De inzet van huishoudelijk personeel bij gewone mensen kreeg een hoge vlucht toen door stijging van de huizenprijzen niet alleen de man, maar ook de vrouw zich moest inzetten om de hypotheek te kunnen betalen.

Hoe vond je een betrouwbare werkster? ‘Van horen zeggen’. Meestal een tip van familie, vrienden of buren. Een werkster betaalde je ‘handje contantje’. Zwart dus. Buiten de belasting om. Dat was voor iedereen aantrekkelijk. Voor de vrouwen die het zware thuiswerk deden, niet zelden naast andere bezigheden om het hoofd financieel boven water te kunnen houden. Voor tweeverdieners betekende het een uitkomst om zich volledig te kunnen richten op de loopbaan, zonder zorgen over de reinheidsituatie thuis.

Verplichte doorbetaling

De benaming ‘werkster’ raakte aan het eind van de vorige eeuw minder in zwang, net zoals de boerderijhulp die al na de jaren zestig niet meer ‘knecht’ werd genoemd, maar net als zijn baas ‘boer’. Menig ‘werkster’ waagde het erop, toen haar hulp was opgewaardeerd als ‘interieurverzorgster’, een hoger uurtarief te vragen.

Het recente nieuws dat negen op de tien huishoudens hun huishoudelijke hulp bij ziekte niet doorbetalen, zal in menig huishouden tot verbazing en wellicht ook discussie hebben geleid. Waarom zou je iemand die zwart werkt, laten profiteren van regels uit de witte arbeidsmarkt?

Socioloog David de Kort, onderzoeker internationaal en Europees Recht aan de Universiteit Utrecht, zocht in het kader van een promotie uit wat er op dit gebied is geregeld. Hij stelt dat het al bijna twintig jaar verplicht is om een hulp in de huishouding bij wit én bij zwart werk voor een periode tot zes weken door te betalen als betrokkene ziek wordt. Huishoudens dienen zich ook te houden aan het minimumloon, doorbetaling bij eigen vakantie of afzegging, moeten de hulp vakantiedagen geven en acht procent vakantiegeld alsmede het uurloon jaarlijks indexeren, proactief, zonder dat de hulp hierom moet vragen.

De huishoudelijke hulp valt onder de regeling Dienstverlening aan Huis. Deze blijkt al sinds 2007 te bestaan. Hierin is bepaald dat een huishouden dat een hulp aan het werk zet ‘werkgever is’. Op basis van die status gelden voornoemde regels.

Wie een huishoudhulp binnen het privédomein toelaat, gaat een vertrouwensrelatie aan. Deze kan het best achter de eigen voordeur worden overeengekomen door onderlinge afspraken over lusten en lasten die heel specifiek kunnen zijn. In dit toch al overgereguleerde land met tal van macroproblemen zou de overheid er verstandig aan doen zich zo min mogelijk te bemoeien met thuispoetsactiviteiten. Een microprobleem ver van het Binnenhof.

Tegendraadse ontwikkeling

Het bezoeken van een kapper is net zo goed een kwestie van vertrouwen als het in huis halen van een huishoudelijke hulp. Daar hoef je niet eens ijdel voor te zijn. Een ander aan je hoofd en je haar laten zitten, bezorgt menigeen kopzorgen.

In dezelfde periode dat de huishoudhulp onopgemerkt rechten kreeg, de eerste jaren van deze eeuw, deed zich in de kappersbranche juist een tegendraadse ontwikkeling voor. Sinds januari 2001 is er geen ondernemers- of vakdiploma meer nodig om een eigen kapperssalon te beginnen. Ook de vestigingsvoorwaarden voor een eigen zaak gingen overboord. Het streven van de overheid was met deze maatregelen talent op kappersgebied een zo groot mogelijke vrijheid en kans op werk te geven.

In het Brabantse dorp van schrijver dezes is dat niet zonder gevolgen gebleven. In de straat waar ooit het sociale leven welig tierde door de aanwezigheid van bakker, groenteboer, slager en andere middenstanders zijn nu vijf kapperszaken gevestigd binnen een afstand van tweehonderd strekkende meter. Het dorp voedt zich nu verderop in een nieuw winkelcentrum bij twee naast elkaar gevestigde supermarkten, Jumbo en Aldi.

De dorpskapper van oudsher, een vakman van inmiddels een eind in de tachtig, houdt zich nog altijd staande tussen de fors toegenomen concurrentie in dezelfde straat. Wel heeft hij de openingstijden gezien zijn leeftijd aangepast. Dat de klantenkring hoofdzakelijk uit bejaarden bestaat, zal niet verbazen.

In drie andere salons werken voornamelijk jongedames. Hun omzet komt niet alleen uit traditioneel kapperswerk. Bij een van de drie is ook een nagelstudio ondergebracht, terwijl twee concurrenten tevens kleding en accessoires in de verkoop hebben. De vijfde kapper is van Turkse komaf. Hij heeft het woord barbier op de etalage staan. Mannen kunnen zich hier ook laten scheren.

Dat het vrijheid, blijheid is in de kappersbranche blijkt ook uit de openingstijden. Een van de zaken in het dorp is op maandag geopend, terwijl de concurrentie dan, net zoals de meeste in het land, gesloten zijn. Onzichtbaar, maar wel degelijk ook in het dorp aanwezig, is de thuiskapper, die in de eigen woning een ruimte op zolder, in de garage of elders waar water en elektriciteit zijn, klanten aan een nieuw kapsel helpt.

Weer relevant

De Algemene Nederlandse Kappersorganisatie (ANKO), de club van werkgevers, ziet het ledental teruglopen. Sinds er na het afschaffen van beperkende drempels vrijheid, blijheid geldt in kappersland, neemt de reden af om zich bij de koninklijke belangenverenging aan te sluiten.

De ANKO, met nu zo’n 4000 leden, heeft zich door externe deskundigen laten adviseren om weer relevant te kunnen worden voor de eigen beroepsgroep. In dat kader wordt er gewerkt aan een systeem van wat met een duur woord beroepscompetentieprofielen heet, zonder dat er sprake zou zijn van herinvoering van het vroegere diplomasysteem.

Binnen huishoudens waar huishoudelijke hulp wordt ingehuurd, zitten de werkgevers, drukke alleenstaanden, stellen en gezinnen, nu ze door het promotieonderzoek van socioloog De Kort weten aan welke status ze vastzitten, niet te wachten op regelgeving met verplichtingen. Hun doel: een goede vertrouwensrelatie met als resultaat een schoon en opgeruimd huis.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Steeds meer regels, steeds meer verplichtingen, nu ook al voor de huishoudelijke hulp. Heeft de overheid niks beters te doen? verscheen eerst op Wynia's Week.

Berkeley werd in Egypte geboren als Ben Nathar. Hij kreeg in Engeland als gevluchte Jood de naam waaronder hij nu in de boeken staat.

Een paar maanden voor zijn dood reisde Berkeley voor een reportage naar Moskou, zo bevestigt zijn toenmalige cameraman Bert van Munster, inmiddels 84 jaar, in een telefoongesprek vanuit zijn woonplaats Los Angeles. Beiden maakten in de jaren zestig reclamefilms voor in de bioscoop. Ook volgden ze op de voet de bouw van het REM-eiland voor de kust van Noordwijk, de bakermat van de commerciële radio en televisie in ons land. De cameraman reageert na zestig jaar op de ‘verdachte’ Rusland-reis.

Een geheim

Omstreeks 1985 werd ik gebeld: ‘Ik wil een afspraak maken met een verslaggever, omdat ik mijn einde voel naderen. Ik heb een geheim dat ik niet zonder het aan iemand te hebben verteld, wil meenemen in mijn graf.’ De beller woonde in Leidschendam op een etagewoning en ik ging als jeugdig verslaggever van De Telegraaf in op het dringende verzoek om op de koffie te komen. Op de huiskamertafel lag een dossier.

‘U krijgt deze gegevens straks mee naar kantoor als ik mijn verhaal heb verteld.’ Geëmotioneerd stak de man, die er slecht uitzag, van wal: ‘Ik besef, dat wat ik weet geen sluitend bewijs is. Het gaat mogelijk om niet meer dan een aanwijzing. Toch voel ik de behoefte mijn geheim met anderen te delen. Ik draag het ongewild al vele jaren met me mee. Het vormt een belasting. Ik ben in mijn werkzame leven administrateur geweest. Een paar jaar terug moest ik stoppen vanwege mijn slechte gezondheid.’ De doodzieke man noemde de naam van een destijds bekende Nederlander bij wie hij jarenlang werkzaam was geweest.

‘Ik deed de administratie, zoals gezegd. Het ging om een dubbele boekhouding. Enerzijds een administratie die niet vertrouwelijk was, anderzijds een vastlegging die strikt geheim moest blijven. Van die laatste administratie wisten alleen mijn baas en ik. De achtergrond van de geheime boekhouding lag in de seksuele geaardheid van mijn werkgever. Hij was op-en-top homo. In die dagen wat het not done dat mannen elkaar ontmoetten. Dat moest heimelijk. Daarvoor was geld nodig en een verborgen pied-à-terre. Die zaken werden geregeld in de geheime administratie’.

De administrateur vertelde dat het pied-à-terre in Amsterdam was, aan een gracht. Van de ene op de andere dag moest hij alles liquideren met betrekking tot het ontmoetingsadres.

Geen vragen

‘Met carbon had ik altijd stiekem duplicaten gemaakt. De verstandhouding met mijn baas was niet goed. De papieren gaven mij het gevoel sterker tegenover hem te staan, mochten zich problemen gaan voordoen. Ik heb er nooit misbruik van hoeven te maken. Mijn baas trof een goede regeling toen ik gedwongen door ziekte moest stoppen met werken. Daarna heb ik hem nooit meer gezien. Die behoefte was er wederzijds niet, denk ik’.

Waarom het pied-à-terre moest worden opgezegd en de administratie moest worden vernietigd, is de administrateur nooit verteld. In die tijd werden geen vragen gesteld.

Moord op een filmregisseur

‘Ik voerde uit wat mij werd opgedragen. Wat mij wel opviel, was dat mijn werkgever in de periode dat dit deel uit zijn leven moest worden weggewerkt uiterst nerveus en gespannen was. Anders dan anders. Erg kortaf. Ik begreep er niets van, totdat zich een nieuwsfeit voordeed waar ik een verband mee zag. Het betrof een moord. In die dagen was dat nog groot nieuws. Er was een lijk gevonden van een Britse homofiel. Een filmregisseur werd er gezegd. Berkeley heette hij. Claude Berkeley.’

