De Klimaatwet biedt een wettelijk kader voor het Nederlandse aandeel in de strijd tegen de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde. Daarvoor moet zoals bekend de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, voornamelijk CO2 en CH4 (methaan), drastisch worden teruggebracht.

De oorspronkelijke wet uit 2019 schreef een bindend reductiedoel voor van 49% in 2030 ten opzichte van de uitstoot in het referentiejaar 1990 en van 95% in 2050. In 2023 zijn die percentages aangescherpt en in lijn gebracht met de in 2021 ingevoerde Europese Klimaatwet: 55% in 2030 en 100% in 2050 (klimaatneutraal). Recent is aan de Europese wet nog een doel voor 2040 toegevoegd van 90%, maar dat is nog niet in de Nederlandse Klimaatwet verwerkt.

Hoogtepunt

Het absolute hoogtepunt van Klimaatdag is een plenair debat in de Tweede Kamer over het gevoerde klimaatbeleid. Voorafgaand aan het debat zal de voor het klimaat verantwoordelijke minister de jaarlijkse Klimaatnota ceremonieel aanbieden aan de voorzitter van de Tweede Kamer in een speciaal voor dat doel ontworpen duurzame klimaatkoffer ─ handgemaakt van oude museumtransportkisten uit Amsterdam en gevoerd met stof van hergebruikt textielgaren uit Enschede.

De inhoud van de Klimaatnota van 2026 is geen verrassing meer want die is al op de dag voor Prinsjesdag gepubliceerd samen met de onderliggende Klimaat en Energieverkenning (KEV2026) van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), de klimaatrekenmeesters van de overheid. Tegelijkertijd verscheen ook een ‘beschouwing’ van de Klimaatnota door de Afdeling advisering van de Raad van State (RvS) waarin de nota wordt getoetst aan de geest en letter van de Klimaatwet.

Het PBL is zeer pessimistisch over de voortgang van het klimaatbeleid. Het doel voor 2030 (de 55%) zal zo goed als zeker worden gemist en de reductie voor 2040 zal niet verder komen dan ruim 60% in plaats van de beoogde 90%. En voor het bereiken van klimaatneutraliteit in 2050 zal er een klein wonder moeten gebeuren. Om zicht te houden op de wettelijke klimaatdoelen adviseert het PBL per direct drastische en ingrijpende versnellingsmaatregelen te nemen. Dat geldt vooral voor de sectoren Industrie en Landbouw waar tot nu toe de uitstoot onvoldoende (Industrie) of vrijwel niet (Landbouw) is gedaald.

Het is niet allemaal kommer en kwel in de PBL-verkenning. Nederland zal weliswaar zijn zelfopgelegde doel van 55% in 2030 missen, maar het door de EU aan Nederland opgelegde reductiedoel voor 2030 zal met vlag en wimpel worden gehaald. De EU heeft als streefdoel in 2030 een reductie van 55% maar dat is een gemiddelde voor alle 27 EU-landen. Voor ieder afzonderlijk land gelden afzonderlijke bindende reductiedoelen voor de sectoren die buiten het Europese Emissie Handelssysteem (ETS) vallen. En in die sectoren scoort Nederland uitzonderlijk goed.

Volgens de Raad van State is de nood hoog

De Raad van State lijkt zeer geschrokken van de PBL-verkenning en is ongemeen fel over de Klimaatnota van het kabinet. In de woorden van staatsraad Marijke Vos – in de jaren ’90 van de vorige eeuw een prominent Groen Links-Kamerlid en penvoerder van de motie tot sluiting van de CO2-vrije kerncentrale in Borssele – toont de nota een gebrek aan urgentie en is er door het kabinet veel tijd verspild, juist in een periode die vraagt om daadkrachtig klimaatbeleid. Denk aan de grote klimaatramp die Europa deze zomer heeft moeten doorstaan waarbij vele duizenden doden zijn gevallen en grote arealen natuurgebied in vlammen zijn opgegaan. Volgens staatsraad Vos geeft het kabinet met zijn uitstelgedrag een ‘slecht signaal af naar de samenleving’.

Wat de RvS vooral steekt is dat het kabinet zo laks en afwachtend heeft gereageerd op het missen van het 55%-reductiedoel. Minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei is zich bewust van de ernst hiervan en heeft al toegezegd voorjaar 2027 met voorstellen te komen voor aanvullend beleid. Maar voor de RvS is dat onacceptabel, die verlangt dat de minister nog dit najaar met concrete voorstellen komt. De nood is immers hoog.

Overdreven dramatisch

De RvS is niet alleen kritisch over de resultaten van het tot nu toe gevoerde beleid, maar heeft ook geen vertrouwen in het voorziene beleid tot 2040 en daarna tot 2050. Dat voorziene beleid is een voortzetting van het bestaande beleid dat gericht is op ‘het optimaliseren van bestaande gedragswijzen en systemen’. Dat beleid is volstrekt onvoldoende voor het behalen van klimaatneutraliteit in 2050 en moet plaats maken voor een ‘transformatiegericht klimaat- en energiebeleid’ met als uitgangspunten een ‘brede welvaart’ en ‘klimaatrechtvaardigheid’.

Is het missen van de 55% werkelijk zo erg als de RvS ons wil laten geloven? Het PBL schat de reductie in 2030 op 50,5% en ja, dat is lager dan de wettelijke 55%. Maar de RvS maakt er wel een heel groot drama van. Met een wat minder legalistische mindset zou je ook kunnen zeggen dat we verrassend dicht bij het beoogde doel zijn gekomen. Het negatieve oordeel van de RvS doet denken aan de ouder die het zijn kind kwalijk neemt niet met louter tienen op zijn eindrapport te zijn thuis gekomen. Of, beter gezegd, de ouder die de leerkracht verwijt dat zijn kind het niet verder heeft geschopt dan gemiddeld een 9,2 (50,5/55×10).

In de kritiek van de RvS op het beleid na 2030 klinken de ideologisch opvattingen door van de groep universitaire wetenschappers (de ‘Expertisekring Klimaat’) die de RvS heeft bijgestaan bij de analyse van het klimaatbeleid. Voor alle duidelijkheid: de betreffende wetenschappers komen uit vakgebieden zoals bestuurskunde, psychologie, recht en economie en houden zich in hun ivoren torens in Groningen, Eindhoven, Utrecht en Tilburg vanuit hun vakgebieden bezig met klimaatverandering. Zij komen dus niet uit de ‘harde’ klimaatwetenschap waar de natuurwetenschappelijke basis van klimaatverandering centraal staat.

Voor deze ‘zachte’ klimaatwetenschappers is de oplossing van de ‘klimaatcrisis’ klip en klaar: alles wat CO2 en CH4 uitstoot moet de wereld uit om te beginnen uit Nederland, en wel voor 2050. Dat kan alleen maar worden bereikt door fundamentele veranderingen van ons sociaal-economisch systeem. Vandaar het pleidooi voor een ‘transformatiegericht klimaat- en energiebeleid’. Dat klinkt heel gewichtig maar komt in de praktijk neer op een koude sanering van grote delen van de landbouw en de industrie.

Dogmatische klimaatactiegroep

Al met al heeft de ‘beschouwing’ van de RvS meer weg van een politiek pamflet dan van een nuchtere analyse en een daarop gebaseerd oordeel. Nederland verzaakt zijn klimaatdoelen en dat moet zo snel mogelijk worden hersteld. Dat daar misschien wel goede redenen voor zijn aan te voeren is voor de RvS niet relevant. De RvS laat zich kennen als een dogmatische klimaatactiegroep, zich beroepend op de klimaatdreiging en de letter van de wet, in dit geval de harde reductiepercentages die voor de RvS heilig zijn. Dat die harde percentages politiek/ideologisch zijn gemotiveerd, wetenschappelijk ondeugdelijk zijn onderbouwd en in werkelijkheid zo zacht zijn als boter, zal de RvS een zorg zijn. Afspraak is afspraak en de wet is de wet.

De 55% in 2030, de 90% in 2040 en de 100% in 2050 zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de gemiddelde opwarming van de aarde sinds het begin van het industriële tijdperk te beperken zou zijn tot anderhalve graad Celsius en dat alle landen in de wereld daar unisono aan zouden meewerken door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen naar netto-nul in 2050. Beide veronderstellingen zijn in de praktijk onjuist gebleken: met nog ruim 20 jaar te gaan schuurt de gemiddelde temperatuur van de aarde inmiddels tegen de anderhalve graad aan en de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen stijgt nog steeds. En daarmee is de basis van het klimaatbeleid in Nederland en in Europa op losse schroeven komen te staan. Maar dat is kennelijk nog niet doorgedrongen tot de burelen van de RvS. Of wordt daar simpelweg ontkend, dat kan natuurlijk ook.

We kunnen voorlopig niet zonder fossiele energie

Met de kennis van nu kunnen we concluderen dat de ‘anderhalve graad’ en de bijbehorende netto-nul-in-2050 te lichtvaardig zijn gekozen. Bij die keuze stond voorop ‘de wereld te redden’ (dixit Diederik Samsom) door zo snel mogelijk de boosdoener (fossiele energie) onschadelijk te maken en speelde praktische uitvoerbaarheid een ondergeschikte rol. Echter, in de echte wereld is het tempo waarmee fossiele energie kan worden teruggebracht begrensd en dat heeft alles te maken met het belang van energie en de huidige dominantie van fossiele energie.

Energie houdt de moderne wereld draaiende. Omdat de wereldbevolking en de wereldwelvaart toenemen zal er ook steeds meer energie nodig zijn. In de mondiale energiebehoefte wordt op dit moment nog voor 80% voorzien door fossiele brandstoffen. Je kunt daarom niet straffeloos fossiele energie minderen zonder daarvoor gelijkwaardige fossiel-vrije alternatieven aan te bieden. Die alternatieven zijn er wel (wind- en zonne-energie, kernenergie, waterkracht, geothermie etc.) maar die kunnen nog niet voldoende leveren. Dat wordt wel steeds beter maar heeft tijd nodig. Voorlopig blijven we afhankelijk van fossiele energie, leuk of niet. Het tempo van de uitfasering van fossiele energie en dus van de CO2-uitstoot hangt dus af van hoe snel alternatieven beschikbaar kunnen komen. Daar wringt de schoen.

Onderstaande grafiek illustreert het dilemma in een notendop. Het laat de jaarlijkse CO2-uitstoot zien als gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen en van industriële processen voor twee uitstootscenario’s: de door Nederland en Europa gewenste Netto-nul-in-2050 (in geel) en een meer realistische Netto-nul-in-2080 waarin fossiele energie geleidelijk aan wordt vervangen door fossiel-vrije energie. Het jaar 2080 is een voorbeeld, het kan ook eerder of later zijn afhankelijk van het tempo waarin fossiel-vrije energiebronnen beschikbaar komen. Zie ook hier voor meer details.

De CO2-uitstoot staat op de verticale as en is gegeven in Gigaton/jaar. De tijd op de horizontale as is gegeven in kalenderjaren vanaf het referentiejaar 1990 tot het einde van deze eeuw. De zwarte, blauwe en oranje lijn tonen de historische uitstoot van achtereenvolgens de wereld, de EU en Nederland vanaf het referentiejaar tot en met 2024 (bron: Our World in Data). De gestreepte zwarte lijn is een voortzetting van het laatste stukje van de ononderbroken zwarte lijn en geeft de uitstoot weer bij ongewijzigd beleid vanaf 2024.

Netto-nul-in-2080 is geloofwaardiger

De gele Netto-nul-in-2050-lijn doet wat wordt gewenst, een snelle daling van de uitstoot vanaf 2024 naar nul in 2050. Maar het aanzien van het totale uitstootprofiel (de zwarte en gele lijn) vanaf 1990 voorspelt weinig goeds. Het vertoont een scherpe discontinuïteit in 2024 die alleen kan voorkomen als gevolg van een grote en wereldwijde calamiteit. De geforceerde plotselinge daling in de uitstoot is een gevolg van een geforceerde plotselinge daling van de fossiele energie en wordt gedreven door de wettelijk vastgelegde uitstootdoelen. Die daling van de fossiele energie leidt onherroepelijk tot energietekorten die onmogelijk kunnen worden opgevangen door alternatieve fossiel-vrije energiebronnen.

Het uitstootprofiel voor de Netto-nul-in-2080 ziet er een stuk geloofwaardiger uit. De uitstoot stijgt in het begin licht omdat de totale energievraag toeneemt en die kan nog niet voor de volle honderd procent worden gedekt door fossiel-vrije energie. Het daardoor ontstane gat wordt daarom noodzakelijkerwijs gevuld door fossiele energie. Door de sterke groei van fossiel-vrije energie is dat rond 2040 niet meer nodig en zal de fossiele energie en dus de CO2-uitstoot fors gaan dalen naar uiteindelijk netto-nul in 2080.

De boodschap van de grafiek is duidelijk: daling van emissies wordt gedreven door het beschikbaar komen van fossiel-vrije energie en niet door het geforceerd reduceren van fossiele energie. En dat is precies waarom sturen op reductiedoelen, het fundament van het Nederlandse en Europese klimaatbeleid, niet werkt.

Wat de grafiek ook illustreert is de rol die Nederland en Europa kunnen spelen bij het tegengaan van de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde. Voor Nederland is die verwaarloosbaar, voor Europa zeer ondergeschikt. Dat wil niet zeggen dat Nederland en Europa niets hoeven te doen. Natuurlijk niet, maar ze moeten wel hun plaats weten en niet al te hoog van de toren blazen. Voorop lopen met weinig realistische en onhaalbare klimaatdoelen mag dan warme gevoelens opwekken, het zal geen of weinig effect hebben op het klimaat maar wel de economie fors benadelen. En we moeten al helemaal niet de illusie wekken dat we door een ambitieus Europees klimaatbeleid klimaatrampen zoals van deze zomer kunnen voorkomen. Maar dit terzijde.

