Het is van alle tijden, dus ook van de onze.

De verkiezingsuitslag heeft voor deze politici wel bewezen dat we het verkeerde volk zijn. Ze zeggen wel dat Wilders een racist en islamofoob is, maar ze bedoelen die 2,5 miljoen kiezers die op hem hebben gestemd. En al die anderen die niet onomwonden een coalitie met Wilders afwijzen. De meerderheid dus.

Een vijfde kabinet-Rutte-zonder-Rutte?

Als je het verkeerde volk hebt, is overigens nog niet alles verloren. Kijk maar naar de kabinetten-Rutte III en IV. Die konden vanaf 2017 van alles doen en besluiten dat de overgrote meerderheid van de kiezers niet beviel. Kwestie van oren dicht, blik op oneindig en niet al te moeilijk doen over de waarheid en je geheugen.

Als het een beetje meezit, komt er geen kabinet-Wilders en kan het vijfde kabinet Rutte-zonder-Rutte op het bordes. Maar optimaal is het niet.

Doe mij dus een ander volk.

Vandaar dat in de afgelopen tijd allerlei proefballonnetjes zijn opgelaten om een nieuw volk te krijgen. Dan moet u niet denken aan meer asielzoekers, want ook voor de meest idealistische wereldverbeteraars is inmiddels duidelijk dat dit weliswaar een ander volk oplevert, maar niet direct een volk dat warmloopt voor klimaat, woke en LHBTI.

Nieuw volk dat daar wel van houdt, kun je krijgen door aan het kiesrecht te sleutelen. Jonge kiezers erbij, want die zijn progressief, en oude eraf, want die zijn conservatief. Technisch: de kiesgerechtigde leeftijd omlaag van 18 naar 16 jaar en geen kiesrecht meer vanaf 65-jarige leeftijd.

Geen unicum

Dat zou volgens de plannenmakers als Barbara Baarsma en Wouke van Scherrenburg (beide D66), Merel van Vroonhoven (Volkskrant) en de redacteur Duurzaamheid en Natuur van Trouw,  een aanwas van 600.000 potentieel progressieven opleveren en – substantiëler – een reductie van 3,5 miljoen conservatieven.

Laten we eerlijk zijn, als je dán nog geen links meerderheidskabinet krijgt, dan is dit land verloren.

Verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd naar 16 jaar zou geen unicum zijn. In een aantal Europese landen bestaat het al, zoals in België en Griekenland.  Bij GroenLinks/PvdA voelen ze er veel voor net als bij D66.

Vluchtig als lachgas

Weliswaar bleek uit onderzoek dat de uitverkorenen er niet op zaten te wachten, maar dat werd genegeerd of weggeredeneerd (‘ze moeten nog aan de gedachte wennen’). Ook de scholierenverkiezingen die al vanaf de jaren ’60 van de vorige eeuw worden georganiseerd, hadden tot enige relativering moeten leiden. Weliswaar stemde menige scholier vaak links, maar van enorme verschillen met rechts was vaak geen sprake. Bovendien is de sympathie van jongeren mede als gevolg van onvolgroeide hersenen vluchtig als lachgas. Vandaag zielige diertjes, morgen een volksmenner.

Maar goed, wie de wereld wil verbeteren, zoekt graag the sunny side of the street.

In de ijskast

Inmiddels staan ze er in de schaduw. Het nare geval wil namelijk dat bij de scholierenverkiezingen die dit jaar gelijktijdig met de echte verkiezingen werden gehouden, de PVV royaal won, gevolgd door Forum en de VVD. Op plaats 6 en 7 BBB en DENK.

Ingeklemd tussen radicaal rechts, rechts, populistisch en radicaal-islamitisch, GroenLinks/PvdA en D66. Dat zullen ze zich anders hebben voorgesteld.

Dit plannetje zal voorlopig wel – ik gebruik even een actueel begrip – de ijskast ingaan.

Over het plan om alle 65-plussers hun kiesrecht te ontnemen, zullen we ook wel niet veel meer vernemen. Niet dat de plannenmakers opeens positief zijn gaan denken over die 20% van de bevolking. Het bashen van witte boomers, het korten op de AOW en het uitmergelen van de thuiszorg en verpleeghuizen zullen gewoon doorgaan, in combinatie met het aanprijzen van het ‘vrijwillige’ levenseinde.

Het probleem is dat uit onderzoek blijkt dat met name 75-plussers erg begaan zijn met het klimaat. Een fikse streep door de rekening van de kiesrechtschrappers.

Ingewikkeld

Bovendien is het afpakken van het kiesrecht in een rechtsstaat wat ingewikkeld. Dat wisten de plannenmakers natuurlijk ook wel, maar laat de rechtsstaat nu net het wapen zijn waarmee het weldenkende deel van de natie de PVV wil aanpakken.

Ook de ijskast in.

Ze lijken wel een beetje op elkaar, die wereldverbeteraars en de PVV.

Paul Verburgt schrijft regelmatig in Wynia’s Week over politiek en samenleving. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Linkse politici willen graag een ander volk, maar dat zit er voorlopig niet in verscheen eerst op Wynia's Week.

Veel Nederlanders konden best begrijpen dat Omtzigt twijfelde of hij een eigen partij moest beginnen. De koene held en vleesgeworden zuiverheid was eigenlijk te goed voor dat onaangename wereldje en hij had daarvoor met zijn gezondheid betaald.

Maar ook bewondering heeft een houdbaarheidsdatum. Omtzigt twijfelde wel erg lang en je zag de irritatie groeien. Toen de kogel eenmaal door de kerk was, moest de goegemeente weer wachten op een verkiezingsprogramma. Lang wachten zelfs.

Het imago van Omtzigt als volksheld begint te kraken

Toen dat programma er uiteindelijk lag, begrepen weinig mensen waarom het zo lang had moeten duren. Het bevatte alleszins redelijke en doordachte plannen, maar niemand kon volhouden dat die stuk voor stuk splinternieuw waren. Dat had aanzienlijk sneller gekund, was de teneur, zeker als je de financiële grondslag bekijkt.

Dat Omtzigt desalniettemin geweldig bleef scoren in de peilingen, laat zien dat zijn imago als volksheld nog overeind staat en in elk geval steviger is dan die van zijn voornaamste tegenspelers. Maar het begint te kraken.

Dat heeft twee redenen. In de eerste plaats wil Omtzigt maar niet zeggen wie de premierskandidaat van zijn partij is. In de tweede plaats laat hij in het midden naar welke regeringscombinatie zijn voorkeur uitgaat.

Je kunt natuurlijk wel beweren dat op 22 november de Tweede Kamer wordt verkozen en niet de premier, maar dat is een retorisch trucje. Van iedere partij die de grootste zou kunnen worden, willen de kiezers weten wie de kandidaat is voor het Torentje. De tijd dat er zomaar opeens een premier uit de taart sprong, is al ruim een halve eeuw voorbij. Voor de liefhebbers: dat was Piet de Jong, in 1967.

Door te zwijgen laat Omtzigt ruimte voor speculatie, die vaak niet zonder bijbedoelingen is. Wie de naam Timmermans oppert (en dat gebeurt), suggereert dat NSC eigenlijk een vermomde linkse partij is, één pot nat met GroenLinks/PvdA.

‘Ik denk na’, zei Omtzigt steevast als hij vragen kreeg. Volgende week horen we meer, was onlangs het bericht, maar het kan ook ná de verkiezingen worden, hoorden we een dag later. En daarna meldde Nicolien van Vroonhoven, de  nummer twee op de NSC-kandidatenlijst, dat Omtzigt wel beschikbaar is, maar er thuis nog over wil praten. En afgelopen donderdag verklaarde Omtzigt op tv dat zijn stellige voorkeur is om fractievoorzitter van NSC te worden, tenzij…

Wegduiken kan niet meer

Beetje dom. Lang nadenken levert doorgaans geen betere beslissingen op, zeker niet als het gaat om zoiets ongrijpbaars als je geschiktheid voor het premierschap. Voor een punctuele en grondige man als Omtzigt zal dit gepeins wel heel normaal zijn en er zijn vast aanhangers die het heel wijs vinden dat hij zich niet laat opjagen. Maar hij zal toch wel begrijpen dat hij zijn imago als aarzelaar ongewild bevestigt?

Trouwens, stel dat al het gepieker Omtzigt tot de conclusie brengt dat hij toch niet de geschikte man is of dat hij niet van zijn vrouw mag, wie wordt het dan? Heeft hij een reserve-kandidaat of moet die nog gezocht worden? Hoe denkt hij dat de kiezers zullen reageren als de premierskandidaat pas na de verkiezingen bekend wordt? Verwacht hij echt dat de concurrentie hem daarmee laat wegkomen? Dat gaat heel veel stemmen kosten.

Klaar. Omtzigt, stel je kandidaat. Je kunt niet een partij stichten die begint en eindigt bij jou als persoon en dan wegduiken. Claim het Torentje. Je doet dan wat de meerderheid van ons land verwacht én wil. Dat is de prijs die je als volksheld betaalt. Of de beloning die je krijgt: vertrouwen.

Ook over de door hem gewenste regeringscombinatie zal Omtzigt duidelijkheid moeten verschaffen. Vóór de verkiezingen welteverstaan. Je kunt niet de eenzame strijder tegen een perverse bestuurscultuur zijn en op het moment dat je die cultuur kunt aanpakken, je voegen naar het kwartetspel van kabinetsformaties met alle geheimzinnigheid, spelletjes en misleiding die daarbij horen.  

De diagnose van het bestel heeft Omtzigt zelf gesteld, keer op keer. Bananenmonarchie! Wie herinnert zich niet zijn woedende veroordeling van Rutte III naar aanleiding van de toeslagenaffaire. In één adem oordeelde hij ook over al die politici, bestuurders en ambtenaren die conform de tijdgeest de burgers wel eens een lesje wilden leren, een houding die niet alleen bij de kinderopvangtoeslagen aan de dag werd gelegd, maar ook op tal van andere beleidsterreinen, niet alleen toen, maar al jarenlang (en nog steeds!).

De burger als hinderlijk bijverschijnsel van beleid, de burger als vijand van de overheid.

De verloedering die Omtzigt zo vaak aan de orde heeft gesteld, legt een grote verantwoordelijkheid op zijn schouders, althans nu hij zich tot de kopman van een belangrijke hervormingsbeweging heeft gemaakt. Daar past niet alleen bij dat hij de frontpositie (het premierschap) opeist, maar ook dat hij aangeeft met wie hij het ‘herstel’ – het woord staat in de titel van zijn verkiezingsprogramma – gaat realiseren.