‘Het slachtoffer werd als een pakketje uit het Amsterdam-Rijnkanaal gevist. Zoals ik u zei: ik heb geen enkel bewijs in handen dat mijn baas iets met die moord te maken heeft gehad. Het verband tussen het wegpoetsen van zijn geheime leven en het vinden van dat lijk heeft mij wel geïntrigeerd. Het kan toeval zijn geweest , maar ook niet. Ik heb er nooit met iemand over gesproken. Je wilt je baan niet kwijt. Ik wilde ook niet het risico  lopen mijn baas ten onrechte in diskrediet te brengen. Heb ik er wel goed aan gedaan te zwijgen?’

Voorgaande gesprekscitaten komen uit mijn boek Onthullingen van een nieuwsjager. Alles wat niet deugt, is de journalistiek een vreugd. Deze journalistieke memoires verschenen eind 2013.

 ‘De zaak Berkeley’ vermeldde ik in de kantlijn van het boek om niemand ten onrechte in opspraak te brengen. Er was immers geen concreet bewijs. Het gesprek met een man die in de laatste fase van zijn leven een groot geheim prijsgaf, leverde geen dagbladverhaal op. Ik had de administrateur moeten toezeggen pas publicitaire actie te zullen ondernemen na zijn heengaan. Eerder kon hij dat niet aan.

‘Ik heb wel wat anders te doen’

Het bericht van zijn overlijden kwam al spoedig per post, zoals de administrateur dat had aangekondigd. Dat was voor mij het moment om contact op te nemen met de Amsterdamse politie. Ik belde met de afdeling persvoorlichting van het hoofdstedelijke korps en vroeg naar de oudste nog in dienst zijnde rechercheur die in 1965 betrokken was geweest bij het onderzoek naar de moord op Claude Berkeley. Ik kreeg een naam en kon een afspraak maken met een grijzende speurder. Hij keek mij een beetje mismoedig aan en liet me het verhaal doen.

‘Heer Jongedijk, heeft u enig idee hoeveel moorden er jaarlijks worden gepleegd in deze mooie stad? En hoeveel wij er daarvan níet oplossen?’

Ik poogde begrip te tonen. ‘Wereldvreemd ben ik niet. In Rotterdam, waar ik redactiechef ben, kunnen ze er ook wat van. Maar het gebeurt toch niet iedere dag dat er iemand komt met aanwijzingen die mogelijk kunnen leiden tot een belangrijke getuige die ook verdachte kan zijn?’

Hij begon sarcastisch te lachen, lees ik terug in mijn eigen boek. Opende demonstratief de deur van zijn kamer. ‘Een moord uit 1965. Ik heb wel wat anders te doen.’

Politie-optreden verre van subtiel

Het dossier heeft nog jaren in een bureaula gelegen. Het zal gekiept zijn bij mijn verhuizing naar Berlijn in 1998 om daar correspondent te worden. In het boek uit 2013, aan het einde van mijn 38-jarige loopbaan bij De Telegraaf, poogde ik de Amsterdamse recherche alsnog te verleiden tot actie met de toezegging de naam van ‘de getuige, dan wel verdachte’, volgens de overleden administrateur althans, vrij te geven als ik zou worden gebeld. Er heeft zich tot op de dag van vandaag niemand gemeld.

Wat is er bekend over de moord op Claude Berkeley? Op Moordatlas, een site op internet met aandacht voor zware misdrijven gepleegd in Amsterdam, plaatste Eric Slot, schrijver van meerdere boeken over dit onderwerp, in januari 2024 de volgende tekst: ‘Het optreden van de politie was verre van subtiel. Toen de openlijk homoseksuele filmmaker Claude Berkeley (30) alleen nog maar spoorloos was, citeerde de Haagse Post commissaris Koppejan van de Amsterdamse politie: ‘Dit is een homofiel. Het zaakje riekt moeilijk. Dat soort volk zit soms erg ondergedoken.’

Volgens Koppejan zou Berkeley vanzelf wel weer boven water komen. De politieman kreeg gelijk. Letterlijk. Berkeley werd uit De Gein gevist, nu Amsterdam-Zuidoost. Verpakt in zeil. Gezien de knopen in het touw dat het pakket bijeenhield, was de dader een zeiler.

De Prince de Lignac

Eric Slot destijds over de politieman: ‘Hij had een beperkt beeld van homoseksuelen. Berkeley was volgens hem een van de lieden die geregeld uit  winstbejag bij het urinoir ter hoogte van de westelijke onderdoorgang van het CS rondhangen. Onjuist. Hooguit kwam Berkeley er wel eens om geld uit te geven. Maar het journaille schreef het gezagsgetrouw op. Het gevolg van dergelijke opmerkingen was alleen wel dat getuigen uit de homoscene – toch al schuw – nog minder geneigd waren verklaringen af te leggen. Een van de rechercheurs die de moord onderzochten, dacht toch te weten wie de dader was en stuurde deze bekende Nederlander elk jaar met zijn verjaardag een kaartje. Maar van kwaad wist deze prins niets.’

Met dit dubbelzinnige citaat gaf de man achter Moordatlas aan precies te weten om wie het ging als verdachte in de moordzaak Berkeley, zonder concreet te worden. Het ging om dezelfde persoon als die de administrateur uit Leidschendam bedoelde: Abraham van Leeuwen, Bram voor vrienden, die zich ook wel Prince de Lignac liet noemen.

Straatarm geboren. Steenrijk gestorven. Vaak verkerend in zonnige maritieme kringen met zijn ruim 60 meter lange jacht New Horizon. Mocht hijzelf geen knopen in een zeiltouw hebben kunnen leggen, dan had de miljonair daar wel personeel voor. Van Leeuwen, net als Claude Berkeley van joodse komaf, maakte fortuin als oprichter van onder andere het Nederlands Talen Instituut en Lekturama. Na zijn dood ging er veel geld van Van Leeuwen naar armoedebestrijding in Rotterdam.

De moord op Claude Berkeley hield in de jaren zestig de journalistiek flink bezig. Het Nieuwsblad van het Noorden kopte op 20 januari 1968, zonder enige nuance, in hoofdletters: ‘Berkeley vrijwel zeker door Van Z. vermoord’.

Het ging om Hans van Zon, een seriemoordenaar die tot levenslang werd veroordeeld, nadat de rechtbank twee moorden bewezen achtte, plus in een ander geval een poging daartoe. In het boek Seriemoordenaar Hans van Z. van Loes Leeman werden hem twintig moorden toegeschreven.

Het REM-dossier

In openbare bronnen zijn in ons land nauwelijks aanwijzingen te vinden dat Claude Berkeley werkelijk iets heeft betekend in de filmindustrie. Kleintje Muurkrant, een stencil uit Den Bosch en Utrecht, noemde de vermoorde Brit  ‘de stuwende kracht’ achter de Amsterdamse Film Group One die reclamefilms maakte en bracht Berkeley in verband met de Reclame Exploitatie Maatschappij (REM), een besloten vennootschap van industriëlen die streefde naar commerciële radio en televisie, vanaf een platform in zee bij Noordwijk.

De in ons land verblijvende Moskouse handelsattaché Arkadi Zotow, lid van de Russische militaire inlichtingendienst GRU, zou bijzondere belangstelling hebben gehad voor het REM-dossier. Cornelis Verolme was verreweg de grootste investeerder in het televisieplatform-project op zee. Kleintje Muurkrant wist destijds te melden dat de Nederlandse scheepsbouwer intensief contact onderhield met de Russische inlichtingenman Zotow.

Film van tentoonstelling in Moskou

De Rijkspolitie maakte alras op 17 december 1964 op last van ‘Den Haag’ een eind aan het commerciële radio- en televisieavontuur vanuit zee door het kunstmatige eiland binnen te vallen en de zenderfaciliteiten in beslag te nemen.

Nog geen jaar later kwam op 28 september 1965 ook een eind aan het leven van Claude Berkeley. Het moordslachtoffer ging weliswaar door het leven als filmregisseur, na een opleiding hiervoor in Parijs, maar concrete sporen die dat konden staven, bleken nauwelijks terug te vinden, totdat Rommy Albers, senior curator bij Eye Filmmuseum in Amsterdam, een productie van Claude Berkeley in de collectie vond.

‘Het gaat om een 16 mm negatief van circa 12 minuten, vervaardigd ter gelegenheid van de internationale chemische tentoonstelling in Moskou. Deze werd van 12 tot 18 juli 1965 gehouden in de Russische hoofdstad. Ze tonen het reisverslag vanuit Hilversum van een colonne Nederlandse vrachtwagens. Ook zijn er beelden te zien van de opbouw van de tentoonstelling en het in bedrijf zijnde Nederlandse paviljoen.’

Bertram van Munster (1940), Bert voor vrienden, was de cameraman van Claude Berkeley die die bewuste reis meemaakte. Hij woont al tientallen jaren in de VS. Ondanks zijn 84 jaar is Van Munster nog iedere dag aan het werk als CEO van een aantal televisieproductiemaatschappijen in Los Angeles. Dat leverde hem maar liefst eenentwintig nominaties voor Emmy Awards op. Hij won er negen.

‘De moord op Claude Berkeley schokte mij enorm. Claude was een intelligente en gereserveerde man. Die bescheidenheid moet er de oorzaak van zijn dat er zo weinig over hem bekend is.’

De veramerikaniseerde Nederlander heeft geen enkel idee welk drama tot de gewelddadige dood van zijn vroegere filmcollega heeft geleid. Dat het misdrijf een connectie zou kunnen hebben met de Rusland-reis en het REM-eiland is een suggestie die Van Munster niet eerder heeft gehoord.

‘Te gedateerd’

Rest wel de vraag: waarom moest er al na vier maanden van ‘Den Haag’ met groot machtsvertoon tegen het REM-eiland werden opgetreden? Veronica werd toen immers al zes jaar ongemoeid gelaten en kon nog tien jaar, tot 1974, doorgaan met uitzenden vanuit zee.

De Amsterdamse politie, gevraagd om commentaar, laat bij monde van Eva Visser van de afdeling communicatie weten de moordzaak Claude Berkeley te gedateerd te vinden om daar nu nog op te reageren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!  

