust derdelandenbeleid naar het voorbeeld van Australië. Dit idee is door Denemarken en het VK al verkend (Rwanda-plan) en Spanje zette een dergelijk beleid twintig jaar geleden ook al succesvol in om illegale bootmigratie richting de Canarische eilanden tegen te gaan. Juist dat spoor is nu echter door Nederland on hold gezet met Oeganda.

Symptoombestrijding

De instroom zal laten zien of en hoe snel het voorgenomen coalitiebeleid effect heeft, maar de verwachtingen moeten niet te hoog gespannen zijn. Helaas.

Zonder ingrijpende hervorming van het internationale vluchtelingenrecht blijft dit akkoord vooral symptoombestrijding. Dat is niet zonder risico’s: zolang ‘middenpartijen’ in Europa zo voortmodderen, vormt hun beleid een voedingsbodem voor ‘Orbanisering’ dan wel ‘Trumpificatie’.

Van Jan van de Beek verscheen bij uitgeverij Blauwburgwal het boek Migratiemagneet Nederland.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom het voorgenomen migratiebeleid weinig gaat opleveren verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie eind negentiende eeuw per schip vanuit Europa New York binnenvoer, zag als eerste het Vrijheidsbeeld opdoemen. Voor miljoenen migranten stond dit kolossale beeld voor hoop, voor een nieuwe toekomst in het beloofde land. Voor veel Amerikanen die eerder waren aangekomen, fungeerde het beeld bovendien als moreel baken.

Die morele betekenis werd expliciet verwoord door Emma Lazarus, een Amerikaanse dichteres die in 1883 een gedicht schreef om geld in te zamelen voor de bouw van het voetstuk. In dat gedicht gaf zij het beeld een naam: Mother of Exiles, wier fakkel symbool stond voor een world-wide welcome. Lazarus liet het Vrijheidsbeeld zelf spreken:

‘Give me your tired, your poor,
Your huddled masses yearning to breathe free,
The wretched refuse of your teeming shore.
Send these, the homeless, tempest-tost to me,
I lift my lamp beside the golden door!’

Met deze woorden gaf Lazarus de Amerikaanse immigratie-ervaring een expliciete morele lading. Het ging niet om de welgestelden of de kansrijken, maar om armen en daklozen: opeengepakte massa’s berooide, ontwortelde en opgejaagde mensen die door armoede en tegenslag uit Europa waren verdreven. Het gedicht verwoordde een moreel zelfbeeld dat teruggaat op het puriteinse idee van Amerika als the shining city on a hill: een baken van vrijheid en welvaart, met open deuren voor immigranten.

Ellis Island en de andere helft

Dat ideaal had echter ook een keerzijde. Lang niet iedereen die door die open deuren ging, slaagde in het Beloofde Land. Uit dezelfde periode stamt het confronterende boek How the Other Half Lives (1890), waarin journalist Jacob Riis het leven in de overvolle sloppenwijken van New York vastlegde: armoede, ziekte, kindersterfte en sociale ontwrichting. Ellis Island en de Lower East Side waren twee kanten van dezelfde medaille. De belofte van welkom ging samen met een samenleving die zichtbaar worstelde met de gevolgen van massale, grotendeels ongereguleerde immigratie. Die spanningen — etnisch, sociaal en vaak gewelddadig — zijn later voor een breed publiek verbeeld in de film Gangs of New York.

Aan het eind van de negentiende eeuw groeide in de Verenigde Staten de twijfel over dit opendeurenbeleid. Rond 1900 barstte een fel restrictiedebat los. Dat leidde tot een groots opgezet economisch onderzoek naar immigratie, dat vier jaar duurde. Geleidelijk ontstond de consensus dat Amerika de immigratie drastisch moest inperken. In de jaren twintig volgden immigratiebeperkingen.

Innovatie

Wat daarna gebeurde, bleek achteraf een leerzaam natuurlijk experiment. Werkgevers voorspelden dat zonder immigranten niemand het zware, vuile werk zou doen. Maar toen de instroom opdroogde, gebeurde iets anders. Lonen stegen, arbeidsomstandigheden verbeterden en het binnenlandse arbeidsaanbod nam toe. Zwarte Amerikanen trokken uit de voormalige plantagestaten naar de industriesteden in het Noorden. Tegelijk investeerden bedrijven meer in opleiding en vooral in machines. Voor veel vuil, zwaar en gevaarlijk werk werden nieuwe technologieën ontwikkeld.

Amerikaanse economen concludeerden dat laaggeschoolde arbeidsmigratie en innovatie in belangrijke mate substituten zijn. De econoom Edith Abbott vatte deze ervaring in 1927 kernachtig samen: wat voor individuele werkgevers rationeel is, hoeft dat niet te zijn voor de samenleving als geheel. Die spanning tussen moreel ideaal en maatschappelijke draagkracht is geen historische curiositeit, maar een terugkerend patroon.

Twee gezichten van migratie

Wie deze geschiedenis serieus neemt, ziet ongemakkelijke parallellen met Nederland en Europa vandaag. Niet omdat de context identiek is, maar omdat de onderliggende mechanismen — selectie, loondruk, innovatie en draagkracht — sterk overeenkomen. Ook de migratie naar het Amerika van toen had grofweg twee gezichten. Aan de ene kant de verschoppelingen van de wereld: armen, zieken en ongeschoolden, mensen zonder netwerk of perspectief. Aan de andere kant goedkope arbeidskrachten voor fabrieken, mijnen en infrastructuur, die de positie van reeds gevestigde arbeiders onder druk zetten.

Die tweedeling is — met alle verschillen — herkenbaar in onze huidige immigratie. De goedkope arbeidskrachten zijn arbeidsmigranten: eerst gastarbeiders, later werknemers uit Midden- en Oost-Europa, en inmiddels klinken voorstellen voor grootschalige werving in Afrika en Azië. De ‘verschoppelingen’ zijn asielmigranten: mensen die vaak uitzichtloze omstandigheden ontvluchten, gemiddeld laaggeschoold zijn en eenmaal hier aangekomen kampen met hardnekkige achterstanden.

In beide gevallen klinkt vanuit voorstanders van immigratie hetzelfde refrein: we kunnen niet zonder — vanwege vergrijzing of arbeidsmarktkrapte — of we kunnen het niet stoppen vanwege juridische of morele verplichtingen. Dat klinkt vertrouwd. Het klonk honderd jaar geleden ook.

Arbeidsmigratie: lessen uit het verleden

Bij arbeidsmigratie leert de geschiedenis harde lessen. Nederland koos na de oorlog voor extreme loonmatiging, de zogeheten geleide loonpolitiek. Arbeid werd goedkoop. Werkgevers namen liever meer mensen aan dan te investeren in machines. Zo ontstonden veel laaggeschoolde banen die steeds moeilijker te vervullen waren. Niet omdat Nederlanders het vuile werk niet wilden doen, maar omdat zij bij een overvloed aan banen logischerwijs kozen voor schoner en beter betaald werk.

Gastarbeid leek een pragmatische oplossing, maar bleek kortzichtig. Men wist toen al dat het alleen gunstig zou zijn als die arbeid tijdelijk bleef. Dat gebeurde niet. Ook wist men dat investeren in machines structureel verstandiger was, maar ook dat gebeurde onvoldoende. De gevolgen waren groot. Slechts 55.000 Turkse en Marokkaanse gastarbeiders in 1974 resulteerden uiteindelijk in circa 935.000 extra inwoners — een toename met een factor zeventien. Veel gastarbeiders werkten in industrieën die toch verdwenen. Begin jaren tachtig telden niet-westerse immigranten meer werklozen dan werkenden.

Vandaag herhaalt dit patroon zich in een andere vorm. Arbeidsmigranten werken doorgaans hard, maar verdienen vaak weinig. In een herverdelende verzorgingsstaat betekent dat over de levensloop vaak een negatieve fiscale nettobijdrage, zeker wanneer gezinsmigratie volgt. Tegelijk remt goedkope arbeid innovatie. De ontwikkelaars van de Nederlandse aspergesteekrobot noemden bijvoorbeeld expliciet duurdere en schaarse arbeid als reden om die machine te ontwikkelen.

Terwijl in Nederland wordt gepleit voor meer arbeidsmigratie, investeren landen als China en de Verenigde Staten massaal in automatisering en kunstmatige intelligentie. In China bestaan inmiddels ‘dark factories’ waar het licht uit kan blijven omdat er geen mensen meer werken. Ook in Nederland is deze ontwikkeling zichtbaar: banken en bedrijven schrappen duizenden banen door de inzet van AI. De toekomst is nu.

Asielmigratie en draagkracht

Nemen we opnieuw het Amerika van honderd jaar geleden als referentie, dan zien we bij asiel zowel parallellen als fundamentele verschillen. Veel Amerikaanse migranten kwamen arm aan, maar cultureel stonden zij relatief dicht bij de ontvangende samenleving, ook al ervoeren mensen toen forse spanningen tussen bijvoorbeeld katholieken en protestanten. Europa leverde het menselijk kapitaal en er bestond nauwelijks een verzorgingsstaat. Integratie was hard, maar dwingend.

Ook bij asiel zijn er parallellen. Asielmigranten komen vaak uit kansarme situaties. Asiel levert gemiddeld de laagst opgeleide instroom, lager dan studie-, arbeids- en zelfs gezinsmigratie. Bovendien gaat alle migratie gepaard met verlies van menselijk kapitaal — diploma’s en werkervaring sluiten slecht aan — maar bij asiel telt dit extra zwaar, omdat selectie door werkgevers of onderwijsinstellingen ontbreekt.

Wie slecht integreert, blijft

De verschillen zijn echter doorslaggevend. In Migratiemagneet Nederland laat ik zien dat immigratie in een genereuze verzorgingsstaat werkt als een omgekeerde welvaartsmagneet: wie goed integreert, vertrekt relatief vaak weer; wie slecht integreert, blijft. Asielmigranten hebben gemiddeld de zwakste integratie en de grootste neiging om te blijven.

Daarbij komt dat asielmigratie grotendeels afkomstig is uit Afrika en het Midden-Oosten, regio’s met de grootste culturele afstand tot Nederland. Die afstand hangt samen met slechtere integratie, ook wanneer rekening wordt gehouden met opleidingsniveau. Een belangrijk mechanisme is de neiging tot het aangaan van gemengde relaties met autochtonen, die positief samenhangt met school- en arbeidsmarktprestaties. Die neiging is kleiner naarmate de culturele afstand groter is en voor herkomstlanden met een hoger aandeel moslims.

Integratie kan niet worden afgedwongen

De overheid kan integratie slechts beperkt afdwingen. Zij kan ondersteunen, maar geen leerpotentie creëren en geen culturele voorkeuren voorschrijven. Onderwijsstatistieken laten grote verschillen zien tussen groepen: bij de tweede generatie varieert de deelname aan het vwo van circa 5 procent tot 50 procent. Dat zijn geen effecten van discriminatie, maar van verschillen in leerpotentie.

De overheid kan immigranten ook niet dwingen om de dominante cultuur te omarmen. Binnen moslimgemeenschappen bestaan relatief vaak aanzienlijke groepen met opvattingen die op gespannen voet staan met kernwaarden van de democratische rechtsstaat, zoals het voorrang geven aan religieuze wetgeving boven nationale wetgeving.

Wat betekent dit voor beleid?

De rode draad is draagkracht: economisch, sociaal en institutioneel. Voor arbeidsmigratie betekent dit dat Nederland zich zou moeten beperken tot het absolute topsegment: de ‘ASML-achtigen’. Hooggespecialiseerde kennis is schaars en buitenlandse werving blijft daar voorlopig nodig. Laaggeschoolde arbeidsmigratie daarentegen maakt ons structureel armer en remt innovatie.

Tegelijk moet het binnenlandse arbeidsaanbod worden vergroot. Dat vraagt om lagere en eenvoudigere belastingen op arbeid, een afbouw van het toeslagenstelsel en een verzorgingsstaat die eerder een trampoline is dan een hangmat. Uitgangspunt zou moeten zijn dat iedereen werkt, of — via scholing en begeleiding — richting werk of sociale werkvoorziening wordt geleid. Daarnaast vergt het een actieve inzet op automatisering, robotisering en kunstmatige intelligentie waar dat mogelijk is, om arbeid vrij te spelen voor sectoren waar menselijke inzet onmisbaar blijft, zoals de zorg.

