De wereld wordt beschreven als een arena waarin macht, militaire capaciteit, economische afhankelijkheden en geopolitieke concurrentie opnieuw centraal staan. Rusland probeert invloedssferen te herstellen, China bouwt economische en militaire macht op, en de Verenigde Staten handelen steeds nadrukkelijker vanuit hun eigen nationale belangen. Dat zijn klassieke uitgangspunten van de realistische school in de internationale betrekkingen. De diagnose is dus realistisch, maar is de voorgestelde remedie dat ook?

De boodschap die we lezen horen we de afgelopen jaren tot in den treure: Europa moet geopolitiek volwassen worden, minder afhankelijk van de VS en meer eigen militaire, economische en technologische capaciteit ontwikkelen. Nederland alleen is te klein, zegt het document, en ons land moet haar veiligheidsstrategie maar op laten gaan in een Europese strategie. Het kabinet-Jetten is zelfs bereid daarvoor de traditionele unanieme besluitvorming – en dus de stem van Nederland – op te offeren, waardoor veto’s gaan verdwijnen. Gaan we dan op grond van deze nieuwe veiligheidsstrategie onze veiligheid uitbesteden aan Brussel en krijgen we daar nog minder inspraak voor terug?

Tja, ‘beleidsmakers’ spreken altijd over ‘Europa’, terwijl feitelijke macht nog steeds bij staten ligt. Brusselse instituties kennen geen geopolitieke slagkracht. De EU is geen grootmacht, want het beschikt niet over een leger, eigen inlichtingendiensten, nucleaire afschrikking, diplomatieke tradities, strategische cultuur, nee, zelfs niet een echt buitenlands- of defensiebeleid.

Wanneer er een crisis uitbreekt, kijken Europese landen niet naar de Europese Commissie, maar naar elkaar en met name naar de leiders van Frankrijk, Duitsland, Polen, Italië en – buiten de EU – het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. De EU is vooral een coördinatiemechanisme, geen machtscentrum.

Al lijken ze in Den Haag soms blindelings in die Europese macht te geloven, Europese veiligheid wordt bepaald door een paar grote staten en niet door de institutionele architectuur van Brussel. Dat betekent niet dat de EU nutteloos is, maar wel dat zij afhankelijk blijft van de politieke wil van de grotere lidstaten. Is de keuze voor meer Europese integratie dan een voor Nederland logische redenering?

Hinkend op twee gedachten

Terwijl het stuk aanvankelijk expliciet stelt dat Nederland geen realpolitik moet bedrijven, zijn juist de sterkste passages die waarin het kabinet erkent dat de wereld multipolair is geworden en dat macht weer telt. De zwakste aanname is dat institutionele EU-verdieping automatisch geopolitieke slagkracht oplevert. Zoals gezegd, meer Europese integratie leidt niet automatisch tot meer macht, omdat macht uiteindelijk nog altijd georganiseerd wordt door staten. Zonder Frankrijk, Duitsland, Polen en het VK heeft de EU geen geloofwaardige militaire macht – en die landen zijn niet bereid om – à la Jetten – hun eigen zelfstandigheid op te geven.

Beter zou het zijn geweest om in het stuk een realistische tussenpositie in te nemen: Europa heeft de EU nodig voor markt-, technologie- en industriebeleid, maar Europese veiligheid zal de komende decennia vooral worden gedragen door een kern van grote staten, aangevuld met kleinere gespecialiseerde partners zoals Nederland. Dat ligt dichter bij de huidige en historische werkelijkheid.

Kort samengevat is de veiligheidsstrategie gebaseerd op een realistische, realpolitieke analyse van de wereld, maar is de voorgestelde remedie grotendeels Europees-institutioneel. Macht wordt toegedacht aan een bestuurslaag die zelf onvoldoende strategisch vermogen bezit.

Veiligheid als compromis

Let wel, wat nu op tafel ligt is een coalitiedocument en is het een optelsom van het internationaal gedachtegoed van D66, VVD en CDA. De veiligheidsstrategie leest dan ook op verschillende plaatsen alsof zij drie tradities in het Nederlandse buitenlandse beleid heeft proberen met elkaar te verzoenen. In de eerste plaats de wat meer realistische, pro-NAVO traditie van de VVD, dan de CDA-traditie – van oudsher Atlantisch én Europees of anders gezegd: tussen realisme en institutionalisme – met tot slot de D66-traditie: de meest uitgesproken idealistische traditie die draait om de internationale rechtsorde, Europese integratie, multilateralisme, mensenrechten en mondiale samenwerking.

Dat verklaart ook waarom het document soms coherent oogt op het niveau van de diagnose (‘de wereld is gevaarlijker geworden’), maar minder eenduidig wordt zodra de vraag opkomt wie uiteindelijk de macht moet uitoefenen: de NAVO, de EU, de grote Europese staten of de Verenigde Staten.