Het bericht Wat hebben zijn Rusland-reis en de vroegtijdige eliminatie van het REM-eiland te maken met de moord op filmregisseur Claude Berkeley? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het imposante bouwwerk dat miljoenen mensen in Zeeland en West-Brabant tegen het water moet beschermen, blijkt medio jaren twintig van deze nieuwe eeuw al een ernstig zorgenkind, zowel onder als boven water: renovatiebehoeftig, onvoldoende beveiligd tegen vandalisme en/of sabotage en mogelijk ook niet bestand tegen zeespiegelstijging. Dat doet nu al de eerste gedachten ontstaan om dit waterbouwkundig icoon van Zeeland maar af te breken.

Watersnoodramp

Toenmalig koningin Beatrix sprak op 4 oktober 1986 historische woorden: ‘De stormvloedkering is gesloten. De Deltawerken zijn voltooid.’ Het zuidwesten van Nederland werd daarmee veilig verklaard, alhoewel het karwei feitelijk pas in 1997 echt klaar was met de oplevering van de Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg.

De aanleiding tot de bouw van de Deltawerken is genoegzaam bekend: de watersnoodramp van 30 januari op 1 februari 1953 kostte alleen al in ons land meer dan achttienhonderd mensenlevens. Al voor de catastrofe, die ook in België en Engeland doden eiste, waren er plannen om dijken te verhogen en zeearmen in de Nederlandse delta af te sluiten. Het parlement besloot in 1957 tot de bouw van de Deltawerken, waarbij Antwerpen en Rotterdam werden ontzien. De twee havensteden mochten hun economisch belangrijke open  zeeverbindingen behouden.

Dat de Oosterscheldekering minder onverwoestbaar blijkt dan gedacht, bleek voor het eerst toen De Telegraaf in augustus 2013 op de voorpagina meldde dat onderwaterstromingen aan beide kanten van het bouwwerk diepe ontgrondingskuilen deden ontstaan. Volgens een citaat uit die periode van Rijkswaterstaat veroorzaakten de erosiediepten een onstabiele situatie voor de wereldberoemde kering. Boskalis bestrijdt dit euvel door stort in de diepte aan beide kanten van de kering van grote hoeveelheden staalslakken en breuksteen.

Actueler is het probleem van slijtage van de hydraulische installaties. De Oosterscheldekering telt honderddertig van deze aandrijftechnieken die ervoor zorgen dat de schuiven van de kering naar beneden en naar boven kunnen bewegen. Met een ouderdom van bijna veertig jaar is renovatie dringend noodzakelijk.

Renovatie in twee fasen

Problematisch is dat er niet op dezelfde manier te werk kan worden gegaan als bij de aanleg van de Oosterscheldekering in de jaren 1976-1986. Een aantal essentiële componenten van de installaties is niet meer verkrijgbaar, of kan en mag door gewijzigde wet- en regelgeving niet meer worden gebruikt. De onderdelen moeten speciaal opnieuw worden gemaakt.

Het karwei wordt in twee fases opgesplitst. Twaalf installaties zullen als eerste onder handen worden genomen en een jaar proefdraaien. Bij positief resultaat volgen de overige. De installaties bevinden zich voornamelijk in de verkeerskoker van het wegdek van de N57. Het verkeer zal hierdoor geen overlast ondervinden van de werkzaamheden. De renovatie moet in 2030 zijn afgerond.

Voertuigkerend

Van een andere orde is het gevaar van vandalisme en/of sabotage. Voedingskabels naar de dukdalven van de Oosterscheldekering blijken door onbekenden zodanig te zijn beschadigd dat de draden niet meer kunnen worden hersteld. Ze moeten worden vernieuwd.

Hekwerken bij de kering zullen gaan voldoen aan het veiligheidsbeleid van het Nationaal Coördinatiecentrum Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De afrastering wordt voertuigkerend en de pijlers worden onbereikbaar gemaakt voor onbevoegden.

Onderzoek naar de keringen

Naar de Oosterschelde- en Maeslantkering worden diverse studies verricht. Universiteiten en kennisinstellingen doen dat onder de noemer ‘Storm Surge Barrier Delta’. Doelstelling is om op korte termijn te bekijken wat de Oosterschelde- en de Maeslantkering nodig hebben om functioneel te blijven en te onderzoeken welke keuzes op langere termijn moeten worden gemaakt.

Bram van Prooijen van de TU-Delft leidt het onderzoek: ‘We willen weten hoe sterk de keringen zijn, welke krachten er op de keringen inwerken en hoe afhankelijk ze zijn van de hoogte van de zeespiegel.’ Organisatorisch bijzonder is dat dijken onder lokale waterschappen vallen en keringen onder Rijkswaterstaat.

Meebewegen met de zee

Kustecoloog Jim van Belzen van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek is één van de opstellers van een plan dat voorziet in het afbreken van de Oosterscheldekering. Kern is dat natuurlijke processen moeten terugkomen in Zeeland. ‘We hebben nu dammen en dijken. Dat betekent dat het land niet meer kan meebewegen met de zee.’

Volgens de plannenmakers staat de Oosterscheldekering dit proces in de weg. De grond achter een dijk verzakt, terwijl de zeespiegel net iets sneller stijgt. Dat verschil is slechts tijdelijk met dijken op te vangen, vandaar hun pleidooi om de natuur zijn gang te laten gaan.

Een tweede kustlijn

In laden liggen nog oude ideeën op uitvoering te wachten, zoals die van de Haakse Zeedijk, vernoemd naar bedenker Rob van den Haak, gepresenteerd in 2004 en recent omgevormd tot het plan ‘Tweede Kustlijn’, 25 kilometer naar het westen, in zee liggend.

Van den Haak overleed in 2019, op negentigjarige leeftijd. Zijn plan maakt nu deel uit van het Nationaal Deltaprogramma, onder het nieuwe motto ‘Niet opgeven, maar doorgeven’. Maar of het er ooit van komt?

Het ‘enfant-terrible’ van waterstaatkundig Nederland is oud-Deltaplan ingenieur Jan-Willem Boehmer. Hij voert als tachtiger een eenzame strijd om de veronderstelde invloed van de maan op zee en dijken geaccepteerd te krijgen. Boehmer blijft geloven in een herhalingspatroon van watersnoden, ondanks dat een door hem voor begin dit jaar aangekondigd windrisico in zijn boek De Vloek van Zee en Maan een storm in een glas water bleek. Maar krijgt hij wel een keer gelijk?

Steeds meer geld nodig

Bij alle onzekerheden op waterstaatkundig gebied, is één ding zeker. Het waterveilig houden van ons land vergt steeds meer geld. Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer heeft vorige week aan minister Barry Madlener (PVV) 1,2 miljard euro extra gevraagd voor dijkbescherming. De motie daartoe werd ingediend door Pieter Grinwis (CU) en kreeg steun van VVD, BBB, NSC, D66, SGP en GroenLinks/PvdA.

De kosten verbonden aan dijkversterking zijn inmiddels opgelopen tot 15 miljoen euro per kilometer. De waterschappen legden dit jaar zelf al 1,2 miljard op tafel ter leniging van die kosten, maar voor de periode 2030–2036 zal steun van het Rijk onontbeerlijk zijn. Het belangrijkste motief voor de centrale overheid om dat te doen, zou kunnen zijn dat de zee er geen rekening mee houdt dat Nederland zichzelf in 1986 veilig verklaarde.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Oosterscheldekering voldoet niet meer aan veiligheidseisen   verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk, de moderne moordenaar houdt zich tegenwoordig ook bezig met liquidaties die onverhoeds op de openbare weg worden uitgevoerd. Maar de meeste moorden betreffen nog steeds ouderwets huis-tuin-en-keuken-werk. Statistisch gezien is daar geen (moord)mes tussen te krijgen.

De plaats delict kan het onderkomen van het slachtoffer zijn, maar ook de woning van de dader. Vaak, zo blijkt uit de moordstatistieken, is er sprake van onderlinge familie- of vriendschapsbanden. De vraag is waarom politierechercheurs daar zo slecht lering uit trekken.

De verdwijning van Wendela van der Poel

Een bekend voorbeeld, uit 2001:

Jarenlang was het huwelijk van Wendela van der Poel voorbeeldig. Huisje, boompje, beestje én kinderen. Ze woonde met haar man Pieter Hagedoorn, een succesvol architect, in een riante woonboerderij aan de Vissersstraat in Huizen. Dat de verbintenis toch niet helemaal ideaal was, werd duidelijk toen Wendela haar spullen pakte en verhuisde naar een ander onderkomen.

Mevrouw Van der Poel had zo haar eigen bezigheden. Ze gaf rondleidingen in een tentoonstellingsruimte in een naburige gemeente en deed dat met volle overgave. Dat gold ook voor de warme contacten die ze onderhield met familieleden, vrienden en kennissen, in zowel binnen- als buitenland.

Het was dan ook niets voor Wendela om zomaar met de noorderzon te verdwijnen, haar werkafspraken niet na te komen en hoogtijdagen van bekenden voorbij te laten gaan. Ook haar man deed alsof hij dat niet begreep: na een aantal dagen deed hij aangifte van vermissing van de vrouw die al een tijdje niet meer bij hem woonde.

De politie noteerde dat de toen 51-jarige Wendela tegen haar gewoonte in met onbekende bestemming leek te zijn vertrokken. Een paar dagen later werd haar auto gevonden, niet ver van haar werkplek. Ook meldde zich een buurvrouw bij de politie, met het verhaal dat haar kleinkind graafwerkzaamheden had gezien in een aangrenzende tuin: was dat niet verdacht, in combinatie met het nieuws over de vermissing?

Pieter Hagendoorn werd vervolgens uitgebreid door de politie verhoord. Hij gaf toe dat Wendela op de dag van haar verdwijning – 25 januari 2001 – nog bij hem op bezoek was geweest om over de scheiding te praten. Hij wist de recherche ervan te overtuigen dat er verder niets bijzonders aan de hand was en dat zijn echtgenote daarna normaal was vertrokken.

Wandelaars tipten de politie dat ze Wendela meenden te hebben gezien in een heidegebied. Een met speciale camera’s uitgeruste F-16 straaljager probeerde tevergeefs sporen van haar te traceren.