Klimaatdoelen zijn achterhaald

Waar zal het in het grote Klimaatdebat straks op Klimaatdag over gaan? Zonder enige twijfel over het missen van de klimaatdoelen en wat daaraan gedaan moet worden. Voor de linkse oppositie aangevoerd door het nieuwbakken PRO komt de ‘beschouwing’ van de Raad van State als een geschenk uit de hemel. Als een onafhankelijk Hoog College van Staat bijgestaan door eminente academische wetenschappers zo’n vernietigend oordeel velt over het gevoerde en toekomstige klimaatbeleid, dan is dat beleid grondig mis en is een drastische koerswijziging geboden.

Een drastische koerswijziging is inderdaad gewenst maar niet de wijziging die de RvS aanbeveelt en louter tot doel heeft de huidige wettelijke klimaatdoelen te honoreren. Die doelen zijn inmiddels ook door de tijd ingehaald. Het najagen van die obsolete doelen maakt het alleen maar van kwaad tot erger. Wat in de eerste plaats nodig is, is een herijking van het totale klimaatbeleid met minder wensdenken en meer aandacht voor uitvoerbaarheid.

Mocht de Kamer tot een herijking besluiten dan zal Klimaatdag 2026 de geschiedenis ingaan als een keerpunt in het Nederlandse en Europese klimaatbeleid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Gebruik Klimaatdag 2026 om het klimaatbeleid te herijken: minder wensdenken en meer aandacht voor uitvoerbaarheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Daar zullen zij met instemming van het VN Klimaatbureau een nieuw wereldwijd klimaatdoel lanceren: een elektrificatie van minimaal 35% in 2035 (‘35 by 35’). Dat wil zeggen dat in de komende 9 jaar het aandeel van elektrische energie in het totale wereldwijde eindenergieverbruik zal moeten stijgen van de huidige 20% naar minstens 35%, een toename van maar liefst 75%.

EU voert de troepen aan

Ook de Europese Commissie heeft zich met volle overtuiging achter het ambitieuze elektrificatiestreven van de COP31 co-voorzitters opgesteld. Voorzitter Ursula von der Leyen heeft al vol trots aangekondigd dat Europa het eerste ‘electro-powered’ continent in de wereld zal worden. Ook aan het tweede front zal de EU de troepen gaan aanvoeren.

Von der Leyen deed haar opmerkelijke uitspraak bij de recente presentatie van het EU ‘Electrification Action Plan’ waarin de Europese Commissie haar elektrificatie-strategie voor de komende decennia uit de doeken doet, inclusief kwantitatieve elektrificatiedoelen. Als het aan de Commissie ligt moet de elektrificatie in de EU worden verhoogd van de huidige 23% naar 32% in 2030 en naar 46% in 2040. In 2035 zou dat uitkomen op bijna 38%, ruim boven de voorgestelde 35% van de COP31 co-voorzitters en geheel passend bij de leiderschapsambities van Von der Leyen.

Over het waarom van de ’35 by 35’ gaf co-voorzitter Murat Kurum, de Turkse minister van Milieu, Verstedelijking en Klimaatverandering, in een recent interview met de online klimaatkrant Carbon Brief desgevraagd een even verhelderend als gênant antwoord. Wat blijkt? Voor de 35% in 2035 is gekozen om de ‘anderhalve graad uit het Akkoord van Parijs overeind te houden’.

Voor alle duidelijkheid, het in 2015 gesloten en door vrijwel alle landen ondertekende Akkoord van Parijs bepaalt dat de opwarming van de aarde vergeleken met de pre-industriële periode beperkt moet blijven tot ruim onder de ‘twee graden’ Celsius en, als het even kan, tot ‘anderhalve graad’. De ondergrens van ‘anderhalve graad’ ligt aan de basis van het radicale klimaatdoel om de netto CO2-uitstoot uiterlijk in 2050 terug te brengen naar nul.

Volstrekt kansloos

Zou de Turkse klimaatminister werkelijk niet weten dat de ‘anderhalve graad’ inmiddels een gepasseerd station is en al jaren geleden door de gevestigde klimaatwetenschap is afgeschreven? En heeft hij ook gemist dat de secretaris-generaal van de VN, de Portugese sociaal-democraat Antonio Guterres, vorig jaar november aan de vooravond van de vorige VN klimaatconferentie in Brazilië de ‘anderhalve graad’ met pijn in het hart officieel heeft doodverklaard?

Het heeft er alle schijn van dat de co-voorzitters van de COP31 de ‘anderhalve graad’ langs de omweg van elektrificatie weer tot leven willen wekken en daarin van harte worden gesteund door de Europese Commissie. Maar die vlieger gaat niet op. Het voorgestelde wereldwijde elektrificatiedoel van ’35 by 35’ is volstrekt kansloos. Michael Liebreich, de gezaghebbende Britse energieanalist en initiatiefnemer van de ‘elektrificatieladder’ – een hiërarchisch overzicht van elektrificatietoepassingen – heeft daar direct na de aankondiging van de ’35 by 35’ al op gewezen (‘mathematisch onbereikbaar’).

Elektrificatie

Dat de ’35 by 35’ bij voorbaat kansloos zou zijn, is niet direct duidelijk want op het eerste gezicht lijkt een elektrificatie van 35% in 2035 (of 46% in 2040) niet buitensporig ambitieus. Per slot van rekening is 35% nog ver verwijderd van 100%. Maar dat is gezichtsbedrog en heeft te maken met de definitie van de graad van elektrificatie en het feit dat elektrische energie efficiënter is dan fossiele energie.

De graad van elektrificatie, kortweg elektrificatie, wordt gedefinieerd als het quotiënt van het eindverbruik van elektrische energie (de teller) en het totale eindenergieverbruik (de noemer), gewoonlijk uitgedrukt als percentage. Het totale eindenergieverbruik omvat alle energie (elektrische energie, fossiele energie, aardwarmte etc.) die aan de voordeur, bedrijfspoort en benzinepomp wordt aangeboden en afgeleverd.

De sector die verreweg het makkelijkst valt te elektrificeren is het wegvervoer. Op dit moment is het wereldwijde wegvervoer nagenoeg geheel aangewezen op fossiele brandstoffen en goed voor tussen de 15 en 18% van de wereldwijde CO2-uitstoot. In de EU ligt dat percentage hoger, op ruim 22%. De potentiële klimaatwinst van elektrificatie is dan ook groot. Elektrische voertuigen zijn zo goed als uitontwikkeld en klaar voor grootschalige invoering. Als de ’35 by 35’ ergens zou kunnen slagen dan is het wel in het wegvervoer.

Wat betekent nu een elektrificatie van 35% in 2035 voor het tempo van de vervanging van fossiele voertuigen door elektrische voertuigen? Het antwoord op die vraag is cruciaal want dat bepaalt de uitvoerbaarheid van het ’35 by 35’-doel.

Elektrificatie en het aantal elektrische voertuigen

Het verband tussen elektrificatie en aantal elektrische voertuigen is te zien in onderstaande grafiek (met dank aan Michael Liebreich). Op de verticale as staat de elektrificatie in het wegvervoer (het percentage elektrisch energieverbruik van het totale energieverbruik in het wegvervoer) op een schaal van nul (alles fossiel) tot 100% (alles elektrisch). Op de horizontale as staat het aantal elektrische voertuigen als percentage van het totaal aantal elektrische en fossiele voertuigen eveneens op een schaal van 0 tot 100%.

Voor de berekening zijn we uitgegaan van een voertuigenpark bestaande uit twee soorten: volledig elektrisch en volledig fossiel. De energie-efficiëntie van een elektrisch voertuig hebben we gesteld op 90% en dat van een een fossiel voertuig op 20%. Verder hebben we aangenomen dat de omvang van het wegtransport vanaf nu tot 2050 gelijk blijft.

Elektrificatie loopt altijd achter

Elektrificatie is geen simpele rechte lijn die loopt van 0 (alles fossiel) naar 100% (alles elektrisch) maar een kromme lijn die daaronder ligt. De kromming wordt bepaald door het verschil in energie-efficiency tussen fossiele en elektrische voertuigen. Bij gelijke efficiency zouden we een rechte lijn krijgen, de gestippelde lijn in bovenstaande grafiek. In dat geval neemt de teller in de definitie van de elektrificatie recht evenredig toe met het aantal elektrische voertuigen en blijft de noemer gelijk omdat het totale eindenergieverbruik hetzelfde blijft.

Bij vervanging van fossiele voertuigen door energie-efficiëntere elektrische voertuigen neemt het totale eindenergieverbruik af. De teller neemt nog steeds recht evenredig toe maar de noemer neemt nu recht evenredig af. Het quotiënt van twee lineaire functies is een niet-lineaire functie, de kromme blauwe lijn in bovenstaande grafiek. Met het gevolg dat elektrificatie altijd achterloopt bij het aantal elektrische voertuigen. Bijvoorbeeld, voor het aangenomen verschil in energie-efficiency van een factor 4,5 is de elektrificatie van een voertuigenpark dat voor de helft bestaat uit elektrische voertuigen slechts 18%.

Mathematisch onbereikbaar

De grafiek laat zien dat voor de elektrificatie van 35% in 2035 ruim 70% van het voertuigenpark moet zijn geëlektrificeerd (het oranje balletje). Op dit moment maken volledig elektrische voertuigen 3,5% uit van het wereldwijde voertuigenpark. Dat betekent dat het aantal elektrische voertuigen over een periode van 9 jaar moet toenemen met 67,3 (70,8 – 3,5) procentpunten en dus het aantal fossiele voertuigen navenant moet afnemen. Dat komt overeen met een jaarlijkse lineaire afname van fossiele voertuigen van 7,5 (67,3/9) procentpunten.

Stel dat, om wat voor reden dan ook, er op een bepaald moment een totale ban op de productie van nieuwe fossiele voertuigen wordt ingevoerd. Dan duurt het op zijn minst 20 jaar voordat alle bestaande fossiele voertuigen door natuurlijke afvloeiing van de weg zijn verdwenen en vervangen door elektrische voertuigen. Uitgaande van 3,5% elektrische voertuigen in het wagenpark bij het begin van de ban, komt die natuurlijke afvloeiing neer op een lineaire afname van 4,8 procentpunten per jaar (100 – 3,5)/20. Dat is aanzienlijk lager dan de voor elektrificatie vereiste afvloeiing van 7,5 procentpunten per jaar. Een totale ban is dus bij lange na niet voldoende om het ’35 by 35’-doel te halen, met recht ‘mathematisch onbereikbaar’.

Ruimteverwarming

De norm van een 35% elektrificatie in 2035 komt dus neer op niet alleen een onmiddellijk ingaande ban op de wereldwijde productie van fossiele voertuigen, maar daar bovenop ook nog eens een wereldwijde, verplichte jaarlijkse vervanging van een aanzienlijk deel van de nog rijdende fossiele voertuigen door elektrische voertuigen. Zoiets kun je achter een bureau in een ivoren toren bedenken maar maakt in de echte wereld geen schijn van kans. Zelfs niet in het klimaatkoplopende continent Europa met zijn omvangrijke automobielsector.

Eenzelfde verhaal geldt voor de elektrificatie van ruimteverwarming door middel van elektrische warmtepompen. Wereldwijd is de ruimteverwarming voor 88% fossiel en verantwoordelijk voor rond de 10% van de wereldwijde CO2-uitstoot. In Europa is de ruimteverwarming rond de 80 tot 85% fossiel en ligt het aandeel van ruimteverwarming in de CO2-uitstoot in de buurt van 13%. Ook hier is het potentieel voor elektrificatie groot.

Weinig realistisch

Ruimteverwarming met behulp van warmtepompen is door de bank genomen 4 maal zo energie-efficiënt als met traditionele fossiele verwarmingsinstallaties. Uitgaande van de ’35 by 35’-norm moeten in 2035 elektrische warmtepompen voorzien in ruim 68% van de totale wereldbehoefte aan ruimteverwarming. Het aandeel elektrische warmtepompen in de totale ruimteverwarming zal dus moeten toenemen met 6,2 procentpunten per jaar (68-12)/9. Ook hier komt dat neer op een per direct ingaand verbod op de wereldwijde verkoop van alle fossiele verwarmingsinstallaties en een jaarlijkse verplichte vervanging van een deel van de fossiele verwarmingsinstallaties. Evenmin een weinig realistische maatregel.

De conclusie is onontkoombaar: een wereldwijde elektrificatie van 35% in 2035 is te hoog gegrepen, zelfs in de sectoren die er zich het best voor lenen (wegvervoer en ruimteverwarming). De ’35 by 35’ is een interessant gedachte-experiment maar heeft verder geen enkele realiteitswaarde.

Om alle misverstand te voorkomen: een verschuiving van de focus in het klimaatbeleid van mitigatie naar elektrificatie die de COP31 co-voorzitters voorstaan is op zichzelf geen slecht idee. Beide staan voor hetzelfde doel: het op termijn terugdringen van de CO2-uitstoot. Het verschil zit hem in het perspectief: ‘top down’ of ‘bottom up’.

Minder ideologie

Mitigatie is een ‘top down’-benadering die uitgaat van mooi klinkende en ambitieuze doelen in een verre toekomst (bijvoorbeeld de ‘anderhalve graad’ en de daarvan afgeleide netto-nul uitstoot in 2050) die vervolgens naar het hier en nu moeten worden vertaald. Elektrificatie is meer een ‘bottom up’-aanpak die uitgaat van concrete en praktisch realiseerbare maatregelen in het hier en nu en die direct uitgerold kunnen worden. De voorwaarde is dan wel dat de elektrificatiedoelen niet ondergeschikt worden gemaakt aan wereldvreemde en onhaalbare mitigatiedoelen.

En dat is nou precies waar het aan schort bij de recente elektrificatie-voorstellen van de COP31 co-voorzitters en van de Europese Commissie. Maar daar valt met een beetje goede politieke wil alles aan te doen: wat minder ideologie en wat meer pragmatisme.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom het elektrificatiedoel van 35 procent in 2030 onhaalbaar is verscheen eerst op Wynia's Week.