Een meerderheid van de kiezers wil geen kabinet over links

Dat vraagt niet heel veel denkwerk. Uit alle polls blijkt dat de meeste Nederlanders niets voelen voor een kabinet over links, dus met de combinatie GroenLinks/PvdA.

Je hoort wel dat Nederland al jaren rechtse kabinetten heeft, maar dat is onzin. In zijn streven om de rechterflank af te grendelen, heeft Rutte keer op keer zijn oren laten hangen naar linkse plannen en partijen. Het bracht de linkerflank een onevenredige invloed en gaf aan de VVD een profiel dat eerder kleurloos en opportunistisch was dan centrum, laat staan rechts.

Al jaar en dag is ons land rechts georiënteerd. Omdat sommigen alles wat ze niet bevalt, typeren als extreemrechts, gebruik ik graag het woord dat de politieke gesteldheid van de meerderheid van de kiezers het beste weergeeft: mildrechts.

Burgers die normale dingen doen en normale verlangens hebben. Die niet allemaal het verbale vermogen hebben van de elite, maar wel weten wat goed en slecht is en wat zijzelf en ook de buren en het land nodig hebben. Mensen die hun ouders verzorgen omdat de thuiszorg niet meer komt. Die in wijken wonen die diverser zijn dan de gemiddelde diversity officer bij elkaar kan fantaseren. Die torenhoge huur- en energierekeningen op de deurmat vinden en dan de praatjes van ministers als Hugo de Jonge en Rob Jetten moeten aanhoren. Die geen agent kunnen vinden als er wordt ingebroken, maar wel lezen dat als die er zou zijn, ze een hoofddoekje mag dragen. En zo verder.

Omtzigt moet zijn geaarzel maar opzijzetten. Herstel van ons land begint op de ‘vloer’ van de samenleving. Daar stemmen ze op ‘mildrechtse’ partijen en het is aan de nieuwe premier om indien nodig de ruwe kantjes van sommige partijen te civiliseren. Zolang er in partijen die helemaal reçu zijn (zoals GroenLinks) hoera wordt geroepen voor Hamas, hoef je de PVV niet uit te sluiten. Een coalitie is geen dating site, maar een belangenverband. Ik heb er alle begrip voor als Omtzigt ondemocratische en anti-statelijke partijen als Bij1, Denk en Forum voor Democratie niet aan tafel wil hebben, maar daarmee is alles wel gezegd.

De meest voor de hand liggende regeringscombinatie is die van NSC, VVD, BBB en PVV, waarmee een royale meerderheid in beide Kamers is verzekerd. Die keuze zal in de inner circle van met name de VVD wel voor jeuk zorgen (niet zo zeer om inhoudelijke redenen, maar uit angst voor zetelverlies), maar ze zou wel recht doen aan wat een royale meerderheid van de bevolking als de beste coalitie ziet.

Een premier kan achterkamertjespolitiek verbieden

Een meerderheidskabinet is veel beter, overzichtelijker en efficiënter dan een minderheidskabinet. Omtzigt is wel gecharmeerd van zo’n construct, want – zo vertelde hij – meerderheidskabinetten regelen van alles in het Torentje en duwen dat vervolgens zonder mankeren door de Kamer. Hij wil dit soort ondemocratische praktijken niet meer. Welnu, dan heb ik een verrassing. Als je premier bent, heb je ook de macht om deze achterkamertjespolitiek te verbieden. Macht is vaak erg positief aan te wenden.

Kortom: Omtzigt, stop met aarzelen, bijt door.

Paul Verburgt schrijft regelmatig in Wynia’s Week over politiek en samenleving. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Kom op Omtzigt, bijt door en meld je aan als kandidaat-premier van een kabinet met NSC, VVD, PVV en BBB verscheen eerst op Wynia's Week.

De moordpartij in Israël was nog niet voorbij of de pro-Palestijnse beweging in ons land eiste dat we naar ‘de context’ zouden kijken. Het was helemaal geen bloeddorst van een meedogenloze terreurbeweging, maar een woedende uitbarsting van een decennialang geknecht volk in een belegerd gebied. Anders gezegd: vind je het gek? Of preciezer: eigen schuld.

Vredesvlag

De premier en een enkele andere autoriteit durfden nog het recht op zelfverdediging van Israël te benoemen en lieten de Israëlische vlag wapperen. Maar de rest van de boven-ons-gestelden deed liever alsof ze boven de partijen staat en hees de vredesvlag, dat fantasievaandel, ontworpen en gratis ter beschikking gesteld door een man die schathemel rijk is geworden van het bouwen van bunkers.

Burgemeesters in oorlogstijd 2.0. Ze prevelden woorden van nuance en verbinding en hoopten er het beste van.

Dat beste kwam natuurlijk niet, want al snel trokken duizenden demonstranten door steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag die even lieten zien wat zij onder ‘context’ verstaan. Geen vredesvlaggen, maar de banieren van Palestina, de Taliban en allerhande andere jihadistische bewegingen. Geen oproep aan Hamas om de gegijzelden vrij te laten, laat staan om op te houden met het afvuren van raketten op Israël. Nee, Israël werd gewaarschuwd af te zien van represailles, want dat zou genocide zijn.

Mensen van wie je dacht dat ze ingeburgerd zijn en de westerse waarden onderschrijven, betoonden zich ongegeneerd fanatieke aanhangers van terreur en dictatuur. En tussen hun liefde voor Palestina en hun haat tegen joden liep een onzichtbaar lijntje.

Opkrassen

Ze waren niet alleen. Overal liepen ‘witte’ supporters mee, van GroenLinks en SP, van Amnesty en Extinction Rebellion. En niet te vergeten van clubjes als Queers for Palestina die in hun beloofde land nog geen week het leven zouden houden.

Gezamenlijk scandeerden ze de leuze From the river to the sea, Palestine will be free. Want dat was de hoofdboodschap: opkrassen jullie.

Beledigen en provoceren

Natuurlijk besteedde ook de Tweede Kamer aandacht aan de moordpartij van Hamas en de dreigende inval in Gaza. Een uitgelezen moment voor Denk om de boel eens flink op te stoken. Deze partij is in de marge geraakt en staat er in de peilingen niet goed voor. De nieuwe fractieleider Stephan van Baarle is van een aanzienlijk mindere statuur dan zijn voorganger Farid Azarkan die bij vriend en vijand waardering genoot om zijn rol in de toeslagenaffaire.

Van Baarle schrikt niet terug voor de praktijken die Denk in zijn beginjaren een slechte naam gaven: beledigen en provoceren. Kijk maar eens in het recente verkiezingsprogramma van de partij: behalve een landkaart van Palestina zonder Israël ook plaatjes van Wilders achter de tralies en Timmermans in een inbrekerspak met de tekst ‘laat u niet bestelen’. Het is de variant van de filmpjes die de partij indertijd maakte van Kamerleden met een Turkse achtergrond om hen zo in diskrediet te brengen, tot in Turkije.

Deze Van Baarle sloot zijn betoog over de crisis in Israël en Gaza af met een ferm From the river to the sea, Palestine will be free. De kat in de gordijnen. De Kamervoorzitter trad zowaar een beetje op en vroeg Van Baarle deze slogan voortaan achterwege te laten. Dat weigerde hij natuurlijk, wetende dat zijn achterban die zo goed als niet in de Nederlandse politiek geïnteresseerd is, dit wel eens zou kunnen oppikken. Veel stampei hoefde hij verder niet te maken, want daar zorgde zijn oud-partijgenoot Sylvana Simons wel voor.

Furieus verzette deze zich tegen het verbod van de Kamervoorzitter, omdat de rechter kortgeleden zou hebben bepaald dat de slogan niet uitlokt tot geweld of antisemitisme en dus niet strafbaar is. Wat de rechter toestaat, kan de Kamervoorzitter niet verbieden.

Motie-Eerdmans

Die hield echter haar poot stijf. De Kamer debatteerde verder en nam met een kleine meerderheid een motie van Eerdmans (JA21) aan dat de leus de vernietiging van de staat Israël propageert en daarom een oproep tot geweld is. Behalve Denk en BIJ1 stemden PvdA, GroenLinks, Volt, Partij voor de Dieren, Forum, SP en de altijd met Denk meestemmende Liane den Haan tegen.

Het debat was vurig en verleidde Simons ertoe alle decorum overboord te zetten en haar middelvinger op te steken. De ophef hierover – maar dit terzijde –  is wat overdreven. Collega Boswijk van het CDA deed dit indertijd ook al eens, zij het min of meer als geintje. En wie herinnert zich niet de braakbewegingen van VVD-er Hoogervorst? Ook mime hoort bij de Haagse poppenkast.

Hoe zit het nou?

Hoe het ook zij, hoe zit dat nou met die slogan From the river? Is het een serene oproep om het hele gebied om te vormen tot een nieuwe staat waarin moslims, Joden en anderen vreedzaam samenleven of is het een bloeddorstige aansporing om Israël van de kaart te vegen en de bevolking de zee in te drijven?

Heeft Sylvana Simons met haar verwijzing naar de rechter gelijk? Ik durf het niet te bevestigen. Het gaat hier om een zogeheten Artikel 12 Sv-procedure op grond waarvan een burger of organisatie bij het Openbaar Ministerie een klacht kan indienen tegen de beslissing van het OM om een zaak niet voor de strafrechter te brengen.

Een incident

Iemand vond dat het OM een spreker die tijdens de jaarlijkse herdenking van de Nakba in 2021 meerdere keren de From the river-slogan had geroepen voor de rechter had moeten brengen. De klacht kwam twee jaar later bij het gerechtshof ter tafel en die vond dat het OM terecht had geconcludeerd dat er ‘geen sprake was van bedreiging, opruiing of strafbaar aanzetten tot haat’.

Helder? Nee, want de onderliggende stukken zijn zoals te doen gebruikelijk in dit soort klachtzaken vertrouwelijk. Ik heb nog geprobeerd deze stukken in te zien, maar dat is me niet gelukt. Blijft over een beslissing over een incident, twee jaar geleden waarvan de ins & outs voor buitenstaanders waartoe ik Sylvana Simons ook reken, onbekend zijn.

OM doet onderzoek

Ik heb nog wel een filmpje van de demonstratie gevonden en zag een plichtmatig roepende man in een kraampje op een vrijwel ontvolkt plein. Niet wat je noemt een ziedende massa die werd opgejuind om Joden te lijf te gaan. Ik kan me de beslissing van het OM om niet tot vervolging over te gaan wel indenken. In elk geval gaat het lijkt me veel te ver om aan de uitspraak van de rechter een algemene strekking toe te kennen.