Bemoeienis van Peter R. de Vries

Elf maanden na de vermissing werd Hagedoorn nogmaals aangehouden, maar bij gebrek aan bewijs van betrokkenheid bij de verdwijning van zijn vrouw weer snel vrijgelaten. De familie van Wendela was ondertussen ten einde raad en zocht contact met Peter R. de Vries, destijds boegbeeld van het tv-programma Peter R. de Vries, misdaadverslaggever op RTL4. Op zijn aandringen ging de recherche, nadat er opnieuw een tip was binnengekomen over graafwerkzaamheden, nu wél op onderzoek uit in de tuin. Tegen een muur van het huis werd op 14 februari 2002 op een diepte van een meter een betonstort gevonden met daarin het lijk van Wendela.

Het was de ontknoping van wat ‘de Huizer moordzaak’ is gaan heten. Hagedoorn bleek het te hebben aangelegd met zijn huishoudster. Dat er in zijn leven geen plaats meer was voor zijn vrouw werd rigoureus opgelost. De liefde tussen moordenaar en minnares hield stand tot na het uitzitten van de gevangenisstraf die Hagedoorn kreeg opgelegd. Of ze in 2024 nog altijd een stel zijn, is onbekend.

In de periode 2017-2021 zijn in ons land 215 vrouwen omgebracht. In 96 procent van de gevallen kreeg de politie de vermoedelijke dader in beeld en in de meeste gevallen was dat de partner of ex-partner. De vrouwen werden veelal in de eigen woning gedood, met een steekwapen of door verwurging dan wel ander fysiek geweld.

Een soortgelijke vermissingszaak als die van Wendela speelde in het Noord-Hollandse Heerhugowaard. Inwoner Albert Visser (67) werd daar al sinds januari 2021 niet meer in het openbaar gezien, maar werd pas in oktober van dat jaar door een vriend als vermist opgegeven. Visser werd omschreven als een zonderlinge man met lange grijze haren. Hij was ooit getrouwd en was vader van drie kinderen.

Statistieken hebben gelijk

Visser woonde in bij een van zijn zoons en daar werden onlangs sporen van menselijke resten gevonden en daarna lichaamsdelen. Ze bleken een 100 procent match te hebben met die van Visser. De zoon is aangehouden en wordt verdacht van betrokkenheid bij de dood van zijn vader. De twee zouden een meningsverschil hebben gehad over het eigendomsrecht van de woning. Wat precies de aanleiding voor de politie was om juist nu in actie te komen, nadat de zaak jarenlang de zaak werd gelaten, is nog onduidelijk. Van een gedegen buurtonderzoek tijdens de periode van vermissing lijkt geen sprake te zijn geweest. Toch waren omwonenden goed op de hoogte van de spanningen tussen vader en zoon.

In beide misdrijfzaken, die van Wendela van der Poel en die van Albert Visser, was sprake van vermissingen die te lang – van maanden tot jaren – op de plank bleven liggen. Dat zou niet mogen gebeuren, want hoe langer een vermissing duurt, hoe groter de kans dat er iets ernstigs aan de hand is. Minstens zo relevant: statistieken hebben gelijk. Daders en de lichamen van vermiste personen blijken vaak dichterbij dan wordt verondersteld.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht De politie zoekt moordenaars nog altijd veel te ver weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Grenzeloze naïviteit

Ieder jaar wordt op 9 november, de dag in 1989 dat door geweldloze protesten van moedige burgers de Muur viel, stilgestaan bij dat historische moment. Vooral bij onze oosterburen.

In ons toch altijd zo schuldbewuste land nauwelijks nog. Een kritische terugblik wat afstand en tijd betreft op dit in dubbel opzicht nabije verleden, blijkt niet besteed aan links en kerkelijk Nederland. Zij gaan liever schuldbewust met excuses door de knieën voor wandaden gepleegd door onze betovergrootouders in ver afgelegen oorden.

Geen enkele vorm van schuldbelijdenis over de grenzeloze naïviteit zo kort geleden en zo dichtbij, in de vorige eeuw op ons eigen continent, waardoor een buurland decennialang in tweeën gedeeld bleef met in de oosthelft een gewetenloze machtsstructuur die letterlijk over lijken ging. Zoals over dat van de 25-jarige muurvluchteling Michael Bittner.

Moeder Irmgard Bittner kwam die 24^e november 1986 ’s nachts thuis van haar late avonddienst in de drukkerij van Neues Deutschland, het partijorgaan van de Socialistische Eenheidspartij Duitsland (SED), de politieke partij die het in de DDR van Erich Honecker voor het zeggen had.

Ze werd niet wakker van de wekker van haar zoon Michael en kon hem dus niet, zoals ze op andere ochtenden wel deed, nog snel even gedag zeggen voor hij naar zijn werk vertrok. Het was al een eind in de middag toen ze haar ogen opende. Ze schrok van het overvloedige daglicht.

Een angstig vermoeden

In de kamer van haar zoon stond de wekker uit. De aanblik was ook anders dan anders. Michael had hem dierbare spullen neergelegd met daarbij een aantekening voor wie wat bestemd was. Irmgard kon van verbazing alleen maar haar ogen uitwrijven.

Wat had dit te betekenen? Ze had frisse lucht nodig. Buiten zag ze dat de voederbak van de konijnen overvloedig was bijgevuld. Evenals het water. Er kwam een angstig vermoeden in haar op.

Ambtelijke pesterijen

Michael was geen uitblinker op school. Hij deed liever iets met zijn handen. Later was hij dan ook als metselaar helemaal op zijn plaats. Het splitsen van de woning in twee eenheden om de drie zonen een eigen ruimte te bieden, was een op zijn lijf geschreven klus.

Het werk werd Michael onnodig ingewikkeld gemaakt. Nadat hij uit frustratie over anderhalf jaar diensttijd, die een hel was geweest, bij de autoriteiten een verzoek had ingediend om naar het westen te mogen, hadden ze hem het leven zuur gemaakt met ambtelijke pesterijen, onnodige bureaucratie en sluikse corruptie.

Nu bleek dat moeder Bittner zich terecht zorgen had gemaakt over haar zoon. Michael was niet op zijn werk verschenen en kwam ook niet meer thuis. Het gerucht ging dat in de nachtelijke uren bij de Muur schoten hadden weerklonken. Iedereen wist wat dat betekende.

Dagen, weken en maanden gingen voorbij zonder dat moeder Bittner en haar twee andere zonen uitsluitsel kregen over wat er in die novembernacht van het verdwijnen van Michael was gebeurd. Toen ze eindelijk iets los kregen van de autoriteiten heette het dat Michael lid was geweest van een mensensmokkelbende. Hij was uitgeweken naar het westen om daar een anoniem bestaan te leiden. Tegen hem werd een arrestatiebevel uitgevaardigd.

Wat moest ze ervan geloven? Misschien lag haar jongen wel ergens gewond in een ziekenhuis.

Honecker en Krenz

De waarheid was, zo werd duidelijk na de val van de Muur op 9 november 1989, dat Michael echt een vluchtpoging had gedaan. De toppen van zijn vingers voelden net over de rand even de vrijheid toen twee VolksPolizisten (VoPo’s) hun vuurwapens op de 25-jarige leegschoten.

Dat waren Harmut B. en Olaf N. die in 1993 voor een rechtbank ter verantwoording werden geroepen. Het duo werd tot een jaar en drie maanden voorwaardelijke gevangenisstraf veroordeeld wegens doodslag en bleef dus op vrije voeten. De straf viel zo laag uit, omdat beiden in de onderste regionen van verantwoordelijkheid voor de Muurdoden hadden gestaan, motiveerde de rechtbank.

Toen bekend werd dat ook Erich Honecker en Egon Krenz (in 1989 korte tijd secretaris-generaal van de SED als opvolger van Honecker), zich zouden moeten verantwoorden voor het doodschieten van vluchtelingen, meldde Irmgard zich aan als mede-klager. Honecker ontliep zijn straf wegens slechte gezondheid en een vlucht naar Chili, waar hij overleed. Krenz werd tot zes jaar cel veroordeeld en is allang weer vrij.

‘Slachtoffer onbekend’

Irmgard Bittner leefde al die tijd in tergende onzekerheid over wat er met het stoffelijk overschot van haar doodgeschoten zoon was gebeurd. Een zoektocht in het westen bracht haar in Frohnau, hemelsbreed een kilometer of tien van haar huis, waar ze stuitte op een kruis met de datum 24 november 1986 en de vermelding ‘slachtoffer onbekend’. De moeder stond als aan de grond genageld. Nu nog een antwoord op de vraag: waar is Michaels stoffelijk overschot?

Het mysterie is niet opgelost en zal naar alle waarschijnlijk ook niet meer worden opgelost. Het meest waarschijnlijke is dat Michael niet lang nadat hij werd vermoord, is gecremeerd. Wat er door de vazallen van Honecker met zijn as of urn is gebeurd, is ongewis.

Moeder Bittner verloor haar twee andere zonen, Gerd en Mario, jaren eerder aan ernstige ziekten. Zij kregen een laatste rustplaats op kerkhof Nordend in het Berlijnse stadsdeel Pankow.

Het was Irmgards vurige laatste wens dat Michaels urn hier ook zou worden bijgezet. Zij overleed op 86-jarige leeftijd, eind 2022, en rust in het graf bij haar twee andere zonen. Zonder Michael.

Een gewone Oostduitse burger

Ik leerde Irmgard Bittner tien jaar na de val van de Muur kennen, in 1999. Ik trok een dag met haar op, zocht in archieven en klopte aan bij autoriteiten. Vergeefs.

Sommige onderwerpen laten je niet los als journalist. Dan wordt het 9 november, de val van de Muur en vervolgens 24 november, de nacht waarin een gewone Oostduitse burger, Michael Bittner, naar het vrije westen wilde. Hij werd geboren in 1961. Michael zou als zijn vlucht was geslaagd nu 63 jaar oud zijn.

Zou zijn tragisch lot (en dat van vele anderen, die ook een vergeefse poging deden om de ‘heilstaat’ te ontvluchten), bekend zijn bij GroenLinks (voortgekomen uit PSP, PPR, EVP en CPN) en de kerken die zulke nauwe banden onderhielden met de DDR?

Meer info over Michael Bittner: www.chronik-der-mauer.de

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Denken ze bij links en de kerken nog wel eens aan de slachtoffers van de DDR-dictatuur?   verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat Lubbers betrokken was geweest bij een echtscheidingsaffaire leek elf jaar geleden een ongeloofwaardig verhaal. Was publicatie wel verantwoord? Ja, was mijn conclusie.