Ook moeten lusten en lasten beter worden verdeeld. Nu profiteren bedrijven en uitzendbureaus van goedkope arbeid, terwijl maatschappelijke kosten worden afgewenteld. Dat kan worden gecorrigeerd met financiële prikkels, bijvoorbeeld door borgstellingen per arbeidsmigrant.

Voor asiel vraagt de analyse om een fundamentele herziening. Het huidige stelsel is inhumaan en hypocriet: mensen worden aangetrokken door het asielrecht, maar mogen niet legaal reizen met vliegtuig of veerboot, met duizenden doden als gevolg. Tegelijk zet het stelsel de democratische rechtsstaat onder druk doordat internationale verdragen de ruimte voor nationale politiek sterk beperken. Als kiezers grip op asielmigratie willen en reguliere politici kunnen niet leveren, groeit het risico voor Orbanisering of Trumpificatie.

Een race-to-the-bottom binnen Europa is onvoldoende. Historische voorbeelden laten zien dat opvang in derde landen effectief kan zijn, maar geen structurele oplossing biedt, zolang het niet verankerd is in een nieuw juridisch systeem. Een duidelijke trendbreuk ligt daarom voor de hand: asiel als recht binnen geografisch Europa, en daarbuiten als gunst die slechts bij uitzondering wordt verleend, met een grotere rol voor regionale organisaties als de Arabische Liga en de Afrikaanse Unie.

Wie zijn wij?

In het slot van Migratiemagneet Nederland verwijs ik naar politicoloog Benedict Anderson, die de natiestaat beschrijft als een Imagined community: een verbeelde gemeenschap waarin mensen bereid zijn solidair te zijn met onbekenden omdat zij zichzelf als deel van hetzelfde geheel zien. Die verbeelding is een noodzakelijke voorwaarde voor herverdeling, vertrouwen en democratie.

Massale, aanhoudende immigratie zet die verbeelde gemeenschap onder druk, zeker wanneer culturele afstand groot is en integratie beperkt blijft. Het Vrijheidsbeeld belichaamde ooit een world-wide welcome, maar zelfs Amerika leerde dat openheid zonder grenzen geen deugd is, maar een risico. Ook toen volgden uiteindelijk immigratierestricties — niet uit onmenselijkheid, maar uit noodzaak. Die noodzaak geldt vandaag opnieuw. Grenzen stellen aan immigratie is geen moreel falen, maar een poging om solidariteit, verzorgingsstaat en democratie duurzaam te behouden.

Dit is een bewerkte versie van het openingshoofdstuk van een nog te verschijnen boek.

Van Jan van de Beek verscheen bij uitgeverij Blauwburgwal het boek Migratiemagneet Nederland.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Beperking van immigratie is niet onmenselijk maar bittere noodzaak verscheen eerst op Wynia's Week.

Zoals besproken in deel I van dit tweeluik kan het aandeel moslims in Nederland bij ongewijzigd beleid oplopen tot een kwart in 2060 en 37 procent tegen het einde van de eeuw. Afhankelijk van de mate van bekering of secularisering kan dit hoger of lager uitvallen. Ik heb geen glazen bol, maar een uitkomst tussen een kwart en de helft van de bevolking is volstrekt voorstelbaar.

Onder jongeren zien we de trend al jaren: in 2010/2011 was 8 tot 9 procent van de 15- tot 18-jarigen moslim; inmiddels is dat 14 procent. Dat percentage steeg gestaag met ongeveer één procentpunt per twee jaar. En de jeugd is de toekomst.

Asielmigratie als motor

Waar de groei van het aantal moslims het grootste deel van de vorige eeuw vooral het gevolg was van gastarbeid en gezinsmigratie, is asielmigratie – en bijkomende gezinsmigratie – tegenwoordig de dominante factor. En uitgerekend asielmigratie levert de slechtste integratieresultaten op.

Daarbij meet ik integratie af aan de nettobijdrage aan de schatkist over de levensloop. Dat lijkt banaal, maar in Migratiemagneet Nederland laat ik zien dat dit bedrag zeer sterk samenhangt met vrijwel elke andere denkbare maatstaf van integratie: inkomen, werk, uitkeringen, zorg, opleiding, schoolprestaties, criminaliteit, noem maar op. Het vat dus in één getal de mate van integratie over een breed spectrum van levensterreinen samen.

In Migratiemagneet Nederland laat ik zien dat geen enkele groep zo moeizaam integreert als asielmigranten uit Afrika en het Midden-Oosten. Ze zijn laagopgeleid, vaak afhankelijk van een uitkering, relatief vaak betrokken bij criminaliteit, en blijven – ook in de tweede generatie – steken op lagere onderwijsniveaus.

Dat is niet toevallig. In tegenstelling tot studie- of arbeidsmigratie wordt bij asiel niet geselecteerd op opleiding of werkpotentieel. Wie hoogopgeleid is en wil emigreren, vertrekt via reguliere kanalen als studie- en arbeidsmigratie. Voor wie dat niet kan – en ook geen familie in Europa heeft – blijft asiel als enige optie over. Het resultaat is negatieve zelfselectie: de minst opgeleiden komen binnen.

Onderwijs verheft…

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Denk aan de eerste lichting Iraniërs in de jaren tachtig of aan sommige Turkse asielmigranten van nu. Maar het zijn uitzonderingen op een structureel patroon. In Migratiemagneet Nederland laat ik zien dat asielmigratie voor elke herkomstregio het laagste gemiddelde opleidingsniveau heeft van alle migratiemotieven – en opleiding en cultuur verklaren samen meer dan 80 procent van de integratie-uitkomsten.

De overheid zet zich in voor integratie via onderwijs, inburgering en participatie. Vooral ‘verheffing’ – om maar eens een mooi ouderwets sociaaldemocratisch woord te gebruiken – via het onderwijssysteem werkt. Dat kun je goed zien door westerse immigranten te vergelijken met niet-westerse immigranten. Bij westerse immigranten is de in Nederland opgeleide tweede generatie ongeveer even hoog opgeleid als de in het herkomstland opgeleide eerste generatie. Bij niet-westerse immigranten zien we dat de tweede generatie bijna een heel schoolniveau wordt ‘verheven’ ten opzichte van de eerste generatie. Kennelijk wordt die niet-westerse eerste generatie in het herkomstland niet opgeleid tot de volledige leerpotentie, maar bij de tweede generatie haalt het Nederlandse onderwijssysteem ‘eruit wat erin zit’ aan leerpotentie.

…maar de verschillen blijven groot

Maar ondanks die verheffing blijven er grote verschillen tussen groepen in onderwijsniveau. Sommige tweede-generatiegroepen – zoals kinderen van westerse studie- en arbeidsmigranten – doen het in het onderwijs veel beter dan autochtonen. Andere tweede-generatiegroepen – zoals niet-westerse asiel- en gezinsmigranten – presteren veel slechter dan autochtonen. De Cito-score en deelname aan het vwo zijn lager, deelname aan ‘special needs’-onderwijs is juist fors hoger. Een enkele groep – met name tweede-generatie Iraniërs – scoort op deze maatstaven beter dan autochtonen, maar dat zijn de uitzonderingen.

Dit probleem lijkt onder asielkinderen eerder groter dan kleiner te worden. Een schrijnend voorbeeld is het praktijkonderwijs. Praktijkonderwijs is een vorm van ‘special needs’-onderwijs dat is bedoeld voor leerlingen met minstens drie jaar leerachterstand en een IQ tussen de 55 en 80, wat neerkomt op zwakbegaafd of licht verstandelijk beperkt. Gemiddeld volgde 21 procent van de eerste generatie asielkinderen in de periode 2017–2021 na tweeënhalf jaar in Nederland praktijkonderwijs – ruim negen keer vaker dan autochtonen. Bij Syriërs – in omvang de grootste groep – is dit 18 procent. Dat wijst op ernstige achterstanden.

Soms zijn de IQ-tests wellicht onbetrouwbaar, bijvoorbeeld door grote leerachterstand bij aankomst. Soms fungeert praktijkonderwijs wellicht als ‘tijdelijke opvang’ voor kinderen die nog moeten wennen aan het Nederlandse schoolsysteem. Maar wat de oorzaak ook is: óf deze kinderen hebben werkelijk zwakke cognitieve vermogens, óf ze worden onterecht als zodanig geclassificeerd – beide scenario’s zijn ernstig. Omgekeerd valt op dat relatief weinig eerste generatie-asielkinderen naar havo of vwo gaat. De instroom aan de onderkant is massaal, die aan de bovenkant minimaal.

Qua schoolprestaties en opleidingsniveau zijn er bij asielmigratie dus gemiddeld forse en structurele achterstanden, en integratie hangt zeer sterk samen met opleidingsniveau. En asielmigratie bepaalt zoals gezegd in belangrijke mate de immigratie van moslims.

Onderwijs is één van de twee belangrijke integratie-bepalende factoren. Ook culturele afstand speelt een cruciale rol – met gevolgen die zichtbaar zijn in onder andere criminaliteit.

Culturele afstand, integratie en criminaliteit

Naast schoolprestaties en opleiding hangt integratie heel sterk samen met cultuur en culturele afstand. De meeste asielmigranten zijn afkomstig uit Afrika en het Midden-Oosten. Dat is volgens een aantal grote, langlopende onderzoeken de regio met de grootste culturele afstand tot Nederland. Immigranten en hun (klein)kinderen scoren slechter op circa 25 integratiemaatstaven naarmate de culturele afstand tot Nederland groter is.

Eén van die maatstaven voor integratie is criminaliteit. Voor criminaliteit als maatstaf voor integratie geldt hetzelfde als voor integratie in het algemeen: er is een sterke samenhang met opleidingsniveau en culturele afstand. Echter, ook als je rekening houdt met verschillen in opleidingsniveau, dan nog blijft er een sterke samenhang met cultuur.

Asielzoekers vaker verdachte

Overheden registreren zelden religie bij criminaliteit. Maar herkomst geeft een goed beeld. In West-Europese landen die statistieken bijhouden, zijn migranten uit islamitische landen oververtegenwoordigd in misdaadcijfers – ook na correcties voor bijvoorbeeld leeftijd en sociaaleconomische status.

Asielzoekers zijn in Nederland bijna vier keer zo vaak verdachte als autochtonen. Na correctie op leeftijd en geslacht is dat ongeveer twee keer zo vaak. In Nederland plegen mannen uit typische asielherkomstlanden – afhankelijk van het herkomstland – vier tot twintig keer vaker een seksueel misdrijf dan autochtone mannen. De meeste van die landen zijn overwegend islamitisch.

Fors oververtegenwoordigd bij ernstige criminaliteit

In het VK en Scandinavië zien we vergelijkbare patronen: onder bepaalde migrantengroepen, met name uit islamitische landen, liggen de criminaliteitscijfers structureel hoger dan onder autochtonen. Mannen uit landen als Afghanistan, Irak en Somalië worden aanzienlijk vaker veroordeeld voor seksuele delicten. Ook in de gevangenispopulatie is sprake van een duidelijke oververtegenwoordiging van moslims ten opzichte van hun aandeel in de bevolking.

Het bewijs is dus duidelijk, ook al wordt het zelden uitgesproken: migranten uit islamitische landen zijn – gemiddeld genomen – fors oververtegenwoordigd bij ernstige criminaliteit. Ter relativering wil ik aanvoeren dat dit niet per se iets zegt over de islamitische cultuur op zichzelf, maar wel over de culturele mismatch met het Westen. Opvallend is bijvoorbeeld dat de criminaliteit onder de tweede generatie niet-westerse immigranten hoger ligt dan onder de eerste. Dat zou bijvoorbeeld verklaard kunnen worden uit cultureel bepaalde opvoeddoelen die botsen met de westerse cultuur – culturele mismatch dus. Kortom: criminaliteit in Nederland zegt niets over criminaliteit in zijn algemeenheid in herkomstgebieden, maar is wel een indicatie van grote aanpassingsproblemen.

Culturele afstand speelt dus een belangrijke rol bij de integratie. Daarvoor zijn allerlei verklaringen denkbaar, zoals meer aanpassingsproblemen en toenemende discriminatie bij grotere culturele afstand. Op één van die verklaringsmechanismen wil ik hier inzoomen: de neiging tot het aangaan van gemengde relaties.