Die noodkreet stond te lezen in een open brief van 12 juni j.l. van een twaalftal klimaatadviesdiensten van overheden in EU-lidstaten aan de vertegenwoordigers van de belangrijkste EU-instituties in Brussel: de Europese Commissie, de Europese Raad, de Raad van de Europese Unie en het Europese Parlement. Zie hier.

Wat is het ETS, hoe werkt het en wat is er aan de hand?

Het ETS is een vernuftig systeem van belastingheffing dat de ongewenste uitstoot van CO2 – de hoofdoorzaak van de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde – belast volgens het principe ‘de-vervuiler-betaalt’ en er tegelijkertijd voor zorgt dat die ongewenste uitstoot mettertijd afneemt. De EU geeft daartoe CO2-emissiecertificaten uit die een CO2-uitstotend bedrijf in de EU, de ‘vervuiler’, nodig heeft om CO2 te mogen uitstoten op het grondgebied van de EU. Een deel van de benodigde certificaten wordt door de EU gratis verstrekt, een ander deel moet door de ‘vervuiler‘ worden aangekocht op een speciaal voor dit doel gecreëerde markt.

Het gratis deel wordt gaandeweg afgebouwd met als gevolg dat de beschikbare emissiecertificaten schaarser en dus duurder worden. De uitstoot van CO2 gaat aan CO2-uitstotende bedrijven dus steeds meer geld kosten. Dat is precies de bedoeling want dat geeft die bedrijven een economische prikkel om alternatieve productieprocessen met minder of geen CO2-uitstoot in te voeren. Aan het eind van de rit gloort een klimaatneutraal Europa dat van energie wordt voorzien door louter CO2-vrije energiebronnen.

Het huidige ETS dateert van 2005 en geldt voor bedrijven in de energiesector, de zware industrie en de lucht- en scheepvaart. Het is in de loop der tijd gestroomlijnd en aangepast aan strengere klimaatdoelen.

De laatste grote aanpassing is van 2021 toen het in lijn werd gebracht met de ambitieuze klimaatdoelen van de Europese Green Deal: een overkoepelend doel om de wereldwijde opwarming te beperken tot anderhalve graad Celsius vergeleken met de pre-industriële periode en het daarvan afgeleide doel de CO2-uitstoot te verlagen naar netto-nul in 2050 met als tussendoel een reductie van de uitstoot van 55% ten opzichte van de uitstoot in 1990. De uitgifte van gratis emissierechten wordt vanaf nu tot 2034 afgebouwd, ruim op tijd om de netto-uitstoot van nul in 2050 veilig te stellen.

EU opgezadeld met torenhoge energiekosten

Als onderdeel van de Green Deal zal de EU in de nabije toekomst een tweede ETS (ETS2) invoeren voor bedrijven in de lichte industrie, het wegvervoer en de gebouwde omgeving. De voorbereiding van ETS2 is in Brussel in volle gang. Het was aanvankelijk de bedoeling ETS2 al in 2026 te laten ingaan maar die datum is door de veranderde politieke toestand in de wereld voorlopig opgeschoven naar 2028.

Het pluspunt van het ETS is dat het een gelijk speelveld biedt voor alle CO2-uitstotende bedrijven binnen de EU. De grote makke van het ETS is dat het alleen geldt voor bedrijven in de EU-lidstaten en met de EU geassocieerde landen. Het was ooit de hoop dat het ETS wereldwijd zou worden nagevolgd maar die hoop is ijdel gebleken.

Met als direct gevolg dat de EU nu is opgezadeld met torenhoge energiekosten – CO2-vrije energie is nu eenmaal duurder dan fossiele energie – waardoor bedrijven in de EU die exporteren naar niet-EU landen te maken hebben met alsmaar stijgende kosten en daardoor ernstig in hun concurrentiepositie worden geschaad. Als daar niets aan wordt gedaan zal dat onherroepelijk leiden tot verplaatsing van bedrijven naar niet-EU landen of in het ergste geval tot sluiting van die bedrijven. De Nederlandse Rijnmond regio kan er al over meepraten.

Handen af van het ETS

Nu de nadelen van het Europese ETS met de dag meer zichtbaar en voelbaar worden is de roep om een drastische hervorming of zelfs afschaffing van het ETS niet van de lucht. De grote industrielanden met Italië voorop maken geen geheim van hun aversie tegen het ETS. Maar ook de lobby van CO2-uitstotende industrie in de EU laat zich niet onbetuigd en dringt aan op een verregaande versoepeling van de ETS-regels. De Europese Commissie heeft de kritiek ter harte genomen en zal op vrijdag 17 juli de ETS-hervormingsplannen bekend maken.

Terug naar de open brief. De brief roept de Europese leiders op geen gehoor te geven aan de roep tot versoepeling van het ETS. Het huidige ETS functioneert naar behoren en heeft er mede toe geleid dat de EU op koers ligt om het klimaatdoel van 55% reductie van broeikasgassen in 2030 te halen. Mocht de versoepeling doorgaan dan zal de netto-nul uitstoot in 2050 worden gemist en zal de EU haar geloofwaardigheid in het internationale klimaatdebat verliezen. En daarmee ook haar zelfgekozen leiderschap in de wereldwijde strijd tegen de opwarming van de aarde. Met, dat spreekt, noodlottige gevolgen voor het wereldwijde klimaat en de mensheid. Kortom, handen af van het ETS, niet versagen en doorgaan met de strijd.

De open brief is een initiatief van de door de toenmalige klimaatminister Jetten in 2023 ingestelde Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR). Dat juist de Nederlandse WKR de rol van hoeder van het Europese klimaatbeleid op zich heeft genomen is niet zo verwonderlijk. De leden van de WKR zijn bevlogen aanhangers van de Europese Green Deal en zijn bij voorbaat gekant tegen iedere vorm van versoepeling die de Green Deal zou kunnen afzwakken. Per slot van rekening heeft het Europese parlement niet voor niets in 2019 de klimaatnoodtoestand in Europa uitgeroepen en die is nog steeds van kracht.

Voor het karretje van Jetten en Van Veldhoven

Wat wel verwonderlijk is, is dat de open brief lijkt te zijn opgesteld in nauw overleg met minister-president Rob Jetten en de minister van Groene Groei Stientje van Veldhoven. Dat viel de dag na de publicatie van de brief op te maken uit een opiniestuk in het Financiële Dagblad van de hand van de vice-voorzitter van de WKR en een WKR-adviseur met de kop ‘Door versoepeling van regels rond emissiehandel dreigt het ETS zijn slagkracht te verliezen’. Het stuk sluit af met de stellige verzekering dat minister-president Jetten en minister van Veldhoven in Europa pal zullen staan om de dreigende versoepeling van het ETS te voorkomen.

Heeft de regering-Jetten het voortouw in Europa genomen om de aanstaande hervormingsvoorstellen van de Europese Commissie ongezien te bestrijden? En heeft de WKR zich voor het karretje van het duo Jetten en Van Veldhoven laten spannen? Het heeft er alle schijn van.

Wereldvreemde en onhaalbare doelen

Dat het ETS zal worden versoepeld staat buiten kijf, de vraag is alleen hoever die versoepelingen zullen gaan. Zeer waarschijnlijk zal het tijdpad van de gratis uitstootrechten worden verlengd en komt er flankerend beleid (subsidies) om de door het ETS getroffen bedrijven tegemoet te komen. De versoepeling van het ETS zal op korte termijn wellicht enige verlichting geven maar de onderliggende oorzaak wordt daarmee niet aangepakt. Versoepeling is niet meer dan ‘Kurieren am Symptom’, een aspirientje als remedie voor een zware longontsteking.

Die onderliggende oorzaak is het volstrekt wereldvreemde en onhaalbare overkoepelende opwarmingsdoel (de ‘anderhalve graad’) dat de EU zichzelf met de Green Deal heeft opgelegd en het daarvan afgeleide uitstootdoel (de netto-nul in 2050). En die wereldvreemde en onhaalbare doelen vertalen zich rechtstreeks in wereldvreemde en onhaalbare ETS-regels. Zolang de klimaatdoelen in stand blijven is het dweilen met de kraan open.

De rest van de wereld volgde niet

Het overkoepelende klimaatdoel is gebaseerd op een uit 2018 daterend speciaal rapport (SR15) van het IPCC, het wetenschappelijk klimaatpanel van de VN, toen de wereldwijde opwarming nog ruim onder de ‘anderhalve graad’ lag. Volgens dat rapport zou het in theorie mogelijk moeten zijn de wereldwijde opwarming te beperken tot ‘anderhalve graad’ mits de sinds 1850 stijgende, wereldwijde CO2-uitstoot in 2020 abrupt zou overgaan in een daling naar een netto-nul uitstoot in het midden van de eeuw.

De architecten van de Green Deal hebben die conclusie zonder mitsen en maren overgenomen in de naïeve veronderstelling dat zo’n drastische verlaging van de CO2-uitstoot door de rest van de wereld wel zou worden nagevolgd (‘leading by example’). De opwarming door CO2 is een wereldwijd fenomeen en een beperking van de wereldwijde opwarming kan alleen maar slagen als de CO2-uitstoot wereldwijd wordt verlaagd. De veronderstelling dat de rest van de wereld de EU zou volgen is intussen gelogenstraft.

De wereldwijde CO2-uitstoot is na 2018 blijven doorstijgen met als gevolg dat de wereldwijde opwarming op dit moment al tegen de ‘anderhalve graad’ aanschurkt. Desondanks houdt de EU nog steeds hardnekkig vast aan een maximale opwarming van ‘anderhalve graad’ en de daarvan afgeleide netto-nul uitstoot in 2050. Alsof de EU met een CO2-uitstoot van nog geen 7% van de totale wereldwijde uitstoot in haar eentje de wereldwijde opwarming zou kunnen keren.

Het is hoog tijd dat de EU-leiders en EU-lidstaten de klimatologische en geopolitieke werkelijkheid onder ogen zien en het Europese klimaatbeleid op een meer realistischer leest gaan schoeien. In plaats van de illusoire ‘anderhalve graad’ zou de EU zich moeten richten op ‘ruim onder de twee graden’, de meer realistische opwarmingsgrens uit het Akkoord van Parijs. In dat geval zal de netto-nul uitstoot vallen in 2075 in plaats van 2050.

Politiek activisme

Bij de herziening van de Green Deal zal ook nog eens kritisch gekeken moeten worden naar de bijdrage van het broeikasgas methaan aan de opwarming. In de huidige Green Deal wordt methaan omgezet in een equivalente hoeveelheid CO2 en vervolgens op één hoop gegooid met het broeikasgas CO2. Dat is wetenschappelijk onjuist en geeft een vertekend beeld van het effect van methaan met grote praktische gevolgen voor de agrarische sector. Dat moet en kan beter.

Tot slot, met deze open brief aan de EU heeft de Nederlandse WKR overduidelijk een grens overschreden. De WKR is ingesteld om de Nederlandse regering en het Nederlandse parlement te voorzien van wetenschappelijke adviezen over het klimaatbeleid en dient zich verre te houden van politiek activisme onder de vlag van wetenschap. Dat is in een parlementaire democratie eenvoudigweg een kwestie van politieke en bestuurlijke hygiëne.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Met zijn noodkreet tegen de versoepeling van het ETS maakt de Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad zich schuldig aan politiek activisme onder de vlag van wetenschap verscheen eerst op Wynia's Week.

In de rapporten gaat het niet alleen over het klimaat in het verleden en het heden, maar ook over dat van de toekomst. Daarvoor maakt het IPCC gebruik van een beperkt aantal plausibele uitstootscenario’s van broeikasgassen, die geënt zijn op plausibele toekomstbeelden van hoe de wereld er tot 2100 en daarna uit zou kunnen zien, de zogeheten Shared Socioeconomic Pathways (SSPs). De uitstootscenario’s dienen als invoer voor de geavanceerde mathematische klimaatmodellen waarmee het wereldwijde klimaat van de toekomst kan worden verkend en doorgerekend, met name de gevreesde ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde.

Onlangs heeft een speciale scenariowerkgroep bestaande uit een veertigtal internationale klimaatwetenschappers, onder voorzitterschap van de Utrechtse hoogleraar in de Geïntegreerde Beoordeling van Mondiale Klimaatverandering Detlef van Vuuren, de nieuwe uitstootscenario’s vastgesteld die in het komende AR7 rapport zullen worden gebruikt. De werkgroep, bijgestaan door een tachtigkoppige adviesgroep, is niet over één nacht ijs gegaan. Het hele project heeft bijna drie jaar geduurd en is na meerdere consultatierondes afgelopen april afgesloten met de publicatie van een wetenschappelijk artikel van een kleine dertig pagina’s in een prestigieus ‘peer-reviewed’ wetenschappelijk tijdschrift met alle veertig werkgroepleden als auteurs.

Vier hoofdscenario’s

De uitkomst van dit omvangrijke project is een zevental uitstootscenario’s waarvan vier hoofdscenario’s en drie afgeleide scenario’s. De laatste zijn combinaties van de hoofdscenario’s die zich richten op specifieke onderzoeksvragen maar verder geen directe toegevoegde waarde hebben voor het te voeren klimaatbeleid. De scenariowerkgroep heeft de vier hoofdscenario’s gelabeld met simpele hoofdletters die de hoogte van de uitstoot van broeikasgassen aangeven (bravo!): H (High) voor de hoogste uitstoot, M (Medium) voor de midden uitstoot, L (Low) voor de lage uitstoot en VL (Very Low) voor de zeer lage uitstoot.

Onderstaande grafiek toont de nieuwe AR7-uitstootpaden van het belangrijkste broeikasgas CO2 voor de vier hoofdscenario’s. Op de verticale as staat de jaarlijkse CO2-uitstoot, uitgedrukt in gigaton/jaar, en op de horizontale as staat de tijd in kalenderjaren van 2000 tot 2100. De getoonde CO2-uitstoot bestaat uit de CO2 die vrijkomt door verbranding van fossiele brandstoffen en door industriële processen (bijvoorbeeld cementproductie). De CO2-uitstoot door veranderend landgebruik (bijvoorbeeld ontbossing) is niet inbegrepen.