En dus stond het artikel op dinsdag 11 juni 2013 in De Telegraaf, op pagina 7. Geen chocoladeletters en zonder opsmuk. Vervolgens bleef het stil. Niemand meldde zich. Geen lezers, geen andere media, geen politici. Tot ik onlangs een verzoek kreeg van een journalist van een van onze ‘kwaliteitskranten’. In verband met de op stapel staande publicatie van de Lubbers-biografie wilde hij graag van mij weten waar hij de bedrogen ex-echtgenoot van Lubbers’ toenmalige affairette kon vinden. Voor een gesprek.

Twee caféboeken

De historici Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen, verbonden aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit, hebben in hun lijvige boekwerk drie van de achthonderd pagina’s uitgetrokken voor de zaak. De door de media jarenlang onder het tapijt geveegde episode uit het leven van de oud-premier werd daarmee officieel een feit.

Voor mij begon de zaak toen ik begin 2013, zittend in mijn luie stoel, twee boeken uit de serie Rotterdamse Cafés van Joris Boddaert raadpleegde: deel 2, verschenen in april 2009, en deel 3, uit oktober 2012. Standaardwerken van respectievelijk ruim 100 en 180 pagina’s, gebonden in een harde kaft en uitgevoerd in een groot, onhandzaam formaat. De auteur, werkzaam bij het huis-aan-huis-blad De Havenloods had ze mij toegestuurd, als bedankje.

De boeken nodigden in eerste instantie niet uit tot lezen, hooguit tot bladeren. De pagina’s ritselden door mijn vingers. Menig bekend en onbekend Rotterdams drankenetablissement trok in een flits voorbij, tot de naam van Ruud Lubbers als dissonant tussen al die innemende gelegenheden de aandacht trok. Want wat las ik:

‘Najaar 1994 raak ik bevriend met een erudiete fabriekseigenaar, woonachtig aan de Rotterdamse Rijweg in Overschie. Hij vertelt mij dat hij de buurman is geweest van een dame die innige contacten onderhield met Ruud Lubbers. Ruud kwam er regelmatig op zaterdagochtend in zijn auto aanrijden en enigszins schichtig spoedde hij zich dan naar de voordeur. Wel grappig, als er net mensen op straat liepen, zag je zijn kop naar beneden gaan in de auto, alsof hij iets zocht. Ik heb hem ook wel eens zogenaamd lezend in een breed uitgeslagen krant gezien. Het ging allemaal heel stiekem, wat logisch is, want heel Nederland herkent zijn gezicht.’

Het fragment kwam over als kroegpraat. Maar de ‘rode jonkheer’ Boddaert – hij is van adel en begon zijn journalistieke loopbaan bij het socialistische dagblad Het Vrije Volk – verzekerde mij, toen ik hem telefonisch aan de tand voelde, dat al zijn informatie over het vreemdgaan van Lubbers op waarheid berustte.  

Een vergeten vrouw

Op de vraag hoe het dan kon dat geen enkel medium zijn nieuws had opgepikt, legde Boddaert uit dat zijn boeken in een maximale oplage van duizend stuks werden uitgebracht, niet via de boekhandel werden verkocht, maar na inschrijving en vooruitbetaling door hemzelf werden geleverd. Dat had geen impact.

De kwestie was te intrigerend om voorbij te laten gaan. Ik begon een zoektocht die eindigde bij de bedrogen echtgenoot. Guus Drijver was zijn naam. Tijdens mijn ontmoeting met hem, die na de nodige overredingskracht plaatsvond, want wie wil graag vuile was opgehangen zien worden, haalde de gedupeerde een televisiecitaat aan van Ruud Lubbers over de drie belangrijkste vrouwen in zijn leven: zijn moeder, zijn echtgenote Ria en koningin Beatrix.

‘Ik wil de heer Lubbers erop wijzen dat hij een vrouw is vergeten,’ zei Drijver. ‘Degene met wie ik jarenlang was getrouwd, van wie ik drie kinderen kreeg en met wie hij een buitenechtelijke relatie aanging die eindigde in mijn scheiding. Omdat Ruud Lubbers in de openbaarheid heeft gesproken over zijn drie vrouwen, zonder de waarheid te vertellen over de vierde, doorbreek ik mijn stilzwijgen.’

Hoe Drijver achter de affaire kwam, stond hem nog helder voor de geest. ‘Een buurman stelde tijdens een borrelavond dat mijn huwelijk niet goed zat. Dat kwam voor mij als een donderslag bij heldere hemel. De hele buurt wist ervan, dat er iemand langskwam als ik niet thuis was. Die iemand was Lubbers. Ik, de echtgenoot, was de enige die dat niet wist.’

De verhouding tussen Lubbers en Drijvers echtgenote Ellen begon bij de hockeyclub waar ze beiden lid van waren. Nadat de affaire rond 1982 was uitgekomen, kwam Lubbers zich verontschuldigen voor het feit dat het overspel had plaatsgevonden ten huize van de bedrogen echtgenoot. ‘Het excuus was, dat hij en mijn vrouw vanwege zijn algemene bekendheid moeilijk naar een hotel konden gaan.’

Het gesprek nam een bijzondere wending toen Lubbers Drijver op het hart drukte om vooral geen ruchtbaarheid aan de affaire te geven. ‘Het heeft mij weleens moeite gekost om ondanks dat verzoek tóch niet de bladen te bellen. Die scheiding hakte er immers behoorlijk in. Zeker voor de kinderen, die mijn vrouw bij haar vertrek bij mij achterliet.’

Een soort jeugdzonde

Toen het moment daar was om Lubbers te benaderen voor commentaar, verliep dit contact minder soepel dan voorheen. In de periode dat de premier nog met vrouw Ria in een jarendertigwoning in Rotterdam-Kralingen woonachtig was, stond hij gewoon in het telefoonboek met de vermelding ‘econoom’ en was hij voor iedereen rechtstreeks bereikbaar.

Nu hield een secretaresse rechtstreeks contact af. Lubbers ontkende of bevestigde via haar helemaal niets omtrent de liefdesperikelen en deed het gebeuren af als ‘een veertig jaar oude zaak’. Als een soort jeugdzonde, zo leek het wel. ‘Onzin, natuurlijk,’ reageerde Drijver. ‘Alsof ik niet zou weten in welke periode mijn huwelijk door hem ten einde kwam. Het was in de tijd dat het kabinet dat zijn naam zou gaan dragen, moest worden geformeerd.’

In de politieke geschiedenis van ons land is de affaire-Lubbers niet uniek. De Amsterdamse PvdA-wethouder Rob Oudkerk haalde in 2002 het nieuws met escapades op een tippelzone. Zijn Nijmeegse collega en partijgenoot Paul Depla kwam in 2007 in opspraak na seksuele handelingen met een VVD-raadslid in de fietskelder van het stadhuis. In 2018 pakten ‘de bladen’ breed uit met de buitenechtelijke relatie van D66-leider Alexander Pechtold met een gemeenteraadslid uit Meppel, die hij ook nog eens zou hebben gedwongen tot een abortus.

Het deed het maatschappelijk aanzien en de carrières van de betrokken politici geen goed. Oudkerk schuift nog weleens aan in talkshows, maar staat verder op een zijspoor. Depla werd burgemeester van achtereenvolgens Heerlen en Breda, nadat eerst zijn sollicitatie in Groningen jammerlijk was mislukt. Pechtold heeft sinds 2019 een kantoorbaan als algemeen directeur van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR). Zonder seksrel had er vast wel een commissariaat van de Koning ingezeten.

Billenknijperij

In 2005 werd Lubbers, destijds Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, van seksueel overschrijdend gedrag beschuldigd. Hij zou een Amerikaanse medewerker op het hoofdkantoor in Genève in haar billen hebben geknepen. Dat was jaren ná zijn buitenechtelijke relatie die een zwangerschap met abortus opleverde, en leidde nu wél tot veel rumoer in de pers. De oud-premier kwam vervolgens slecht uit een onderzoek, hield de eer aan zichzelf en trad terug.

De Nederlandse media berichtten over al deze affaires zonder de terughoudendheid die werd betracht toen Boddaert in zijn Rotterdamse caféboeken openheid van zaken gaf over de buitenechtelijke activiteiten van Lubbers. De vraag is daarom gerechtvaardigd of de oud-premier ook op anderen dan Guus Drijver druk uitoefende om vooral geen ruchtbaarheid aan zijn echtscheidingsaffaire te geven.

De stier van Kralingen

Boddaert achtte het vrije woord hoog. Onder de prikkelende titel ‘De stier van Kralingen’ schilderde de jonkheer in 2013 in HP/De Tijd alle smeuïge details van het vreemdgaan van de oud-premier. In een poging er alsnog een landelijke affaire van te maken. Tevergeefs.

‘Ik schrijf op wat ik lees en wat ik hoor en iedere letter die ik beroepsmatig schrijf, publiceer ik ook. Writing the true facts is mijn enige taak,’ poneerde Boddaert. ‘Daarom spreekt, juist heel tegenstrijdig, het levensmotto van de grote Rotterdamse woordkunstenaar Koos Speenhoff mij zo aan: ’t is anders!’

Dat Ruud Lubbers op de cover van zijn biografie staat met de wijsvinger voor de lippen, het ‘sssttt, niet-verder-vertellen-gebaar’ makend, zal toeval zijn, evenals de ondertitel Een slag anders. Maar het is wel heel toepasselijk.

‘Lubbers werd gepiepeld’

Voor oud-minister en PvdA-prominent Jan Pronk bestaat er geen enkele twijfel aan, zo zei hij woensdag bij de officiële boekpresentatie, doelend op de billenknijpaffaire: ‘Ruud Lubbers werd gepiepeld’. Tom-Jan Meeus, voormalig parlementair verslaggever van NRC, reageerde uiterst verbaasd: ‘Gepiepeld? Kom nou toch. Het was een serieuze klacht van een serieuze mevrouw.’

Samen met oud-VVD-minister Pieter Winsemius en voormalig CDA-voorlichter en campagnemanager Jan Schinkelshoek blikten Pronk en Meeus terug op de bewogen loopbaan van Lubbers. In de zaal tal van oud-bewindslieden uit de drie kabinetten waaraan Lubbers tussen 1982 en 1994 leiding gaf. Hoofdzakelijk mannen dus.