Kinderen uit gemengde relaties – dus met één autochtone ouder – presteren op school en arbeidsmarkt aanmerkelijk beter dan kinderen met twee in het buitenland geboren ouders. Maar de neiging tot het aangaan van gemengde relaties hangt sterk samen met culturele afstand. In het bijzonder is het percentage immigranten dat in Nederland gemengde relaties aangaat lager naarmate een groter percentage van de bevolking van het herkomstland moslim is. Grote culturele afstand én neiging tot zelfsegregatie gaan hier dus hand in hand.

Zelfsegregatie

Zelfsegregatie wordt vergemakkelijkt door het ontstaan van transnationale gemeenschappen: groepen die zich niet of nauwelijks verbinden met de ontvangende samenleving, maar hun sociale leven organiseren binnen de eigen etnisch-religieuze kring. Via familie, religie, digitale media en internationale netwerken onderhouden zij nauwe banden met het herkomstland én de diaspora elders. Integratie wordt niet gestimuleerd, maar vermeden.

Het is een hardnekkige misvatting dat culturele en religieuze verschillen vanzelf vervagen met de tweede en volgende generatie. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) verklaarde in 2017 tegenover de NOS dat ‘het geloof bij veel jongeren met een Turkse of Marokkaanse achtergrond een belangrijk onderdeel van hun identiteit’ is. ‘De moslimidentiteit is een alternatief voor een identificatie met Nederland.’

Vijandige houding tegenover ontvangende cultuur

Onder Europese moslims is de houding ten opzichte van de ontvangende cultuur kritisch tot vijandig. Dat blijkt uit tal van recente peilingen en onderzoeken in binnen- en buitenland.

Ruim de helft van de Britse moslims vindt dat het tonen van een afbeelding van de profeet Mohammed strafbaar moet zijn en halal voedsel verplicht moet worden in publieke instellingen zoals scholen en ziekenhuizen. Minder dan een derde van hen verzet zich tegen het strafbaar stellen van homoseksualiteit. In Frankrijk veroordeelde 38 procent van de jonge moslims de aanslag op Charlie Hebdo niet volledig. Veel moslims, vooral jongeren, stellen hun eigen cultuur en religie boven die van het gastland en zijn weinig geneigd die los te laten. Onderling religieus geweld en incidenten op scholen nemen toe, met als tragisch dieptepunt de moord op docenten zoals Samuel Paty en Dominique Bernard. In Duitsland begrijpt ongeveer een derde van de 15-jarige scholieren geweld tegen mensen die Allah of de profeet Mohammed beledigen.

Maar één juiste interpretatie van de islam

Dit alles sluit aan op eerder onderzoek van Ruud Koopmans in zes West-Europese landen, waaronder Nederland. Dat onderzoek wees op wijdverspreide opvattingen onder Turkse en Marokkaanse moslims dat religieuze wetten boven nationale wetgeving staan, er maar één juiste interpretatie van de islam is, en geweld ter verdediging van het geloof gelegitimeerd kan zijn.

Deze culturele afstand vertaalt zich ook in politieke en institutionele opvattingen. In Groot-Brittannië vindt een derde van de moslims dat shariawetgeving moet worden ingevoerd, en een even groot deel wil van de islam de nationale godsdienst maken. In Frankrijk stelt driekwart van de jonge moslims de islam boven de republiek en 45 procent vindt de islam onverenigbaar met Franse waarden. In Duitsland onderschrijft twee derde van de vijftienjarige moslimleerlingen dat de regels van de Koran belangrijker zijn dan de Duitse wet en bijna de helft verkiest een islamitische theocratie boven de democratie.

Reële waardenstrijd

Sommige groeperingen gaan verder en bepleiten een fundamentele systeemverandering. In Duitsland riep de groep Muslim Interaktiv openlijk op tot afschaffing van de democratie en vestiging van een islamitisch kalifaat. In een Britse video wordt besproken hoe de democratie omvergeworpen zou kunnen worden. Dergelijke ideeën markeren een expliciete breuk met de westerse staatsinrichting en vormen in sommige gevallen een doelbewuste poging om die te vervangen.

De waardenstrijd is geen abstractie. Hij is reëel – en in zijn uitwassen bloederig.

Wat er ontstaat is een gevaarlijke cocktail: een slinkende meerderheid die zich onder druk van identiteitspolitiek steeds sterker bewust wordt van haar culturele eigenheid, en een groeiende islamitische minderheid die zich cultureel afschermt, politieke ruimte opeist en deels openlijk droomt van een islamitisch staatsmodel.

De islamisering is allang begonnen. Ze uit zich niet alleen in oppervlakkige dingen als halalvoedsel, maar ook in echt fundamentele zaken. Denk aan het verdwijnen van religiekritiek – een belangrijke westerse waarde. Cabaretiers, cartoonisten, docenten – ze zwijgen niet uit politieke correctheid, maar uit angst.

En dat terwijl het aandeel moslims onder volwassenen nu nog maar 6 procent is, en onder jongeren 14 procent. Wat als dat verdubbelt? Of verveelvoudigt, zoals het geval zal zijn als mijn projecties bewaarheid worden?

Dit vooruitzicht dwingt tot koerswijziging

Zoals in deel I al aangestipt: dit alles geldt bij ongewijzigd beleid. En dat is geen loze disclaimer. Misschien gebeurt het niet – juist omdat het te dreigend is. Wilders’ filmpje van een geïslamiseerd Nederland zou zomaar een self-denying prophecy kunnen zijn: het roept weerstand op en dwingt tot koerswijziging.

Want het huidige asielbeleid is de motor van dit scenario. En dat is electoraal simpelweg onhoudbaar. Mijn verwachting: onder druk van de kiezer zal het beleid veranderen. En als dat gebeurt, vertraagt ook de trend.

Maar zelfs als de asielkraan vandaag wordt dichtgedraaid, zal het moslimaandeel nog jaren groeien. Door gezinsmigratie, door jonge leeftijdsstructuur, door het kindertal. Want nogmaals: de jeugd is de toekomst.

Voortgaan op de huidige weg betekent niets minder dan een langzame culturele en demografische zelfmoord. Wie dat niet wil, zal moeten kiezen voor een ander beleid.

Dit is het tweede deel van een analyse van het werkelijkheidsgehalte van de PVV-verbeelding van de ‘islamisering van Nederland’. Het eerste deel kunt u hier lezen. De tekst is mede gebaseerd op het boek Migratiemagneet Nederland.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Voortzetting van het huidige immigratiebeleid betekent een langzame culturele en demografische zelfmoord verscheen eerst op Wynia's Week.

Volgens het CBS is momenteel 6 procent van de volwassen bevolking moslim. Met dat cijfer wordt vaak geschermd door degenen die duidelijk willen maken dat het allemaal wel meevalt met het aandeel moslims. Maar dat cijfer zegt weinig. Kijk je naar jongeren, dan blijkt dat in 2024 al 14 procent van de 15- tot 18-jarigen moslim is. En de jeugd is de toekomst.

De vraag is: hoe gaat het aandeel moslims zich ontwikkelen bij ongewijzigd immigratiebeleid? En hoe realistisch is het toekomstbeeld dat wordt geschetst door het PVV-filmpje?

Vertrekpunt om die vragen te beantwoorden is het zogenoemde ‘hoge scenario’ van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 met een netto-immigratie van 150.000 personen per jaar. Is dat inderdaad een ‘hoge’ toekomstverwachting? Dat blijkt mee te vallen. Ter vergelijking: in de periode 2015-2024 was het migratiesaldo voor eerste generatie immigranten gemiddeld ruim 115.000 per jaar. Bovendien is de trend stijgende: de laatste vijf jaar – met zowel de Corona-dip als de Oekraïne-piek – lag het gemiddeld rond 140.000. Voor dit jaar schat ik dat het saldo ook weer ongeveer daarop uitkomt.

Koffiedik kijken

Daarnaast: door immigratie wonen steeds meer immigranten in Nederland en één van de drijfveren voor immigratie is – u raadt het al – het aantal reeds aanwezige immigranten. Ook zijn sommige vormen van immigratie lastig te sturen. Denk aan asielmigratie en het vrije verkeer van personen binnen de EU.

Het is natuurlijk koffiedik kijken, maar eerlijk gezegd lijkt het ‘hoge scenario’ van de Staatscommissie mij helemaal niet zo hoog. Ik zou – bij ongewijzigd migratiebeleid – een gemiddeld jaarlijks migratiesaldo van 150.000 eerder een midden-scenario noemen dan een hoog scenario. In ieder geval een stuk waarschijnlijk dan de CBS-prognose 2023-2070 die uitgaat van een migratiesaldo van ongeveer 75.000 mensen op lange termijn. Het CBS schat immigratie dan ook chronisch te laag in. De laatste prognose uit 2022, was in 2023 zelfs alweer dik achterhaald.

Dan de vraag waar die 150.000 jaarlijkse netto-instroom in dit scenario vandaan komt. In Migratiemagneet Nederland laat ik zien dat bij een fors migratiesaldo, Afrika en het Midden-Oosten onvermijdelijk de grootste herkomstregio’s worden. Dat komt door een combinatie van demografische druk, economische motieven en beleid.

De bevolking in Afrika en het Midden-Oosten groeit volgens de VN tot 2100 met 132 procent. Tegelijk is de emigratiewens daar het grootst. Ter illustratie: zeven van de acht landen waar méér dan de helft van de bevolking (!) wil emigreren, liggen in deze regio. In de rest van de wereld is de emigratiewens gemiddeld lager en krimpt de bevolking richting einde eeuw.

Snelle groei

Als de huidige trend zich doorzet, zullen veel immigranten uit Afrika en het Midden-Oosten voornamelijk (laaggeschoolde) asielzoekers en gezinsmigranten zijn. Die hebben een veel grotere kans om lang of permanent in Nederland te blijven dan studie- of arbeidsmigranten, wat zorgt voor een bovengemiddelde bijdrage aan de bevolkingsgroei.

Bovendien is het geboortecijfer van immigranten uit Afrika en het Midden-Oosten relatief hoog. Volgens de CBS-prognose 2023-2070 gemiddeld 2,25 tegenover 1,56 voor de rest van de bevolking. Ook dat heeft uiteraard een fors effect op de relatieve bevolkingsgroei.

Deze immigranten komen overwegend uit islamitische landen en de moslims onder hen voegen zich bij de reeds aanwezige en vrij jonge moslimbevolking. Uiteraard zullen niet alle immigranten uit Afrika en het Midden-Oosten moslims zijn. Op basis van gegevens uit het CIA-Handbook en gegevens van Pew Research is echter een redelijke inschatting te maken van het aandeel moslims. Als we al deze informatie combineren, blijkt dat het aandeel moslims in de Nederlandse bevolking volgens dit scenario gestaag toeneemt tot 25 procent in 2060 en 37 procent aan het einde van de eeuw.

Secularisering en bekering

Uiteraard wordt het aandeel moslims niet alleen bepaald door geboorte, sterfte en migratie, maar ook door bekering en secularisering in Nederland en in de herkomstlanden.

Voorlopig lijkt de secularisering onder moslims in Nederland niet groot. Uiteraard weet niemand hoe zich dat in de toekomst gaat ontwikkelen. Ook in de meeste herkomstlanden lijkt de secularisering nu niet groot, al zijn er uitzonderingen, zoals Iran. De secularisering zou in de toekomst natuurlijk kunnen toenemen. Omgekeerd is het ook mogelijk dat het aantal bekeringen toeneemt naarmate het aandeel moslims groter wordt.

Meerdere mogelijkheden

Onderstaande figuur schetst het palet aan mogelijkheden. Naast het standaardscenario zijn er twee varianten opgenomen waarin secularisering, dan wel bekering de overhand krijgt. Met dergelijke variatie in bekering en secularisering komt het aandeel moslims in 2100 ergens uit tussen ruwweg een kwart en de helft van de bevolking. Deze analyse vormt een verkennend antwoord op de vraag hoe het aandeel moslims in Nederland zich zal ontwikkelen bij ongewijzigd beleid.

Rest de vraag of een filmmaker in 2050 of 2100 beelden kan schieten die lijken op het PVV-filmpje. Een mogelijk antwoord is: als je naar bepaalde wijken gaat, kun je dat nu al. Dat is wat Raymond Mens onlangs suggereerde in De Oranjezomer.

Dat is natuurlijk waar, maar zou je bijvoorbeeld in 2100 één lang shot kunnen maken waarin in allerlei wijken – rijk en arm, nieuw en oud – van dezelfde stad moslims en uitingen van de islamitische cultuur het straatbeeld domineren, als de standaardvariant van voorgaand scenario bewaarheid wordt?