Hebben Eerdmans en de Kamervoorzitter dan gelijk en is de leuze in principe een oproep tot etnische zuivering en vernietiging van de staat Israël? Op dit moment doet het OM op verzoek van burgemeester Halsema daarnaar een onderzoek. Formeel weten we de conclusies nog niet, maar we kunnen er al wel wat over zeggen.

Voortbestaan Israël staat op het spel

De omstandigheden zijn heel anders dan twee jaar geleden bij de armzalige Nakba-herdenking. Weliswaar is het nooit rustig aan de grenzen van Israël, maar wat er nu gaande is, is van een heel andere proportie dan toen. Er is sprake van een heuse oorlog waar al duizenden doden zijn gevallen. Escalatie dreigt en het is niet overdreven om te zeggen dat Israël dan voor zijn voortbestaan moet vrezen.

Daar komt bij dat Hamas, dat de oorlog in Gaza heeft uitgelokt, door de EU en dus ook door Nederland als een terroristische organisatie is aangemerkt. Dat Hamas Israël van de kaart wil vegen, staat gewoon in zijn handvest. Hamas erkent de beslissingen van de Volkenbond (1923) en de Verenigde Naties (1947) die aan de gebiedsverdeling en de oprichting van Israël ten grondslag liggen, niet.

Ook vindt Hamas dat alle Joden uit het gebied moeten verdwijnen, met uitzondering van degenen die daar voor de oprichting van ‘de zionistische entiteit’ in 1947 al woonden, een handvol mensen van 76 jaar en ouder dus.

Heel veel duidelijker kun je niet zijn. Vernietiging van de staat Israël en etnische zuivering van het gebied.

Vernietigingsoorlog

De actualiteit, de urgentie, de doelen en de feitelijke oorlogshandelingen ontnemen aan de slogan From the river to the sea, Palestine will be free elke suggestie van vredelievendheid. Het is een dreigement, een aankondiging van een vernietigingsoorlog, het startschot voor een nieuwe Holocaust. Hamas wil – overigens net zoals de PLO – de Israëliërs de zee in drijven. Zo hebben ze het vaak omschreven. Niet From the river to the sea, maar From the river into the sea.

Wie die leus op dit moment aanhaalt, ook in Nederland, weet dit en stelt zich dus achter de uitroeiing van het Israëlische land en volk.

Stukje context. Ik schreef het graag voor u op.

Paul Verburgt schrijft regelmatig in Wynia’s Week over politiek en samenleving. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht ´From the river to the sea…´ roept op tot de vernietiging van het Israèlische land en volk verscheen eerst op Wynia's Week.

Het regende de afgelopen dagen dan ook columns over de brief die een paar honderd rijksambtenaren aan het kabinet hadden geschreven over het opgelaaide conflict tussen Israël en zijn buren. Of het kabinet als de donder wil ophouden met zijn eenzijdige steun aan Israël.

Een politiek pamflet zoals politieke pamfletten nu eenmaal zijn: scherp, eenzijdig, emotioneel en beschuldigend. Aan fijnzinnigheid wordt niet gedaan. Het kabinet laat zich leiden door ‘de kleur en religie van de slachtoffers’. Anders gezegd, Rutte IV is een stelletje moslimhaters en racisten.

Angstige mensen met een ijzersterke rechtspositie

Toe maar, wat een rotbaan hebben die rijksambtenaren. En wat een moed om dit onrecht aan de kaak te stellen! Ze moesten op een gegeven moment zelfs ophouden om handtekeningen voor hun brief te verzamelen vanwege ‘de onpasselijke en onveilige reacties’ die ze van collega’s kregen. Erger, ze hebben de namen van de ondertekenaars moeten weghalen, zo onveilig voelden ze zich.

Het zal wel niet bedoeld zijn als teken dat hun collega’s hun actie niet zagen zitten, maar als bewijs hoe verloederd het ambtenarenapparaat is. Het zal allemaal wel. In het licht van hun eigen brief is dit op z’n best klein leed van angstige mensen met een ijzersterke rechtspositie in een vredig land.

In columnistenland was er ondertussen niets nieuws onder de zon. Van ‘prima’ en ‘moet-kunnen’ tot ‘hou-’ns-op’ en ‘waar-waren-jullie-bij-de-toeslagenaffaire’. Een enkeling zag een patroon: de brief van ambtenaren eerder dit jaar over de fossiele subsidies en de recente Palestina-actie van Europese ambtenaren.

Maar laten we niet onaardig doen over onze columnisten. Ook de gevestigde media konden hun stuur niet rechthouden. ‘Een noodkreet’ zei de NOS, ‘muiterij’ vond De Telegraaf die desalniettemin ook van een noodkreet sprak.

Uiteraard lieten politici zich ook horen, even voorspelbaar als columnisten en kranten. Bijval van D66, vermanende vinger van de VVD.

En in de slipstream van dit alles de commentatoren. Professionals als  journalisten en hoogleraren en de amateurs die op hun beurt weer ‘reaguren’ op wat alle anderen op X te berde brengen. Niets nieuws.

Wat vindt de politiek van activistische ambtenaren?

Je kunt op je vingers natellen dat dit niet de laatste brief van activistische ambtenaren is. Ze hebben de smaak te pakken en vooralsnog legt niemand ze een strobreed in de weg. Er zijn er zelfs die denken dat de recent aangenomen motie over een onderzoek naar fossiele subsidies mede komt door de pressie van het ambtelijke apparaat.

Dat kan nog gezellig worden, want een brief is maar een brief. Vastplakken voor de Trêveszaal misschien? Minister gijzelen? Ik had bijna gezegd ‘werkweigering’, maar voor je het weet wordt dat verkeerd uitgelegd.

Je zult als politiek een standpunt over de activistische ambtenaar moeten bepalen. Niet van geval tot geval, maar voor de lange termijn. Laten we de opties ’s op een rijtje zetten.

De gemakzuchtige optie maakt de meeste kans

Optie één: negeren. Doen alsof je neus bloedt en met je handen wapperen alsof er een mug om je heen vliegt. Een luie optie, maar zeker niet onhandig. Politiek die op elke actualiteit reageert, wordt springerig, ongeloofwaardig en ineffectief. Brieven, ach er wordt zoveel geschreven. En verder, komt tijd komt raad. Een methode die ooit verkeerd afloopt, maar ach komt tijd, komt raad.

Optie twee: gedogen. Dat kunnen we als de beste, dus waarom niet. Wat te vinden van een redenering als ‘het zijn hoogopgeleide en betrokken wereldburgers die je de mond niet kunt snoeren’? Of ‘verbieden heeft geen zin, want dan gaan ze het juist doen’? Het is de gemakzuchtige optie die alleen al om die reden grote kans maakt. Wat zeg ik? Die al wordt gepraktiseerd.

Optie drie: reguleren. Na gedogen de meest favoriete methode van onze autoriteiten om problemen op te lossen. Of beter: er geen last meer van te hebben. Dat gaat dan zo. Actievoeren mag alleen wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Het gemakkelijkste is een kwantitatieve ondergrens. Dus die driehonderd rijksambtenaren met hun Gaza-brief vallen af: een schamel kwart procentje van de in totaal 140.000 rijksambtenaren, dat telt niet.

Verder niet één departement, maar minstens van veertig procent van alle ministeries. Ik hoor u ook al wat suggereren over diversiteit naar gender, etniciteit en ja wel functieschaal. Komt voor de bakker. In afwachting van dit regelement passen we naar bevind van zaken de vorige twee opties toe. Leer mij Nederland kennen.

Optie vier: Verbieden. Schrik niet, ik zeg inderdaad verbieden. Het is de simpelste en zuiverste oplossing die weinig meer vraagt dan moed. Van de politiek welteverstaan. Voor we de slaagkansen in kaart brengen de argumenten.

Ons staatsbestel is gebaseerd op de gedachte dat direct en soms indirect gekozen bestuurders de koers van het land bepalen en dat ongekozenen dat niet mogen. Wie de bestuurders bijstaan, de ambtenaren dus, treden niet in hun plaats en onthouden zich van activisme om die bestuurders een door die ambtenaren gewenste kant op te krijgen.

Dat betekent natuurlijk niet dat ambtenaren geen tegenspel mogen bieden aan politici, integendeel, dat is een essentieel onderdeel van hun functie. Het betekent ook niet dat ze slaafs moeten doen wat politici hen opdragen. Moeten ze in strijd met de wet handelen, dan moeten ze aan de bel trekken. Dat vraagt om lef, maar meer nog – toeslagen! – om ethisch besef.

En verder is er nog de persoonlijke ondergrens: wie zich als mens niet kan vinden in het door ‘jouw’ bestuurder voorgestane beleid, vraagt overplaatsing of stapt op en gaat zo nodig zelf de politiek in.

Vrije meningsuiting kan in de vrije tijd

En ja, ambtenaren hebben ook recht op vrije meningsuiting. Dat kan in hun vrije tijd en dat kan ook in hun functie, maar dan met in achtneming van hun rol en zeker niet als instrument om hun bazen te dwingen tot door hen geprefereerd beleid.

Veel ingewikkelder ligt het niet. Wie dat niet aanvaardt, haalt anarchie en ondemocratische machtsvorming in huis.

Blijft over de vraag of de meest voor de hand liggende en zuiverste optie door onze politici zal worden gekozen.

Daar gaan ze vast lang over discussiëren. Ondertussen hanteren ze de opties één en twee.

Paul Verburgt schrijft regelmatig in Wynia’s Week over politiek en samenleving. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Links-activistische ambtenaren hebben de smaak te pakken. Gekker nog: niemand legt ze een strobreed in de weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Het begon zo mooi in 2020. Een handvol Forumaanhangers besluit om de partij van de totaal ontspoorde Thierry Baudet te verlaten en een eigen conservatief-liberale club op te richten. JA21, het Juiste Antwoord, toevallig ook de initialen van de oprichters Joost Eerdmans en Annabel Nanninga.

Het duo roept veel, maar niet steeds positieve reacties op. Eerdmans heeft al meer partijen dan overhemden verwisselt, zo klinkt het. En Nanninga is een begaafd polemist, maar een politica had niemand nog in haar gezien.

Toch komt JA21 bij de verkiezingen van 2021 met drie zetels in de Tweede Kamer, voorwaar een prestatie van formaat (bedenk dat BBB toen niet meer dan één zetel wist te verwerven).

JA21 leek in de lift te zitten

De fractie mag er ook zijn. Naast voormalig Kamerlid en oud-wethouder Eerdmans zien we de zeer ervaren oud-Europarlementariër Derk Jan Eppink en de jonge, charismatische arts Nicki Pouw-Verweij voor wie in de coronaperiode een glansrol is weggelegd.