Eén van de weinige vrouwen in de zaal was de trotse dochter Heleen Lubbers. Zij mocht een herinnering ophalen om de nauwe band tussen de Oranjes en haar familie te illustreren. ‘Ik zal een jaar of twaalf zijn geweest toen we in Italië een middag doorbrachten in het zwembad van de koninklijke familie. In het water werd tikkertje gespeeld. Ik vond het wel iets, toen ik als tikker achter de koningin aan moest gaan.’

Eerder op de dag had Dick Stoof in het Catshuis het eerste exemplaar van de biografie in ontvangst mogen nemen. De premier merkte op hij zijn studentenjaren, net als zijn verre voorganger Lubbers, had doorgebracht in Nijmegen, maar zag ook grote verschillen. ‘Hij was een van de jongste regeringsleiders, toen hij begon. Ik ben een van de oudste in die positie.’

Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen: Ruud Lubbers. Een slag anders, Boom, 800 pagina’s, € 49,90.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Ruud Lubbers (2): Hoe de vierde vrouw van ‘de stier van Kralingen’ jarenlang onzichtbaar bleef verscheen eerst op Wynia's Week.

In de huidige, onzekere geopolitieke tijden moet de Rotterdamse haven zichzelf ook nog eens opnieuw zien uit te vinden als gevolg van klimaatverandering, energietransitie en ongelijke concurrentie vanuit het buitenland. Er is bovendien een onderschat probleem waar we als Nederland zélf veel aan kunnen doen: het vergunningen-infarct.

Om de irritante spaak uit het toestemmingswiel te halen, wordt vanuit de haven van Rotterdam gepleit voor een Transitiewet. Vergunningverlening kan dan vlotter verlopen waardoor het verduurzamen van bedrijven en upgraden van de energie-infrastructuur sneller van de grond komen.

Antwerpen loert

Rotterdam beseft dat de huidige situatie funest is. Er wordt zelfs gesproken over de-industrialisatie, lees: vermindering van industriële activiteit en capaciteit. Grote concurrent Antwerpen loert op de krenten uit de industriële pap met een soepeler milieubeleid: veertig procent minder CO2-uitstoot in 2030, in plaats van de 49 procent die ons land nastreeft.

Daarnaast is er een groeiend verschil in energieprijzen ten voordele van ons omringende landen. Terwijl industriële bedrijven in ons land 95 euro per megawattuur aftikken, is de concurrentie in België 41 procent voordeliger uit, die in Duitsland 52 procent en Frankrijk maar liefst 66 procent. Dat was de stand van zaken afgelopen april.

Een deze zomer uitgevoerde studie in opdracht van energie-intensieve bedrijven, zoals BP, Chemelot, Nyrstar, Sabic, Shell en Tata Steel wijst zelfs uit dat de tarieven in België, Duitsland en Frankrijk vandaag de dag tot 80 procent lager kunnen liggen.

De chemie in het Rotterdamse havencomplex heeft het ongekend zwaar. Zes kwartalen krimp op rij en in sommige gevallen zelfs stilvallende productie en sluitingen – zoals Indorama, producent van petflessen – liegen er niet om.

In een alarmerende brief aan de Tweede Kamer luidt Deltalinqs, de ondernemersorganisatie die de belangen behartigt van meer dan 95 procent van alle logistieke, haven- en industriële bedrijven in de Mainport Rotterdam, de noodklok.

Het resultaat van stroperige vergunningverlening, torenhoge energieprijzen en een overheid die afspraken en toezeggingen niet altijd nakomt, is dat alsmaar meer bedrijven de Rotterdamse haven mijden.

Voorbeelden van de afgelopen jaren: Borealis (recycling van kunststoffen), Covestro (fabrikant kunststoffen), Ineos (petrochemie), Kaneka (materialen onder meer voor gezondheidszorg) en Nippon Shokubai (producent van super-absorbers). Zij gaven de voorkeur aan Antwerpen in plaats van Rotterdam. Miljarden aan investeringen vloeiden daardoor naar onze zuiderburen.

Bovendien baren gebrek aan capaciteit op het elektriciteitsnet, tekort aan stikstofruimte, het ontbreken van toekomstbestendige regels en een grote vraag naar technisch geschoolde vakkrachten (enige duizenden) Deltalinqs zorgen. Alleen een gerichte strategie kan dat oplossen.

Wateraansluitingen in gevaar

Ook in andere sectoren zitten ondernemers in ons land met de handen in het haar, vooral waar het gaat om vergunningverlening. Onder de vaderlandse bodem bevindt zich volgens deskundigen voldoende water om in de eigen behoefte te voorzien. Het vooruitzicht is echter dat lang niet alle nog te bouwen woningen een wateraansluiting kunnen krijgen, evenals nieuw op te richten bedrijven. Ook waterlevering aan grootverbruikers kan een onzekere factor worden.

Zeven van de tien waterleidingbedrijven in ons land balanceert op het randje van de reserves. Begin dit jaar werd een duister scenario helder. In Den Haag lopen nieuwbouwplannen voor woningen gevaar en in Noord-Brabant kan op sommige plekken tijdelijk geen drinkwater uit de kraan komen.

Voor het aanboren van nieuwe bronnen zijn vergunningen nodig en net als in de haven van Rotterdam wringt hier de schoen. Waterleidingbedrijven zijn voor vergunningen afhankelijk van provincies die de tijd nemen voor een gedegen belangenafweging, zoals de toestand van de natuur en het voorkomen van schade aan woningen.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft vanwege de trage gang van zaken de provincies eerder dit jaar gewezen op hun zorgplicht uit de Drinkwaterwet om voor de noodzakelijke randvoorwaarden te zorgen.

In de huisvestingsector is het niet anders. Er is grote behoefte aan woningen om jongeren de kans te geven een gezin te stichten. Velen zitten noodgedwongen nog thuis bij vader en moeder – tot aan hun dertigste is al geen uitzondering meer. Ook hier doet zich het vergunningeninfarct gelden.

Arno Visser, voorzitter van Bouwend Nederland, de vereniging van 4.600 aangesloten bouw- en infrabedrijven, zei in het televisieprogramma WNL op Zondag dat niet het gebrek aan wetgeving ertoe heeft geleid dat het woningtekort in ons land inmiddels de 400.000 is gepasseerd, maar het gebrek aan afgegeven bouwvergunningen. ‘Als er niet meer dan 66.000 vergunningen worden afgegeven, al twee jaar achterelkaar, is het streven om iedere twaalf maanden honderdduizend woningen te bouwen heel ver weg.’

Daadkrachtige bestuurders

Om het vergunningeninfarct als het ware te dotteren, pleit de Rotterdamse haven voor een Transitiewet. Het uitgangspunt daarbij is om meer vaart te brengen in planontwikkeling. Dat werd eerder gepoogd met de Crisis- en Herstelwet uit 2010 met als doel versnelling van infrastructurele bouwprojecten en projecten op het gebied van duurzaamheid, energie en innovatie.

Het daarbij afwijken van bestaande wet- en regelgeving ligt bij sommigen in politiek en maatschappij gevoelig uit vrees dat rechtsbescherming onvoldoende is gegarandeerd, wat de invoering ervan kan bemoeilijken.

Bouwend Nederland vindt een Crisiswet niet nodig en ziet liever daadkrachtig bestuurders die het simpel houden. ‘Het is geen wetgevings-, maar een uitvoeringsprobleem. Geef gewoon die vergunningen af.’

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Waar zijn de daadkrachtige bestuurders die ons kunnen behoeden voor een vergunningen-infarct?   verscheen eerst op Wynia's Week.

In het gezin waarin ik begin jaren vijftig opgroeide, waren de bezettingsjaren nog maar net voorbij. Toch leek het alsof ze helemaal niet hadden bestaan. Alleen als mijn broer en ik aangaven iets niet te lusten, viel het beladen woord oorlog. ‘Eet op. Jullie hebben de oorlog niet meegemaakt.’

Verder werd er gezwegen over wat er tussen 1940 en 1945 was voorgevallen. Ouders wilden voor hun kinderen vooral een onbezorgde jeugd. Antwoorden op oorlogsvragen werden ver vooruitgeschoven. ‘Dat vertellen we later wel.’

Op zoek naar antwoorden

Dat later is er in het geval van mijn ouders niet van gekomen. Op 9 juni 1977 verongelukten ze op weg naar de Noordkaap in Finland, na een bezoek aan een ingenieurscongres in Helsinki. Mijn ouders namen alle vragen die ik over de oorlog had mee het graf in. Maar hoop op antwoorden had ik niet opgegeven. Hoe terecht dat was, blijkt uit deze reconstructie met verrassende afloop.

Jaap Jongedijk, journalist bij de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant, en Tea Ashof, informatrice bij de Nederlandse Spoorwegen op het station van Nijmegen, woonden aan de Staringstraat 29 van de Keizer Karelstad. De aan het begin van de Tweede Wereldoorlog ontstane liefde noemde Jaap gekscherend ‘perrongeluk’. Hij maakte voor zijn krant een verhaal over de nieuwe functie van informatrice waarop Tea had gesolliciteerd. De kennismaking op het perron was liefde op het eerste gezicht.

De stad aan de Waal heeft het in de oorlogsjaren zwaar te verduren gehad. Van het veel genoemde aantal landelijke burgerslachtoffers, zo’n 30.000, waren er naar schatting 2.200 afkomstig uit Nijmegen. Naar de cijfers wordt nog altijd onderzoek gedaan. Het bekendste leed is het bombardement op Nijmegen van 22 februari 1944 dat samen met het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 en de watersnoodramp van 1 februari 1953 behoort tot de drie grootste catastrofes uit de recente vaderlandse geschiedenis.

Vanuit Engeland stegen op 22 februari 1944 een duizendtal Amerikaanse bommenwerpers op met als doel het vernietigen van vliegtuigfabrieken in Duitsland. De weersomstandigheden waren zo slecht dat 177 machines die al boven Duitsland waren, opdracht kregen gelegenheidsdoelen te bombarderen. Veertien vliegtuigen kozen het spoorwegemplacement in Nijmegen. Andere toestellen wierpen hun bommen op fabrieken in Enschede en Arnhem.