De vier uitstootpaden beginnen in 2024. De zwarte kromme geeft de historische CO2-uitstoot weer van 2000 tot en met 2023. In 2023 bedroeg de jaarlijkse CO2-uitstoot ruim 37 gigaton. Dat is dus exclusief de CO2-uitstoot veroorzaakt door veranderend landgebruik. Inclusief veranderend landgebruik zou de totale CO2-uitstoot in 2023 uitkomen op ruim 40 gigaton.

Het meest pessimistische scenario met de hoogste uitstoot (H) is gebaseerd op een Trumpiaanse wereld waarin alle ruimte wordt gegeven aan fossiele energie en het al bestaande klimaatbeleid grotendeels wordt teruggedraaid. Dat leidt tot een drastische stijging van de CO2-uitstoot, van ruim 37 gigaton/jaar in 2023 naar 70 gigaton/jaar aan het eind van de eeuw. En dat is nog niet het einde want ook in de volgende eeuw blijft de CO2-uitstoot gewoon doorstijgen.

Het middenscenario (M) sluit het best aan bij de wereld van nu. Het is een ‘business-as-usual’-scenario waarin het huidige klimaatbeleid wordt voortgezet zonder al te grote veranderingen in de toekomst. De uitstoot stijgt licht naar 55 gigaton/jaar in 2100, een toename van 20 procent ten opzichte van 2023. Ook in de volgende eeuw blijft de uitstoot licht stijgen.

Peperduur

De optimistisch groene scenario’s (L en VL) vertegenwoordigen een wereld gericht op duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid en hernieuwbare energie. Beide scenario’s vergen een ambitieus klimaatbeleid waarin fossiele brandstoffen in hoog tempo worden uitgefaseerd met als ultiem doel de opwarming van de aarde beperkt te houden tot het opwarmingsdoel uit het Akkoord van Parijs: ‘ruim onder de twee graden’ en als het enigszins mogelijk is ‘anderhalve graad’ ten opzichte van de pre-industriële periode.

In het L-scenario wordt gemikt op ‘ruim onder de twee graden’ en daarvoor moet, volgens de huidige inzichten van het IPCC, de CO2-uitstoot in 2080 zijn teruggebracht naar netto-nul. In het meer ambitieuze VL-scenario met als doel de ‘anderhalve graad’ ligt het netto-nul jaar 25 jaar eerder in 2055. Beide scenario’s zijn alleen maar te verwezenlijken als er kunstmatig en op grote schaal CO2 uit de atmosfeer wordt gehaald (negatieve uitstoot). In het meest optimistische VL-scenario bedraagt die negatieve uitstoot aan het eind van de eeuw en ook daarna maar liefst 10 gigaton/jaar. Dat is niet mis en peperduur maar dan heb je ook wat.

Volgens voorlopige schattingen van de scenariowerkgroep zal de opwarming aan het eind van de eeuw voor de gespecificeerde uitstootpaden liggen tussen de 1,5 (VL) en 3.5 graden Celsius (H). Meer precieze schattingen volgen na doorrekening van de scenario’s voor het komende AR7-rapport.

Het belangrijkste verschil met de vorige lichting uitstootscenario’s die in AR6 werden gebruikt, is dat het extreem alarmistische scenario uit AR6, SSP5-8.5, is geschrapt en vervangen door het minder extreme H-scenario. Dat kwam niet als een verassing omdat er al lange tijd in brede kring onvrede bestond over het onwerkelijke SSP-8.5-scenario en zijn directe voorganger, het RCP8.5-scenario dat werd gebruikt in het AR5-rapport. Dat het bijna tien jaar heeft geduurd voordat de kritiek tot aanpassingen heeft geleid, is tekenend voor de traagheid waarmee gevestigde instituties zoals het IPCC reageren en een eenmaal uitgezette koers kunnen verleggen.

Een ander niet onbelangrijk verschil is dat het nieuwe middenscenario (M) een stuk pessimistischer uitpakt dan het oude middenscenario (SSP2-4.5) uit AR6. Tot halverwege de eeuw valt het nog wel mee maar daarna gaan de twee scenario’s aanzienlijk uit elkaar lopen. In het oude scenario wordt een daling ingezet terwijl in het nieuwe scenario de uitstoot onverminderd blijft doorstijgen.

Gepaste genoegdoening

De twee optimistische scenario’s met de lage en zeer lage uitstoot (L en VL) zijn vrijwel identiek aan de twee eerdere optimistische scenario’s SSP1-2.6 en SSP1-1.9 uit AR6. Dat is niet zo gek want die eerdere versies zijn ook gebaseerd op de opwarmingsdoelen uit het Akkoord van Parijs.

Het schrappen van het extreem pessimistische scenario SSP5-8.5 heeft in de klimaatwereld veel stof doen opwaaien. Het nieuws werd met gepaste genoegdoening ‘gebroken’ door de prominente Amerikaanse politicoloog en senior-fellow van het American Enterprise Institute Roger Pielke Jr, een langjarig en uitgesproken criticus van de SSP5-8.5- en RCP8.5-scenario’s. Pielke noemde het schrappen van het extreme scenario ‘de belangrijkste doorbraak in klimaatonderzoek in decennia’.

Dat is niet overdreven want tot nu toe zijn er meer dan honderdduizend wetenschappelijke artikelen gepubliceerd op basis van het alarmistische SSP5-8.5- of het RCP8.5-scenario. Zij hebben een buitenproportionele invloed gehad op de afgelopen IPCC-klimaatbeoordelingen, het klimaatbeleid van met name de westerse landen, het klimaatbeleid van grote internationale ondernemingen, commerciële- en ontwikkelingsbanken, de berichtgeving in de klimaatvriendelijke mainstream media en, niet te vergeten, de talrijke klimaatrechtszaken tegen de overheid en ondernemingen aangespannen door klimaatactiegroepen.

Het extreme SSP5-8.5-scenario is gesneuveld omdat het volgens de scenariowerkgroep niet meer plausibel was. Ooit ingevoerd om de klimaatgevolgen te illustreren van een wereld waarin de economie draait op fossiele energie, is het door de tijd ingehaald. Het is als gedachte-experiment nog steeds voorstelbaar maar het heeft in de huidige tijd geen enkele realiteitswaarde meer.

Maar hoe staat het eigenlijk met de plausibiliteit van de vier nieuwe scenario’s? Kort en goed, niet zo best. Langs de meetlat van de plausibiliteit scoort er één (L) een ruime voldoende, één (M) een ruime onvoldoende en twee (H en VL) een zware onvoldoende. Hoe zit dat precies?

Laten we beginnen met de zware onvoldoende voor het nieuwe H-scenario met de hoogste uitstoot. Dat scenario is alleen maar voorstelbaar in een wereld waar Trump en Trump alleen de scepter zwaait en die zich voorgoed afkeert van de overgang naar niet-fossiele energie en tot in lengte van dagen afhankelijk blijft van fossiel. Maar Trump is niet het einde van de geschiedenis. De wereldwijde trend naar meer fossiel-vrije energie is begin deze eeuw in gang gezet en valt niet meer te keren, zelfs niet door de president van de Verenigde Staten van Amerika. Het H-scenario is een puur doemscenario, niet meer dan een interessant gedachte-experiment maar zonder enige realiteitswaarde.

Geen consequenties

Over het eveneens zwaar onvoldoende VL-scenario kunnen we kort zijn: sinds een aantal jaren geleden duidelijk werd dat de opwarming onherroepelijk de ‘anderhalve graad’ grens zal passeren, heeft het – net als scenario H – geen enkele realiteitswaarde meer. Dat wordt ook bevestigd door de scenariowerkgroep, zij het wat omfloerst (‘At the low end, many CMIP6 emission trajectories have become inconsistent with observed trends during the 2020 – 2030 period’), en zonder dat er consequenties aan worden verbonden. Ook het VL is een interessant gedachte-experiment maar niet meer dan onvervalste luchtfietserij.

Dan de ruime onvoldoende voor het nieuwe ‘business-as-usual’-scenario M. Het is een voortzetting van de huidige langzaam stijgende trend en daar valt op korte tot middellange termijn weinig tegen in te brengen. Maar dat die langzaam stijgende trend ook op de lange termijn tot het eind van de eeuw en zelfs daarna wordt volgehouden, in tegenstelling tot het oude ‘business-as-usual’-scenario (SSP2-4.5) uit AR6, is buitengewoon ongeloofwaardig.

De huidige trend is het gevolg van de groei van het wereldenergieverbruik, de toenemende bijdrage van niet-fossiele energie en met fossiele energie als sluitpost. Op dit moment is de groei van fossiel-vrije energie onvoldoende om de groei van het totale energieverbruik in de wereld bij te houden en moet fossiele energie bijspringen. Vandaar de licht stijgende uitstoot in de nabije toekomst.

Met de verwachte groei van fossiel-vrije energie is dat bijspringen steeds minder nodig en zal het aandeel van fossiele energie in het totale energieverbruik minder en minder worden. Gegeven de groeipercentages van de afgelopen jaren zal het fossiele energieverbruik in de tweede helft van de eeuw een maximum bereiken en daarna gaan dalen, precies zoals voorzien in het oude middenscenario uit AR6. Maar in het nieuwe M-scenario blijft de CO2-uitstoot toenemen en dus ook het verbruik van fossiele energie. Dat betekent dat er in het ‘business-as-usual’-scenario niets terecht komt van de omschakeling naar fossiel-vrije energie. Het M-scenario begint als een realistisch middenscenario, maar verandert in de tweede helft van de eeuw in een ‘worst case‘-rampscenario.

Beter alternatief

Als laatste de ruime voldoende voor het lage uitstootscenario L. Dit is het enige nieuwe scenario dat de toets van de plausibiliteit kan doorstaan. Het is weliswaar zeer optimistisch, maar zolang de opwarming nog voldoende ver onder de twee graden Celsius ligt, niet ondenkbaar en niet bij voorbaat onhaalbaar.

Is er niet een beter alternatief voor de voorgestelde nieuwe scenario’s te bedenken? Jazeker. Vergeet de extreme en onwerkelijke nieuwe H- en VL-scenario’s. Bestem het nieuwe M-scenario als een pessimistisch ‘worst case’-scenario in plaats van het onwerkelijke H-scenario. Neem als middenscenario het oude vertrouwde SSP2-4.5 middenscenario uit AR6 in plaats van het nieuwe onwerkelijke M-scenario. En handhaaf het optimistische nieuwe L-scenario als het enige echte optimistische ontwikkelingspad. Voilà, drie plausibele scenario’s met uitstootpaden die alle denkbare paden bedekken en een realistische basis vormen voor een verkenning van het klimaat van de toekomst en het te voeren klimaatbeleid.

Tot slot: met het doodverklaren van het oude SSP-1.9-scenario hebben Van Vuuren c.s. het fundament onder het ambitieuze klimaatbeleid van de EU ondergraven. Dat beleid – de Europese Green Deal van voormalig EU- commissaris Frans Timmermans en zijn kabinetschef Diederik Samsom – is immers geheel gebaseerd op dat oude, zeer optimistische SSP1-1.9-scenario. De Europese Commissie zal terug moeten naar de tekentafel om de Green Deal van een nieuw en meer realistisch fundament te voorzien.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Jammer voor Timmermans en Samsom, maar nu de meest extreme klimaatscenario’s dood zijn verklaard, is ook het fundament van de Green Deal verdwenen verscheen eerst op Wynia's Week.

Het initiatief voor de top was afkomstig van Vѐlez Torres en kwam voort uit haar onvrede over het gebrek aan wereldwijde voortgang in de afbouw van fossiele brandstoffen. Tijdens de eind vorig jaar gehouden VN-klimaatconferentie in Brazilië (de COP30) werd een verwijzing naar de fossiele afbouw uit de slotverklaring geschrapt, terwijl fossiele brandstoffen toch de oorzaak van alle klimaatellende zijn. Dat was voor haar de limiet.

Colombia en Nederland

De frustratie van Vѐlez Torres is begrijpelijk. Zij is een prominent lid van de regering van president Gustavo Petro ─ een voormalig leider van de marxistische guerrillabeweging M-19 ─ die van de uitfasering van de omvangrijke fossiele industrie in Colombia een speerpunt van zijn beleid heeft gemaakt. Zo geeft de in 2022 aangetreden regering-Petro geen licenties meer uit voor de exploratie van fossiele brandstoffen en heeft een ban uitgevaardigd op de productie van de aanzienlijke reserves aan schaliegas en schalieolie. Daarmee is de fossiele industrie in Colombia ten dode opgeschreven, wat ook Petro’s bedoeling is. En wat in Colombia kan moet ook in de rest van de wereld kunnen.

De keuze van Nederland als mede-organisator van de top lag voor de hand omdat Nederland niet alleen de frustratie van Colombia deelt maar ook de motor is achter de COFFS-coalitie van landen die de wereldwijde subsidies op fossiele brandstoffen in kaart brengt. Die coalitie was een initiatief van de toenmalige Nederlandse minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten tijdens de VN-klimaatconferentie in november 2023 in Dubai (COP28). Jettens initiatief was een direct gevolg van zijn toezeggingen aan de A12-demonstranten van XR in de herfst van dat jaar. Inmiddels telt COFFS 17 landen, waaronder Colombia.

Op speciale uitnodiging van Colombia en Nederland hebben 57 gelijkgestemde landen de top in Santa Marta bijgewoond. De EU werd vertegenwoordigd door klimaatcommissaris Wopke Hoekstra, een vooral op VN-conferenties vurig pleitbezorger van de afbouw van fossiele brandstoffen. De belangrijkste kolen, gas en olie producerende landen zijn bewust buiten de deur gehouden, die zouden de sfeer maar verzieken. Het ging de organisatoren niet zozeer om bindende resoluties en een uit-onderhandelde slotverklaring, maar meer om een ‘meeting of the minds’, wederzijdse ondersteuning en de uitwisseling van ervaringen en kennis.