Daarom wellicht ontbreken in het stuk ook zowel de rol van de Benelux als die van de militaire samenwerking met Duitsland. Die omissie is onvergeeflijk en illustreert één van de grootste blinde vlekken in het Nederlands denken over internationale veiligheid, mede te verklaren vanuit het Nederlandse middle power syndrome.

De buurlanden zijn het belangrijkst

De Benelux en de Duits-Nederlandse defensie-integratie zijn namelijk veel concreter dan de vaak abstract beschreven ‘Europese strategische autonomie’. De Duits-Nederlandse integratie heeft sinds de jaren negentig een unieke militaire relatie opgeleverd met onze oosterburen. Delen van de Nederlandse landmacht zijn feitelijk geïntegreerd in Duitse divisies. Militair gezien is dat een veel verdergaande vorm van samenwerking dan de meeste Europese landen ooit hebben bereikt.

De logica achter die samenwerking is helder. Duitsland is de grootste economische macht van Europa, Nederland deelt een strategische ruimte met Duitsland, de logistieke en industriële verbindingen zijn enorm, beide landen hebben vergelijkbare veiligheidsbelangen en het land is van onschatbare waarde voor onze handel en economie. Je zou zelfs kunnen stellen dat voor Nederland de Duits-Nederlandse as belangrijker is dan veel Brusselse veiligheidsinitiatieven.

Hetzelfde geldt voor de Benelux. De Benelux wordt vaak gezien als een economisch-historisch project, maar op veiligheidsgebied gebeurt er veel: geïntegreerde luchtbewaking, maritieme samenwerking (BeNeSam), gezamenlijke opleidingen en logistieke afstemming. De Benelux heeft bovendien een voordeel dat de EU vaak mist: geografische samenhang. Europa functioneert in de praktijk vaak via Frans-Duitse samenwerking, Pools-Baltische samenwerking, Noordse samenwerking, de E3 (de nieuwe Europese Driebond), de Benelux en een veelvoud van bilaterale defensie relaties.

Deze nieuwe strategie is een gemiste kans, omdat het stuk een expliciete analyse van Nederland als onderdeel van een Noordwest-Europees veiligheidsnetwerk ontbeert. Dat cluster heeft de grootste Europese havens, een enorme en cruciale energie-infrastructuur, Noordzeekabels, belangrijke defensie-industrie en strategische logistieke corridors. Bovendien zijn de buurlanden, zoals het VK, Duitsland en België, economisch veel belangrijker voor ons land dan landen elders in Europa. Inzet op de directe omgeving is misschien wel veel relevanter voor Nederland dan abstracte Europese strategische exercities.

Het Nederlands strategisch denken begeeft zich op drie niveaus: Nederland, de EU en de NAVO. Maar er is een blinde vlek: de Benelux, de Duits-Nederlandse militaire integratie en het Noordzeegebied. Juist daar bevindt zich een groot deel van de feitelijke militaire en economische macht waar Nederland dagelijks op steunt. Den Haag heeft traditioneel te veel aandacht voor de institutionele kant van de EU en te weinig voor de regionale machtsclusters die daadwerkelijk het fundament vormen van de Europese veiligheid.

Maar toch is er hoop. Het stuk meldt – interessant genoeg – de Noordzee expliciet als te verdedigen belang. Dat is misschien één van de opvallendste onderdelen van de hele strategie en mogelijk met goede gevolgen. Want zodra de Noordzee expliciet als veiligheidsbelang wordt benoemd, verschuift het perspectief van abstracte geopolitiek naar concrete geografie.

Van wereldland naar buurland

Nederland heeft zichzelf decennialang vooral gezien als wereldwijd handelsland, koploper of missionaris op allerlei gebied, diplomatiek knooppunt en voorvechter van de internationale rechtsorde. In de nieuwe veiligheidsstrategie verschijnt Nederland vrij onopvallend – maar veelbetekenend – als Noordzeestaat, stoelend op maritieme macht, als energieknooppunt en als logistieke toegangspoort tot Europa. Dat is een wezenlijk andere manier van denken.

De Noordzee is allang geen zee meer, maar een strategische ruimte, met offshore energievoorziening, windparken, internetkabels en dataverbindingen, gaspijpleidingen, elektriciteitsverbindingen en militaire aanvoerroutes. Na de sabotage van de Nord Stream en het verdachte gedrag van Russische vaartuigen op de Noordzee is het besef gegroeid dat onderzeese infrastructuur een strategisch doelwit kan zijn. De Noordzee is daardoor veranderd van economisch gebied naar veiligheidsgebied. En daarmee wordt ook de Benelux- en Duitslanddimensie weer relevant. Want als je de Noordzee centraal stelt, ontstaat automatisch een ander kaartbeeld.