Volgens de regels van toen was het in Nijmegen een precisiebombardement binnen een straal van een kilometer van het doel. De bommenrichter was echter niet erg precies. Het westelijk deel van het centrum van de bovenstad werd daardoor vernietigd. Later in de oorlog richtten de Duitsers door brandstichting en beschietingen elders in Nijmegen nog veel grotere schade aan.

Van een gesuggereerd vergissingsbombardement op 22 februari was volgens de Nijmeegse historicus en publicist dr. Joost Rosendaal geen sprake. Het betrof immers een bewust gekozen gelegenheidsdoel. Latere beweringen dat er verwarring was met een Duitse stad, doken pas op toen bleek dat er een fout was gemaakt, namelijk het zonder toestemming bombarderen van Nederlandse steden (Nijmegen, Arnhem en Enschede).

Market Garden

Aan de bevrijding van Nijmegen in september 1944 ging Market Garden vooraf. Britse en Arnhemse autoriteiten hebben deze strijd gereduceerd tot ‘de Slag om Arnhem’. Feitelijk heeft slechts een klein deel van de troepen van de Britse Airforce Divisie rond de Gelderse hoofdstad gevochten. De strijd liep uiteindelijk vast in de Betuwe.

De voor de stad tot op de dag van vandaag belangrijke oeververbinding kon, zo wil het verhaal, behouden blijven dankzij sabotagewerk van student Jan van Hoof. Zijn ingrijpen wordt geëerd met een monument op het Keizer Traianusplein. Volgens Rosendaal is dit verhaal een mythe. ‘Al begin jaren vijftig constateerde een regeringscommissie van vijf generaals dat dit niet zo was. De werkelijke reden van het behoud van de burg: in opdracht van het Duitse opperbevel was de ondermijning onklaar gemaakt omdat ze de bruggen mogelijk nodig hadden voor een tegenaanval.’

Granaatbeschietingen op Nijmegen gingen ondanks de bevrijding in september 1944 door tot maart 1945 en kostten aan nog eens achthonderd mensen het leven. Hoe journalist Jaap en NS-informatrice Tea dit geweld in hun dagelijkse leven hebben ervaren, is gissen.

Het jonge echtpaar beschikte in Den Haag begin jaren vijftig als een van de eersten in de straat over een auto, voor het werk en voor privéritjes. Een tochtje terug naar het verloren gegane verleden? Het huis laten zien aan de Staringstraat in Nijmegen waar alle aandenken aan Indië in één klap waren weggevaagd – Tea was geboren op Java uit Nederlandse ouders – was ondenkbaar.

Dat anno 2024 oorlog niet meer uit onze huiskamers is weg te houden, doet de vraag herleven hoe het eigenlijk is afgelopen met dat weggebombardeerde huis van mijn ouders in Nijmegen. Voetstoots was ik er altijd vanuit gegaan dat het pand Staringstraat 29 een van de talloze was dat bij het Amerikaanse bombardement van 22 februari 1944 verloren was gegaan.

Om dat ter plekke te kunnen uitzoeken, boekten mijn vrouw en ik een maand geleden een hotel voor twee nachten in de buurt van Nijmegen. De data: 2 en 3 oktober.

Precies tachtig jaar later

Rosendaal meldt dat de Staringstraat níet was getroffen bij het Amerikaanse bombardement van 22 februari 1944. ‘De stad was al bevrijd toen de Staringsstraat werd geraakt door de Duitse Luftwaffe. Uw ouders zullen na de voltreffer gevlucht zijn. Veel Nijmegenaren uit de nabijheid van de brug trokken naar een veiligere schuilkelder, zoals in de Annastichting, op het kazerneterrein aan de Groesbeekseweg, of bij het Albertinumklooster.’

Het antwoord van Rosendaal betreffende de datum van het Duitse bombardement op de Staringstraat, waarbij mijn ouders Jaap Jongedijk en Tea Ashof in één klap al hun bezittingen verloren, maakte mij even sprakeloos. ‘Dat was op 2 en 3 oktober 1944.’

Precies tachtig jaar later parkeerde ik tijdens mijn Nijmeegse oorlogsverkenning op 3 oktober 2024 mijn auto aan de Staringstraat om een foto te maken van het in 1951 herbouwde pand op nummer 29, dat exact op deze dag in 1944 aan flarden was geschoten.

Die datum was mij altijd onbekend. Dit is puur toeval.

Jaap en Tea hadden blijkens gemeente-informatie al in 1945 gekozen voor een toekomst in de Randstad. Ver weg van het hun zo noodlottig geworden Nijmegen.

Het bericht Hoe een Nijmeegse oorlogsgeschiedenis 80 jaar lang speelde met het toeval verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo weigert de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) een omgevingsvergunning te verlenen voor de bouw van ruim 220 recreatiewoningen in plassengebied Vlietland in Voorschoten bij Leiden. De reden is dat de voortplantings- en rustplaatsen van de aldaar levende boommarters verstoord zouden kunnen worden.  

Natuurmonumenten karakteriseert de boommarter als een fel roofdier dat voor eekhoorns, muizen, konijnen, hazen, reekalfjes, vogels en insecten een geduchte tegenstander is. Hoewel de boommarter nog altijd op de lijst van bedreigde diersoorten staat, neemt het aantal gestaag toe. Er zou inmiddels zelfs sprake zijn van landelijke spreiding.

Steenmarter

Weert is een Limburgse gemeente waar inwoners veel te duchten hebben van beschermde dieren. In meerdere wijken zijn steenmarters actief. Ze zijn net zo goed beschermd als de gewone marter, hetgeen betekent dat er niets tegen ze mag worden ondernomen.

Volgens de site Weertmagazine richten de knagers flinke schade aan. Vooral bedrading in auto’s en huizen is het doelwit. ‘Heb je eenmaal marters binnen dan ben je ze ook niet zomaar kwijt’, aldus een waarschuwing.

De bever doet ook weer van zich spreken. Het meer dan een eeuw geleden uitgestorven ‘wildwaterbeest’ is na een bejubelde herintroductie en de kort daarop volgende heiligverklaring als beschermde diersoort hard bezig een probleem te worden.

Dat neemt niet weg dat de bever in een recente editie van de anders zo woke-kritische Telegraaf liefdevol wordt omschreven als ‘nijver, ingenieur, bouwvakker en baggeraar’. Na het als experiment in onze natuur uitzetten van Oost-Europese exemplaren heeft de bever zich sinds 1988 op konijnachtige wijze vermeerderd en is inmiddels alom vertegenwoordigd in het land. De populatie wordt geschat op zo’n  vijf- tot zesduizend exemplaren.

Bever zorgt voor hoge waterschapslasten

Ed en Willem, het ochtendblad refereert aan een vrolijk beverlied, zijn met hun vlijmscherpe tanden jaarlijks verantwoordelijk voor een schade van zeker vele miljoenen die –ook nog eens waarschijnlijk – valt terug te lezen in ieders stijgende waterschapslasten. In biologenkring wordt het beest daarom met enige schaamte, vanwege de veel te succesvolle herintroductie, ook wel ‘de nieuwe muskusrat’ genoemd.

Muskusrattenbeheer Rivierenland zet in waterrijke gebieden in Brabant, Holland en Gelderland een honderdtal bestrijders in ter bescherming van onze kritische dijken, in totaliteit zo’n 3500 kilometer. Dank zij deze inzet zijn de muskus- en beverrat inmiddels bijna onder controle, maar de gewone bever baart de waterschappen daarentegen steeds meer zorgen.

Kruip in de huid van de bever

RTL-nieuws deed eind vorig jaar eigen onderzoek naar het kostenplaatje van de bever. Met het inhuren van experts om bevers te verjagen, te verhuizen of op andere manieren geen schade te laten aanrichten, waren de waterschappen de afgelopen vier jaar ruim vijf miljoen euro kwijt. Ook Rijkswaterstaat en spoorbeheerder ProRail hebben tegenwoordig op hun begrotingen heel wat met de bever te stellen.

De Telegraaf ging te rade bij het Kenniscentrum Bever dat er naar streeft ‘om mens en bever door één deur te kunnen laten gaan’. Daar luidt het devies, dat wij, de mens dus, ‘in de huid moeten kruipen van de bever om te weten wat hem beweegt en hoe hij leeft’. Het anders zo nuchtere ochtendblad gaat mee in het enthousiasme: ‘De bever lijkt op ons. Hij is de Hollander van het dierenrijk.’

Vleermuizen in spouwmuren

De realiteitszin lijkt terug met de vaststelling dat bij gevaarlijke situaties voor de mens, zoals ondergraven van spoorrails of een lekke dijk, er ondanks de beschermde status van de bever toch kan worden ingegrepen. Speciaal daarvoor is een escalatieladder opgesteld die afschieten mogelijk maakt. Dat is al het geval in Limburg, vanwege grote economische schade aan gewassen.

In Flevoland hebben ecologen een goede boterham aan het verrichten van onderzoek naar de aanwezigheid van vleermuizen in spouwmuren. Ook deze diersoort is beschermd. Blijken er vleermuizen in een pand gehuisvest dan is isoleren uit den boze. In het Friese Bakkeveen, gemeente Opsterland, loopt een breed onderzoek naar vleermuizen om te voorkomen dat iedere bewoner die zijn pand wil isoleren zelf voor een hoop geld ecologisch onderzoek moet laten verrichten.

Alternatieve broedlocaties voor meeuwen

Menigeen zal zich afvragen waarom bepaalde meeuwen- en ganzensoorten een beschermde status moeten hebben. Het Havenbedrijf Rotterdam lijkt te weten hoe gevoelig dierenonderwerpen kunnen liggen. Boven een eigen verhaal prijkt dan ook de voorzichtige kop: ‘Haven waardeert meeuwen, maar wil de overlast beperken.’

Hoe groot die overlast kan zijn, blijkt uit de vaststelling dat het Rotterdamse havenindustriegebied de grootste kolonie zilver- en kleine mantelmeeuwen van Europa herbergt. Broeden er meeuwen op een terrein dan mag dat gebied niet in gebruik worden gegeven aan een bedrijf. Ook mag daar dan geen onderhoud worden gepleegd.

De oplossing is de haventerreinen zoveel als mogelijk broedvrij te houden. Dat mag dan weer wel, mits er een alternatieve broedlocatie voorhanden is. Die worden gecreëerd door juist daar brood te strooien en hekken om de locatie te plaatsen waar de meeuw wel welkom is. De afrastering moet ervoor zorgen dat vossen zich niet aan de vogels kunnen vergrijpen.