De top was, hoe kan het ook anders, een groot succes. De deelnemers roemden de openheid en onderlinge saamhorigheid, een wereld van verschil met de massale door de VN georganiseerde, jaarlijkse klimaatconferenties. Volgens minister Van Veldhoven zijn de 57 landen op het ‘bospad’ van het internationale klimaatoverleg definitief een nieuwe richting ingeslagen naar een volledig fossiel-vrije wereldeconomie, zo liet ze na afloop van de top weten in het tv-programma Buitenhof. NRC, de krant van progressief en weldenkend Nederland, kopte met onverholen instemming ‘In Santa Marta willen zelfs olielanden met fossiel stoppen’.

Volgend jaar in Tuvalu

Aan de euforie tijdens de top werd in niet geringe mate bijgedragen door de Colombiaanse president Petro die op de tweede dag van de top, gekleed in spijkerbroek, een authentiek marxistisch betoog afstak over de verderfelijkheid van ons huidige wereldwijde economisch systeem. Volgens Petro is de klimaatcrisis een direct gevolg van een suïcidaal economisch systeem dat mensen ondergeschikt maakt aan winsten op fossiele brandstoffen. Het is hetzelfde systeem dat oorlogen aanwakkert, de ongelijkheid vergroot en de voorwaarden schept voor fascisme. Als we niet snel handelen is zelfs het einde van de mensheid nabij. Tja.

Tot de belangrijkste concrete resultaten van de top behoren de oprichting van een speciale wetenschappelijke adviesraad en de opdracht voor de vertegenwoordigers van de deelnemende landen een gedetailleerde routekaart voor de afbouw van de fossiele brandstoffen in hun land op te stellen. Het uiteindelijke verslag van de top zal door Vѐlez Torres en Van Veldhoven worden ingebracht bij de onderhandelingen tijdens de komende VN-klimaatconferentie (de COP31) in Turkije aan het eind van het jaar. Wegens doorslaand succes zal de top volgend jaar worden herhaald in de kleine eilandstaat Tuvalu met Ierland als medeorganisator. De wereld is een nieuw overlegcircuit rijker.

Waar zeurt die Santa Marta-coalitie eigenlijk over?

Het is duidelijk dat de deelnemers van de top gelouterd uit Santa Marta naar hun thuislanden zijn teruggekeerd. Maar is in Santa Marta de klimaatdiplomatie ook werkelijk een andere richting ingeslagen die de afbouw van fossiele brandstoffen metterdaad dichterbij zal brengen? De vraag stellen is hem beantwoorden.

Wat de Santa Mara-coalitie over het hoofd heeft gezien is dat de afbouw van fossiele brandstoffen al lang en breed is geregeld en wel in het in 2015 gesloten en alom bejubelde Akkoord van Parijs, weliswaar met een omweg maar niet mis te verstaan. In dat akkoord is vastgelegd dat de opwarming van de aarde beperkt moet blijven tot ‘ruim onder de twee graden Celsius’ en zo mogelijk tot ‘anderhalve graad Celsius’ ten opzichte van de opwarming voor het begin van de industriële periode. Dat kan volgens het wetenschappelijk klimaatpanel van de VN (IPCC) alleen maar door de uitstoot van CO2 als gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen op termijn terug te brengen naar nul. En dat betekent uitfaseren. Dus waar zeurt die Santa Marta-coalitie eigenlijk over?

In het Akkoord van Parijs wordt het tijdpad van de CO2-reductie en dus van het uitfaseren van fossiele brandstoffen bepaald door het systeem van Nationally Determined Contributions (NDCs). Dat verplicht de deelnemende landen periodiek toezeggingen te doen over de reductie in broeikasgassen en dus over de afbouw van hun verbruik van fossiele brandstoffen. Er hoeven dus helemaal geen speciale routekaarten voor fossiele brandstoffen te worden bedacht, daar is al sinds 2015 in voorzien.

Waar de werkelijke pijn zit bij de Santa Mara-landen is niet dat de overgang naar een fossiel-vrije samenleving maar niet van de grond komt, maar dat die in hun perceptie zo tergend langzaam verloopt. Daar valt inderdaad wel wat voor te zeggen. Sinds 1992, het jaar dat de wereldleiders het klimaat als urgent mondiaal probleem bestempelden, is het wereldwijde verbruik van fossiele energie en dus de uitstoot van CO2 alleen maar toegenomen, ondanks een ambitieus mondiaal klimaatbeleid en een forse toename van fossiel-vrije energie. De verklaring van die toename is heel eenvoudig: de wereldeconomie groeit met als gevolg dat er ook meer energie verbruikt wordt en dat extra verbruik wordt niet gedekt door de extra toename van fossiel-vrije energie. Voorlopig zijn we nog niet af van fossiele energie, leuk of niet.

Verbruik van CO2-vrije en CO2-uitstotende energie

Meer specifiek: de wereldeconomie is in de eerste 25 jaar van deze eeuw met ongeveer 3,5% gegroeid. Die groei ging gepaard met een groei in het wereldwijde verbruik van primaire energie met gemiddeld bijna 2% per jaar. In 2000 bedroeg de CO2-vrije energie (waterkracht, kern, zon, wind, geothermie en moderne biomassa) rond 13% van het totale energieverbruik en de rest, 87%, bestond uit CO2-uitstotende energie (kolen, olie, gas en houtstook). Sinds 2000 is CO2-vrije energie gegroeid met gemiddeld ongeveer 3% per jaar en de laatste 5 jaar zelfs met bijna 5% per jaar, voor een belangrijk deel dankzij genereuze overheidssubsidies. Door die groei steeg het aandeel van CO2-vrije energie naar 18% in 2024 en daalde het aandeel van CO2-uitstotende energie naar 82%. Alle cijfers zijn terug te vinden op de website van Our World in Data.

Onderstaand vlakdiagram laat zien hoe het verbruik van CO2-vrije en CO2-uitstotende energie er in het verleden uitzag en wat we in de toekomst mogen verwachten. Op de verticale as staat de hoeveelheid energie in de eenheid 1000TWh (TeraWatthour) en op de horizontale as de tijd in kalenderjaren. Het oranje vlak geeft de projectie weer van de CO2-uitstotende energie vanaf 2025, het groene vlak de projectie van de CO2-vrije energie. De gestreepte vlakken geven het verloop weer van de CO2-uitstotende en CO2-vrije energie in de afgelopen 25 jaar.

CO2-uitstotende energie eindigt in 2081

Het verloop in het verleden is gebaseerd op de gegevens van Our World in Data. Voor de toekomstprojecties hebben we een groei van de primaire energie aangenomen van 2% per jaar, passend bij een groei van de wereldeconomie van rond de 3,5% per jaar, en een (optimistische) groei van de CO2-vrije energie van 5% per jaar. De CO2-uitstotende energie vormt de sluitpost, het verschil tussen de totale primaire energie en de CO2-vrije energie.

CO2-vrije energie groeit gestaag en verdringt langzamerhand de CO2-uitstotende energie maar die groei is tot 2060 onvoldoende om de groei van het primaire energieverbruik bij te houden. De CO2-uitstotende energie neemt daarom tot 2060 licht toe. In het netto-nul jaar 2050 bedraagt de CO2-uitstotende energie iets meer dan 60% van het totale energieverbruik. Vanaf 2060 wordt de definitieve neergang ingezet om te eindigen in 2081. Vanaf dat moment kan CO2-vrije energie volledig voorzien in de wereldbehoefte aan primaire energie.

‘Niet alles kan en zeker niet alles tegelijk’

Aan de onvrede en irritatie van de Santa Marta-landen valt voorlopig dus niet zo veel te doen. Een versnelling van de afbouw van fossiele energie zit er op korte en middellange termijn echt niet in. Zo zit de echte wereld nu eenmaal in elkaar.

‘Niet alles kan en zeker niet alles tegelijk’, sprak ooit een wijze Nederlandse sociaal-democraat. Dat zouden de leden van de Santa Marta-coalitie zich moeten aantrekken voordat ze gewapend met hun nieuwe routekaarten komend najaar richting Turkije afreizen voor de 31^ste VN-klimaatconferentie. Zeker Hoekstra en Van Veldhoven.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Alternatieve klimaattop in Colombia wil versnelde afbouw van fossiele energie. Maar zo zit de wereld niet in elkaar. verscheen eerst op Wynia's Week.

Minder bekend is dat volgens dezelfde Europese wet die rigoureuze ban op de uitstoot van CO2 ook geldt voor de uitstoot van het broeikasgas methaan. Ook van dat gas mag er na 2050 geen grammetje in het luchtruim van de EU terecht komen. En bij overschrijding moet ook die worden gecompenseerd door kunstmatige methaan-verwijdering.

Global Warming Potential

Een totale ban op de uitstoot van CO2 valt met enige fantasie nog wel te beredeneren. Maar een totale ban op de uitstoot van methaan is in strijd met de elementaire beginselen van de wis- en natuurkunde. Het algehele verbod op de uitstoot van methaan is een flagrante bestuurlijke misser met fatale gevolgen voor de agrarische sector. Grote delen van die sector zullen het loodje leggen omdat ze simpelweg niet kunnen bestaan zonder methaan-uitstoot. Het spijsverteringssysteem van herkauwende grazers valt nu eenmaal niet zo makkelijk te vergroenen.

De grote boosdoener achter die onzinnige ban is het concept van de Global Warming Potential (GWP) van broeikasgassen. De GWP is een door het IPCC, het wetenschappelijk klimaatpanel van de VN, in de jaren ’90 van de vorige eeuw bedachte en ingevoerde maat om de sterkte van 1 kilogram van een willekeurig broeikasgas te vergelijken met 1 kilogram van het dominante broeikasgas CO2. De GWP van CO2 is per definitie 1. Volgens de onnavolgbare berekeningen van het IPCC ligt de GWP van methaan rond de 28. 1 kilogram methaan zou dus dezelfde broeikaswerking hebben als 28 kg CO2. Maar zo eenvoudig is het niet.

CO2 en methaan zijn weliswaar beide broeikasgassen maar hun gedrag in de atmosfeer is totaal verschillend en het verband tussen die twee is niet in een enkel numeriek getal uit te drukken. Dat is vragen om moeilijkheden. CO2 gedraagt zich in de atmosfeer als een inert gas en heeft daar zo goed als het eeuwige leven, afgezien van het gedeelte dat wordt opgenomen door de biosfeer en de oceanen. Methaan daarentegen is een kortlevend gas met een halveringstijd van 8,3 jaar en een gemiddelde leeftijd van 12 jaar. Als we in korte tijd, zeg binnen 1 dag, 1 kilogram methaan in de atmosfeer brengen is er na 30 jaar, de gebruikelijke tijdspanne voor de beoordeling van klimaateffecten, van de oorspronkelijke 1 kilogram minder dan 0,1 kilogram over. Dat is een natuur- en rekenkundig feit.

Maar wat doet het IPCC? Die converteert de uitstoot van 1 kilogram methaan in een equivalente uitstoot van 28 kilogram CO2 en tovert en passant het kortlevende methaan om in het eeuwig-levende CO2. Na 30 jaar zit er dan nog steeds een equivalente hoeveelheid CO2 van 28 kilogram oftewel 1 kilogram methaan in de atmosfeer. Met de uitgestoten methaan gebeurt in die 30 jaar dus helemaal niets. Dat is een natuurkundige ongerijmdheid en toont de wetenschappelijke ondeugdelijkheid van het GWP-concept.

Lekkend putje

Hoe zit het dan wel? Daar is niets ingewikkelds aan en voor iedereen die wel eens een bad neemt direct te begrijpen. Zoals we eerder zagen blijft van een korte, eenmalige uitstoot van methaan na 30 jaar niet zo veel over. Dat is anders voor een continue uitstoot waarbij het verval in de atmosfeer teniet wordt gedaan door nieuwe aanvoer. In het speciale geval van een constante jaarlijkse uitstoot zal de hoeveelheid methaan in de atmosfeer in eerste instantie gestaag toenemen en na verloop van tijd een constante waarde bereiken. Het verloop van de hoeveelheid methaan in de atmosfeer kan van begin tot eind exact worden beschreven met een simpele wiskundige formule.

Het proces van methaan-ophoping in de atmosfeer is analoog aan het vullen van een badkuip met een lekkend putje. De badkuip staat voor de atmosfeer, de instroom van water in de badkuip voor de uitstoot van methaan in de atmosfeer, het waterpeil in de badkuip voor de hoeveelheid methaan in de atmosfeer en de uitstroom van water via het lekkende putje voor het verval van methaan in de atmosfeer. Die uitstroom is in goede benadering recht evenredig met het waterpeil in de badkuip.

Ophoping van methaan

Zolang de constante instroomsnelheid van het water groter is dan de snelheid waarmee het water weglekt zal het waterpeil in de badkuip stijgen. Maar op een gegeven moment heeft het waterpeil een zodanig niveau bereikt dat er evenveel water weglekt als instroomt. Vanaf dat moment blijft het peil in de badkuip stabiel. Hoe groter de instroom in de badkuip, hoe hoger het stabiele waterpeil.

Onderstaande grafiek illustreert de ophoping van methaan in de atmosfeer als functie van de tijd voor een constante methaan-uitstoot van 1 kilogram per jaar. Op de verticale as staat de hoeveelheid methaan in de atmosfeer in kilogram en op de horizontale as de tijd in jaren. De uitstoot van 1 kilogram per jaar is niet essentieel, dat mag ook 1 Gigaton per jaar zijn. Het enige wat dan verandert is de schaal van de verticale as, kilogram wordt Gigaton.

De oranje kromme geeft het ophopen van methaan weer zoals voorspeld door de wetten van de wis- en natuurkunde. De gestreepte grijze lijn laat zien wat er zou gebeuren als methaan in de atmosfeer niet vervalt maar het eeuwige leven heeft, het uitgangspunt van het GWP-concept. Het ophopen verloopt in dat geval als een keurige rechte lijn, na 20 jaar bevat de atmosfeer precies 20 kilogram.