Ik heb geen glazen bol, maar mijn educated guess zou zijn: ja, dat zou – bij ongewijzigd beleid – tegen die tijd zeer wel mogelijk zijn. Het is namelijk goed denkbaar dat er vergaande zelfsegregatie optreedt tussen moslims en niet-moslims. Het is dan mogelijk dat één stad of stadsregio in toenemende mate – en uiteindelijk misschien zelfs in meerderheid – islamitisch wordt.

Een dergelijk proces voltrekt zich bijvoorbeeld geleidelijk in de Indiase stad(sregio) Hyderabad, terwijl in overwegend hindoeïstisch India als geheel slechts ongeveer één op zes inwoners moslim is. Bij zo’n proces zouden niet-moslims een bepaalde Nederlandse stad geleidelijk gaan verlaten, terwijl moslims juist naar zo’n stad toetrekken. Een hoger kindertal doet dan de rest. Mogelijke kandidaten zijn grote steden als Amsterdam of Rotterdam. Hyderabad aan het IJ of aan de Maas, zeg maar. Nu nog geen werkelijkheid, maar bij ongewijzigd beleid zeker niet ondenkbaar.

Electoraal onhoudbaar

Maar hoe waarschijnlijk is zo’n Hyderabad aan het IJ of aan de Maas nu echt? Het zal u niet zijn ontgaan dat ik overal ‘bij ongewijzigd beleid’ toevoeg. Die disclaimer staat er niet voor niets, want dit zou wel eens een ‘self-denying prophecy’ kunnen zijn. Zelfs bij 6 procent moslims onder volwassenen en 14 procent onder 15- tot 18-jarigen is er al veel electorale druk om het immigratiebeleid te wijzigen. De motor achter de groei van het aandeel moslims ís het huidige asielbeleid. Mijn tweede educated guess is dan ook: dat asielbeleid is electoraal simpelweg onhoudbaar. Grote kans dus dat de groei van het aandeel moslims in de toekomst wel eens flink zou kunnen vertragen.

Maar dan nog: zelfs zonder nieuwe asielmigratie blijft het aandeel moslims voorlopig flink doorgroeien. Door gezinsmigratie, maar vooral ook door een hoog kindertal en een jonge bevolkingsopbouw. Want nogmaals: de jeugd is de toekomst. En onder 15- tot 18-jarigen stijgt het aandeel moslims trendmatig sinds 2011 met ongeveer één procentpunt per twee jaar.

Dit is het eerste deel van een analyse van het werkelijkheidsgehalte van de PVV-verbeelding van de ‘islamisering van Nederland’, volgende week het tweede deel over de mogelijke effecten van een dergelijk demografisch proces. De tekst is mede gebaseerd op Migratiemagneet Nederland.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Jan van de Beek: Een geïslamiseerd Nederland is bij ongewijzigd beleid helemaal niet ondenkbaar verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is sinds vorige zomer een rechts kabinet dat grip op migratie zou krijgen en het strengste asielbeleid ooit zou maken. Maar wie naar de feiten kijkt, ziet een heel ander beeld. Naar schatting zijn er sinds april 2024 per saldo zo’n 130.000 eerste generatie immigranten bijgekomen, zo meldde De Telegraaf deze week. Voor dit jaar is de prognose dat er ongeveer 140.000 mensen bijkomen, bijna evenveel als in 2023 en meer dan in 2024.

Dat was ook niet anders te verwachten, want écht migratiebeperkende wetgeving is er nog nauwelijks geïmplementeerd. De harde werkelijkheid is: beleid wordt niet strenger door retoriek, maar door wetgeving. En daar wringt de schoen.

‘Hooflijnenakkoord openbreken’

Geert Wilders reageerde op het bericht in De Telegraaf met een duidelijke tweet: het hoofdlijnenakkoord moet opengebroken worden voor strenger migratie- en asielbeleid. Maar wie dat wil, stuit op een muur van verdragen en regelgeving. Het vrije verkeer van studie- en arbeidsmigranten binnen de EU, gezinshereniging – de grootste factor in het migratiesaldo – en het asielrecht zijn juridisch vrijwel onaantastbaar binnen de huidige kaders van EU-wetgeving, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het VN-Vluchtelingenverdrag.

De BBB en de VVD krijgt Wilders waarschijnlijk nog wel mee. En bij zijn eigen PVV is hij de baas. Maar krijgt hij ook de NSC zover? De inmiddels uit de Tweede Kamer vertrokken Pieter Omtzigt heeft een partij neergezet met een duidelijke linker- en een duidelijke rechtervleugel. Iemand als Diederik Boomsma zou vermoedelijk vóór een stringenter beleid stemmen, maar hoeveel andere NSC-Kamerleden durven echt te breken met het systeem? Let wel: Omtzigt sprak tijdens de verkiezingen over een migratiesaldo van 50.000 per jaar, maar gaf nooit aan hoe dat bereikt moest worden. Zonder bereidheid om verdragen open te breken, blijft dat niet veel meer dan verkiezingsretoriek. De facto: kiezersbedrog.

Laten we daarom inzoomen op het heetste hangijzer: het asielbeleid. Wat zijn de reële opties voor Wilders?

Er zijn drie hoofdsmaken als het gaat om restrictiever asielbeleid:

1. Race to the bottom: landen proberen onaantrekkelijker te zijn dan hun buren in de hoop dat asielzoekers voor een ander land kiezen. Dat is waar PVV-asielminister Marjolein Faber zich nu op richt, met twee wetten die ze nog door de Eerste Kamer moet loodsen.

2. Verdragen opzeggen of aanpassen: een radicale koerswijziging waarbij Nederland het VN-Vluchtelingenverdrag en andere relevante verdragen heroverweegt of opzegt. Politiek explosief en juridisch ingewikkeld. Het derde kabinet-Rutte (2017-2022) onderzocht het en vond het politiek en diplomatiek te riskant.

3. Opvang in derde landen: asielzoekers worden opgevangen in veilige, maar economisch minder aantrekkelijke landen buiten Europa. Dat is wat Australië al jaren doet, en waar ook Denemarken en Groot-Brittannië op inzetten met hun Rwandaplannen.

Economische prikkel

De realiteit is dat optie 1 veel wordt geprobeerd en vooral de landen die vooroplopen voordeel biedt en dat optie 2 vooralsnog te radicaal wordt gevonden en een zeer lange adem vergt (waardoor je er vandaag al mee zou moeten beginnen, maar dat terzijde). En dus blijft voor nu optie 3 over: opvang in derde landen.

Die aanpak heeft een aantal grote voordelen. Australië liet zien dat het werkt: de bootmigratie naar het land viel volledig stil nadat asielzoekers ondergebracht werden in veilige derde landen waar ze wel bescherming kregen, maar géén beter leven. Daarmee werd de economische prikkel uit het systeem gehaald. Wie niet meer naar een rijk land kan doorreizen, haakt af.

Juist daarom is het opvallend dat de EU zich nu ook op deze route lijkt te richten. De Telegraaf meldde dat Brussel werkt aan beleid waarbij asielzoekers naar veilige landen buiten de EU gestuurd kunnen worden voor procedure en opvang, zelfs als ze daar geen enkele band mee hebben. Dat kan, mits er afspraken liggen met die landen. Brussel wil bovendien voorkomen dat migranten hun beroepsprocedure nog in een EU-land mogen afwachten.

Het klinkt stevig. Maar gaat dit ook werken?

Dat hangt af van de invulling. Als opvang in derde landen uiteindelijk nog steeds leidt tot hervestiging in rijkere EU-landen, dan blijft de aantrekkingskracht. En het klinkt (onbedoeld) wellicht cynisch, maar als die opvanglocaties bovendien ’te luxe’ zijn – beter dan waar mensen vandaan komen – en óók nog een kans bieden op een ticket naar Europa, dan kan het beleid zelfs averechts werken: dan wordt het derde land een opstapje.

Politieke wil

Het maximale effect bereik je pas als ook de hervestiging in het derde land zelf plaatsvindt. Want hoeveel mensen willen echt blijven in Rwanda, als ze eigenlijk naar Nederland willen? Als de EU deze aanpak alleen gebruikt als tussenstop, ondermijnt dat waarschijnlijk het hele doel. Maar als men het Australische model serieus overneemt – dus ook bij inwilliging van het asielverzoek geen doorreis naar Europa – dan zou dit de asielinstroom daadwerkelijk drastisch kunnen verminderen.

Als het Geert Wilders, Dick Schoof en andere migratie-kritische politici lukt om de EU in die richting te trekken, dan komt de lang beloofde ‘grip op migratie’ écht een stap dichterbij.

Maar dan moet er wel politieke wil zijn. En daar wringt het, vooral bij NSC. Als de linkervleugel van die partij de juridische en politieke realiteit blijft ontkennen of koudwatervrees houdt voor een beleidsommezwaai, blijft het migratiedebat hangen in holle frasen. En blijft Nederland de migratiemagneet die het in weerwil van de wil van een meerderheid van de kiezers – van links tot rechts – al zolang is.

Zonder harde keuzes is het strengste asielbeleid ooit niet meer dan een papieren tijger.

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is auteur van de bij Uitgeverij Blauwburgwal verschenen bestseller Migratiemagneet Nederland. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Jan van de Beek: Strengste asielbeleid ooit? Alleen een derde landen-aanpak kan nu écht het verschil maken verscheen eerst op Wynia's Week.

Eind 2024 werd ik uitgenodigd door de vaste Kamercommissie Defensie om te spreken over hybride dreigingen uit Rusland. Het is voor de positiebepaling goed om te weten dat ik daar geen verstand van heb, maar wel iets kan zeggen over de effecten van één bepaalde manier van hybride oorlogsvoering, namelijk illegale immigratie als wapen.

Asielmigratie als wapen is goed gekozen door spelers als Belarus (Wit-Rusland) en Rusland. Het raakt de Europese Unie op een zwakke plek: ons zelfbeeld als mensenrechtengemeenschap, waarvan het asielrecht een hoeksteen is.

Geofferd op het altaar van de mensenrechten

In mijn boek Migratiemagneet Nederland leg ik uit dat asiel humaan is in zijn bedoelingen, maar inhumaan in zijn uitwerking. De Europese Unie trekt met het asielrecht veel aspirant-asielzoekers aan. Tegelijkertijd willen we helemaal niet dat er zoveel mensen komen, dus ze mogen niet komen met veerboot of vliegtuig. We hebben van het asielrecht een dodelijke hindernisbaan gemaakt. Inmiddels zijn er tienduizenden mensen verdronken in de Middellandse Zee of omgekomen in de woestijn. Ze zijn als het ware geofferd op het altaar van de mensenrechten.

Het is duidelijk dat spelers als Rusland onze hypocrisie doorzien. Ze drukken op de zere plek. En het werkt. De spanning aan de Poolse grens is hoog. Een jonge Poolse grenswacht werd door het grenshek doodgestoken door een immigrant. De Poolse premier Donald Tusk schortte het asielrecht tijdelijk op.

Dan over de impact van het wapen illegale immigratie. Statushouders integreren notoir slecht. Neem Syriërs: ongeveer 1% van de bevolking, maar 12% van de bijstandontvangers. Asiel is ook import van armoede; driekwart van de Syrische kinderen groeide in 2018 op in een laag-inkomensgezin.

Veel asielmigranten komen uit Afrika en het Midden-Oosten, de regio met de grootste culturele afstand tot Nederland. In Migratiemagneet Nederland laat ik zien dat culturele afstand, samen met opleidingsniveau, zelfs bij de tweede generatie doorslaggevend is voor hun integratie.

Veel kiezers willen strikter asielbeleid

De fiscale nettokosten zijn groot. Voor Nederland € 800.000 per asielmigrant. Ook het Deense ministerie van Financiën komt uit op zeer hoge nettokosten, net als de Nationale Bank van België. Dat ondermijnt de verzorgingsstaat.

Asiel is een open einde-regeling. In het Midden-Oosten en vooral Afrika hebben velen een emigratiewens en groeit de bevolking snel. Het afgelopen decennium zorgde asiel in Nederland voor een kwart tot een derde van de bevolkingsgroei. Bij ongewijzigd beleid zal een groeiend deel van de bevolking uit moeizaam integrerende asielmigranten bestaan. Geen wonder dat veel kiezers een strikter asiel- en immigratiebeleid willen. In Nederland, in Europa en zelfs in de klassieke Engelstalige immigratielanden.