Op 30 mei van dit jaar, bij de Eerste Kamerverkiezingen, weet de partij onder leiding van Annabel Nanninga drie zetels te verwerven. Een verdubbeling in zekere zin, want de senaat is qua zeteltal half zo groot als de Tweede.

De partij zit duidelijk in de lift en lijkt, mocht het tot verkiezingen komen, een ‘mildrechtse coalitie’ met VVD en BBB mogelijk te kunnen maken. Zeker als ook Pieter Omtzigt zich in de strijd zou mengen.

De individuele kracht van met name Eppink en Pouw-Verweij is groot, maar als fractie is het behelpen. Waar staat JA21 voor? Het wordt niet duidelijk, te meer omdat partijleider Eerdmans ongeprofileerd en erg wisselvallig (opportunistisch, zeggen critici) opereert. Waar aanvankelijk een zeker begrip voor deze ambiguïteit wordt betoond, draait de wind al snel. Het negatieve imago van politiek toerist Eerdmans begint het prestige van de partij aan te vreten.

Komt bij dat de partij in het Europese Parlement deel uitmaakt van een extreemrechtse fractie die wordt gedomineerd door de omstreden Poolse partij PiS. Daar hoort een fatsoenlijke conservatief-liberale partij niet thuis (iets wat overigens ook voor de SGP geldt), maar ondanks de nodige kritiek geeft JA21 geen krimp. Als een Bulgaarse lid van dit gezelschap publiekelijk de Hitlergroet brengt, wringt Eerdmans zich in alle bochten om de man en zijn Europese vrienden niet af te vallen.

Ondanks (of misschien juist vanwege) de electorale successen begint binnen de partij gaandeweg ongenoegen te smeulen. Er wordt geklaagd over het ondemocratische karakter van de club en over het ontbreken van een helder profiel. Op een gegeven moment komt het op een partijcongres zelfs tot een conflict met de partijtop. Doordat de echtgenote van Eerdmans bestuurslid en penningmeester is, trekt hij ook persoonlijk vuur.

Eerdmans steunde de kandidatuur van Nanninga

Het is de zoveelste keer in de politieke loopbaan van Eerdmans dat het hem heet onder de voeten wordt, maar ging hij er voorheen zelf vandoor, nu laat hij dat aan anderen over.

En dat gebeurt. Kortgeleden lieten Nicki Pouw-Verweij en Derk Jan Eppink weten zich bij de komende verkiezingen niet meer te zullen kandideren. Een klap van jewelste. Ze maken wel netjes hun termijn af.

Die terughoudendheid willen de Europarlementariërs Rob Roos en Rob Rooken niet opbrengen want die berichtten afgelopen zaterdag dat ze per direct vertrekken, samen met vier andere prominente leden. Aanleiding is, zeggen ze, een interview met Annabel Nanninga die aankondigde bij de komende verkiezingen een gooi naar een zetel in de Tweede Kamer te willen doen. Dat is inderdaad opmerkelijk omdat ze net in de senaat is verkozen. Door publicatie van het interview op de partijsite wordt duidelijk dat Eerdmans de kandidatuur van Nanninga steunt. Dat doet de deur dicht.

Vriendjespolitiek, oordelen Roos c.s. en die indruk valt ook moeilijk te vermijden. In een ongezouten brief beschrijven ze hoe JA21 naar hun oordeel politiek en moreel in gebreke is gebleven en dat ze na het interview geen seconde langer bij deze club willen horen.

Reken maar dat menig partijlid de opstappers zal volgen. Ze zullen zich niet laten weerhouden door de verklaring die het partijbestuur van JA21 na het vertrek van Roos en de zijnen uitgaf. De partij, zo luidt het, was indertijd bereid geweest politici die actief waren geweest bij Forum, aansluiting te geven bij JA21 onder de afspraak dat ze zich zouden voegen naar de koers van de partij, ‘gebaseerd op de wetenschap’. Anders gezegd: JA21 wil geen wappies à la Baudet in huis.

Een alleszins redelijke stellingname, maar minder overtuigend wordt het als het bestuur zegt dat het vorig jaar al een aantal dissidente leden had verzocht op te stappen. Vorig jaar! Dat oogt niet erg krachtdadig en niemand zal toch zeggen dat de standpunten van mensen als Roos en Rooken aan duidelijkheid te wensen overlieten. Het klinkt dan ook wat potsierlijk als het bestuur verklaart: ‘Deze politici hebben hier nu zelf gehoor aan gegeven’.

Kiezers moeten niets van ruzies hebben

In elk geval is de verklaring van het partijbestuur voor Nicki Pouw-Verweij weer reden om de publiciteit te zoeken. Ze waardeert Roos juist erg en vindt het idee van het bestuur dat de wetenschap een soort bundeling is van onweerlegbare feiten, oliedom.

Ondertussen gooit Annabel Nanninga olie op het vuur door het conflict te bagatelliseren als de onvermijdelijke ‘rui’ waarmee organisaties periodiek van doen hebben. En op tv herhaalt Joost Eerdmans dat zijn partij helemaal achter hem staat en dat het goed is dat deze heren nu eindelijk vertrekken, want allemaal rancune en teleurstelling vanwege gefnuikte politieke ambities. Wat natuurlijk door Roos c.s. ter plekke weer wordt ontkend.

Het wachten is op de volgende vertrekkers, gelijkhebberige reacties van de partijtop, ontkenningen, beschuldigingen en wat dies meer zij.

Goh, waar kennen we dit van? Door de parlementaire geschiedenis loopt een stoet van partijen en partijtjes die na aanvankelijke successen ruziënd en afsplitsend ten onder gingen. De Boerenpartij van boer Hendrik Koekoek, allerhande ouderenpartijen, de LPF natuurlijk en van recentere datum 50PLUS, de PVV en bovenal Forum voor Democratie, dat zoveel afscheidingen kende dat Baudet zich ‘de incubator van nieuwe partijen’ ging noemen: even origineel als krankzinnig.

JA21 is vastgelopen in zichzelf. Ambitieus, te snel gegroeid, niet bestand tegen de toevloed van politieke avonturiers, machtsconcentratie bij een kleine groep intimi, doof voor wensen van de leden, onverwerkt Forum-verleden, amateurisme, overmoed en uiteindelijk ruzies en leegloop.

Het is klaar met JA21. Eerdmans en Nanninga zullen nog wel een tijdje doorgaan; dat zit in de aard van de beestjes, maar het komt niet meer goed. De drie zetels die kort voor het vertrek van Roos en de zijnen werden gepeild, zullen in de komende weken verdampen. En in november wordt de partij weggevaagd. Kiezers houden niet van ruzie.

In twee jaar tijd van JA21 naar NEE23.

Paul Verburgt schrijft regelmatig in Wynia’s Week over politiek en samenleving. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Van JA21 naar NEE23: achter de politieke toerist Joost Eerdmans kunnen we een punt zetten verscheen eerst op Wynia's Week.

Er was werkelijk niemand die dacht dat Mark Rutte echt in het migratievraagstuk was geïnteresseerd. Dat het een kwestie was waar hij persoonlijk mee zat, dat het hem bewoog en beroerde. Waar hij desnoods een kabinet op zou laten vallen.

We weten immers niet beter dan dat hij alles tactisch en electoraal bekijkt: wie wint de match? De commentaren gingen dan ook over de timing van de crisis, de onverwacht hoge toon van Rutte, de druk vanuit zijn partij, het vermoeden dat hij zijn creperende coalitiepartners D66 en CDA wilde uitschakelen, de verdenking dat hij de onervaren BBB een slag voor wil zijn.

Het universum van Rutte

Deze inhoudelijke leegte is het universum van Rutte. Geen enkel beleidsonderwerp lijkt hem te interesseren, laat staan of de koers de ene of de andere kant op moet. Stikstof, wonen, inkomen, zorg, ouderen, onderwijs, routineus debiteert hij de opvatting van de dag en vlindert naar het volgende dossier.

U wilt een excuus? Hier! U wilt medeleven? Kijk ‘s! Voor Europa? Nee, juist tegen. Tegen Europa? Nee, juist voor. Liegen, ik? Nee hoor respectievelijk ja, maar dan onbedoeld.

Zijn performance is afgestemd op het publiek, de timing houdt gelijke tred met het NOS Journaal en och, wat is hij toch een leuke benaderbare man met z’n fietsje, z’n gele gympen en dat appeltje.

Dit is niet de behendige, extraverte moderator van een kabinet met partijen van tegengestelde opvatting, maar een berekenende machtspoliticus die alles en iedereen inzet voor zijn enige levensdoel: het premierschap.

En dat doet hij bekwaam: hij kent zijn dossiers, hij heeft het uithoudingsvermogen van een marathonloper en hij is verbaal iedereen de baas. Bovenal is hij de meester van de omdraaiing. Aftreden? Nee, optreden! We drukken de pauzeknop in en gaan versnellen! En, aldus de man die vrijdag het kabinet liet vallen: Nederland wacht op oplossingen en niet op uitstel.

En dat al dertien jaar achterelkaar.

Nooit staat hij voor een zaak. Nooit trok hij een grens. Alles is fluïde want alleen dan kan deze vogel vliegen.

Deze modus operandi heeft in ons land diepe, destructieve sporen getrokken die nog jaren na zijn vertrek (ja, hij gaat ooit) merkbaar zullen zijn. In praktisch opzicht, zoals de uit de hand gelopen migratie, maar vooral ook in moreel opzicht. Liegen (afgedaan als jokken of geheugenverlies), sjoemelen, verbergen, vergoelijken, dreigen, beschuldigen, je niet aan je eigen wetten houden, alles wat onder gewone mensen als onfatsoenlijk en verwerpelijk wordt gezien, zijn de mores van de politieke elite geworden. Niet alles is de persoonlijke schuld van Rutte, wel is hij de grondlegger en het symbool ervan geworden.

Branie en Wille zur Macht

Natuurlijk, Rutte is niet de dictator die met geweld en dreiging politici en burgers naar zijn hand heeft gezet. Hij is de premier, de primus inter pares tussen de ministers, niet hun baas. Formeel tamelijk machteloos en voorbestemd tot kop van jut.

Tenzij je beschikt over de branie en de Wille zur Macht van Rutte. Zijn partij vormde hij om tot een vehikel dat hem naar het Torentje bracht en erin hield. Op alle belangrijke posten plaatste hij meelopers en jaknikkers en vergrootte zo de dominantie van zijn partij en dus zichzelf. Potentiële opvolgers werden weggewerkt waarmee hij zich onmisbaar en nog machtiger maakte.