Dan kijk je niet eerst naar Brussel. Dan kijk je naar de landen rondom die zee: België, Duitsland, het VK, Denemarken en Noorwegen: een Noordzee-coalitie van zowel EU-lidstaten als niet-leden, inclusief twee van de belangrijkste Europese militaire machten (het niet-EU-lid) Verenigd Koninkrijk en onze militaire partner Duitsland, naast onze nauwe bondgenoot België. Geopolitieke logica en EU-logica gaan niet altijd samen.

Als je de Noordzee werkelijk als strategische kernruimte beschouwt, dan wordt het antwoord op de vraag of Nederland het veiligheidsbeleid wel primair moet organiseren via de EU een stuk minder vanzelfsprekend. Met andere woorden: de geografie wijst richting Noordwest-Europa, terwijl de institutionele logica van het document richting Brussel wijst.

Juist daarom zou je kunnen zeggen dat de passages over de Noordzee misschien de meest interessante passages van het hele document zijn. Want daar wordt veiligheid niet afgeleid uit waarden of instituties, maar uit ligging, infrastructuur, economische afhankelijkheden en militaire kwetsbaarheden. Onontbeerlijk voor strategische autonomie en klassieke realpolitik.

En als je die gedachte consequent doorvoert, kom je bijna vanzelf uit bij de conclusie dat voor Nederland juist de Benelux, Duitsland, het VK en de Noordzee Ruimte van primair strategisch belang zijn, belangrijker in ieder geval dan de vraag of ons land nog meer bevoegdheden aan Brussel moet overdragen.

Wynia’s Week kijkt steevast over de dijken. En dan vooral naar de landen om ons heen. Bent u al supporter van deze onafhankelijke journalistieke kijk op politiek, economie en cultuur? Hartelijk dank!

Het bericht Veiligheidsbeleid van kabinet-Jetten is realistischer dan het was, maar het idealisme wil maar niet weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Het gaat dus langzaam maar zeker de goede kant op met de wederopbouw van de verwaarloosde defensie van Europese NAVO-landen. Zo goed, dat intussen ook aloude rivaliteiten de kop weer opsteken in Europa, terwijl de neuzen toch eigenlijk dezelfde kant op zouden moeten staan. En intussen dreigt een ramp voor de Belgisch-Nederlandse marine samenwerking.

Een Europees leger zal er vrijwel zeker nooit komen. Wel zien we de grote landen van West-Europa – het VK, Frankrijk en Duitsland, oftewel de middelmachten – in E3-verband gezamenlijk afstemmen: over Europese hulp aan Oekraïne of aan het leveren van een eskader voor het beveiligen van de Straat van Hormuz. Het kleine, maar zelfbenoemde gidsland, Nederland kan niet anders dan deze initiatieven volgen en we mogen hopen dat er geen misverstanden ontstaan tussen de leidende middelmachten van Europa.

Want pas op. De voornemens van Duitsland om het sterkste leger van Europa op te bouwen zijn – behalve bij president Trump die het land graag als leider van de toekomstige Europese defensie ziet – niet bij iedereen goed gevallen. Zo gaf de Franse presidentskandidaat Bardella (RN) aan dat Franse kernwapens alleen die landen mogen beschermen die Franse gevechtsvliegtuigen kopen. Ook de Franse legerchef maakt zich zorgen over de Duitse herbewapening. Generaal Mendon wees er onlangs op dat Frankrijk over vijf jaar achter zal lopen op de buurman, als Duitsland miljarden extra in moderne technologie gaat investeren. De Frans-Duitse samenwerking om een nieuw toekomstig gevechtsvliegtuig – de FCAS – te bouwen is inmiddels morsdood.

Tijdens de National Security Conference in London vorige week, zette Danny Kruger, één van de leiders van de Reform-partij van Nigel Farage (oppositie, maar hoog in de peilingen) uiteen dat het Verenigd Koninkrijk weer een supermacht moet worden, niet alleen om de wereldwijde crises het hoofd te bieden en weer mee te tellen op het niveau van de huidige wereldmachten China en de VS, maar ook omdat het niet kan toestaan dat een land dat de grootste krijgsmacht wil opbouwen (lees: Duitsland) in Europa de baas gaat spelen.

Retoriek? Wellicht en ter geruststelling: Kruger noemde de NAVO en de Britse band met de VS als topprioriteiten en gaf aan dat een door Reform bestuurd Verenigd Koninkrijk ook de E3-samenwerking zou respecteren. Wat de defensie-uitgaven betreft, betoogde Kruger dat de nieuwe NAVO-doelstelling van 3,5 procent van het bbp in 2035 voor Reform slechts een ondergrens zou zijn.

Nieuwe wapenwedloop in West-Europa?

Hebben we straks een nieuwe Europese wapenwedloop tussen Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië? Met twee van de drie leden van de E3 argwanend tegen het zich massaal bewapenende Duitsland, is het van belang eens te kijken wat Duitsland zelf te wachten kan staan.