Poepende ganzen

Bewoners van grote steden ondervinden tegenwoordig bijna overal overlast van ganzen. Ze gakken en poepen dat het een lieve lust is. Glij er niet over uit. Degenen die niet respectvol een straatje voor de ganzen omlopen, kunnen agressief worden bejegend.

In buitengebieden zijn het vooral verwilderde boeren- en grauwe ganzen die irritatie opwekken en schade aanrichten. Vooral laatstgenoemde komt in grote getalen voor en weet zich beschermd door de Omgevingswet. De provincie Overijssel moest vorig jaar voor 1,5 miljoen euro schadevergoeding aan boeren uitkeren.

In ons door Brussel en de kabinetten-Rutte tot immigratieland verworden koninkrijk ontbeert Defensie terreinen om te kunnen oefenen en munitie op te slaan; moeten sportverenigingen een ledenstop invoeren bij gebrek aan speelvelden en wonen steeds meer jongeren tot vervelens aan toe bij hun ouders, bij gebrek aan woningen.

Om dan ook nog het belang van beschermde diersoorten als eikelmuis, kamsalamander, kieuwpootkreeft, korenwolf, rugstreeppad en zandhagedis te laten prevaleren boven simpele mensenrechten, waar het gaat om de invulling van de schaarse openbare ruimte is – met verontschuldiging voor het woordgebruik – beestachtig.

Roodkapje-syndroom

Dit is ook het land dat als eerste in Europa en ver daarbuiten een Partij voor de Dieren in het parlement kreeg. Echter, zonder het meehuilen van andere politici met de wolven in het bos (verrek daar hebben we het nog niet eens over gehad: de wolf), zou die politieke stroming niet meer zijn geweest dan een eendagsvlinder.

En die wolf? We lijden gewoon aan het Roodkapje-syndroom. Bang om te worden opgegeten, sluiten we gedwee bossen af, zogenaamd in het belang van onze kinderen en honden.

De mens doet het met zijn rammelende wet- en regelgeving echt allemaal zelf.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Beschermde dieren richten enorme schade aan verscheen eerst op Wynia's Week.

De ernst van de situatie rond de noodlijdende Europese auto-industrie wordt duidelijk in Duitsland waar zelfs de sluiting dreigt van productievestigingen van Volkswagen. In de malaise delen ook BMW en Mercedes. Zonder hulp van de politiek in de Bondsrepubliek en vanuit Europa wacht de motor van de hoofdzakelijk op fossiele brandstoffen draaiende Duitse auto-industrie een donkere toekomst.

Dit alles wordt toegeschreven aan oneerlijke concurrentie door China en de Verenigde Staten. In eigen gelederen leeft bij de oosterburen en ook in ons land breed de tunnelvisie dat de heilige graal van onze toekomstige mobiliteit de ‘milieuvriendelijke’ accu is.

Een reeks (kinder)ziektes

Vergeten wordt dat het rijden op de stekker alleen lukt als het zwaar wordt gesubsidieerd, als er niet bij wordt stilgestaan dat de productie niet bepaald milieuvriendelijk is en als we negeren dat de arbeidsomstandigheden in de grondstoflanden niet optimaal zijn. Ook dienen we te vergeten dat elektrische auto’s door hun accu sterk in gewicht zijn toegenomen, dat de banden en het wegdek daardoor veel sneller slijten en dat niet alle bruggen en garages op die extra zwaarte zijn berekend. Bovendien kan het elektriciteitsnet de stroomvraag die de accu’s genereren helemaal niet aan is ook de brandveiligheid van elektrische auto’s een punt van zorg, mede omdat bluswerkzaamheden niet bepaald eenvoudig zijn.

Het gaat bij de accu-techniek dus niet om een enkele kinderziekte, maar om een hele reeks. Daar komt bij dat niet kan worden uitgesloten dat er nog meer kwalen aan het daglicht komen. Hoe verstandig is het dan om alle kaarten op de accu-techniek te zetten?

Het kostenplaatje is bij het aanschaffen van een auto meestal doorslaggevend. Om elektrisch rijden in de markt te zetten als onderdeel van de heilig verklaarde energietransitie zijn accu-auto’s en andere voertuigen die geen CO2-uitstoot veroorzaken in ons land tot en met dit jaar vrijgesteld van wegenbelasting.

Tot en met 2030 geldt een tariefkorting voor emissievrije personenauto’s. Die bedraagt volgend jaar nog 75 procent en loopt fasegewijs terug naar nul in 2031. Dat kan dan een stevige bres slaan in de portemonnee van elektrische rijders.

Een auto-accu weegt al gauw vijfhonderd kilogram. De fiscus int daar zomaar duizend euro voor, wordt nu geschat. De strijd over die bedragen is nog niet gestreden. De ANWB denkt ter compensatie aan een gewichtscorrectie voor elektrische auto’s.

Wat maar al te makkelijk wordt vergeten, is dat de productie van een elektrische auto niet bepaald brandschoon is. Bovendien worden benodigde grondstoffen als lithium, kobalt en nikkel steeds schaarser. AutoWeek zette onlangs een aantal negatieve aspecten op rij.

De elektriciteit die in een accu-auto wordt gestopt, is voor de helft fossiel opgewekt. ‘Dat is een flinke hoeveelheid, want met een middenklasse-EV die 15.000 kilometer per jaar rijdt, verdubbelt het elektriciteitsverbruik van een gemiddeld huishouden.’

Gecompliceerde productie

China is een belangrijke leverancier van grondstoffen die nodig zijn om een elektrische auto te maken, zoals neodymiummagneet. ‘Een gemiddelde EV-motor heeft hiervan een kleine drie kilogram aan boord.’ Ook in veel huishoudelijke elektronica is het een onmisbaar onderdeel. Het Westen is daardoor in veel opzichten afhankelijk van dit geopolitiek onbetrouwbare land.

De Universiteit Leiden ging voor dit onderwerp te rade bij promovendus en industrieel ecoloog Chengjian Xu. ‘De productie van batterijen is vanuit industrieel oogpunt gecompliceerd. Er zijn materialen voor nodig, niet alleen schaarse grondstoffen. Er komt veel energie bij kijken om de batterijen te maken, wat met de huidige energiemix voor veel milieuvervuiling zorgt.’ Om dit te verbeteren, pleit Xu voor nieuwe productieprocessen die gebruikmaken van hernieuwbare energie.

De jongste generatie elektrische auto’s kenmerkt zich door een steeds steviger postuur. Het gewicht daarvan wekt zorgen bij parkeergarages. In Utrecht worden auto’s die zwaarder zijn dan 2500 kilogram uit veiligheidsoverweging niet meer in deze parkeervoorzieningen toegelaten.

Het onder autoliefhebbers populaire TopGear publiceerde een hitparade van ‘te zware’ auto’s. De elektrische Hummer voert met ruim 4100 kilo het klassement aan. In de top-vijf zitten de Mercedes EQS SUV van 2800 kilo, de Rolls-Royce Spectre (2975 kilo), de Ford F-150 Lightning (2989 kilo) en de Chvrolet Silverado EV van 3628 kilo. Ook een ‘eenvoudige’ Kia, in dit geval de EV9 van 2550 kilo, staat in het rijtje verboden voertuigen in parkeergarages, weliswaar op de onderste plaats.

Een ander risico is brand. Het blussen ervan is heel wat ingewikkelder dan bij een fossiel voertuig omdat een met water gevulde container moet worden ingezet voor een zogeheten dompelbad. Niet eenvoudig langs de grote weg of in een parkeergarage. De warmteontwikkeling op laatst genoemde locatie kan zelfs inwerken op het beton en zorgen voor instortingsgevaar.

In Duitsland is een inventarisatie gemaakt van versleten bruggen. Ze werden veelal decennia geleden opgeleverd en zijn nu aan vervanging toe. Bij ongeveer zestienhonderd exemplaren zou de toestand verdacht zijn. In sommige gevallen worden vrachtwagens al geweerd. Er zijn echter nog geen verboden bekend voor te zwaar geachte elektrische personenwagens.

Onmisbare diesels

Als de plannen doorgang vinden, mogen vanaf 2035 in de Europese Unie alleen nog auto’s worden verkocht die geen CO2 uitstoten. Dat zou het einde betekenen van de productie van auto’s op benzine en diesel, die dan echter niet van de ene op de andere dag uit het straatbeeld zullen zijn verdwenen.

De BOVAG verwacht dat het ver na 2050 zal zijn eer het hele wagenpark geëlektrificeerd is, ook als er na 2035 geen nieuwe auto’s met een brandstofmotor te koop zijn. ‘Auto’s gaan immers lang mee en een groot deel van het wagenpark bestaat uit tweedehands auto’s. In de tussentijd hebben we juist de zuinige diesel hard nodig voor het beperken van de CO2-uitstoot. Ten eerste zijn de moderne Euro6 diesels al veel schoner dan diesels van tien of twintig jaar oud. De uitstootwaarden zijn ook realistisch, omdat fabrikanten nu extra alert zijn op het opgeven van de juiste waardes na het dieselschandaal.’

Eén van de factoren waardoor Volkswagen diep in de problemen zit, is het dieselschandaal en het als gevolg daarvan moeten betalen van gigantische schadeclaims aan afnemers die zich terecht bedrogen voelden.

Chauvinistisch en merkentrouw

Aan de andere kant hebben de Duitse autofabrikanten de thuismarkt tegen. Als er één volk in Europa is dat weinig op heeft met elektrische auto’s, chauvinistisch is en merkentrouw, dan zijn het de Duitsers wel. Van vader op zoon zweren ze bij hun Audi, BMW, Opel, Porsche of Mercedes.

Geen andere industrie in Duitsland is zo belangrijk als de auto-industrie. Honderdduizenden werknemers zijn er direct en indirect van afhankelijk. Pak de Duitser niet zijn fossiele auto af. En niet zijn baan.

Als SPD-bondskanselier Olaf Scholz volgend jaar een kans wil maken om herkozen te worden dan moet hij zich opwerpen als de redder van de fossiele auto-industrie. De onpopulaire regeringsleider kan ter compensatie het klimaat een dienst bewijzen met de herstart van de door voorgangster Angela Merkel uitgeschakelde kernreactoren.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Elektrische accu is niet de heilige graal voor de wankelende Duitse auto-industrie verscheen eerst op Wynia's Week.