In het verbrokkelde Nederland hunkerden de afkalvende volkspartijen (CDA, PvdA) en de volatiele thematische- en klasse-partijen (onder meer GroenLinks, D66) naar een plaatsje aan de machtsruif van Rutte. Die gunde hij ze, soms of niet. Zo werden oppositiepartijen omgetoverd tot gedogers, vaste steunpilaren van het zittende kabinet, vaak trouwer dan de coalitiepartijen van dat moment.

Vriend is vijand en andersom

Lovend en biedend bond hij partijen aan het kabinetsbeleid. Tussen hem en een probleem manoeuvreerde hij altijd een minister. Liep die vast, dan ging die eruit. Kwamen er ruzies in de coalitie, dan ging of de (onze) portemonnee open of werd de boel op de lange baan geschoven.

Zonder gêne sprong hij van de een naar de ander of maakte hij oude vrienden tot vijand of omgekeerd, alles voor zolang het hem diende in zijn strijd om machtsbehoud. Denk aan de kwalificatie ‘linkse wolk’ naar de vaste gedoogpartners GroenLinks en PvdA met alle suggestieve vergelijkingen met het kabinet-Den Uyl. Alleen maar ingegeven om kiezers ter rechterzijde van de VVD weg te lokken.

Rechts van de VVD is zijn machtsfobie. Elke partij die zich op die flank aandient, kan rekenen op uitsluiting of word eenvoudigweg genegeerd. Behalve als ze incidenteel nodig zijn om de coalitie aan een meerderheid te helpen en dan gaat hij gezellig even bij ze langs. We herinneren ons de foto van een joviale Rutte en een zichtbaar ongemakkelijke Sigrid Kaag op bezoek bij Thierry Baudet.

Het is knap, het is verbazingwekkend en menige politicus en professionele Binnenhof-watcher bewondert deze virtuoos. ‘Dat doet hij toch maar!’ is de sfeer en heel wat burgers denken dat ook vaak. Zeker als ze Rutte weer eens op het internationale toneel zien verschijnen. De mainstream media zijn ook bevangen door de charmes of toverstaf van Rutte. Geen grotere supporters voor de coalities van Rutte dan zij, ook omdat velen daar vinden dat alles rechts van de VVD eigenlijk nazistisch of minstens extreemrechts is.

Politiek is strijd. De strijd over tegenstelde belangen, een gevecht dat slechts beëindigd kan worden als er een uitruil plaatsvindt of er door verkiezingen een – voorlopig – definitieve koers wordt ingezet. Als zich in die strijd een hoofdrolspeler voegt die niet in die belangentegenstelling is geïnteresseerd, maar die slechts benut om een eigen doel te bereiken, het premierschap, dan ondermijnt dat de kern van de politiek. Althans, als de andere betrokkenen zich laten verleiden dat spel mee te spelen.

En dat zijn ze gaan doen. Het is dat wonderlijke proces waarin partijen tijdens de verkiezingscampagnes doen alsof Rutte het grootste kwaad is om later te bedelen om toegang tot de/zijn macht en tot alles bereid zijn. En dan sta je op het menu van de kiezer: de PvdA verloor na deelname aan Rutte II tientallen zetels en herstelde zich niet meer. Het CDA ging tweemaal down the drain en is nu nog een armzalig leeggegeten hoopje vergane glorie.

‘Functie elders’ werd symbolisch

Het weerhield de partijen in ‘het brede midden’ er niet van om te bukken en te buigen om in het vierde kabinet-Rutte te komen. De man waande zich onaantastbaar en liet PvdA en GroenLinks weten dat ze konden rekenen op 25 procent van het regeerakkoord (wat dat ook moge zijn) als ze zouden fuseren.

Ondertussen rekende hij af met het lastpak van beoogd coalitiepartij CDA, Pieter Omtzigt. Dat ging mis. ‘Functie elders’ werd het symbool van de sjoemelende en liegende premier en de deconfiture van zijn entourage die net zo hard liegt en sjoemelt.

Nieuw leiderschap? Een verkiezingskreet, een loze belofte want de stijl van Rutte had in onze politiek allang de sfeer van de speelhal geïntroduceerd. Alles beweegt en licht op, mensen roepen afwisselend hoera en bah, maar aan het eind van de dag incasseert de chef speelhal de opbrengsten en roept hij de aanwezigen toe: tot morgen, nieuwe kansen!

Het landsbestuur werd steeds waanzinniger

Zo is een landsbestuur ontstaan waarin onderlinge verhoudingen en daarbij behorende ‘beloningen’ bepalend zijn geworden voor de koers van het land. Niet de keuze van een beleidsonderwerp, niet de te bereiken resultaten of gemoeide kosten tellen, maar of ‘we het eens zijn’ en of ‘we er een meerderheid voor krijgen’. Een minister die tientallen miljarden krijgt om een onhaalbare en onmeetbare temperatuurdaling van de planeet aan het eind van deze eeuw van 0,000036 graden te bewerkstelligen. Hij lachte er zelf om in ’s lands vergaderzaal, maar hij telt zijn zegeningen, lees een Kamermeerderheid.

Het werd gedurende het regime van Rutte steeds waanzinniger. Maak een lijst met dossiers die zijn laatste kabinet heeft aangepakt en je schrikt van de chaos, eenzijdigheid, onwetenschappelijkheid, ideologische orthodoxie, onversneden discriminatie en onhaalbare doelen. Woningbouw, stikstof, de natuur die op omvallen staat, ouderenzorg, gender-zelfidentificatie en dus ook migratie. En als de samenleving in het verzet komt, worden de burgers overladen met verwijten en wordt gedreigd met dwang.

De man is intelligent en moet dus weten dat al die dossiers gedoemd zijn. Waarbij het de vraag is of de ministers dat zelf in de gaten hadden. Jetten dus wel, maar als je kijkt naar de bewindslieden die maanden hebben gezwoegd op het migratiedossier, dan ga je twijfelen.

Op tv reconstrueerden ze de laatste dagen van het kabinet, een mooie en onthullende reportage. Het meest viel (mij) op dat ze erbij zaten als scholieren die keihard hadden gewerkt aan hun proefwerk en opeens van de leraar te horen hebben gekregen: laat maar, iedereen een 1.

Rutte deert het allemaal niet, zo lijkt het. Jolig stapte hij daags na de val van het kabinet in zijn oude Saab om aan de Koning zijn ontslag aan te bieden. Mediamomentje. Zwaaien. Grapjes. Het is even onbegrijpelijk als ongepast.

Zover is het nu gekomen. Driekwart van de bevolking wil dat Rutte vertrekt. Alleen in zijn eigen achterban zijn er nog fans, maar ook daar rommelt het.

Doorgaan alsof er niets is gebeurd

Het interesseert Rutte geen snars. Hij is beschikbaar, liet hij kort na de val van het kabinet weten. En schildknaap Sophie Hermans meldde niet veel later traditiegetrouw dat de VVD niet met de PVV in het volgende kabinet gaat zitten. Gewoon doorgaan in het oude destructieve spoor. Alsof er niets is gebeurd.

Dit moet ophouden. Het bederf, de normloosheid, het opportunisme moet uit Den Haag. Het is tijd voor een kabinet dat de noden en opvattingen van gewone mensen centraal stelt. Niet de globale dromen en klimaatnachtmerries van elite en ook niet de strevingen van hen die graag in ons land beschutting en welvaart zoeken: die zijn de afgelopen jaren ruim aan hun trekken gekomen en het heeft ons land in tweeën gesplitst.

Wie zijn stem durfde te verheffen tegen het voorrangsrecht van statushouders op woningen, werd verketterd. En wie de bureaucratie van de kinderopvangtoeslagen niet begreep, was een fraudeur. Wie zich zorgen maakt om gender-zelfidentificatie waardoor mannen toegang krijgen tot intieme vrouwenruimtes, wordt doodgezwegen of uitgescholden als transfoob. Maar wie zich beklaagt over sociale onveiligheid, werd op zijn/haar wenken bediend en kreeg de scalp van de beschuldigde per ommegaande aangereikt.

Nederland is niet links, maar overwegend ‘mildrechts’

De onvrede die zo is ontstaan, vraagt een kabinet van een heel andere signatuur dan de zoveelste variant op de kabinetten van Rutte. Nederland is niet links, maar overwegend ‘mildrechts’. Het is op de linkerflank moeilijk te verkroppen, maar het is niet anders.

Het mildrechtse kamp wordt bevolkt door – ik neem het alfabet als richtsnoer – de BoerBurgerBeweging (BBB), het CDA (afgezien van de traditioneel linkse partijtop en ARP-restanten), JA21 (als het zich niet gek laat maken), SGP (in zijn moderne gedaante) en VVD-zoals-het-was. Ook Omtzigt moet genoemd, want aan hem kleven heel veel mildrechtse kiezers die hem zullen steunen als hij een eigen partij begint, of hem zullen volgen als hij zich aansluit bij een ander, zoals BBB.

De PVV hoort in dit rijtje voorlopig niet thuis. De toon is na de val van Rutte IV wel wat gewijzigd, maar het dna van de partij is dat van een harde protestpartij tegen immigratie en asiel en dat is niet wat ik tot mildrechts reken. Hetzelfde geldt voor de club BVNL die eigenlijk nooit is losgekomen van Forum. Laatstgenoemde is al helemaal hors concours omdat die partij is opgeschoven naar een buitenrationeel domein.

Om tot een mildrechtse coalitie te komen, zullen een paar stevige stappen moeten worden genomen en snel ook.

Omtzigt moet duidelijk maken wat hij wil: een eigen partij, aansluiten bij een andere groepering of stoppen. Mijn vermoeden is dat hij niet voor zichzelf begint, want dat is een geweldig risico. Organiseer maar eens binnen een paar weken een volwaardige partij die de grootste zou kunnen worden. Dat wordt dus aansluiten bij een ander. BBB ligt het meest voor de hand, want een terugkeer naar het CDA is vast teveel gevraagd, zeker als de huidige partijleider, Wopke Hoekstra, zou blijven.

BBB

Als BBB, mogelijk versterkt met Omtzigt, het verstandig aanpakt, maakt ze direct bekend wie lijsttrekker wordt en wie beoogd kandidaat-premier is en wie de beoogde zware minister van Buitenlandse Zaken zou moeten worden. Dit tweemanschap is een idee van Caroline van der Plas en duidt op beschikbare kandidaten die anders dan nu de topposities evenwichtiger willen c.q. moeten verdelen.

CDA

Het CDA staat op een tweesprong: doorgaan als dwergpartij, al dan niet met nieuw leiderschap, of de consequenties trekken uit de neergang die onstuitbaar is gebleken. Het zal ze wel niet lukken om over de eigen schaduw heen te springen en dus zal de partij veel resterende kiezers zien verdwijnen naar de combi BBB/Omtzigt. Menselijk, maar dom, want stap je – wat ik in een eerder artikel bepleitte – als partij over naar BBB, dan heb je nog wat in de melk te brokkelen.