Onder Merz is er geen spannende koerswijziging te verwachten en verkiezingen zijn er pas over een paar jaar. Als er dan – om te voorkomen dat de hard groeiende AfD met haar pro-Russische neigingen gaat regeren – een brede coalitie van centrumrechts en links aan de macht komt zal er niet veel veranderen aan de Duitse voornemens. CDU en SPD hebben vooralsnog het Atlanticisme en Europese samenwerking in hun partijen verankerd en ook de Groenen zullen daar weinig aan veranderen.

Maar wat als de AfD onverhoopt gaat regeren? Dat zou alleen in coalitieverband kunnen gebeuren, maar de partij kan dan een stempel gaan drukken op defensie en buitenlands beleid (lidmaatschap van de partij is overigens op dit moment verboden voor militairen). Dan moet je rekening houden met een Rusland-vriendelijke of een neutralere koers van Berlijn – zeker gelet op de bedevaart van AfD-kopstukken afgelopen weekend naar Poetin’s forum in St Petersburg en hun plannen voor een herstel van de Nordstream gasleidingen.

Maar voor ons land kan een AfD-regering een groot probleem worden. Want met de Nederlandse landmacht volledig geïntegreerd in de Duitse Bundeswehr, valt niet uit te sluiten dat een dan zittende Nederlandse regering zal besluiten tot het terugtrekken van Nederlandse militairen uit Duitsland. Dan is België onze meest innige bondgenoot.

Als de AfD, RN of Reform de koers van hun respectievelijke land straks mogen bepalen, dan legt dat een zware hypotheek op de Europese verhoudingen. Zoals in mijn eerder pleidooi voor het ombouwen van de Benelux als defensiepact al uitgebreid omschreven, is het meer dan verstandig dat in ieder geval Nederland en België een Plan B hebben.

Maar helaas zit er weinig schot in de samenwerking en dreigt voor België en Nederland een eigen debacle á la het Frans-Duitse FCAS-gevechtsvliegtuig, doordat de voor beide marines te bouwen – maar door Nederland te ontwerpen – onderzeebootjagers (ASW-fregatten) meerdere jaren vertraagd zijn en bovendien veel duurder worden. Dat komt, zo bleek tijdens een recent politiek debat in Brussel (weergegeven in een artikel op de website marineschepen.nl), door verkeerde inschattingen van Nederlandse ambtenaren voor wat betreft de integratie van diverse systemen, waardoor het ontwerp terug moest naar de tekentafel en worden vergroot.

Hoe nu verder met de nieuwe Belgisch-Nederlandse fregatten?

Door de vertraging breken onzekere tijden aan, met name voor de Belgische marine, die haar twee snel verouderende fregatten echt niet veel langer met goed fatsoen in de vaart kan houden. Er zal dan ook snel een werkbare en niet al te dure oplossing voor hetzij tijdelijke vervanging gevonden moeten worden, dan wel voor een laatste moderniseringsronde van de huidige fregatten. Het project van de ASW-fregatten zelf is nog steeds de moeite waard, want uiteindelijk zullen België en Nederland in totaal zeven stuks aanschaffen. Komen beide landen er niet uit, dan moet je niet uitsluiten dat België kiest voor een off the shelf fregat van bijvoorbeeld Franse makelij dat snel geleverd kan worden.

De fregatten-crisis dreigt zo een stresstest te worden van de Belgisch-Nederlandse marine samenwerking (BENESAM), dit terwijl de Belgische regeringspartij N-VA van premier Bart de Wever en defensieminister Theo Francken niet alleen nog eens extra hard oproept tot verdere versterking van de militaire samenwerking binnen de Benelux, maar zelfs tot een voortrekkersrol binnen Europa.

Volgens N-VA-kamerlid Koen Metsu moeten de landen inzetten op efficiëntere samenwerking: ‘We kunnen het ons niet permitteren om alles drie keer apart te organiseren. Door samen te werken verlagen we kosten, verhogen we onze slagkracht en versnellen we de modernisering”. Daarnaast wil de N-VA dat de Benelux-landen meer met één stem spreken in Europese en NAVO-fora. “Drie landen die samen optreden, wegen zwaarder dan drie landen apart. Zo versterken we onze invloed en vermijden we afhankelijkheid van grotere spelers’, aldus Metsu.

Zoals eerder gesteld is de financiële ruimte voor zo’n samenwerking binnen de beoogde defensieopgaven zeker aanwezig. Zowel Nederland als België halen op dit moment de NAVO-norm voor defensie-uitgaven van 2% en spenderen daarnaast elk nog zo’n 1,4 % aan andere zaken in het kader van weerbaarheid en infrastructuur. Maar waar Nederland de investeringen in defensie zelf wil ophoesten, maakt België – net als veel andere lidstaten – goed gebruik van de zachte EU-leningen uit het SAFE-programma. Die leningen hebben een lange looptijd, een lage rente en een aflossingsvrije periode van tien jaar.