Drukken op het asieldossier doet dus pijn; fiscaal, electoraal, maatschappelijk… Het is geen toeval dat kabinetten in Nederland struikelen op asiel. Het is niet voor niets dat de bewaking van de EU-buitengrens werd afgekocht bij Turkije. Dat de Europese Unie haar mensenrechtenschendingen de facto uitbesteedde aan Tunesië, dat rücksichtslos Afrikaanse migranten in de woestijn dumpte.

Het inzetten van immigratie als wapen is dus een slimme zet van spelers als Rusland: het is relatief goedkoop, treft de Europese Unie op een zwakke plek en is lastig in gelijke munt terug te betalen.

Doe afstand van neokoloniale zelfoverschatting

Er is een uitweg. Afstand doen van het asielbeleid dat ons zo chantabel maakt en ons dwingt om iedereen in procedure te nemen die illegaal voet op Europese bodem zet. Afstand nemen van de zelfopgelegde morele plicht om alle echte vluchtelingen welkom te heten. Afstand doen van de neokoloniale zelfoverschatting, die ons doet geloven dat wij in staat zouden zijn om in laatste instantie de mensenrechten te garanderen van een paar miljard wereldburgers.

Daarvoor in de plaats zou de Europese Unie – na aanpassing van wetten en verdragen – een nieuw asielsysteem kunnen opzetten. Bijvoorbeeld een systeem, waarbij alleen mensen toegang krijgen die buiten de Europese Unie hun aanvraag hebben ingediend. Waarbij langs democratische weg quota worden afgesproken. Waarbij mensen die illegaal komen, kunnen worden uitgezet naar derde landen. Zie bijvoorbeeld de voorstellen van professor Ruud Koopmans. Op die manier maak je het wapen van illegale immigratie voor Rusland veel minder effectief en wordt de Europese Unie minder gevoelig voor deze manier van hybride oorlogsoorlogsvoering.

Dit is een bewerkte versie van de position paper van Jan van de Beek voor het rondetafelgesprek ‘Hybride dreigingen in Europa’ op 18 december 2024 voor de Vaste Commissie voor Defensie van de Tweede Kamer.

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is auteur van de onlangs bij Uitgeverij Blauwburgwal verschenen bestseller Migratiemagneet Nederland. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Jan van de Beek: Asielhypocrisie en gebrek aan soevereiniteit over grenzen maakt kwetsbaar voor chantage verscheen eerst op Wynia's Week.

De door Timmermans aangekondigde politieke omslag zou om verschillende redenen erg verstandig zijn.

Om te beginnen vanwege de kiezer. Overal in Europa is een ruk naar rechts zichtbaar en de doorslaggevende factor is in veel landen immigratie. In Zweden waren de sociaaldemocraten sinds de Tweede Wereldoorlog enorm succesvol, maar door falend immigratiebeleid zwaait daar nu een rechtse regering de scepter. Andersom besloot de Deense PvdA lang geleden al om een migratie-kritische koers te gaan varen, met grote instemming van de kiezer.

Ook linkse kiezers willen minder immigratie

Ook de Nederlandse kiezer wil minder immigratie. Van de rechtse kiezers was dit allang bekend, maar inmiddels wil ook de helft van de linkse kiezers minder immigratie. De koerswijziging van Timmermans is electoraal gezien daarom bittere noodzaak. Het niet altijd gelukkige huwelijk tussen GroenLinks en de PvdA was een noodgreep om relevant te blijven. De natuurlijke achterban van de PvdA liep namelijk de afgelopen decennia massaal weg, vaak via de SP naar de PVV. Immigratie speelde daarbij een belangrijke rol.

Timmermans vertoont met deze omslag politiek inzicht en – gezien de verwachte weerstand vanuit met name GroenLinks – ook wel politieke moed. Maar hoe die omslag vorm te geven? De beleidspraktijk rond immigratie blijkt telkens weer zeer weerbarstig en dat zal ook nu zo zijn.

Laten we eerst kijken naar het doel. In het rapport Gematigde Groei van de staatscommissie wordt voorgesteld om de bevolking tot 2050 te laten groeien met één tot twee miljoen mensen. Dat komt neer op elke vijf jaar een stad als Nijmegen of Utrecht erbij. Elke vijf jaar. Dat is niet bepaald gematigde groei, voor een toch al dichtbevolkt land als Nederland. Aan de andere kant: het is in ieder geval positief dat er nu eindelijk weer van links tot rechts nagedacht wordt over matiging van de volledig migratie-gerelateerde bevolkingsgroei.

Dan de weg naar het doel. Cruciaal is dat je kunt sturen op immigratie. Om een heel lang verhaal kort te maken: je kunt prima het aantal ict-deskundigen uit India of het aantal medicijnenstudenten uit Maleisië reguleren, maar er zijn twee vormen van immigratie waarop de Nederlandse regering nu weinig grip heeft. Dat zijn asielmigratie en het interne verkeer van personen binnen de Europese Unie.

Laten we met dat laatste beginnen. In de praktijk vormt bij het vrije verkeer van personen binnen de EU alleen arbeidsmigratie en bijkomende gezinsmigratie uit Midden- en Oost-Europa een probleem. Zoals ik in mijn boek Migratiemagneet Nederland aantoon, kost deze vorm van immigratie de schatkist gemiddeld netto geld. De reden is het gemiddeld lage scholingsniveau en dito beloning. De werkgevers plukken de vruchten, maar de lasten worden afgewenteld op de samenleving. Wat dat betreft is er sinds de komst van gastarbeiders niets veranderd.

In meer opzichten is de huidige arbeidsmigratie uit Midden- en Oost-Europa een soort Gastarbeid 2.0. Althans, voor wat betreft het economische aspect, want door betere schoolprestaties en een kleinere culturele afstand integreren hun nazaten veel soepeler in de Nederlandse samenleving dan bij Turkse en Marokkaanse gastarbeiders tot nu toe het geval is.

Onnodige krapte op de arbeidsmarkt

Er is nog een andere parallel. Net als ten tijde van de gastarbeid is het beloningsniveau in Nederland nu te laag. Toen heette het ‘geleide loonpolitiek’ en nu loonmatiging, maar de gevolgen zijn hetzelfde. Door het lage loonniveau scheppen werkgevers te veel laaggeschoolde en laagbetaalde banen. Dat zorgt voor onnodige krapte op de arbeidsmarkt, die wordt ‘opgelost’ met goedkope arbeidsmigratie.

Die arbeidsmigratie remt ook innovatie. Mijn favoriete voorbeeld is de aspergesteekrobot: een belangrijk argument voor de ontwikkeling was dat de haast spreekwoordelijke ‘Poolse aspergesteker’ schaarser en duurder werd. Er zijn talloze voorbeelden te geven van werk dat vervangen kan worden – of reeds vervangen wordt – door automatisering of robotisering.

Anders dan de werkgeverslobby ons wil doen geloven, wordt Nederland ook economisch niet beter van deze Gastarbeid 2.0. In S&D – het huisorgaan van de Wiardi Beckmanstichting (PvdA) – stelt econoom Paul de Beer onomwonden: ‘Als steeds meer arbeidsmigranten laagproductief werk in Nederland gaan doen, resulteert dit in een geleidelijke verarming van ons land.’

Logisch dus dat Timmermans iets wil doen aan laaggeschoolde arbeidsmigratie. Historisch ook best consistent, omdat juist linkse partijen lange tijd kritisch waren op gastarbeid. Totdat ze nationale solidariteit met de Nederlandse arbeider inruilden voor een soort abstracte internationale solidariteit en zo de natuurlijke achterban verraadden.

Grote vraag is echter hoe Timmermans dat wil realiseren. Het vrije verkeer van personen is een heilig huisje in de EU. Dus daaraan tornen zal niet eenvoudig zijn. Zoals ik in Migratiemagneet Nederland laat zien, kun je ook indirect iets doen aan het vrije verkeer van personen. Je kunt bijvoorbeeld de arbeidsmarkt, de verzorgingsstaat en het belastingsysteem in Nederland aanpassen om indirect arbeidsmigratie te reguleren. Daarvoor kun je bijvoorbeeld het minimumloon verhogen om het scheppen van laaggeschoolde banen af te remmen (is links vóór) maar daarbij wel de koppeling met de uitkeringen loslaten (is links tégen). Ook voor het afschaffen van arbeidsdeelname-remmende toeslagen krijg je bij de traditionele PvdA-achterban de handen niet snel op elkaar.

Onaantastbaar op morele gronden

Om het binnenlands arbeidsaanbod te verhogen en de stille arbeidsreserve aan te boren, moet de verzorgingsstaat veel activerender worden gemaakt: het is nu een hangmat en die moet worden omgeturnd in een trampoline. Tegenover een uitkering moet in beginsel altijd een plicht worden gezet om (aangepast) te werken of een opleiding te volgen. De vraag is of wij in Nederland niet te zeer in een ‘electorale val’ zitten om makkelijk iets te kunnen doen aan de verzorgingsstaat. Een historisch voorbeeld is CDA-lijsttrekker Elco Brinkman die in 1994 de Tweede Kamerverkiezingen mede verloor omdat hij de hoogte van de AOW wilde bevriezen. Ik vraag me echt af of Timmermans wel in staat zal zijn om indirecte sturing van de arbeidsmigratie te ‘verkopen’ aan zijn achterban.

Dan asielmigratie. Ter linkerzijde heeft men het daar liever niet over. Asielmigratie geldt op morele gronden als onaantastbaar. Dat ziet men overigens verkeerd, want zoals ik in Migratiemagneet Nederland laat zien, is asiel humaan in zijn bedoeling, maar inhumaan in zijn uitwerking. Tienduizenden zijn al verdronken in de Middellandse Zee omdat wij hen lokken met asielrecht, maar niet in staat stellen om met vliegtuig of veerboot te reizen. Het wordt tijd dat ook dit inzicht indaalt ter linkerzijde.

De PvdA probeert zich er bij asiel makkelijk vanaf te maken omdat asiel maar zo’n klein deel van de totale immigratie is. Dat is een misvatting. Er zijn weliswaar veel meer arbeidsmigranten, maar asielmigranten blijven veel vaker lang of permanent in Nederland. Voor de impact op de bevolkingsgroei – die controleren is de insteek van Timmermans – moet je kijken naar het migratiesaldo. Zoals ik in Migratiemagneet Nederland laat zien, is asiel met bijkomende gezinsmigratie – afhankelijk van de vraag of en hoe je Oekraïne meetelt – over de periode 2013-2022 een kwart tot een derde van het totale migratiesaldo. Arbeidsmigratie komt met bijkomende gezinsmigratie op ongeveer 30 procent en is daarmee van dezelfde orde van grootte.

Als Timmermans echt de bevolkingsgroei wil beteugelen, zal hij dus ook de asielmigratie aan banden moeten leggen. Het is uitgesloten dat hij daarbij louter Oekraïense oorlogsvluchtelingen de deur zal willen wijzen en tegelijkertijd bijvoorbeeld wél dienstplichtigen uit Eritrea op zou willen vangen. Nee, Timmermans zal ook de asielmigratie van buiten Europa moeten aanpakken om de ‘gematigde groei’-doelstelling te realiseren. En daar wringt de schoen.

Onwaarachtige oplossing

Bij asielmigratie is Nederland namelijk niet soeverein. Asiel wordt gereguleerd door het VN-vluchtelingenverdrag, het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens en alle Europese wetgeving waarin het asielrecht direct of indirect verankerd zit. En daaraan tornen is kennelijk voor Timmermans een brug te ver.

Vandaar dat voorlopig voor de onwaarachtige oplossing van het bagatelliseren wordt gekozen. De kans is echter klein dat de natuurlijke achterban van de PvdA zich met zo’n verhaal weg laat lokken bij de PVV van ‘het strengste asielbeleid ooit’.

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is auteur van de onlangs bij Uitgeverij Blauwburgwal verschenen bestseller Migratiemagneet Nederland. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Jan van de Beek: Zolang Timmermans asielmigratie blijft bagatelliseren, is zijn nieuwe koers een farce verscheen eerst op Wynia's Week.

Migratiemagneet Nederland begint met een hoofdstuk over taboe. Dat is geen toeval. Het boek gaat over immigratie en over de integratie van immigranten en hun kinderen. Allerlei heikele thema’s als verzorgingsstaat, cultuurverschillen en de (on)mogelijkheid van gelijke onderwijsuitkomsten worden bij de horens gevat. Die thema’s worden zo toegankelijk mogelijk beschreven, op basis van de beschikbare feiten en cijfers. De kortste omschrijving van het boek is wellicht ‘migratietaboes waaraan je kunt rekenen’.