De oranje kromme raakt in het begin aan de gestreepte lijn, het verval telt dan nog niet echt mee. Maar met de tijd neemt het verval toe en wijkt de oranje kromme meer en meer af van de gestreepte lijn. Na, zeg, 60 jaar gaat de oranje kromme over in een horizontale lijn. Vanaf dat moment is het verval van methaan gelijk aan de methaan-uitstoot en is een stabiele toestand bereikt. De stabiele hoeveelheid methaan in de atmosfeer bedraagt 12 kilogram, gelijk aan de uitstootsnelheid van methaan (1 kilogram per jaar) maal de gemiddelde leeftijd van methaan (12 jaar).

Methaan-uitstoot hoeft helemaal niet naar nul

De belangrijkste boodschap van de ophoop-grafiek is dat er in het geval van een constante methaan-uitstoot per jaar een bovengrens zit aan het ophopen van methaan in de atmosfeer. Dat betekent dat bij een constante uitstootsnelheid ook de opwarming ten gevolge van de uitstoot van methaan begrensd is. Immers, die opwarming is direct gekoppeld aan de concentratie van methaan in de atmosfeer.

De logische consequentie is dan dat de methaan-uitstoot dus helemaal niet naar nul hoeft te gaan zoals bepaald in de Europese klimaatwet. Tenzij we terug willen gaan naar de paradijselijke toestand van de pre-industriële periode van voor 1850. Methaan kan dus probleemloos worden uitgestoten alleen is de jaarlijkse uitstoot wel begrensd.

Toelaatbare opwarming

Hoe groot de maximale uitstootsnelheid mag zijn is een kwestie van politieke besluitvorming en van klimaatwetenschappelijke analyse. Allereerst moet de politiek tot overeenstemming komen over hoeveel opwarming toelaatbaar is als gevolg van de uitstoot van methaan. In het Akkoord van Parijs is de maximaal toelaatbare opwarming al vastgelegd maar die is van toepassing op alle broeikasgassen. Die toelaatbare totale opwarming is ruim onder de twee graden en als het even kan anderhalve graad ten opzichte van de pre-industriële periode.

Van die totale maximale opwarming moet dan een zeker percentage worden toegedeeld aan methaan, bijvoorbeeld 20 procent. Dat is ook het percentage van de huidige opwarming van bijna anderhalve graad dat wordt toegeschreven aan methaan. Een toedeling van 20 procent resulteert in een toelaatbare opwarming voor methaan-uitstoot van ruim onder de 0,4 graad (0,2×2) en als het even kan 0,3 graad (0,2×1,5).

Gegeven de toelaatbare opwarming voor methaan is het aan de klimaatwetenschap om vast te stellen welke methaan-concentratie daarbij hoort. Als we uitgaan van een toedeling van 20 procent zal die uitkomen in de buurt van de huidige methaan-concentratie van 2 ppm (parts per million). Daaruit volgt rechtstreeks de maximaal toelaatbare uitstootsnelheid van methaan. Ook die zal dan in de buurt liggen van de huidige jaarlijkse methaan-uitstoot van ruim 0,6 Gigaton.

Ban moet van tafel

Die huidige methaan-uitstoot is zowel van industriële als agrarische oorsprong. De industriële methaan-uitstoot zal op termijn nagenoeg verdwijnen als gevolg van de geleidelijke uitfasering van de olie- en gaswinning. Dat betekent dat de bovengrens voor de jaarlijkse uitstoot van methaan op termijn zal liggen rond de huidige totale jaarlijkse methaan-uitstoot. Geen vuiltje aan de lucht dus voor de agrarische sector.

Conclusie: de EU ban op de uitstoot van methaan per 2050 kan direct van tafel en uit de wet. Methaan is een uniek broeikasgas dat niet op één hoop mag worden gegooid met het dominante broeikasgas CO2.

Werk aan de winkel voor EU-klimaatcommissaris Hoekstra en zijn wetenschappelijke adviesraad en niet te vergeten het Europese Parlement. Hoekstra heeft bij meerdere gelegenheden zijn grote respect voor de wetenschap uitgesproken (‘We doen dit allemaal omdat de wetenschap het zegt’). Nu kan hij laten zien dat hij het meent.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De in de Europese klimaatwet vastgelegde totale ban op de uitstoot van methaan per 2050 is een flagrante bestuurlijke misser met fatale gevolgen voor de agrarische sector verscheen eerst op Wynia's Week.

De titel verwijst naar een in juni 2024 gepubliceerd rapport van de Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) De lucht klaren? De boodschap van het rapport is niet mis te verstaan: de verwijdering van CO2 uit de atmosfeer is cruciaal voor het halen van de Europese klimaatdoelen en dient onverwijld van de grond te komen. Niet lang daarna verscheen een rapport van de Europese Klimaatraad (ESABCC) getiteld Upscaling carbon dioxide removal met een gelijkluidende boodschap.

Een vooraanstaande klimaatwetenschapper

De noodzaak van kunstmatige verwijdering is niet onomstreden. In een voorbeschouwing op de Heet van de naald-aflevering van 13 januari is daar in Wynia’s Week uitgebreid aandacht aan besteed. Zie hier. Kort gezegd komt de kritiek er op neer dat peperdure kunstmatige CO2-verwijdering helemaal niet nodig is omdat de natuur al zelf de nodige CO2 verwijdert, gratis en voor niets.

De reeks lezingen op 13 januari werd geopend door niemand minder dan KNAW-lid professor Detlef van Vuuren, Nederlands meest vooraanstaande klimaatwetenschapper. Hij heeft in het verleden bijgedragen aan talloze rapporten van het VN klimaatpanel (IPCC) en geldt als de internationale autoriteit op het gebied van de IPCC-klimaatscenario’s. Het concept van de negatieve emissies is afkomstig uit de kring van de IPCC-scenario-ontwikkelaars en dat maakt professor Van Vuuren bij uitstek geschikt het onderwerp in te leiden.

Onderstaande grafiek laat de wereldwijde CO2-uitstoot zien voor 5 verschillende door het IPCC gedefinieerde klimaatscenario’s, variërend van een onrealistisch zeer hoge uitstoot (de bovenste bruine kromme) tot een onrealistisch zeer lage uitstoot (de onderste lichtblauwe kromme).

De scenario’s beschrijven 5 verschillende toekomstbeelden van de wereld vanaf 2020 tot aan het einde van de eeuw. Ze worden aangeduid met de afkorting SSP gevolgd door een cijfercombinatie. SSP staat voor Shared Socio-economic Pathways wat aangeeft dat de scenario’s zijn gebaseerd op verschillende combinaties van demografische, economische en maatschappelijke ontwikkelingen.

Verschillende scenario’s

Het zeer pessimistische bruine scenario (SSP3-8.5) beschrijft een laissez-faire wereld zonder expliciet klimaatbeleid. Het gevolg is een gestaag groeiende CO2-uitstoot die aan het eind van de eeuw is opgelopen tot meer dan driemaal de huidige uitstoot van ruim 40 gigaton CO2 per jaar.

Het zeer optimistische lichtblauwe scenario (SSP1-1.9) is het andere uiterste. Dit scenario staat model voor een groene duurzame wereld met een ongekend ambitieus klimaatbeleid. In de groene wereld prevaleert duurzaamheid boven economische groei en is er sprake van een toenemende gelijkheid tussen mensen en tussen volken. Dit scenario is te zien als een afspiegeling van het partijprogramma van De Groenen en dito levensgevoel.

Het oranje scenario (SSP2-4.0) ligt het dichtst bij de werkelijkheid van dit moment: een gestage economische groei en een gematigd klimaatbeleid. Met als gevolg een stabilisatie van de CO2-uitstoot in 2060, iets boven het huidige niveau van ruim 40 Gigaton per jaar en daarna een afname tot iets onder de 10 Gigaton CO2 per jaar in 2100.

Opwarming recht evenredig met cumulatieve hoeveelheid CO2

De IPCC-klimaatscenario’s zijn geen toekomstvoorspellingen maar projecties die beleidsmakers informeren over hoe het klimaat zich zal ontwikkelen onder verschillende socio-economische configuraties met verschillende vormen van klimaatbeleid. Ieder scenario levert een karakteristieke uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen die bepalend is voor de opwarming van de aarde en het daarmee samenhangende klimaat.

De opwarming in de IPCC-scenario’s is te allen tijde recht evenredig met de cumulatieve hoeveelheid CO2 die sinds het begin van de industriële periode in de atmosfeer is uitgestoten. De opwarming aan het eind van de eeuw bedraagt in het meest pessimistische bruine scenario 4,3°C en in het meest optimistische lichtblauwe scenario 1,4°C. De opwarming in de overige drie scenario’s komt uit op respectievelijk 3,6°C (rood), 2,6°C (oranje) en 1,8°C (donkerblauw).

Green Deal geïnspireerd op zeer optimistisch scenario

Het klimaatbeleid van de EU zoals vormgegeven in de Europese Green Deal is grotendeels geïnspireerd op het zeer optimistische lichtblauwe scenario SPS1-1.9. In dat scenario wordt er een netto-nul uitstoot bereikt in 2060 en is de uitstoot vanaf 2060 tot aan het eind van de eeuw negatief. De opwarming in 2100 blijft dan beperkt tot iets onder de anderhalve graad, conform de meest strikte opwarmingsgrens uit het Akkoord van Parijs. In 2100 bedraagt de negatieve uitstoot maar liefst ruim 15 Gigaton CO2, meer dan eenderde van de huidige CO2-uitstoot. En dat gaat in de eeuw daarna nog volop door.

In zijn inleiding hield professor van Vuuren zich keurig aan de IPCC ‘party-line’: het bestaan van een universeel lineair verband tussen de opwarming van de aarde en de cumulatieve wereldwijde CO2-uitstoot sinds het begin van de industriële periode. Met negatieve emissies daalt de cumulatieve uitstoot en dus ook de opwarming. Met geen woord repte hij over de kritiek op het bestaan van zo’n universeel lineair verband. Dat was zeer opmerkelijk omdat hij voorafgaand aan het symposium uitgebreid op de hoogte was gesteld van die kritiek. Het zou hem als internationaal toonaangevend deskundige op dit gebied toch weinig moeite moeten kosten het ongelijk van de critici aan te tonen.

Kennelijk huldigt professor Van Vuuren het standpunt dat je critici van de gevestigde klimaatwetenschap geen podium moet bieden omdat je daarmee hun kritiek legitimeert. En dat zou alleen maar afleiden van waar het in essentie om draait in de klimaatwetenschap: het bezweren van de klimaatcrisis. Beter doodzwijgen dus dan weerleggen.

De badkuip-metafoor

Professor Van Vuuren illustreerde de onderbouwing van CO2-verwijdering met behulp van de bekende badkuip-metafoor. De stijging van het CO2-gehalte in de atmosfeer is te vergelijken met het vollopen van een badkuip. Het waterpeil (= het CO2-gehalte in de atmosfeer) in de badkuip hangt direct af van de totale cumulatieve hoeveelheid water (= cumulatieve hoeveelheid CO2) die vanaf het openen van de kraan de badkuip instroomt (=CO2-uitstoot). De badkuip mag niet overlopen en daarom moet de kraan op tijd worden dichtgedraaid. Helemaal dichtdraaien lukt niet en daarom moet het water dat alsnog instroomt met de hand uit de badkuip worden geschept (= kunstmatige CO2-verwijdering). En ook als we het bad onverhoopt te vol hebben laten lopen moeten we het teveel er handmatig uitscheppen. Dat is in een notendop de logica achter kunstmatige CO2-verwijdering oftewel negatieve emissies.

Afvoer staat altijd open

Jammer genoeg zag professor Van Vuuren één kleinigheidje over het hoofd: in werkelijkheid staat de afvoer van de badkuip altijd open (= CO2-opname door de natuur) waardoor er al tijdens het vullen van de badkuip water uit de badkuip weglekt. En niet zo’n klein beetje ook: uit atmosferische CO2-metingen is gebleken dat bijna de helft van de jaarlijks uitgestoten hoeveelheid CO2 achterblijft in de atmosfeer, de andere helft wordt opgenomen door de biosfeer en de oceanen. Dat betekent dat van iedere liter water die de badkuip instroomt ruwweg de helft via de afvoer weer verdwijnt.

Op het moment dat we de waterkraan dichtdraaien zal het waterpeil in de badkuip dan ook onherroepelijk gaan zakken. En als dat gebeurt hoef je er ook geen water meer uit te scheppen, al mag dat natuurlijk wel. Dat toont de zinloosheid aan van kunstmatige CO2-verwijdering.

Uitstoot hoeft niet helemaal naar nul

Ik heb professor Van Vuuren de dag na het symposium per e-mail gewezen op de omissie in zijn badkuipverhaal. Tot op de dag van vandaag, meer dan drie weken later, heeft hij nog geen gelegenheid gevonden te antwoorden. En dat antwoord zal er waarschijnlijk ook nooit komen. Toegeven aan deze kritiek betekent immers dat de IPCC-klimaatscenario’s op losse schroeven komen te staan en dat de toekomst er veel minder zwart uitziet dan de gevestigde IPCC-klimaatwetenschappers ons willen laten geloven.

De badkuip-metafoor laat ook heel mooi zien dat het niet nodig is om de uitstoot van broeikasgassen helemaal tot nul te reduceren zoals afgesproken in de Europese Green Deal. De waterkraan hoeft niet helemaal dicht, het enige dat moet gebeuren, is ervoor zorgen dat de instroom in balans is met de uitstroom zodat het waterpeil stabiliseert op een gewenst niveau. Vertaald naar CO2: een mondiale opwarming van anderhalve graad kan worden bereikt door de huidige mondiale CO2-uitstootsnelheid ruwweg te halveren van 40 naar 20 Gigaton CO2 per jaar.