De Belgische regering heeft vorige maand in dat kader een leningsovereenkomst met de Europese Commissie ter waarde van € 8,34 miljard. België behoort hiermee tot de eerste groep EU-landen die het SAFE-programma daadwerkelijk gaan gebruiken. Wat doet België met het geld? De lening wordt via het Belgische Nationale Investeringsplan ingezet voor strategische projecten tussen 2026 en 2030, maar specifiek – het blijft immers Europees geld – voor grensoverschrijdende Europese samenwerking. Die plant België met Nederland voor gezamenlijke luchtafweersystemen en met Luxemburg voor een gezamenlijk ruimtevaart- en satellietinitiatief voor observatie en communicatie.

Belgen lopen voorop

Het momentum voor meer Belgisch-Nederlandse of Benelux samenwerking op defensiegebied is er nog steeds, maar de wens tot samenwerking lijkt vooral van onze zuiderburen te komen. De Belgen willen meer samenwerking, ze hebben de financiering op orde en zijn verder goed bezig. Zo lopen ze hun achterstanden snel in, maken ze gebruik van Europese fondsen waar mogelijk, richten ze nieuwe eenheden op (zoals de marine fuseliers die tal van taken aankunnen op het vlak van maritieme veiligheid, drone-eenheden en een extra para-commando bataljon) en hebben ze de enige parate eenheid van het Luxemburgse leger geïntegreerd in een Belgisch-Luxemburgs verkenningsbataljon. Ter zee is een extra patrouillevaartuig te water gelaten en is het land klaar om drie fregatten naar Nederlands ontwerp in dienst te nemen – conform de afspraak.

In het licht van de oplaaiende argwaan en rivaliteiten in Europa, is intense militaire samenwerking binnen de Benelux van groot strategisch belang, ook voor Nederland. Maar de liefde moet van twee kanten komen. Als de Nederlandse militaire bureaucratie er niet in slaagt het fregatten-plan tot een goed einde te brengen, zal dat België voor een lastige keuze plaatsen en is een breuk in een decennia-oude marine samenwerking die van groter, strategisch belang is, niet uit te sluiten.

De auteurs van Wynia’s Week onderscheiden zich door hun nuchtere benadering, waar anderen panikeren of achter hypes aanlopen. Wynia’s Week is er drie maal per week, 156 keer per jaar. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Fregattencrisis? Net nu Nederland en België de militaire banden zouden moeten aanhalen dreigt een kink in de kabel verscheen eerst op Wynia's Week.

De Belgische premier grossierde in Franse citaten, zonder ze te vertalen, wel wetende dat de taal van Molière in Nederland, helaas, een dode taal is. Alleen EW-columnist Martin Sommer, voormalig correspondent in Frankrijk, kon er zich aan laven. De media kwamen niet verder dan te melden dat De Wever ‘méér Benelux’ bepleitte, een organisatie waarvan ‘Hollanders’ denken dat die in de vorige eeuw werd opgeheven.

‘Historische vergissing’

De Wever leidde zijn publiek naar ‘onbekend terrein’ met zijn welgemeende dagdromerij en weemoed over de ‘scheiding der Nederlanden’. De ‘Nederlanden van de Zeventien Provinciën’ met als wegbereider Filips de Goede; niet Willem van Oranje. Nogal verwarrend want bij Nederlanders begint Nederland bij Willem van Oranje. Wat ervoor geschiedde zit niet (meer) in het collectief geheugen. De figuur van Willem van Oranje loopt zelfs gevaar in het multiculturele onderwijs. Zijn standbeeld staat nog trots op het Plein, mede als standplaats voor dankbare meeuwen.

De Wever behoort tot de Vlaamse politici die de Omwenteling van 1830 (de afscheiding van de Belgen van het Koninkrijk der Nederlanden) betreuren omdat Noord en Zuid tezamen een politieke machtsfactor in Europa konden zijn geweest. Hij zit op dezelfde lijn als Louis Tobback, de voormalige leider van de Vlaamse socialisten en langstzittend burgemeester van Leuven. Volgens hem zouden de zuidelijke Nederlanden de Eerste Wereldoorlog beter zijn doorgekomen indien Noord en Zuid bij elkaar waren gebleven. Hij noemde 1830 ‘een historische vergissing’. De Wever citeerde voormalig Antwerps burgemeester Camille Huysmans, socialist, die de Omwenteling van 1830 omschreef als ‘een fout die een magnifieke staat heeft vernietigd’.