Gevaarlijke kennis

De lens waardoor in Migratiemagneet Nederland naar de werkelijkheid wordt gekeken zijn de fiscale kosten en baten van immigratie. Die blijken namelijk samen te hangen met elke denkbare maatstaf voor integratie: uitkeringen, belasting, inkomen, zorg, jeugd, onderwijs, criminaliteit, noem maar op.

De kosten en baten van immigratie zijn op zichzelf een taboe. Dat is één van de bevindingen van het proefschrift dat ik schreef over dit onderwerp. Het is ‘gevaarlijke kennis’ waartegen de ‘gewone man’ beschermd moet worden door de weldenkende klasse van hoger opgeleiden.

Gevaarlijke kennis, die de gewone man aan zou kunnen zetten tot ‘verkeerd stemgedrag’ en zo ‘extreemrechts in de kaart zou kunnen spelen’. Gevaarlijke kennis, die zou kunnen leiden tot ‘blaming the victim’, waarbij immigranten ‘de schuld krijgen’ van woningnood of hervormingen van de verzorgingsstaat. Gevaarlijke kennis, die een streep zou kunnen zetten door het streven naar ‘gelijke uitkomsten’ als vervanger van ‘gelijke kansen’.

Gevaarlijke kennis, kortom, die te vuur en te zwaard bestreden moet worden. In Migratiemagneet Nederland worden al die normatieve argumenten ontzenuwd, maar dat neemt niet weg dat dit soort argumenten voor velen nog springlevend zijn.

Een taboe kan onzichtbaar zijn voor degenen die het hebben verinnerlijkt. Een taboe wordt zichtbaar voor en door degenen die het overtreden. En ook voelbaar, want overtreding wordt sociaal bestraft.

Dit alles wist ik voor publicatie van Migratiemagneet Nederland. Dus ik was niet verbaasd over hetgeen mij na publicatie ten deel viel. Maar de dingen die de afgelopen twee weken gebeurden, zijn deels wel verrassend, soms zelfs verbijsterend.   

Het begon eigenlijk heel rustig. Ik mocht het boek aankondigen bij Rick Nieman van WNL op Zondag en – op de dag van de publicatie – bij Goedemorgen Nederland. Er verscheen een artikel in de Telegraaf, een opname bij Wynia’s Week TV en een podcast met Wierd Duk. Daarnaast een prachtig interview met Nathalie Huigsloot in het nummer van HP/De Tijd dat nu in de schappen ligt.

De Volkskrant

En er verscheen een interview in de Volkskrant.

Op dat interview door Remco Meijer kreeg ik uit mijn omgeving veel positieve reacties: ‘Goed stuk in de Volkskrant’, ‘Mooi interview’, …

Maar het migratie-kritische verhaal dat ik in dat interview te berde breng, raakte bij de Volkskrant kennelijk een open zenuw. Het leek alsof het interview met mij de pagina’s van de Volkskrant had bezoedeld. Lezersbrieven stroomden binnen. Het was een schande.

Die schande moest worden uitgewist.

Er volgde een reinigingsritueel. Er verscheen een ad-hominem-column van Sander Schimmelpenninck, bekend van het veelvuldig gebruik van de kwalificatie ‘domrechts’ en andere ‘diepe’ analyses. In een andere column werd de stijlfiguur ‘medemenselijk gevoel tegenover kille cijfers’ opgevoerd.

Verdachtmakingen

Ook de wetenschap kwam eraan te pas, bij monde van Hein de Haas & Leo Lucassen. Dat laatste schoonmaakmiddel bleek overigens wat al te agressief en richtte nevenschade aan. Voor de hoogleraren zelf, maar ook voor de Volkskrant, een punt waar ik dadelijk op terugkom.

Het stuk van De Haas & Lucassen heeft twee hoofdcomponenten: verdachtmakingen en ‘feitelijke beweringen’ die mijn al te sombere migratiekritiek zouden weerleggen. Laten we beginnen met de verdachtmakingen. Die zijn niet mals:

‘Migranten krijgen overal de schuld van. Maar kijk eens goed naar de cijfers.’

‘Stop met politieke stemmingmakerij en selectief shoppen in de feiten.’

‘Omdat Van de Beek pretendeert mythen door te prikken, is het nuttig het feitelijke gehalte van een aantal van zijn uitspraken te toetsen.’

‘Van de Beeks eenzijdig sombere visie wordt dus niet gesteund door de feiten die hij zelf beweert zo belangrijk te vinden. En daarmee scheert hij hele bevolkingsgroepen over één kam en voedt hij een politieke stemmingmakerij, die de schuld voor een hele reeks problemen in Nederland – van criminaliteit tot de wooncrisis – inmiddels eenzijdig legt bij immigratie.’

Om misverstanden te voorkomen: Migratiemagneet Nederland is een heel feitelijk boek, gebaseerd op massa’s gegevens van het CBS, het SCP, het CPB en andere overheidsinstituten. Het is ook een heel genuanceerd boek, omdat het een gedetailleerde beschrijving geeft van uiteenlopende herkomstgroepen en migratiemotieven die qua integratie een heel uiteenlopend beeld vertonen, van heel gunstig tot heel ongunstig. En in de analyses van wat er goed of juist niet goed gaat, richt ik hooguit mijn pijlen op de beleidsmakers en niet op de immigranten zelf.

Dan de ‘feitelijke beweringen’ van De Haas & Lucassen. Die blijken stuk voor stuk onjuist te zijn. Een paar keer wordt mijn ongelijk ‘bewezen’ met beweringen die ik zelf al doe in Migratiemagneet Nederland. Ook alle cijfermatige beweringen bevatten redeneer- en rekenfouten en bevestigen vaak onbedoeld mijn gelijk op de punten die De Haas & Lucassen willen weerleggen. Hun kennis van migratie in Nederland vertoont onwaarschijnlijk grote hiaten. Zelfs basiskennis ontbreekt.

De Volkskrant plaatste toch maar niet

Na verwijdering van alle onjuiste inhoudelijke beweringen, resten alleen de ongefundeerde verdachtmakingen.

Wat alles nog erger maakte is de handelwijze van de Volkskrant. Ik wilde één en ander rechtzetten en drong aan op een opiniestuk. Uit de burelen van de Volkskrant bereikten mij berichten dat Pieter Klok instemde met een opiniestuk van ongeveer 800 woorden. De teneur zou moeten zijn dat zowel De Haas & Lucassen als ik naar de cijfers kijken en toch tot andere conclusies komen. Dat is natuurlijk niet waar want De Haas & Lucassen komen tot andere conclusies door verkeerd brongebruik en redeneer- en rekenfouten.

Om een lang verhaal kort te maken: de Volkskrant plaatste mijn repliek bij nader inzien toch niet. Het was te cijfermatig en ik had – inmiddels wantrouwig – eisen gesteld over instemming voor elke wijziging. Gelukkig bood GeenStijl aan om het wel te plaatsen.

Verbijsterende onthulling

Volkskrant volstond met een piepkleine en onvolledige rectificatie, weggemoffeld in een hoekje onderaan pagina 9. Een rectificatie die zelf ook weer een fout bevatte.

Verder verscheen er een zalvend en toedekkend stuk van data-analist Xander van Uffelen van de Volkskrant, geheel volgens de eerder aangegeven lijn van hoofdredacteur Pieter Klok: zelfde data, andere conclusies.

Van Uffelen deed op X ook een verbijsterende onthulling: ‘Rectificatie: De foute passage in betoog @Leolucassen en Hein de Haas over 45 procent is op suggestie van de eindredactie en met instemming van de auteurs in het stuk opgenomen.’

Ongekend in krantenland: een opinieredactie die optrekt met twee hoogleraren om een opinieartikel vol verdachtmakingen en foute cijfers te schrijven, met de kennelijke bedoeling om ongefundeerd iemands reputatie – in dit geval mijn reputatie – te beschadigen.

Ook op andere fronten gebeurde het nodige. Ik was uitgenodigd in het tv-programma Bar Laat bij Jeroen Pauw. Het zorgvuldig door de redactie voorbereide gesprek zou gaan over Migratiemagneet Nederland. Wellicht niet geheel toevallig zat PvdA-migratiewoordvoerder Kati Piri tegenover mij.

Mijn uitspraak dat de helft tot driekwart van de asielmigranten die sinds 2005 naar Nederland kwamen op enig moment een uitkering ontvangt (Figuur 23 in het boek), leidde tot ontkennend nee-schudden van mevrouw Piri. De enige onderbouwing bestond uit een autoriteitsargument: ze had in 11 jaar woordvoerderschap veel rapporten gelezen en deskundigen gesproken. Ik daagde haar uit haar weerlegging de volgende dag even op Twitter te zetten. Tot op heden mocht ik niets ontvangen.

De totale feitenresistentie van mevrouw Piri werd na afloop van de uitzending bevestigd. Ik stapte op haar af en bood haar mijn boek aan, in de – achteraf ijdele – hoop tot een meer op feiten gebaseerde dialoog te komen. Al snel kwam het gesprek op het opleidingsniveau van Syrische asielzoekers. Mevrouw Piri verkeerde in de veronderstelling dat die hoogopgeleid zouden zijn. Toen ik vertelde dat dit geenszins het geval is, volgde een stellig: ‘dat geloof ik niet’. Kennelijk had ze tijdens 11 jaar rapporten lezen, net dat ene SCP-rapport gemist waarin de mythe van de artsen, advocaten, apothekers en architecten uit Aleppo wordt ontzenuwd.

Peter Hein van Mulligen

Ook vlak voor de Bar Laat-uitzending gebeurde er iets interessants. Peter Hein van Mulligen – hoofdeconoom en zelfbenoemd ‘gezicht’ van het CBS – twitterde: ‘Beste journalisten en andere twitteraars, zullen we cherrypickende charlatans niet meer opvoeren als experts?’ Dat sloeg overduidelijk op mijn persoon. In een andere tweet stelde deze overheidsdienaar over mij dat ik geen wetenschapper ben, maar ‘iemand met de premisse dat migratie slecht is en daar cijfers bij zoekt’.

En dit incident stond niet op zichzelf. Maaike van Charante beschrijft soortgelijk gedrag van verschillende CBS’ers en vraagt zich af wat dat doet met het imago van het CBS:

‘Maar wat gebeurt er met het vertrouwen van Nederlanders in die objectiviteit als zij zien dat CBS-medewerkers openlijk partij kiezen in het publieke debat? Als zij zien dat deze medewerkers ideologie verkiezen boven feiten? En dat zelfs doen door wetenschappers die hen niet aanstaan uit te maken voor rotte vis?’

Kennelijk werd de druk vanwege dreigende imagoschade van het CBS te groot, want op 29 oktober moest Peter Hein van Mulligen publiekelijk door het stof.  Op X nam hij met de volgende woorden afstand van de gewraakte ‘charlatan’-uitspraak:

‘Vorige week heb ik hier een bericht gedeeld waarin ik een oordeel uitsprak over een onderzoeker die CBS-data heeft gebruikt. Zo’n oordeel hoort niet bij mijn functie en de bewoording was ongepast. Ik heb het bericht daarom verwijderd.’

Hans Siebers

Inmiddels was het kwaad al geschied. Sommigen grepen de uitspraken van Peter Hein van Mulligen aan als legitimatie van wel heel extreme uitlatingen. Universitair hoofddocent en auteur bij GroenLinksblad De Helling Hans Siebers schreef op LinkedIn:

‘Mensen die integer hun werk doen moeten beschermd worden tegen terreur van lieden als Jan van de Beek. Rechtgeaarde mensen als de baas van het CBS hebben gelukkig de moed om op te staan tegen terreur. Het is tijd voor verzet tegen de golf van fascisme die ons land overspoelt.’

De combinatie van de woorden ‘terreur’, ‘verzet’ en ‘fascisme’ wekken de indruk van een verkapte oproep tot geweld. Inmiddels heeft Siebers mede door interventie van de Universiteit Tilburg – waarvoor dank – enkele berichten verwijderd en aangepast.

Hoe is dit alles te duiden?

Opvallend is dat de felste reacties kwamen op mijn Volkskrantinterview en mijn optreden bij het BNN/VARA-programma Bar Laat. Kennelijk werd juist mijn optreden in deze twee als linksgeoriënteerd bekendstaande media als bedreiging gezien.