Wat de laatste aflevering van de KNAW-serie Heet van de naald van 13 januari vooral duidelijk heeft gemaakt, naast natuurlijk de ‘cognitieve bias’ van de gevestigde klimaatwetenschappers, is de grenzeloze naïviteit van de bedenkers van de Europese Green Deal. Zij hebben gekozen voor een volstrekt onrealistisch (en ook nog eens gebrekkig) mondiaal klimaatscenario waarin de wereldwijde opwarming aan het eind van de eeuw en daarna beperkt blijft tot anderhalve graad Celsius, terwijl de opwarming op dit moment al tegen die anderhalve graad aanschurkt. Daarvoor moet dan wel de wereldwijde CO2-uitstoot in krap 30 jaar worden teruggebracht naar nul en moet daarna ook nog eens een gigantische hoeveelheid CO2 tegen enorme kosten uit de lucht worden gehaald. Hoe kun je zoiets verzinnen?

EU moet grote broek uittrekken

En dat alles is verankerd in een voor alle EU-landen bindende klimaatwet. Alsof Europa met een eigen uitstoot van minder dan 7 procent van de totale mondiale uitstoot het in zijn macht heeft de opwarming van de aarde wel even onder de anderhalve graad te houden. Europa kan wel doen alsof maar daarmee houdt het zichzelf en de EU-burgers willens en wetens grotelijks voor de gek.

Het is hoog tijd dat de Europese leiders en beleidsmakers hun grote broek uittrekken en afscheid nemen van een wereldvreemd en masochistisch klimaatbeleid. De in de Europese Green Deal afgesproken klimaatdoelen zijn in geen velden of wegen te halen en het kost-wat-kost nastreven van die doelen zal in Europa grote economische en maatschappelijke schade aanrichten.

Wynia’s Week bestaat officieel 7 jaar! Met dank aan alle auteurs, donateurs en alle andere lezers, kijkers en supporters. Op naar de volgende 7 jaar!

Het bericht Europa moet afscheid nemen van wereldvreemde en masochistische Green Deal verscheen eerst op Wynia's Week.

De titel van de nieuwe episode luidt: Negatieve emissies: de lucht geklaard? Het gaat over de verwijdering van het broeikasgas CO2 uit de atmosfeer (negatieve emissies) met behulp van fysisch/chemische en biologische processen. Negatieve emissies zijn volgens de meeste klimaatwetenschappers en vrijwel alle beleidsmakers cruciaal om de opwarming van de aarde binnen de perken te houden en eventueel de aarde af te laten koelen.

Alle hens aan dek

De titel van het avondvullende symposium verwijst naar het adviesrapport De lucht klaren? van de Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) uitgebracht in juli 2024. Niet lang daarna, in februari 2025, verscheen een rapport van de European Scientific Advisory Board on Climate Change (ESABCC), de grote broer van de WKR, over hetzelfde onderwerp met de zakelijke titel Scaling up carbon dioxide removals.

Beide rapporten dringen er bij politici en beleidsmakers op aan met de grootst mogelijke spoed meer werk te maken van de kunstmatige verwijdering van CO2 uit de atmosfeer. Mocht de verwijdering niet op tijd van de grond komen dan halen we de wettelijk vastgelegde klimaatdoelen niet (netto-nul uitstoot in 2050 en een reductie van 55 procent in 2030) en kunnen we het ideaal van een klimaatneutraal Europa in 2050 wel op onze buik schrijven. Alle hens aan dek dus.

Sinds de verschijning van bovenstaande rapporten is de urgentie van kunstmatige CO2-verwijdering alleen maar toegenomen. Het was voor ingewijden al enige tijd duidelijk maar sinds kort is het ook officieel bevestigd door de hoogste baas van de VN, Antonio Guterres: het door de VN gepropageerde doel om de opwarming van de aarde deze eeuw te beperken tot ‘anderhalve graad’, enthousiast overgenomen door de EU in de Europese Green Deal, valt niet meer te halen en zal ruimschoots worden overschreden. Grootschalige CO2-verwijdering is de enige hoop die rest om de opwarming voor het eind van de eeuw alsnog terug te brengen naar de gewenste ‘anderhalve graad’. Aan de KNAW zal het niet liggen.

Op de sprekerslijst van het symposium staan klimaatwetenschappers verbonden aan de universiteiten van Utrecht, Wageningen en Delft en de Hogeschool Van Hall Larenstein. De Utrechtse hoogleraar Detlev van Vuuren (Integrated Assessment of Global Environmental Change) zal het concept van negatieve emissies uit de doeken doen. De Wageningse hoogleraar Gert-Jan Nabuurs (European Forest Resources) en de Lector Duurzaam Bosbeheer Ute Sass-Klaassen zullen de potentie van Europese en Nederlandse bossen voor de opslag van koolstof en hout in kaart brengen. Ten slotte zal de Delftse hoogleraar Andrea Ramirez (Low Carbon Systems and Technologies) een overzicht geven van technieken om CO2 direct uit de lucht te halen. Het symposium zal worden besloten met een paneldiscussie.

Voor kritiek is geen ruimte

In Wynia’s Week is indertijd uitgebreid op de rapporten van de Nederlandse en de Europese klimaatraad  gereageerd. Arnout Jaspers zette in zijn column Negatieve CO2-emissies zijn schadelijk en overbodig kritische kanttekeningen bij het Nederlandse rapport. Ik deed hetzelfde in mijn column Verlaging van de CO2-uitstoot is prima; kunstmatige verwijdering is peperdure onzin bij het Europese rapport. Beide columns zijn in de wereld van de Nederlandse en Europese klimaatwetenschappers en beleidsmakers tot nu toe onopgemerkt gebleven.

Ik heb de organisator van het symposium, de Wageningse hoogleraar Natuurbranden en KNAW-lid Guido van de Werf, aangeboden tijdens het symposium een korte mondelinge toelichting te geven op mijn in Wynia’s Week geopperde bezwaren. Helaas bood het programma daarvoor geen ruimte. Ook een ‘prepared comment’ voorafgaande aan de paneldiscussie leek Van de Werf geen goed idee. Volgens hem is er buiten het officiële programma gelegenheid te over om eventuele kritische opmerkingen te ventileren en met de sprekers in debat te gaan.

Mondelinge toelichting

Hieronder de tekst van mijn mondelinge toelichting die de deelnemers aan het KNAW-symposium op 13 januari aanstaande niet mogen horen.

‘Dames en heren leden van de KNAW, waarde toehoorders,

Ik dank de organisatoren van het symposium om mij op korte termijn in te passen in het al overvolle programma van vanavond. Het tekent het belang dat de KNAW hecht aan een open en vrij wetenschappelijk debat. Gezien de tijdsdruk zal ik het zo kort mogelijk houden.

Om alle misverstand te voorkomen, ik ben geen klimaatontkenner. De opwarming van de aarde is een serieus mondiaal probleem dat serieuze aandacht verdient. De opwarming is voor een belangrijk deel het gevolg van de door mensen veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen en daar moet mondiaal paal en perk aan worden gesteld. Dat staat buiten kijf.

En dan nu het onderwerp van vanavond: de kunstmatige verwijdering van CO2 uit de atmosfeer. Kort en goed: dat is een heel slecht idee. Ik zal u uitleggen waarom.

Uitgangspunt

Het uitgangspunt van kunstmatige CO2-verwijdering is dat er een uniek, universeel verband bestaat tussen de mondiale opwarming sinds het begin van de industriële periode en de mondiale totale cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 sinds het begin van de industriële periode. In grafiekvorm ziet dat verband er uit als een opgaande rechte lijn. De helling van de rechte lijn staat in de klimaatwetenschap te boek als de Transient Climate Response to Cumulative Emission (TCRE).

De TCRE is een uniek getal en heeft de dimensie van graad Celsius per Gigaton CO2. Als we 1 Gigaton CO2 aan de atmosfeer toevoegen, op welke manier dan ook, dan stijgt de opwarming met TCRE graad Celsius. Omgekeerd zal de opwarming met TCRE graad Celsius dalen als we, op welke manier dan ook, 1 Gigaton aan de atmosfeer onttrekken. Om de opwarming te laten dalen moet er dus altijd kunstmatig CO2 uit de atmosfeer worden verwijderd. Volgens de gevestigde klimaatwetenschap.

Een simpele rechte lijn

Hier ziet u de grafiek die het verband aangeeft tussen de mondiale opwarming en de mondiale cumulatieve CO2-uitstoot, met dank aan de maker, professor Guido van de Werf.

Op de verticale as staat de opwarming ten opzichte van de pre-industriële periode in graden Celsius en op de horizontale as de cumulatieve CO2-uitstoot sinds het begin van de industriële periode uitgedrukt in de massaeenheid Gigaton. De gekleurde balletjes zijn de jaarlijkse ‘meetpunten’ en geven de geregistreerde opwarming weer in een bepaald jaar en de daarbij behorende cumulatieve uitstoot. De rechte lijn is een ’best linear fit’ door de meetpunten. Het is meer dan verbazingwekkend dat het uiterst complexe proces van opwarming van de aarde door de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen zich uiteindelijk laat vatten in een simpele rechte lijn. Hoera voor de klimaatwetenschap die deze rechte lijn aan het licht heeft gebracht.

De uitstoot gaat juist afnemen

Voor de goede orde, de opwarming waar we het hier over hebben is de zogeheten transient opwarming, dat is de opwarming die we in het hier en nu ervaren. Dit ter onderscheiding van de opwarming die pas na vele eeuwen zo niet millennia wordt bereikt nadat het aardse systeem inclusief de diepe oceanen in volledig thermisch evenwicht is gekomen. Transient opwarming is van belang voor het klimaatbeleid op korte en middellange termijn. De helling van de rechte lijn in bovenstaande figuur wordt dan ook terecht aangeduid als de Transient Climate Response to Cumulative Emission.

De rechte lijn is een vaststaand empirisch feit, dat is duidelijk. Maar het is geen unieke rechte lijn zoals ten onrechte wordt aangenomen. Het is een empirische correlatie die alleen opgaat onder de zeer specifieke condities van het verleden: een nagenoeg exponentieel toenemende uitstoot. In de toekomst is er geen sprake van een exponentiële toename maar juist van een afname naar een netto-nul uitstoot. En dan is die empirische rechte lijn niet van toepassing. In de statistiek geldt het toepassen van een correlatie buiten zijn geldigheidsgebied als een doodzonde. En daarmee vervalt de wetenschappelijke basis van de kunstmatige CO2-verwijdering zoals gepropageerd door de wetenschappelijke klimaatraden.

Dat het gebruik van de empirische rechte lijn buiten zijn geldigheidsgebied tot onjuiste conclusies leidt, is direct in te zien met een eenvoudig gedachte-experiment. Stel dat we een exponentieel toenemende uitstoot op een zeker moment abrupt stoppen. Wat gebeurt er dan met de opwarming? Als we de rechte lijn moeten geloven helemaal niets. Immers, de cumulatieve uitstoot verandert niet meer en dan blijft de opwarming constant. Dat kan niet waar zijn en is het ook niet.

Kunstmatige CO2-verwijdering is helemaal niet nodig

In werkelijkheid zal de CO2-concentratie na het stoppen van de uitstoot door natuurlijke processen geleidelijk aan afnemen. Die processen zijn zeer effectief en hebben ervoor gezorgd dat tot nu toe ruwweg 60 procent van de totale cumulatieve CO2-uitstoot uit de atmosfeer is verwijderd. Die natuurlijke opname van CO2 uit de atmosfeer stopt natuurlijk niet, maar blijft rustig doorgaan. En een afnemende concentratie van CO2 in de atmosfeer zal onherroepelijk leiden tot afkoeling. Zonder dat er ook maar één molecuul CO2 uit de atmosfeer kunstmatig is verwijderd.

Natuurlijk zal kunstmatige CO2-verwijdering het gehalte van CO2 in de atmosfeer verlagen, dat staat niet ter discussie. Het punt is alleen dat kunstmatige verwijdering helemaal niet nodig is, omdat CO2 al op een natuurlijke manier wordt verwijderd. Tenzij de natuurlijke processen om wat voor reden dan ook in de nabije toekomst aan effectiviteit zullen inboeten. Maar daar zijn vooralsnog geen aanwijzingen voor.

Overbodige rapporten

Samenvattend, kunstmatige CO2-verwijdering bovenop de noodzakelijke maatregelen om de huidige uitstoot te beperken heeft geen enkele zin. Het is een oplossing voor een niet bestaand probleem. De rapporten van de WKR en de ESABCC kunnen zonder bezwaar worden bijgezet in het archief van de overbodige overheidsrapporten.

Ik dank u voor uw aandacht. Ik zal mijn uiterste best doen uw kritische vragen en commentaar te beantwoorden. Naar ik heb begrepen zal daar buiten het officiële programma van vanavond ruimschoots gelegenheid voor zijn. Nogmaals hartelijk dank. Het was mij een eer.’

Tot zover de tekst van het mondelinge commentaar waarvoor helaas geen ruimte was in het KNAW-programma.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Waarde leden van de KNAW: CO2 wordt op natuurlijke wijze verwijderd en daarom is kunstmatige CO2-verwijdering helemaal niet nodig verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat in de media minder aandacht heeft gekregen is dat de bank met de nieuwe koers stilletjes afscheid heeft genomen van zijn huidige, zeer ambitieuze klimaatstrategie. Die werd in 2019 ingezet met de ondertekening van een baanbrekend klimaatakkoord tijdens het kabinet-Rutte 3, op het hoogtepunt van de Europese klimaatgolf met de Zweedse tiener Greta Thunberg als aansprekend boegbeeld.

Netto-Nul-in-2050

In 2022 trad ABNAmro toe tot de Net-Zero Banking Alliance (NZBA) wat leidde tot een nog verdere aanscherping van de klimaatstrategie. Met het lidmaatschap van de NZBA committeerde ABNAmro zich aan de stringente doelstelling de opwarming van de aarde beperkt te houden tot anderhalve graad Celsius ten opzichte van het niveau van voor de industriële periode door de netto uitstoot van broeikasgassen radicaal naar nul terug te brengen en wel uiterlijk in 2050.