De Wever omschrijft de Tachtigjarige Oorlog die in 1585 leidde tot de val van Antwerpen, en bijgevolg tot de scheiding der Nederlanden als ‘grootste ramp’ ooit. Antwerpse burgemeesters, een functie die De Wever tot voor kort bekleedde, zijn – nog altijd – getraumatiseerd door het uiteenvallen van ‘De Nederlanden’ dat Antwerpen in een armoedeval gooide, mede bevorderd door een ‘de facto Hollandse’ blokkade van de Westerschelde. Antwerpen verpieterde.

In 1803 kwam Napoleon op bezoek in Antwerpen en zag de ligging als een prachtige uitvalsbasis voor aanvallen op Engeland. De Wever schakelde pardoes over op het Frans want Napoleon omschreef het verpauperde Antwerpen als ‘une ville d’Afrique’; ‘elle ressemble à peine à une ville européenne’. Hij voegde eraan toe: ‘aangezien jullie hier graag “judorange” drinken, ga ik ervan uit dat jullie allemaal voldoende Frans begrijpen’. Dat was duidelijk niet het geval.

Een leuke vondst natuurlijk, maar het is niet enkel Napoleon die Antwerpen vergeleek met ‘une ville d’Afrique’. Er zijn Antwerpenaren die beweren dat de Scheldestad een ‘Afrikaanse stad in wording’ is en er ‘weinig Europees overblijft’. Die groepering – waarvan de naam niet mag worden genoemd – heeft een grote deputatie in de Antwerpse gemeenteraad.

‘Ik had hem er graag bij gehad’

Vervolgens schakelde De Wever over op Europese thema’s, onder andere migratie. Met een actueel tintje omdat hij als Belgisch premier een brief had getekend met 7 andere EU-regeringsleiders om een strenger migratiebeleid te eisen, vooral het tegengaan van illegale immigratie. Premier Schoof liet na om deze brief te tekenen (De Wever: ‘ik had hem er graag bij gehad’) wat het einde van Schoof-I betekende. Als het om Europese coalitiepolitiek gaat, heeft het Hollandse establishment vaak twee linkerhanden. Zeker een premier zonder enige politieke ervaring.

De Wever bepleit een immigratie die de arbeidsmarkt versterkt, maar het omgekeerde is het geval. ‘Eén op de drie niet-EU’ers met een verblijfsvergunning is hier gekomen in het kader van gezinshereniging. Slechts één op de vijf is hier in het kader van arbeidsmigratie.’ Bij het aandeel ‘werkende vrouwen uit niet-EU landen gaapt een wijde kloof’, stelt hij. ‘Minder dan 6 op de 10 van hen is aan het werk. In België is dat zelfs minder dan de helft’. Daarom bepleit hij een nieuw ‘migratiemodel’: ‘als meer nieuwkomers bijdragen aan de welvaart, groeit er een positiever beeld van migratie bij de burgers’. Dan ontstaat er volgens hem ‘inclusief nationalisme’.

Gesloten enclaves

Het klinkt vervelend, maar er is nóg een woord dat kennelijk niet mag worden genoemd: islam! Misschien dat De Wever in het superlinkse Amsterdam met zijn zelfbenoemde Gaza-strijders deze term liever meed. Antwerpen heeft een grote joodse gemeenschap en De Wever is hun bondgenoot, maar qua Israël-beleid is hij als premier ingeklemd. Bovendien, Vlamingen identificeren zich meer met de Palestijnen dan de gemiddelde Nederlander. Vanuit hun historisch gemoed als ‘onderdrukten’ (door Franstaligen) zien zij Palestijnen als lotgenoten. En Israël als dader. De termen ‘Gaza, Israël, islam’ werden geparkeerd.

Toch kan men geen houdbare analyse maken zonder te wijzen op niet-Westerse culturen die vaak verschillen in levenswijze, wat overbrugbaar is, maar die soms ook fundamenteel verschillen in waarden en levensbeschouwing. Wie dat aspect miskent, integreert niet, maar separeert – met gesloten enclaves tot gevolg.

De Wever hoeft maar enkele honderden meters buiten zijn Wetstraat 16 te gaan, en de werkelijkheid dringt zich op. Brussel is formeel hoofdstad van Vlaanderen (!), België en Europa. Brussel heeft al een jaar geen regering, en verschillende gemeenten zijn islamitische enclaves, waar de Moslimbroederschap regeert.

Ik geef toe; dat ligt in Amsterdam allemaal erg gevoelig, maar weinigen durven nog onverschrokken te analyseren, zoals Frits Bolkestein ooit deed.

Gedurende de toespraak ging De Wever in sneltreinvaart door de onderwerpen ‘Europa’ en de band met de VS waarin hij een realistische analyse als vertrekpunt neemt. België kent zijn plaats in het concert der mogendheden en De Wever steekt niet op zijn Hollands tirades af tegen Donald Trump; maatje te groot. Hij heeft kritiek op het klimaatbeleid en verdedigde in België altijd kernenergie, ook al besliste de regering-Verhofstadt in 2003 deze te sluiten vóór 2015. De Antwerpse economie kan niet zonder atoomstroom; de centrales bleven open.