In een interview in de Telegraaf naar aanleiding van zijn boek De nieuwe standenstaat noemt voormalig Volkskrantcolumnist Martin Sommer de ‘kwestie-Van de Beek’ als illustratie van ‘een nieuwe aristocratie, die de waarheid in pacht meent te hebben [en] de onder hen gestelden – mensen met ’foute’ opvattingen – bestraffend toespreekt’:

‘Zij zijn de hoger opgeleiden, die zeggen zich te baseren op objectieve wetenschap. Dan heb je toch automatisch gelijk? … Er heeft nu een hoogoplopende discussie plaats rond asiel en migratie. Daaruit blijkt dat degenen die roepen dat zij beschikken over de júiste cijfers en de júiste wetenschap vooral een moreel standpunt uitdragen. … Van de Beek pelt al die argumenten af en wat blijkt: zijn tegenstanders claimen een wetenschappelijk gelijk, maar hun cijfers kloppen niet en zij gingen zelf onderuit. Zij vertegenwoordigen niet de feiten, maar een moreel universum.’

De krant vervolgt:

‘Sommer ziet de “kwestie-Van de Beek” als een mogelijk kantelpunt. “De reputatie van zijn tegenstanders ligt aan diggelen nu hun hoogmoedige moraal genadeloos is blootgelegd. Ja, verzet tegen de aristocratie brengt grote risico’s met zich mee, maar kijk wat er allemaal gebeurt.”’

De geest is uit de fles

Het is nog te vroeg om te beoordelen of de ‘kwestie-Van de Beek’ werkelijk een kantelpunt vormt. Het establishment – de nieuwe aristocratie in de woorden van Sommer – geeft zich uiteraard niet zonder slag of stoot gewonnen. Maar wel lijkt De weerstand tegen Migratiemagneet Nederland onderdeel te zijn van een achterhoedegevecht. Uit recente peilingen blijkt bijvoorbeeld dat niet alleen het overgrote deel van de rechtse kiezers, maar inmiddels ook een fors deel van de linkse kiezers kritisch is op immigratie en asiel. De geest is uit de fles.

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat. Zijn nieuwe boek Migratiemagneet Nederland is op 18 oktober verschenen bij uitgeverij Blauwburgwal. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De weerstand tegen Migratiemagneet Nederland is onderdeel van een achterhoedegevecht verscheen eerst op Wynia's Week.

In politiek en media woedt een debat over de vraag of er in Nederland wel gesproken mag worden van een ‘asielcrisis’. Daarbij circuleren onder tegenstanders van die gedachte minstens vijf opvattingen die gerust als desinformatie aangemerkt kunnen worden. Ze hebben alle vijf gemeen dat de omvang en impact van asielmigratie gebagatelliseerd worden. Migratie-expert Jan van de Beek zet ze op een rij.

1. ‘De asielinstroom is maar 10 of 12 procent van de totale immigratie.’

Deze gedachte werd de afgelopen jaren onder andere geuit door migratieonderzoekers, journalisten en vertegenwoordigers van organisaties als het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut, de Adviesraad Migratie en het ministerie van Justitie en Veiligheid. Zoals ik eerder uiteenzette in Wynia’s Week is dit juist maar toch misleidend.

Op zichzelf klopt het dat asielmigratie relatief gering is; over de periode 2013-2022 maakt asielimmigratie inderdaad slechts 12 procent uit van de totale immigratie. Maar asielmigranten blijven veel vaker lang of permanent in Nederland dan studie- en arbeidsmigranten. Als we kijken naar het migratiesaldo – immigratie minus emigratie – dan is asiel over de periode 2013-2022 minstens een kwart van de totale immigratie en in omvang ongeveer even groot als arbeidsmigratie.

Tellen we de tijdelijke bescherming van Oekraïners ook mee als een vorm van humanitaire immigratie, dan loopt het migratiesaldo van asiel – afhankelijk van hoe je het berekent – zelfs op tot maximaal een derde van het totale migratiesaldo.

Het gaat bij de maatschappelijk impact van immigratie natuurlijk vooral om het migratiesaldo. Dat bepaalt namelijk het effect op bevolkingssamenstelling, woningnood, zorg, criminaliteit en dergelijke. Daarom is het ronduit misleidend om dat cijfer achterwege te laten in discussies over die impact.

• 2. ‘Slechts een klein percentage van de sociale huurwoningen gaat naar statushouders.’

Ook dit is een veelgehoorde misvatting die de afgelopen jaren regelmatig geuit wordt door journalisten, wetenschappers en vertegenwoordigers van onder meer gemeenten en woningbouwverenigingen. Hier is de denkfout dat men niet vergelijkt met de groep waarmee statushouders het sterkst concurreren: jonge sociale-huur-starters met een laag inkomen. Hun vaak toch al hemeltergend lange wachttijd, wordt aanzienlijk verlengd in perioden dat er veel statushouders gehuisvest moeten worden.

• 3. ‘De volgmigratie bij asiel is heel bescheiden in omvang.’

Ook deze misvatting heeft een duidelijk bagatelliserend karakter. De kerngedachte is dat alle verhalen over volgmigratie bij asiel zwaar overdreven zijn. Zo stelde Martijn van der Linden – de persvoorlichter van Vluchtelingenwerk – op 25 augustus 2023 op X bijvoorbeeld dat er per ingewilligd asielverzoek maar 0,3 volgmigrant komt.

Op 16 september 2024 kopte de Volkskrant in de rubriek ‘Cijfers bij het Nieuws’: ‘Nareizigers vormen slechts een klein deel van het totale aantal asielzoekers.’ In het artikel staat: ‘In 2023 kwamen volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) ruim tienduizend gezinsleden van asielzoekers met een verblijfsvergunning naar Nederland: iets meer dan een vijfde van het totale aantal asielaanvragen dat jaar.’

Rekenfout en denkfout

Maar klopt dit wel? Het antwoord is nee. Dit citaat bevat een rekenfout en een denkfout.

Eerst de rekenfout. Volgens CBS-StatLine waren er 10.125 nareizigers op een totaal van 39.765 asielverzoeken en dat komt neer op 25 procent en niet de 20 procent (‘een vijfde’) die de Volkskrant noemt.

Dan de denkfout. Je kunt nareizigers helemaal niet vergelijken met asielverzoeken, omdat niet elk asielverzoek ingewilligd wordt. Je moet nareis daarom vergelijken met de totale asielmigratie (nareis plus ingewilligde asielverzoeken). Dan blijkt nareis opeens een stuk hoger uit te vallen. In de periode 2013-2022 waren er volgens CBS-StatLine 217.000 asielmigranten en 85.000 nareizigers en dat is al 39 procent van het totaal.

Zelfs dat is nog een onderschatting, vanwege de gezinsmigranten die komen nadat de nareisperiode van een half jaar verstreken is. Nareis en gezinsmigratie vormen samen eerder ongeveer 50 procent van de totale asiel-gerelateerde immigratie.

• 4. ‘Uiteindelijk gaan de statushouders aan het werk en komt alles goed.’

Een eerdere variant van deze misvatting – onder andere tijdens de vluchtelingencrisis van 2015 gepropageerd door toenmalig COA-directeur Gerard Bakker – was dat met name Syrische asielzoekers gemiddeld zo hoog waren opgeleid dat Nederland er beter van zou worden. Inmiddels is die mythe allang doorgeprikt.

Een nieuwe variant is dat asielzoekers na een moeizame start uiteindelijk aan het werk gaan en dat het dan allemaal goed komt. Een recent voorbeeld is een tweet van Maarten Keulemans, een wetenschapsredacteur van de Volkskrant. De meeste statushouders hebben volgens Keulemans al na vijf jaar een baan. Als ‘bewijs’ levert hij een wat gedateerd grafiekje over de uitkeringsafhankelijkheid van asielzoekers die in 2014 naar Nederland kwamen.

Wie echter het CBS-dashboard Asiel en Integratie raadpleegt, ziet na enig rekenwerk dat van het cohort 2014 slechts 18 procent een baan heeft gedurende de eerste vijf verblijfsjaren. In de periode daarna stabiliseert het percentage met baan rond 49 procent, minder dan de helft dus. Bovendien gaat het merendeels om deeltijdbanen en ligt het besteedbaar inkomen na vijf verblijfsjaren nog slechts rond de helft van het Nederlands gemiddelde.

Bovenstaande uitspraken deed Keulemans in de context van een tweet waarin hij suggereert dat, als je spreekt van een ‘asielcrisis’, je ook wel zou kunnen spreken van een ‘ouderencrisis’: ‘Ze hebben haast allemaal een uitkering, souperen veruit de meeste zorgkosten, drinken en veroorzaken woningnood omdat ze gezinswoningen bezet houden. Daarom: #ouderencrisis!’

Als een andere Twitteraar hem er fijntjes op wijst dat ouderen hun leven lang hebben gewerkt en belasting hebben betaald, antwoordt Keulemans: ‘Die asielzoekers gaan dat nog doen.’ En dat laatste is een misrekening. Ongetwijfeld gaan asielzoekers wel iets betalen, maar veel te weinig. Berekeningen op basis van grote hoeveelheden gedetailleerde CBS-microdata laten zien dat de gemiddelde asielzoeker de schatkist netto € 800.000 kost over de levensloop. De betaalde premies en belastingen zijn simpelweg veel te laag om de hoge kosten te dekken.

Deze tweets van Keulemans illustreren ook mooi het vijfde en laatste punt: de misvatting dat er geen asielcrisis is.

• 5. ‘Er is geen asielcrisis (maar een opvangcrisis).’

Het verhaal dat er geen asielcrisis is kent vele varianten. Eén variant is dat er geen sprake is van een asielcrisis in juridische zin. Er is geen sprake van een acute noodtoestand, die door overmacht is ontstaan. Eerder is de crisis het gevolg van een gebrek aan opvangcapaciteit. Het is een opvangcrisis, heet het dan.

Allereerst: in tijden van extreme woningnood ‘kan de overheid het niet maken’ om een grote reserve-asielopvangcapaciteit in stand te houden, met woonunits waar menige twintiger die noodgedwongen nog bij paps en mams op zolder woont, alleen maar van kan dromen.

Daarnaast is het evident dat de opvang vooral overbelast is omdat de verwerkingscapaciteit van de IND is overschreden en de doorstroom naar sociale huurwoningen stokt vanwege de woningnood. De opvangcrisis is dus geen oorzaak, maar een gevolg van een asielinstroom die de absorptiecapaciteit overschrijdt.

Een andere variant is dat de asielinstroom nu helemaal niet hoger is dan bij eerdere asielpieken. Op zichzelf klopt dat. Echter, de instroom in de jaren negentig bestond voor een fors deel uit Europeanen die relatief ‘goed’ integreerden. Afgemeten aan hun nettobijdrage aan de Nederlandse schatkist ongeveer ‘twee keer zo goed’ als asielmigranten uit Afrika en het Midden-Oosten.

Belangrijker nog: de effecten van asiel zijn cumulatief. Omdat de integratie zo slecht verloopt, wordt met elke nieuwe asielpiek de integratie-opgave verder vergroot. Dat blijkt uit een toenemend beslag op de bijstand, het (special needs-) onderwijs, de zorg en de sociale huur. Zoals de overheid terecht stelt, komen grondwettelijke taken inzake zorg, onderwijs en huisvesting mede door asielmigratie steeds verder onder druk te staan. Dit alles is echter het topje van de ijsberg.

Alle integratieseinen op rood

In mijn boek Migratiemagneet Nederland (verschijnt 18 oktober bij Uitgeverij Blauwburgwal) toon ik op basis van veel data aan dat bij asielmigratie uit Afrika en het Midden-Oosten alle integratieseinen op rood staan. Met realistische demografische scenario’s laat ik zien dat de asielmigratie uit die regio bij ongewijzigd beleid naar verwachting hoog zal blijven. Asielmigranten zullen dan een steeds groter deel van de bevolking vormen.

Het opleidingsniveau van de eerste generatie en de opleidingspotentie van de tweede generatie zijn beide ondergemiddeld, hetgeen de verzorgingsstaat ondermijnt. De integratieproblemen worden verder versterkt door een zeer grote ‘culturele afstand’ (heel andere normen en waarden) en een geringe geneigdheid tot het aangaan van gemengde relaties, dé integratiemotor bij uitstek.