JA21

JA21 doet het veel minder goed dan het aanvankelijk toescheen. Ze heeft een paar sterke figuren in huis en is goed ingevoerd en geprofileerd op het immigratiedossier, iets wat minder sterk is bij BBB. Als ze een alliantie vormen met BBB/Omtzigt (+CDA) om zo de verkiezingen in te gaan, zijn ze verzekerd van een plek in het centrum van de macht.

SGP

Dat geldt ook voor de SGP die sinds enige tijd, mede door het publieke optreden van Roelof Bisschop, een assertievere, maar ook politiekere opstelling heeft gekozen. Laat maar zien waar je voor staat!

VVD

De VVD krijgt het ‘t moeilijkst. Gedomesticeerd door Rutte is de partij wars van structurele samenwerking met alles rechts van haar. De weg naar D66 en ChristenUnie lijkt na de val van Rutte IV afgesloten, nog daargelaten de verwachte magere verkiezingsresultaten van de sociaalliberalen. Zich samen met deze voormalige coalitiepartijen laten opsluiten in een kabinet met PvdA/GL al dan niet aangevuld met Volt en Partij voor de Dieren, is niet goed denkbaar. Tenminste, als je je kiezers die al zo gemaltraiteerd zijn niet massaal wil kwijtraken.

De VVD zal dus naar rechts moeten buigen. Dat zou de extreem flexibele Rutte ongetwijfeld kunnen opbrengen, maar zal hij bereid zijn de tweede viool te spelen in een mildrechts kabinet? Dat is ongetwijfeld te veel gevraagd. Hopen dat de VVD groter wordt dan BBB, is illusiepolitiek, zeker als Omtzigt aansluit en JA21 en het CDA op de een of andere manier aanhaken.

Dit is het uitgelezen moment

Gelet op het publieke oordeel over Rutte, de kritiek in eigen kring en vooral ook zijn al veel te lange verblijf aan de top van het politieke bedrijf is het volkomen logisch als Rutte zou opstappen. Daarmee zou de VVD ook aangeven met een schone lei te willen beginnen en – met alle respect voor hetgeen de man tot stand heeft gebracht – een einde te willen maken aan de verslonsde en moraal in de nationale politiek.

Dat moet allemaal in een paar maanden gebeuren. Velen zullen roepen dat dit onmogelijk is, maar als er de laatste jaren ooit een uitgelezen moment was om opnieuw te beginnen, dan is het nu. Juist als de druk hoog is.

Willen de nieuwe leiders opstaan?

PS: op de valreep werd bekend dat GroenLinks en PvdA waarschijnlijk met een gezamenlijke lijst de verkiezingen ingaan. Dat wordt een slagregen van klimaat-, stikstof- en woke-maatregelen met heel veel dwang en oneindig paternalisme. De mildrechtse partijen doen er beter aan deze combi te vergeten en – wat een goed idee van BBB is – eens goed te praten met de SP. Die is wel geïnteresseerd in de gewone man.

Paul Verburgt schrijft wekelijks in Wynia’s Week over politiek en samenleving. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Op naar een mildrechts kabinet: met de VVD, maar zonder Mark Rutte verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk, het zijn lastige tijden voor brede volkspartijen. Kijk maar naar de PvdA. Maar je kunt het ook zelf verknallen. En dat is gebeurd. Bijvoorbeeld door je traditionele achterban van je te vervreemden, de boeren, burgers en buitenlui.  

Door het individualisme te omarmen, de marktwerking en de participatiemaatschappij (het verhulwoord voor de ‘zoek-het-uit’-samenleving). Door drang en dwang te stellen in de plaats van vertrouwen en ‘soevereiniteit in eigen kring’. Door te flirten met stad en jeugd, met hoogopgeleid en well-to-do en de rest duidelijk te maken dat ze bekrompen en passé is.  

Kabinet als veilige haven 

Toen de kiezers deze gedaanteverandering niet bleken te lusten en de partij nederlaag op nederlaag toebrachten, wist de bovenlaag van deze klassieke bestuurderspartij niets beters te bedenken dan toe te treden tot de laatste twee kabinetten-Rutte. Niet omdat ze zo principieel achter het beleid van die kabinetten stond, maar omdat het een veilige haven zou kunnen zijn.  

Zolang zo’n kabinet er zit, heb je geen vervelende verkiezingen en als er onverhoopt wel verkiezingen komen, wie weet, sluiten de kiezers je dankbaar in de armen omdat je regeringsverantwoordelijkheid hebt durven aanvaarden. ‘In deze moeilijke tijden,’ zullen ze er ter bemoediging van zichzelf bij hebben gezegd. 

Zoals dat gaat met organisaties in verval, kreeg de inner circle ruzie. Wie heeft het voor het zeggen, maar vooral wie representeert het verleden? Die ouwe hap moet eruit. En dat gebeurde, met als suïcidaal dieptepunt het wegpesten van Pieter Omtzigt. De rechtlijnige dossiervreter en kiezersmagneet, de man die stug vasthield aan de traditionele waarden van het CDA. 

Alles wat er omheen en erna gebeurde, stoot de geur van ontbinding uit. Tekenend is hoe een chique  consultant die niet in de verste verte binding met de oer-achterban van het CDA had, door het partijbestuur op het schild werd gehesen, Wopke Hoekstra. Zonder scrupules zetten hij de sloop van Omtzigt voort, tot in de kabinetsformatie in 2021. 

In de nieuwe Kamerfractie kwamen oude en nieuwe soldaten, ongetwijfeld toegewijd en vol goede bedoelingen. Hun taak was het CDA in het kabinet te houden en dus om het kabinet door dik en dun te steunen. Ze deden dat zo goed dat geen mens nog kon zien waar het CDA voor staat 

Toen de partij in de peilingen op zes zetels terecht was gekomen (augustus 2022), deed Hoekstra plotseling een stap naar voren en meldde het stikstofbeleid van zijn eigen kabinet niet meer te kunnen steunen. Even leek het erop dat het CDA zou terugkeren naar haar electorale roots en het kabinet zou verlaten ten faveure van de boeren, burgers en buitenlui.  

Onmogelijke positie voor de Kamerfractie 

Niet dus. Meneer wist het klaar te spelen om in de Kamer zowel het kabinetsbeleid te steunen als af te vallen. Volkomen terecht maakte de oppositie, zelfs de vaste gedoogpartijen GroenLinks en PvdA, met dit malle gedrag de kachel aan. 

Toen de boel op z’n Ruttes was gesust (het kabinet ging door, maar was ervan op de hoogte dat het CDA ooit over het stikstofbeleid opnieuw wilde onderhandelen), was het tij verlopen en wist iedereen dat het gedaan was met het CDA. Een onmogelijke positie voor de Kamerfractie, die kort daarna nog zo’n koekje moest doorslikken, dit keer over het asielbeleid. 

Wie in de CDA-top nog even had gedacht dat het allemaal wel zou loslopen, moet wreed wakker zijn geworden van de oorverdovende verkiezingswinst van BBB bij de Statenverkiezingen in maart 2023. Hoe onnozel kun je zijn! 

Met een zeker mededogen zag ik youngsters als Derk Boswijk en Henri Bontebal tegen de muur lopen. Ze deden hun uiterste best om de oude kiezers te bereiken, naar de boeren te luisteren, eigen rapporten te schrijven en naar de wereld te communiceren dat ze als CDA  best wel een eigen opvatting hebben.  

Ze stonden alleen, ook in de steek gelaten door hun fractieleider Pieter Heerma, die in de Kamer wel regelmatig bromde en gromde, maar nooit doorbeet. Dat er veel support uit de fractie kwam, kunnen we wel vergeten.  

Ik heb een geweldige hekel aan politici die naar de pers lekken, zeker als ze dat anoniem doen. Het is puur bederf, voor de politici zelf, maar vooral ook voor de politiek als geheel. Toch kon ik voor de ontboezemingen van twee naamloze CDA-Kamerleden afgelopen zaterdag in De Telegraaf wel enig begrip opbrengen.  

Bedonderd door de partijtop 

Ze voelen zich klem gereden, niet gesteund, ja zelfs bedonderd door de partijtop die liever in het kabinet schuilt dan voor de eigen zaak op te komen. Hoekstra zou zelfs niet eens meer willen onderhandelen over het stikstofbeleid, was hun mededeling. Niet meer nodig of zoiets. 

Voor eigen rekening zeg ik dat het hier waarschijnlijk om Boswijk en Bontebal gaat. Het is hun dossier en ik denk uit woorden als ‘sneuvelbereidheid’ hun toon af te kunnen leiden. Hoe het ook zij, ze zijn tot op het bot gefrustreerd en zagen dus kennelijk geen andere weg dan leeg te lopen bij een journalist van De Telegraaf.  

Ik vergeef ze hun lekkage. Belangrijker is namelijk hun boodschap of noem het noodkreet: CDA trek de stekker uit het kabinet, want we gaan kapot. 

De oproep is terecht, hun conclusie niet. De partij is al kapot. Haar rest nog één ding: meld je aan bij BBB en begin opnieuw. 

Paul Verburgt schrijft wekelijks in Wynia’s Week over politiek en samenleving. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht CDA, stap uit het kabinet en meld je aan bij BBB verscheen eerst op Wynia's Week.

De verantwoordelijke ministers Jetten en Bruins Slot vinden hun plan helemaal geweldig en geven zichzelf in hun persverklaring de ene na de andere schouderklop.

Meer mensen invloed geven op de grote veranderingen in hun dagelijks leven als gevolg van de klimaatcrisis, aldus Jetten. Vooral de mensen die niet vanzelfsprekend hun stem laten horen, voegt Bruins Slot daar devoot aan toe. En: het burgerforum is een versterking van de representatieve democratie.

Toe maar!

Veilige onderwerpjes

Voor de gemiddelde Nederlander vormen bestaanszekerheid, politiek en immigratie de top 3 van de grote maatschappelijke vraagstukken. Als het kabinet met zo’n burgerforum echt de invloed van gewone mensen had willen vergroten, was het gekomen met een Burgerforum Vertrouwen in de Politiek of met een Burgerforum Immigratie & Integratie.

Niet dus, veel te riskant. Klimaat moet het zijn en dan natuurlijk niet de vraag of we tientallen miljarden belastinggeld moeten besteden voor een temperatuurreductie over 75 jaar van 0,000036 graden. Ook te riskant.