‘Union Intime’

Voor oplossingen haakt De Wever aan bij het ‘Koninkrijk der Nederlanden’ waartoe de grote mogendheden beslisten op het Congres van Wenen in 1815. In 1830 vertrokken de Belgen; later ook Luxemburg dat een personele unie had met het Nederlands koningshuis.

De Wever bepleit een ‘Union intime’ (nauwe unie) tussen de Benelux-landen; samen de vierde EU-economie. De Benelux bleef lange tijd een ondergeschoven kindje. Ik zat een tijdje in het Benelux-parlement; het gros van de aanwezigen bestaat uit Belgen. Voor Tweede Kamerleden die geen voorname portefeuille krijgen, is het Benelux parlement een troostprijs; de vele kleine fracties kunnen vaak niemand leveren.

Eerst moet Nederland politiek weer op de been

Voor Nederland geen slecht idee om resultaten te boeken in de ‘eigen historische ruimte’ in plaats van te getuigen ver van huis. Gezamenlijk dagelijkse problemen aanpakken: criminaliteit, mensensmokkel en drugshandel.

Is dat een zaadje voor een confederatie der Lage Landen, vroeg De Wever zich af. Dat is misschien (nog) een brug te ver. Met Vlaanderen mogelijk, maar Brussel zinkt weg in het moeras waaruit het is ontstaan, terwijl Wallonië zich spiegelt aan Frankrijk en het rijke Luxemburg, in de oksel van Duitsland en Frankrijk, welvarend leeft.

Eerst moet Nederland weer politiek op de been; niettemin veel dank voor de welgemeende raadgevingen van de ‘Eerste Minister onzer  Zuiderburen’.  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Belgische premier Bart De Wever had Dick Schoof er graag bij willen hebben verscheen eerst op Wynia's Week.

De roep om meer Europese defensiesamenwerking en zelfs een Europees leger wordt steeds luider, niet alleen vanwege Russische en Chinese dreigingen, maar ook om minder afhankelijk te worden van de Verenigde Staten. Maar die roep is niet altijd even realistisch en mogelijk slechts beperkt houdbaar. Vaak speelt persoonlijke of politieke afkeer van de nieuwe Amerikaanse president een rol of een al langer gekoesterde wens om de Europese integratie te verdiepen.

Al lijkt er op dit moment sprake van enige eensgezindheid waar het gaat om de herbewapening van ons continent en verdere steun aan Oekraïne, alle Europese landen hebben echter nog steeds zeer uiteenlopende belangen. Daarom maakt elk land, buiten het zicht van de vrolijke groepsfoto’s van de Europese samenwerking, de balans op en stelt daarbij zijn eigen veiligheidsbelang voorop.

Ook bij de huidige herbewapeningsplannen en gesprekken over nieuwe steun aan Oekraïne horen we wijd en zijd de mitsen en maren van onze Europese bondgenoten. Daarom is het de hoogste tijd voor een debat over de échte Nederlandse en Belgische geopolitieke belangen, voordat we verdrinken in een brij van Europees en ander multilateraal overleg dat geen garantie biedt op succes. Wat we nodig hebben is nuchtere, old school Realpolitik en de Benelux als Plan B.

Vooroorlogse verhoudingen

Nu de Amerikaanse paraplu over Europa half (of misschien wel heel) lijkt ingetrokken ontstaat een nieuwe situatie op veiligheidsgebied. Welke krachten worden ontketend als de NAVO en de EU – die er ooit kwamen omdat Amerika dat wilde – nu zonder de onzichtbare hand van Washington verder moeten? Want zonder een overkoepelend gezag zijn we op ons continent in wezen weer teruggeworpen op vooroorlogse verhoudingen, met relatief grote mogendheden als Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië en Italië, met middelgrote Europese spelers als Spanje en Polen en een veelvoud van kleinere staten, elk met eigen veiligheidsissues. Ieder Europees NAVO-land zal voor zichzelf afwegen waar straks de risico’s voor haar veiligheid liggen en in een aantal gevallen liggen die helaas bij een buurland.

Een land dat nu niet haar eigen positie, belangen, kansen en bedreigingen analyseert en te lang blijft vertrouwen op Europese samenwerking en solidariteit, negeert de realiteit op eigen risico. Oude conflicten, langdurig bevroren tijdens de Pax Americana van 1948-2025, kunnen weer oplaaien. Griekenland en Turkije bijvoorbeeld zijn elkaar diverse malen bijna te lijf gegaan, maar dankzij Amerikaanse ingrijpen is het nooit zover gekomen. Maar wat gaat er nu gebeuren? Genieten de Grieken nog enige Amerikaanse bescherming tegenover de Turken? De Hellenen hebben onmiddellijk een Amerikaanse lobbyist in dienst genomen om hun zaak te bepleiten bij Donald Trump.