De overheid kan integratie van deze groep hooguit een beetje faciliteren, maar niet afdwingen. Dat is de echte asielcrisis. Die asielcrisis is er al en zal bij ongewijzigd beleid steeds groter worden. Bij het klimaatbeleid probeert men problemen die zich grotendeels in de toekomst af zullen spelen, nu al met beleid te ondervangen. Bij de asielcrisis moeten we dat ook doen. Regeren is vooruitzien!

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat. Zijn nieuwe boek Migratiemagneet Nederland verschijnt op 18 oktober bij uitgeverij Blauwburgwal. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Jan van de Beek: Dit zijn de vijf belangrijkste misvattingen waarmee de asielcrisis wordt ontkend verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen maandag 15 januari verscheen het rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. De titel is helder: Gematigde Groei. De bevolking groeit nu te hard door immigratie – is de teneur – en daar moet verandering in komen. Het rapport wil ‘handelingsperspectieven’ aanreiken aan de politiek hoe de immigratie verminderd kan worden. De immigratie moet zich binnen bepaalde ‘bandbreedtes’ gaan bewegen.

Laaggeschoolde arbeidsmigratie is onwenselijk

Allereerst: het is goed dat dit rapport er is. Tijdens de presentatie sprak minister Hugo de Jonge enkele woorden. Hij had zelf ‘een aantal keren ervaren dat als je aangeeft dat demografie in potentie best een disruptief thema is voor de manier waarop we samenleven’, je al snel ‘de wind van voren krijgt’. Demografie wordt als ‘een heel erg rechts thema gezien’, aldus De Jonge, ‘als je vindt dat je het moet beïnvloeden dan is dat heel erg rechts kennelijk.’ Aan die stemming doet dit rapport iets, simpelweg door er te zijn. Als zoveel mensen uit verschillende hoeken van de maatschappij een heel rapport volpennen over demografie – dat alles rijkelijk gelardeerd met tabellen en grafieken – dan normaliseert dat natuurlijk thema’s als demografie en bevolkingsgroei door immigratie.

Verder snijdt het rapport een paar belangrijke thema’s aan. Bevolkingsgroei door laaggeschoolde arbeidsmigratie is onwenselijk. Het heeft geen zin om mensen te importeren die in Nederland zaken moeten produceren die we vervolgens weer exporteren. Als ik het kort mag samenvatten in mijn eigen woorden: prima als je voor heel Europa tomaten wilt produceren, maar niet als je de mensen die je nodig hebt om ze te plukken moet importeren. En al helemaal niet als je die mensen moet uitbuiten in allerlei slechte contracten met gedwongen winkelnering in de vorm van dure en slechte huisvesting. Dus laat die tomaten dan door een robot plukken. Of ga ze kweken in een warm land. Zo zijn er nog een paar thema’s die deels ook al te lezen waren in Grenzeloze Verzorgingsstaat. Je kunt vergrijzing niet oplossen met immigratie is er één van.

Hugo de Jonge zei nog iets opmerkelijks. Hij vertelde dat hij tijdens zijn ministerschappen er tegenaan liep, dat we de bevolkingsgroei niet konden bijbenen. Met huizen bouwen bijvoorbeeld. ‘Nederland groeit veel harder dan we kunnen hebben.’ Dat zei hij tijdens de persconferentie en herhaalde hij later één-op-één nog eens. Met deze bevolkingsgroei loopt de zaak vast. En dat klopt natuurlijk. Nederlandse burgers zijn daar dagelijks getuige van. En velen zijn er ook slachtoffer van, als het gaat om zaken als woningnood.

Het rapport van de Staatscommissie onderkent dat. Teveel immigratie is niet goed, is de boodschap. Er moet een gulden middenweg gevonden worden. En dat is volgens de Staatscommissie ‘gematigde groei’. Er moeten richtgetallen en bandbreedtes komen voor immigratie.

Hadden we het maar eerder gedaan

Wat ook belangrijk is – in psychologisch opzicht – is dat immigratie wordt gepresenteerd als iets dat de overheid moet proberen te sturen. Immigratie is in Den Haag lang impliciet en expliciet gepresenteerd als een soort natuurverschijnsel. Als iets dat ons overkomt. Als iets dat niet te sturen is. Want Brussel. Want internationale verdragen. De Staatscommissie zegt eigenlijk tegen de politiek: jullie moeten aan de bak. Jullie moeten aan de knoppen gaan draaien. En wij – van de Staatscommissie – bieden jullie politici ‘handelingsperspectieven’. En dan mogen jullie – de politici – de keuzes maken.

Gaan de politici dit doen? Ik ben er niet helemaal gerust op. Een derde opmerkelijke opmerking van Hugo de Jonge maakt duidelijk waarom. ‘Oh, hadden we hier maar 10 jaar geleden al [iets] mee gedaan’, verzuchtte hij, ‘want dat had echt het allerbeste moment geweest om te kunnen sturen.’ Om vervolgens de Staatscommissie te verontschuldigen dat de politiek dan ook 10 jaar geleden de opdracht had moeten geven.

Bevolkingsgroei heeft negatieve welvaartseffecten

Aan de ene kant heeft Hugo de Jonge gelijk: zijn woningbouwopgave – van bijna één miljoen woningen! – was bijvoorbeeld een stuk kleiner geweest als politici 10 jaar terug actief de immigratie hadden afgeremd.

Maar aan de andere kant is het wrang dat Hugo de Jonge deze opmerking maakte. Want bijna een halve eeuw geleden – in 1977 – hadden we ook al zo’n rapport. De Commissie-Muntendam vertelde de politiek toen: een grotere bevolkingsomvang geeft geen economische (schaal)voordelen. Logisch, want landen met een grote bevolking zijn niet rijker dan landen met een kleine bevolking.

Daarbij – waarschuwde de Commissie-Muntendam – leidt bevolkingsgroei in een dichtbevolkt land als Nederland wel tot allerlei negatieve welvaartseffecten. Daarbij gaat het vooral om wat we nu de ‘brede welvaart’ noemen: natuur, landschap, milieu, noem maar op. Er moest daarom volgens de Commissie-Muntendam gestreefd worden naar een min of meer constante bevolkingsomvang. Immigratie moest zowel op de korte als de middellange termijn geen noemenswaardig effect hebben op de demografische ontwikkeling.

Het verschijnen van Gematigde Groei roept bij mij dan ook – naast de reactie ‘goed dat dit normaliserende rapport er is’ – drie vragen op.

De eerste vraag is: waarom kiezen voor ‘gematigde groei’? Waarom niet voor nulgroei? We hebben een klein en vol land. Nu al is er strijd om al die verschillende functies – wonen, natuur, landbouw, recreëren – te realiseren met zoveel mensen op een postzegel. Meer mensen betekent in dit opzicht een groter probleem.

Immigranten die slecht integreren blijven lang of permanent

Daarnaast: een migratiesaldo van bijvoorbeeld 50.000 klinkt niet veel, maar je moet je realiseren dat hiervoor jaarlijks bijna 200.000 immigranten door Nederland moeten ‘stromen’. In Grenzeloze Verzorgingsstaat lieten we zien dat juist de immigranten die goed scoren op integratie vaak snel weer weg zijn. Andersom hebben immigranten die slecht integreren de neiging om lang of permanent in Nederland te blijven.

Dat gaat dan om alle denkbare integratie-indicatoren: nettobijdrage aan de schatkist, inkomen, uitkeringen, toeslagen, schoolprestaties, opleiding, zorg, jeugd, criminaliteit, culturele afstand, gemengd huwen, noem maar op. We noemden dat de ‘omgekeerde welvaartsmagneet’. Hoe gaat Nederland die negatieve zelfselectie bij remigratie voorkomen? Dat lukt ons tot op heden namelijk totaal niet.

De tweede vraag is: gaat de politiek nu wel écht iets met dit rapport doen? Het advies van de Commissie-Muntendam – immigratie dient geen effect te hebben op de bevolkingsomvang – werd in de wind geslagen. De bevolking groeide sinds dat rapport van bijna 14 miljoen toen naar bijna 18 miljoen nu. Vier miljoen mensen er bij, waarvan maar liefst drie miljoen met een migratieachtergrond! De Commissie-Muntendam is op dit punt volledig genegeerd.

Het verschil tussen nu en toen is wel dat de electorale druk enorm toeneemt. In Duitsland groeit de AfD als kool. In Italië is Meloni gekozen. In Frankrijk wordt Marine Le Pen wellicht de volgende president. De Deense PvdA voert al jaren een strikt asielbeleid. In de voormalige zogenaamde ‘humanitaire superpower’ Zweden zwaait nu een rechtse regering de scepter. In België peilen migratie-kritische partijen als Vlaams Belang en N-VA hoog. In Nederland won de PVV de verkiezingen en peilde recent op een derde van de kiezers! Tja, dan schuif je als politicus toch iets minder nonchalant zo’n rapport over immigratie en bevolkingsgroei de la in.

Juist asielmigratie heeft grote negatieve gevolgen

De derde vraag is: gaan die ‘handelingsperspectieven’ de politici wel voldoende handvatten bieden? Op asiel heeft de regering weinig grip – geeft de Staatscommissie al toe – en ook in de toekomst zal migratie pieken kennen. En juist asiel en de daaruit volgende gezinsmigratie hebben grote negatieve gevolgen voor Nederland. Opleidingsniveau, schoolprestaties, arbeidsparticipatie en inkomen zijn doorgaans laag. Uitkeringsafhankelijkheid, toeslagen, culturele afstand en criminaliteit zijn doorgaans hoog. De achterstanden zetten zich door bij de tweede generatie.

Wat zou het advies aan de regering zijn om de negatieve gevolgen van asiel in de toekomst te voorkomen, vroeg ik Van Zwol, voorzitter van de Staatscommissie. Enigszins tot mijn verassing antwoordde hij onder meer dat de Staatscommissie voorzichtig was met het woord ‘sturen’. Ik dacht dat het hele rapport eigenlijk een opdracht was aan de politiek: ‘ga immigratie sturen!’ Maar bij asielmigratie blijkt dat toch niet zo te zijn!? Heel opmerkelijk, want de Staatscommissie geeft bij studie- of arbeidsmigratie wel duidelijke adviezen of handelingsperspectieven. Helaas was het antwoord op mijn ‘asielvraag’ wollig en weinig concreet. En dat is eigenlijk wel logisch, want uitgerekend bij asiel is een fundamentele beleidsomslag nodig om te kunnen sturen.

Het hele rapport ademt ‘sturen van immigratie’ uit. Dit sturen kan men realiseren door internationale verdragen als het VN-vluchtelingenverdrag aan te passen. Bijvoorbeeld zorgen dat asielzoekers van buiten geografisch Europa hooguit bij uitzondering en bij wijze van gunst asiel mogen aanvragen. Zorgen dat we als land kunnen sturen op het interne verkeer van personen binnen de EU. We moeten vooral ook sturen op het nationale eigenbelang van Nederland: díe mensen binnenlaten die iets bij kunnen dragen en de rest – zeer begrensd en beslist – buitensluiten.

Met wortel en stok de EU in

Om dat voor elkaar te krijgen moeten we eerst het laaghangend fruit plukken; zie de door Hans Roodenburg opgesomde maatregelen die we nu al kunnen nemen om immigratie te beperken. En een nieuwe regering moet ook met wortel en stok de EU in. Heel veel EU-landen hebben inmiddels barstende koppijn van asiel. Het vrije verkeer van personen leidt in alle uithoeken van de EU tot uiteenlopende problemen, van leegloop tot woningnood. Daar moet die nieuwe regering over in gesprek. Praten. Bondjes smeden met andere lidstaten. Dat is de wortel.

Daarnaast moet er ook op de achtergrond een stok achter de deur staan. Hoe fijn is het dan dat wij als grondlegger van de EU – ons uittreden zou een ramp zijn voor de Unie – en als grote nettobetaler letterlijk en figuurlijk enorm veel wisselgeld hebben. Dat moeten we uit puur nationaal eigenbelang veel harder uitspelen. En dat harde uitspelen zal overigens voor de hele EU goed zijn, immers veel landen worstelen met hetzelfde probleem: niet selectieve en slecht stuurbare immigratie. Laat Nederland eens progressief zijn en hierin voorop lopen. En dan ligt die ‘sturing van immigratie’ misschien wel in het verschiet.

Jan H. van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’, hier te downloaden. Hij werkt nu aan een actueel boek over bevolkingsgroei en migratiebeleid in het Nederland van nu en straks.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Staatscommissie is te voorzichtig: ook de asielmigratie moet stevig worden ingeperkt verscheen eerst op Wynia's Week.