Nee, de mensen-die-niet-vanzelfsprekend-hun-stem-laten-horen mogen het doen met veilige onderwerpjes als duurzaam eten en reizen. Insecten, zeewier, geen privévliegtuigjes en alleen nog op vakantie met de trein. Hoewel trein… we kunnen niet eens de trein naar Londen in bedrijf houden omdat er door werkzaamheden in Amsterdam de douanekantoortjes zijn gesloten. Of moet het burgerforum daar een oplossing voor bedenken?

Burgerfora zijn de nieuwe hit van weldenkend Nederland, met name van klimaatactivistisch Nederland. De waardering voor de representatieve democratie in die kringen nadert de nul. Dat stelsel is niet in staat om de klimaatcrisis op te lossen, is de heersende opvatting.

Sommigen pleiten dan ook zonder gêne voor ‘het onder curatele plaatsen’ van de democratie, anderen flirten openlijk met dictatuur. Er zijn er ook die de 3,5 miljoen ouderen hun stemrecht willen ontnemen, omdat die hun ogen sluiten voor de dreigende ondergang van de planeet en dus ‘verkeerd’ stemmen. Het wachten is op een stemrechtban voor burgers zonder schooldiploma of nette betrekking.

Denk niet dat de mensen die u en ik in de Tweede Kamer hebben gekozen onze kant zullen kiezen. Op links wil men de klimaatnoodtoestand uitroepen, wat inherent betekent het uitschakelen van oppositie en vrije meningsvorming.

Verder is er brede aanhang voor constructen als burgerfora. Ter linkerzijde uiteraard, maar ook in de coalitie.

Autocratisch

Waar veel volksvertegenwoordigers gruwen van directe democratie als referenda (zelfs als die alleen raadplegend zijn) en weinigen ooit zijn betrapt op verbeterplannen voor de bestaande representatieve democratie, daar juichen ze voor het burgerforum. Voor zover die over het klimaat gaat natuurlijk.

Het stond wel vast dat het kabinet met een Burgerforum Klimaat zou komen. Jetten is er dol op: het geeft de zelfbenoemde klimaatdrammer een uitgelezen kans om de trage en wellicht onwillige representatieve democratie te omzeilen en tegelijk de indruk te wekken dat hij heel modern en open de samenleving bij zijn beleid betrekt.

Het sluit naadloos aan bij het autocratische optreden van EU-commissaris Frans Timmermans en op de drijvende krachten in parlement en samenleving die alles opzij willen zetten om de planeet te redden of – wat steeds duidelijker wordt –  een ander soort maatschappij in te richten.

Gratuit

Er is de afgelopen jaren door deskundigen met eentonige regelmaat aangetoond dat burgerfora constructies zijn die uiteindelijk de welbespraakte bovenlaag van de samenleving nog meer invloed geven dan ze nu al heeft. Ook dat burgerfora aan de leiband zullen lopen van een overheid die het politieke kader definieert, de gespreksonderwerpen bepaalt en beslist wat ze van de adviezen overneemt.

En dat het volmaakt gratuit zo niet misleidend is om een burgerforum aan het werk te zetten zonder dat er een afweging met andere maatschappelijke vraagstukken en (financiële) prioriteiten wordt gemaakt. Laat staan dat helder is hoe de relatie tussen zo’n burgerforum en de bestaande democratische rechtsorde is.

Ook de idee om de leden van zo’n forum door loting aan te wijzen, is hoogst dubieus. Het lijkt objectief, maar wat zal de praktijk zijn? Als het lot je treft, ben je dan verplicht mee te doen? Ondenkbaar en dus zullen de beroepsvergaderaars, de hoogopgeleiden en mensen met vrije tijd de zetels vullen. De enkele kleine ondernemer of huisschilder die per ongeluk in een forum verzeild raakt, zal zonder mankeren door de vergadertijgers worden overruled.

En dan zo’n getal: 175. Klinkt veel en dat is het ook als je voor de koffie en de vergaderzaal moet zorgen, maar het is niets. 175 mensen op 13 miljoen kiesgerechtigden!

Maar, twijfel is wel het laatste wat de aanhangers van burgerfora bekruipt. Kijk maar eens naar de stelligheid waarmee ze hun opvattingen poneren. Of is het triomfantelijkheid? Nu is het aan ons heet het boekje van de baas van het piepkleine Bureau Burgerberaad, Eva Rovers. Met als omineuze ondertitel Oproep tot echte democratie. Ze kent Jetten en zal door hem dus wel worden ingehuurd om het Burgerforum Klimaat te begeleiden.

Het Burgerforum Klimaat kan grofweg twee paden bewandelen. Het verliest zich in details over havermelk en fietspaden of het komt met een reeks radicale plannen zoals een autoverbod in alle binnensteden en sluiting van stallen en slachterijen.

‘Ook dit kunnen ze niet’

Een serieus kabinet kan met geen van beide iets en zal er hooguit wat dingetjes uitplukken. Dat zal de forumleden die dachten invloed te krijgen, tot op het bot frustreren. De Kamer zal – want zo gaat dat –  het kabinet bestraffend toespreken en geen seconde de schuld bij zichzelf zoeken. De burgerforum-aanhangers zullen roepen dat de eerste keer altijd moeilijk is en dat het kabinet vooral nog een poging moet doen. En de burgers? Die zullen alleen maar denken: ook dit kunnen ze niet.

Daar sta je dan met je burgerforum.

Denk eens na voor je dit soort plannen lanceert.

Verschillende auteurs publiceren in Wynia’s Week al enkele jaren tegen de verhulde machtsgreep van activisten en politici om door middel van ‘burgerfora’ de parlementaire democratie te ondermijnen. Zoals HIER bijvoorbeeld.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Het ‘Burgerforum Klimaat’ van RutteVier gaat gelukkig mislukken verscheen eerst op Wynia's Week.

Er was geen dringende noodzaak om de Pandemiewet op de valreep tot stand te brengen. Corona is voorbij en andere pandemieën zijn niet in aantocht. Als je dan toch een wet doordrukt waarin allerlei vrijheidsbeperkende maatregelen staan die door het kabinet in de coronaperiode improviserend, op de rand van de Grondwet en vaak tegen de wil van vele burgers zijn uitgevaardigd, dan trek je vuur.

Als je dan ook nog eens negeert dat in de Tweede Kamer een parlementaire enquête is gestart naar het coronabeleid, dan ben je van kwade wil. Samen met het kabinet overigens.

Het proces als finaal argument

Bij die andere wet is het nog erger. Er is jaren en jaren gepraat over een nieuw pensioenstelsel, dus ook hier ontbrak de dringende noodzaak om haastje-repje de wet erdoor te duwen. Dat geldt te meer omdat het hier om de grootste financiële regeling ooit gaat: 1400 miljard euro.

Het nieuwe pensioenstelsel zou het huidige, enorm ingewikkelde systeem moeten vervangen, maar wat uiteindelijk op tafel kwam, is vele malen complexer geworden. Bovendien is nu al duidelijk dat de invoering een ramp gaat worden die zich in elk geval niet laat voorkómen – zoals de Senaat denkt – met een jaartje extra tijd.

Ook belangrijke juridische vragen rezen: wordt hier niet het door burgers opgebouwde pensioen onteigend en vergt de aanpassing van de pensioenregeling voor politieke ambtsdragers geen twee derde meerderheid zoals de Grondwet voorschrijft.

Maar nee hoor, de dames en heren lieten zich niet meer stoppen. Er was nu zo lang gepraat over een nieuw pensioenstelsel, vonden ze, er moest maar eens een punt achter gezet worden. Het proces als finaal argument. Op de dag dat de nieuwe senaat door de Provinciale Staten werd gekozen.

In de woorden van Johan Rudolph Thorbecke, de staatsman die de bestuurlijke inrichting van ons land in 1848 ontwierp, is de Eerste Kamer een instituut ‘zonder grond en doel’.

In 1814 is de Eerste Kamer door koning Willem I ingesteld als bolwerk rond de Kroon, gereserveerd voor de allerbovenste bovenlaag van de samenleving en bedoeld om de waan van de dag (lees: de invloed van de toen zeer selecte Tweede Kamer) te dempen.

Thorbecke wilde er in het revolutiejaar 1848 vanaf, maar dat leverde zowel met de koning als met de toplaag van de samenleving te veel gedoe op en dus werd een ietwat geliberaliseerde senaat gehandhaafd.

Chambre de réflexion

Ook met het onnodige leer je leven. De Eerste Kamer verwierf zich een plaatsje in de schaduw van het staatsbestel. Hij positioneerde zich als de chambre de réflexion, waar mensen met grote bestuurlijke en juridische ervaring in alle rust wetsontwerpen toetsen op hun kwaliteit, in het bijzonder op hun rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid.

Vaak genoeg echter viel de senaat uit deze zelfgekozen rol en was ze net zo politiek als de Tweede Kamer. Wie daar kritiek op had, kon rekenen op hetzelfde verweer dat ook nu weer te horen was: het mag.

Natuurlijk gingen er regelmatig stemmen op om de Eerste Kamer af te schaffen, maar zoals met alle staatkundige vernieuwingen in ons land kwam daar niets van terecht. In de loop van de tijd is er nog wel wat gesleuteld aan de zittingsduur en de wijze waarop de Eerste Kamer werd gekozen, maar al met al is het gebleven wat het was: een hobbel op het einde van het wetgevingsproces.

De senaat is volledig verpolitiekt

Belangrijke, constructieve daden kunnen we ons van de senaat niet herinneren. Wel het wegstemmen van sporadische pogingen om ons staatsbestel een beetje te moderniseren, het correctief referendum en de gekozen burgemeester en beter bekend als de Nacht van Wiegel (1999) en de Nacht van Van Thijn (2005). Wees er maar trots op.

De laatste jaren is de senaat volledig verpolitiekt. Omdat de coalities geen meerderheid hadden, moesten er steeds dealtjes worden gesloten met oppositiepartijen, opdat wetsontwerpen niet zouden stranden in het zicht van de haven. Niks geen chambre de réflexion, maar chambre de négociation. Het ging de senatoren om het loven en bieden, om het binnenhalen van voordeeltjes voor de achterbannen en – wat het kabinet betreft – om het doorzetten van wetten.

Je zou kunnen zeggen dat de Eerste Kamer volledig is geruttificeerd. Een machtsinstrument, dienstbaar aan het enige doel dat we ons van de kabinetten-Rutte zullen herinneren: het eigen voortbestaan.

We weten nog niet wat de vaste gedoogpartijen GroenLinks en PvdA voor hun steun aan de Pandemiewet en de Pensioenwet in de wacht hebben gesleept. Ooit zullen we het horen, zoals we onlangs ook hebben vernomen hoe Rutte beide partijen een plaatsje in zijn vierde kabinet en ’25 procent van het kabinetsbeleid’ aanbood als ze zouden fuseren. Het voorzitterschap van de senaat is wel het minste dat ze zullen hebben gekregen. Een plekje in RutteVijf zal ook wel lukken.