De Netto-Nul-in-2050 sloot naadloos aan bij de intensivering van het Europese klimaatbeleid van de EU na het aantreden van de eerste Europese Commissie Von der Leyen in 2019, uitmondend in de ingrijpende Europese Green Deal in 2021. Die zou van Europa het eerste klimaatneutrale continent ter wereld moeten maken, ook met een netto-nul uitstoot in 2050 met het ultieme doel de opwarming van de aarde te beperken tot niet meer dan ‘anderhalve graad’.

Met de ‘anderhalve graad’-strategie wist de bank zich in korte tijd te profileren als een groene, progressieve financiële instelling. Het invoeren van die strategie had binnen de bank ook personele gevolgen: het hoofd van het Economisch Bureau Han de Jong, een door de wol geverfde macro-econoom van de oude stempel, moest plaats maken voor Sandra Phlippen, een jonge veelbelovende en mediagenieke econoom, zeer overtuigd van het existentiële gevaar van klimaatverandering en van de noodzaak de opwarming te beperken tot een veilige ‘anderhalve graad’. Sinds 2019 werd Phlippen het gezicht van de klimaatstrategie van ABNAmro aan de vaderlandse talkshowtafels.

Dezelfde Sandra Phlippen heeft deze zomer nog meegeschreven aan het ‘positieve en optimistische’ verkiezingsprogramma van D66, inclusief een warm pleidooi voor een Nederlands klimaatkoploperschap, waarmee D66 zoals bekend de verkiezingen won. Maar dit terzijde.

Over en uit met de anderhalve graad

De klimaatdraai van ABNAmro is opmerkelijk maar wel volstrekt logisch. Al spoedig bleek dat de ‘anderhalve graad’, de hoeksteen van de Net-Zero-in-2050 strategie, geen enkele realiteitswaarde had en een product was van goedbedoeld maar wereldvreemd wensdenken. Zelfs binnen de klimaatwetenschap had men al snel door dat de ‘anderhalve graad’ te hoog gegrepen was. Niet voor niets is de NZBA afgelopen zomer uit elkaar gevallen en inmiddels ook opgeheven.

Als klap op de vuurpijl moest, vlak voor de VN-klimaatconferentie van afgelopen maand in Brazilië, de secretaris-generaal van de VN Guterres toegeven dat het over en uit was met de ‘anderhalve graad’. Kennelijk was er bij ABNAmro een frisse blik van een buitenstaander voor nodig om die realiteit onder ogen te zien en daar ook consequenties aan te verbinden.

Nett-nul-in-2075 blijft uiterst ambitieus

Niet dat ABNAmro zijn klimaatbeleid nu overboord heeft gezet, integendeel. In de woorden van Bérard geeft de bank nog steeds veel om het klimaat. Het heeft alleen niet meer de urgentie en de prioriteit die het had op het hoogtepunt van de klimaatgolf in 2019. In plaats van op de ‘anderhalve graad’ zal ABNAmro zich voortaan gaan richten op ‘ruim onder de twee graden’, het minder stringente opwarmingsdoel in het Akkoord van Parijs.

Het lijkt een miniem verschil maar het heeft wel grote gevolgen voor het te voeren klimaatbeleid. Ook bij ‘ruim onder de twee graden’ moet volgens de gevestigde klimaatwetenschap de netto uitstoot naar nul, maar het moment waarop de nul moet worden bereikt, verschuift van 2050 naar rond 2075. Dat geeft aanzienlijk meer lucht in de uitvoering maar ook een netto-nul-in-2075 blijft nog altijd uiterst ambitieus.

Wanneer wordt Hoekstra wakker?

De nieuwe klimaatstrategie van ABNAmro zou, als het goed is, de Brusselse hoofdrolspelers van de Green Deal en hun paladijnen in de EU-landen aan het denken moeten zetten. Daar is alle reden voor want tot op de dag van vandaag gaat Brussel nog steeds hardnekkig uit van de haalbaarheid van de ‘anderhalve graad’ en de daarop gebaseerde en wettelijk vastgelegde CO2-reductiedoelen voor de uitstoot van broeikasgassen. Ook het onlangs door klimaatcommissaris Hoekstra voorgestelde nieuwe reductiedoel van 90% in 2040 is helemaal gebaseerd op die illusoire ‘anderhalve graad’. En tijdens de recente VN-klimaatconferentie pleitte Hoekstra nog gepassioneerd voor het levend houden van de ‘anderhalve graad’. Hoe lang moet het nog duren voordat Hoekstra c.s. wakker worden?

Zoals verwacht viel de klimaatdraai van ABNAmro niet in goede aarde bij de activistische klimaatbeweging, in Nederland aangevoerd door de Vereniging Milieudefensie. Tot nu toe zag Milieudefensie de bank als een trouwe bondgenoot in de gemeenschappelijke strijd tegen de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde. Milieudefensie houdt, net als Brussel, nog steeds vast aan de haalbaarheid van de ‘anderhalve graad’ en voelt zich nu door ABNAmro verraden en in de steek gelaten.

De baas van Milieudefensie, de immer strijdbare Donald Pols, heeft de eerder genoemde Sandra Phlippen in een ingezonden brief in het FD opgeroepen intern in verzet te komen tegen de klimaatkoers van haar Franse baas. Daar zal het niet van komen want Phlippen zal binnen de bank juist het voortouw gaan nemen om de nieuwe ‘ruim onder de twee graden’-strategie vorm te geven.

Milieudefensie moet rechterlijke macht niet langer belasten

Door de draai van ABNAmro moet Milieudefensie ook vrezen voor de goede afloop van zijn lopende rechtszaak tegen collega-bank ING, bedoeld om die bank tot een straffer klimaatbeleid te dwingen. De hele procesvoering van Milieudefensie is gestoeld op de ‘anderhalve graad’. Nu de klimaatwetenschap, de bankwereld en de VN de ‘anderhalve graad’ definitief vaarwel hebben gezegd, is de kans dat de rechter zal meegaan met de eisen van Milieudefensie wel heel erg klein geworden.

Milieudefensie zou er verstandig aan doen te stoppen met het belasten van de rechterlijke macht door het voeren van uitzichtloze processen en zich meer te concentreren op zijn kerntaken, wat die ook mogen zijn.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Na de wetenschap en de VN neemt ook ABNAmro afscheid van ambitieuze klimaatstrategie. Nu Wopke Hoekstra en Milieudefensie nog. verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat de opwarming van de aarde beperkt moet blijven tot hooguit anderhalve graad Celsius ten opzichte van de pre-industriële periode is de hoeksteen van de door de VN gepropageerde en gecoördineerde internationale strijd tegen de opwarming van de aarde. Daar is dan voor nodig dat de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen, de bron van alle kwaad, wordt teruggebracht naar netto-nul uiterlijk in 2050. Ook de EU heeft de anderhalve graad-doelstelling omarmd als uitgangspunt voor haar ambitieuze en ingrijpende Europese Green Deal.

Geen nieuws

Dat die doelstelling nu het loodje heeft gelegd, is op zich geen nieuws. Binnen de gevestigde klimaatwetenschap is de onhaalbaarheid van de anderhalve graad al geruime tijd gemeengoed, al durfden de meeste klimaatwetenschappers dat niet aan de grote klok te hangen. Op dit moment is de opwarming al bijna 1,4 graad en naar verwachting zal die tussen 2030 en 2035 de ‘kritieke’ grens van anderhalve graad passeren. Volgens sommige wetenschappers zou dat zelfs al voor 2030 kunnen gebeuren.

De enigen die nog steeds hardnekkig vasthouden aan de illusoire anderhalve graad zijn de bestuurlijke en politieke elites die zich sterk hebben gemaakt voor het bijbehorende beleid, de activistische klimaatbeweging en her en der wat verdwaalde activistische klimaatwetenschappers. Zonder enige twijfel zijn de ‘vasthouders’ onaangenaam verrast door het getoonde realisme van de VN-chef.

Niet dat Guterres nu ook zijn apocalyptische veren heeft afgeschud, integendeel. Na het overschrijden van de kritieke grens van anderhalve graad staan de wereld, volgens de VN-chef, desastreuze ‘tipping points’ te wachten en zal het Amazone-regenwoud veranderen in een troosteloze savanne. Uitbannen van de CO2-uitstoot blijft dan ook onverminderd zijn eerste prioriteit om de klimaatschade voor de huidige en volgende generaties zo veel mogelijk beperkt te houden. Het grote schrikbeeld van de Portugese sociaal-democraat is een maatschappij waar als gevolg van de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde de armen moeten lijden en de rijken vrijuit gaan.

De uitspraak van Guterres over de anderhalve graad is een streep door de rekening van de organisatoren van de COP30. Zij hebben, in nauwe samenspraak met het VN-klimaatbureau, een groot deel van de agenda in Belém ingeruimd voor de reanimatie van de anderhalve graad. De COP30 zou met nieuwe, breed gedragen initiatieven een ultieme, laatste poging doen om het doel definitief zeker te stellen. Maar dat is niet meer aan de orde nu Guterres het falen van die doelstelling heeft moeten toegegeven.

Nu wil het geval dat in dezelfde week waarin Guterres met zijn opzienbarende nieuws kwam, een andere prominent in het klimaatdebat, schone energie- investeerder en gezondheidsfilantroop Bill Gates, een even opzienbarend essay publiceerde onder de titel ‘Three tough truths about climate’. Bedoeld voor iedereen die afreist naar de komende COP30.

Eenzijdige focus

In zijn essay constateert Gates dat het huidige klimaatbeleid gedomineerd wordt door alarmistische doemdenkers met een eenzijdige focus op mitigatie: het terugdringen van de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen. Gates pleit voor een meer pragmatische en realistische aanpak van het klimaatprobleem, weg van de exclusieve preoccupatie met in graniet gebeitelde en onhaalbare uitstootdoelen en met meer nadruk op klimaatadaptatie. En Belém is de uitgelezen plek om het klimaatbeleid te heroverwegen, juist omdat de COP-organisatoren adaptatie een meer prominente rol willen geven in het klimaatbeleid. Volgens Gates zouden bij die heroverweging drie ’harde waarheden’ leidend moeten zijn, te weten:

1. Klimaatverandering is een serieus mondiaal probleem, maar dat betekent niet dat de menselijke beschaving op het spel staat;
2. Temperatuur is niet de beste maatstaf voor de beoordeling van de kwaliteit van leven in een opwarmend klimaat;
3. Economische welvaart en gezondheid zijn de beste verdediging tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Met harde waarheid nummer 1 neemt Gates de klimaat-alarmistische school op de korrel. Die school ziet klimaatverandering als een existentieel probleem (‘het grootste probleem ooit dat op dit moment de aarde en de mensheid bedreigt’) dat met voorrang en met de meeste urgentie moet worden aangepakt. Maar volgens Gates staat het klimaat, in tegenstelling tot wat de alarmisten beweren, er helemaal niet zo slecht voor. De alarmerende voorspellingen over een uit de hand lopende opwarming van tien jaar geleden hebben plaatsgemaakt voor gematigder voorspellingen van een opwarming van hooguit 2 tot 3 graden aan het einde van de eeuw. Dat is weliswaar hoger dan waar het Akkoord van Parijs op heeft gemikt maar daar valt, met de nodige aanpassingen, heel goed mee te leven. Zeker als de vooruitgang in wetenschap en techniek ook wordt meegewogen.

Met harde waarheid nummer 2 keert Gates zich tegen de focus op de gemiddelde temperatuur van de aarde als maatstaf voor de leefbaarheid van onze planeet. Die temperatuur zegt niets over de kwaliteit van leven zoals uitgedrukt in de HDI (Human Development Index), een door de VN ontwikkelde index die loopt van 0 (zeer slecht) naar 1 (zeer goed). Met een HDI van 0,96 scoort Zwitserland het hoogst, Soedan met een HDI van 0,33 het laagst. De 30 landen met de laagste HDI score maken 12 procent uit van de wereldbevolking maar dragen slechts voor 0,3 procent bij aan de omvang van de wereldeconomie. Het huidige VN-klimaatbeleid versterkt die kloof alleen maar.

Ongewenste barrières

Met harde waarheid nummer 3 pleit Gates voor adaptatie als belangrijkste strategie om de problemen veroorzaakt door een veranderend klimaat het hoofd te bieden. Het is heel eenvoudig: rijke landen met een goed functionerende gezondheidszorg zijn beter in staat zich aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering dan arme landen met een gebrekkige gezondheidszorg. Beter rijk en warm dan arm en koud. Het huidige beleid met de nadruk op mitigatie werpt ongewenste barrières op voor de economische ontwikkeling van vooral de arme landen (uitfasering van goedkope fossiele energie en een stop op nieuwe fossiele projecten) waardoor ook de gezondheidszorg achter blijft.

Met zijn essay roept Gates op tot een paradigmaverschuiving in het internationale klimaatbeleid: meer nadruk op adaptatie en minder op mitigatie. Het is een welkome stem in het klimaatdebat, juist nu door de teloorgang van de anderhalve graad hoe dan ook een strategische heroriëntatie van de klimaatdoelstellingen aan de orde is. Gates levert hiervoor belangrijke bouwstenen.  

Het essay van Gates is ook een must-read voor de Brusselse architecten en voorvechters van de Europese Green Deal en hun paladijnen in de EU-lidstaten. De geopolitieke werkelijkheid van nu heeft op een pijnlijke manier het wereldvreemde, groene wensdenken achter de Europese Green Deal van vijf jaar geleden blootgelegd. Een grondige herziening van het Europese klimaatbeleid langs de lijnen van Gates’ essay is dringend geboden. Zo niet, dan zal de wal het schip gaan keren met alle gevolgen van dien.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!  

Donateurs kunnen nu ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Bill Gates heeft groot gelijk. En dus moet het Europese klimaatbeleid nu grondig op de schop   verscheen eerst op Wynia's Week.