De kans op verbetering is nihil

Het harde oordeel van Thorbecke, zonder grond en doel, gaat nog steeds op. En na twee eeuwen mag je ook wel zeggen dat de kans op verbetering nihil is.

Opheffen dus.

Een mooie gelegenheid om tegelijkertijd een paar dingen te regelen die al jaren slepen. Het kwam er nooit van omdat onze bestuurders wel altijd graag koploper zijn als anderen moeten veranderen, maar niet thuis geven als ze zélf moeten veranderen.

Laten we dit doen:

1. We heffen de Eerste Kamer op.
2. We verdelen de erfenis als volgt:
   1. De Tweede Kamer wordt uitgebreid met 75 zetels, waarmee recht wordt gedaan aan de enorme groei van de bevolking. Bovendien kan de ‘Enige Kamer’ zich dan inhoudelijker bezighouden met het wetgevingsproces, dat er nu stiefmoederlijk vanaf komt.

• Tip: doe het een beetje snel, want dan kan deze uitbreiding worden meegenomen bij de verbouwing van het Binnenhof.

• Stel een Constitutioneel Hof in dat op verzoek van burgers bepaalt of voorgenomen of geldende wetten in strijd zijn met de Grondwet (met name de vrijheidsrechten).

• Geef de Raad van State de opdracht om expliciet de rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en de handhaafbaarheid van wetsontwerpen te toetsen (naast de financiële grondslag en haalbaarheid).

• Tip: haal de oneigenlijke rol van hoogste bestuursrechter bij de Raad van State weg en breng het onder in het reguliere rechtspraakstelsel.

• Tip: haal het voorzitterschap van de Raad van State weg bij de Koning.

• Versterk de directe invloed van de burger op het wetgevingsproces door instelling van een raadgevend referendum voor grondwetswijzigingen en een correctief referendum voor overige wetten of wetswijzigingen.

Hilarisch geblunder

Zolang Rutte premier is, zullen deze plannen niet worden opgepakt, maar zodra we van hem verlost zijn, kunnen we bij de eerste de beste kabinetsformatie deze bescheiden herziening van het staatsbestel in beweging zetten.

We zullen de Eerste Kamer niet gaan missen. Wel het vierjaarlijkse hilarische geblunder van leden van Provinciale Staten die bij de verkiezing van de senaat – wáár gebeurd – alle vakjes aankruisen, de verkeerde pen gebruiken of uit wraak op een concurrent stemmen.  Maar goed, daar staat heel wat tegenover.

Paul Verburgt schrijft wekelijks in Wynia’s Week over politiek en samenleving.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Eerste Kamer is geruttificeerd – en dus rijp om te worden afgeschaft verscheen eerst op Wynia's Week.

Humor en de Kamer, het is geen gelukkig combinatie. Zeker niet als de grap is ingestudeerd en nog minder als er attributen worden meegenomen om de snedige opmerking te visualiseren. De stekkerdoos van Jolande Sap van GroenLinks, de stapel rapporten van D66’er Alexander Pechtold, het is schilderen met een dikke kwast.

EU-vlag

Op 9 mei dit jaar hadden we er weer eentje, een grap met attribuut. Nu van een duo, Sjoerd Sjoerdsma van D66 en Laurens Dassen van Volt. Ze ontrolden de vlag van de EU en boden die als geschenk aan aan de Kamervoorzitter. Het was tenslotte de Dag van Europa. De dijenkletser ging er op links in als koek en bij de PVV begonnen ze te roepen ‘de fik erin’. Vera Bergkamp trad zowaar op en daarmee eindigde het komisch intermezzo.

Een gebeurtenis van niks, maar het spreekt boekdelen over Dassen en zijn partij. Hij vindt dat de EU-vlag in de Kamer moet staan, naast onze driekleur. Een principiële opvatting, min of meer een geloofsartikel van zijn partij. De Kamer wilde er niet aan en stemde het voorstel weg. Tot groot verdriet van Dassen.

Maar dan is er altijd wel een provocateur als Sjoerdsma in de buurt om de boel nog eens lekker op te juinen en wat publiciteit te vergaren. Sjoerdsma windt zo’n Dassen om zijn vingers en trekt hem mee het podium op. Sjoerdsma doet het woord en vangt de aandacht, Dassen is de aangever die geen andere rol heeft dan de vlag in de lucht te houden. Voor hem een principe, voor de ander een circusnummer.

Het typeert Volt. Principieel, keurig, naïef en altijd net te laat of er net naast. Dat roept sympathie op bij ons Nederlanders. Volt is de puppy van de politiek. Ze gromt niet, ze bijt niet en als je d’r op tijd uitlaat, heb je er geen kind aan.

Deze pup dreigt nu een grote hond te worden. In de peilingen is Volt aan een opmars bezig en wordt ze geschat op vijf tot zeven zetels, 350.000 tot 500.000 kiezers. Het was al opmerkelijk dat de club in 2021 in één keer met drie zetels in de Kamer kwam, maar een verdubbeling in twee jaar tijd is wel heel bijzonder.

Prestaties? Leiderschap?

Hebben we dan misschien iets over het hoofd gezien? Een paar spectaculaire prestaties in de arena van de democratie? Ik ben vrij goed ingevoerd, maar ik kon me niets herinneren en moest de archieven in. Tsja… een motie samen met Pieter Omtzigt om een register van lobbyisten aan te leggen. En dus die EU-vlag, maar die werd afgewezen. Verder niets. In twee jaar tijd.

Is Laurens Dassen dan de reden voor het electoraal succes? Een stemmenmagneet, het voorbeeld van het nieuwe leiderschap dat bij Sigrid Kaag niet uit de verf kwam? Ook niet. De man is keurig en aardig, maar mist elk charisma. Zo iemand van wie je je niet herinnert of die ook op de buurtbarbecue was.

Old school management

Maar dat nieuwe leiderschap, kunt u tegenwerpen, kan toch ook wel zonder de ketelmuziek van de charismatische leider? Zeker, maar dan svp ook niet het lawaai van een affaire als met Nilüfer Gündogan. Het was natuurlijk al een opzichtige selectiefout om deze draaikolk zo hoog op de lijst te zetten.

Dat je haar dan op de meest klungelige en onbehoorlijke manier aan de kant zet, als ze niet in het gareel loopt, is old school management. De kwestie leidde tot rechtszaken, de afsplitsing van Gündogan en imagoschade voor Dassen. Nee, ook het leiderschap van Dassen kan geen verklaring voor de groei van Volt zijn. Eerder omgekeerd, het doet er niet toe.

Is het programma van de partij dan misschien de publiekstrekker? Het is niet waarschijnlijk dat de honderdduizenden burgers die op Volt zouden willen gaan stemmen, het programma hebben gelezen. Dat doet geen mens, ongeacht de partij.

Maar als ze dat zouden doen, dan treffen ze een melange aan van GroenLinks en D66. Soms iets pragmatischer zoals met kernenergie, soms nog irreëler, zoals met ‘Europa in 2040 klimaatneutraal’. Maar al met al niet heel bijzonder en zeker geen reden om er een aparte partij voor op te richten.

De EU moet uw nationale staat worden

Misschien zijn u en ik wat platvloers en gaat het niet om vluchtigheden als programma’s en resultaten, maar om idealen, dromen. Het electoraat van Volt is hoogopgeleid (> 80% heeft hoger onderwijs gevolgd) en jong (50% is jonger dan 35 jaar). Die willen een punt op de horizon. Die heeft Volt erop gezet: de EU moet een federatie worden, niet de verdragsorganisatie van nu, maar een bondsstaat met een gekozen president en een parlement dat de baas is, zonder vetorecht van de deelnemende staten.

Je moet er merkwaardigerwijs een beetje naar zoeken, maar verdwaald in haar publicaties staat het er wel. Daarom noemt Volt zich ook een pan-Europese partij en is haar officiële naam in ons land Volt Nederland.

Het schiet niet op

De kiezers van Volt in Europa moeten nog wel enig geduld hebben, want heel snel gaat het niet. Dat geldt a priori voor die federatie, maar ook de internationale expansie van Volt is nog niet echt op gang gekomen. De site van de Nederlandse afdeling wekt de omgekeerde indruk en roemt de doorbraken en successen, maar dat is gebakken lucht.

Er zit zegge en schrijve één Volter in het EU-parlement, 1 op de 706 zetels. De man is overigens toegetreden tot de fractie van De Groenen. En behalve in Nederland heeft Volt alleen in Bulgarije het nationale parlement bereikt.

In de gemeenteraden is het niet veel beter. In Portugal 1 gekozene, in Italië 14 en in Duitsland 62. Dat laatste getal lijkt veel, maar afgezet tegen het aantal gemeenteraden en zetels, is het peanuts.

In Nederland hetzelfde verhaal. De partij deed vanwege een gebrek aan kandidaten bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 slechts in 10 gemeenten mee en behaalde 23 zetels. Op de site van de partij wordt dit als een grootse overwinning aangeduid, maar op 8600 raadszetels is 23 toch echt een handjevol.

Bij de statenverkiezingen deed Volt in 8 van de 12 provincies mee en sleepte 11 zetels in de wacht, op een totaal van 572 plekken. Dat is ook niet de wereld. Het levert wel twee zetels in de Senaat op. Best mooie resultaten voor een partij die nog maar een paar jaar bestaat, maar de straten kleuren niet paars, de kleur van Volt.

Bloemenkinderen

Desalniettemin, de groei van Volt verbaast. Die komt niet zoals wel wordt gezegd van D66’ers die het met Kaag niet meer zien zitten. Ook GroenLinks, CDA, zelfs de VVD zien kiezers naar Volt vertrekken. En niet het minst jonge kiezers die debuteren op de kiezersmarkt.

Wat maakt Volt attractief? Nu de feiten niet voor zichzelf spreken, moeten we speculeren. Ik denk: haar puppy-vibrations, haar Gutmensch-imago. Zo zou de wereld moeten zijn! Geen CO2, wel koeienmelk vermengd met havermelk en alle Menschen werden Brüder in een verenigd Europa.

Volt is het bloemenperk in de woestijn van het leven. Volt is er voor de bloemenkinderen van deze tijd (en voor een handjevol nazaten van de flower power van weleer). Het is lief, het is romantisch, maar geen basis voor een lang bestaan als politieke partij.

Paul Verburgt schrijft wekelijks in Wynia’s Week over politiek en samenleving.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Volt is voor de bloemenkinderen van deze tijd verscheen eerst op Wynia's Week.