Polen heeft nog altijd een appeltje te schillen met Duitsland en de roep om Duitse herstelbetalingen wordt steeds luider in Warschau, terwijl het land militair steeds sterker wordt. Vooralsnog ligt er zeker geen conflict in het verschiet, maar hoe is dat over een jaar of vijf? En wat gebeurt er als over een paar jaar de AfD in Duitsland gaat regeren, of het Rassemblement National van Marine Le Pen in Frankrijk? Waar komen de prioriteiten van Duitsland  of Frankrijk dan te liggen? En wat betekent dat voor Nederland en België, met onze spreekwoordelijke economische verwevenheid met de buurlanden of voor de Nederlandse landmacht, sinds enkele jaren geïntegreerd in de Bundeswehr?

Grote politieke risico’s liggen er ook in Oost-Europa. Als we de peilingen moeten geloven, rukken pro-Russische partijen nog altijd op, ook in cruciale NAVO-landen als Polen en Roemenië. Dat kan ertoe leiden dat we straks in de EU en NAVO niet met één tegendraadse Viktor Orbán te maken hebben, maar met vier of vijf. Maar bovenal bewijzen verkiezingsuitslagen en peilingen dat pro-Russische anti-oorlogssentimenten in Oost- én in West Europa echt bestaan. Dat is een gegeven waar Europese leiders rekening mee moeten houden.

Wat we dankzij de minder intensieve Amerikaanse veiligheidsrol op ons continent binnenkort zeer waarschijnlijk mogen verwachten, is het ontstaan van een patchwork van elkaar overlappende en aanvullende veiligheidspacten van individuele landen met de VS, met elkaar of in groepsverband, die zullen bestaan naast de EU en naast wat resteert van de NAVO. Groot-Brittannië zal bijvoorbeeld graag samenwerken met Frankrijk, Nederland en de Scandinavische landen op uiteenlopende militaire terreinen. Frankrijk doet datzelfde met Duitsland, België, Nederland, Spanje, Portugal en Italië. Enzovoorts en zo verder.

Enorme verstrengeling

Maar wat betekent dat voor de veiligheid van Nederland en België? Beide landen kunnen er gerust op zijn dat ze nu en op de lange termijn geen bedreiging voor elkaar zullen vormen. Bovendien werken België en Nederland bilateraal en in Benelux-verband al op heel veel gebieden samen, dit naast de enorme verstrengeling op economisch en infrastructureel gebied. Maar ook op defensiegebied gebeurt er al veel: de luchtmachten van beide landen zijn al sinds jaar en dag samen verantwoordelijk voor de verdediging van het Benelux-luchtruim en de beide marines zijn al een decennium lang sterk geïntegreerd onder een Admiraliteit Benelux.

De Nederlandse en Belgische internationale belangen lopen in beginsel in de pas en omvatten in de basis het veilig houden van grondgebied en burgers, handelsbelangen en goederenstromen (over de Noordzee en door het Kanaal), hulp bieden aan bondgenoten of voldoen aan andere internationale verplichtingen. Inderdaad in die volgorde, want alleen een dromenland zou dat omdraaien en de internationale verplichtingen bovenaan zetten.

België en Nederland moeten zich ten allen tijde op alles voorbereiden, dus ook op de mogelijkheid van het uiteenvallen of onwerkbaar verdeeld raken van EU en NAVO. Maar we moeten in de toekomst ook rekening houden met mogelijk divergerende belangen van buurlanden en naburige machten als Duitsland, Frankijk en Groot-Brittannië, ook al is er op dit moment geen wolkje aan de lucht.

In de eerste plaats zullen België en Nederland de relatie met de VS waar mogelijk moeten bestendigen, om de sheriff bij de les te houden en om toegang veilig te stellen tot belangrijke wapensystemen die alleen de VS kunnen leveren. Maar bovenal moeten België en Nederland de relatie met de grote Europese buurlanden (die tevens onze grootste handelspartners zijn) veiligstellen en er voor eens en altijd voor zorgen dat er vanuit geen enkel buurland een dreiging tegenover onze landen kan ontstaan. Ook dienen we te voorkomen dat onze buurlanden elkaar in de toekomst te lijf kunnen gaan – iets wat regelmatig is gebeurd in de geschiedenis bij gebrek aan een almachtige scheidsrechter zoals de VS.

Dat betekent dat onze beide landen zo nauw mogelijke banden moeten onderhouden met Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk tegelijk. De bedoeling is natuurlijk om deze landen zoveel mogelijk ‘bij elkaar te houden’ (met name de Frans-Duitse as) en, door met elk een relatie aan te gaan op basis van wederzijds profijt, de risico’s op problemen voor België en Nederland met één van de andere buurlanden te hedgen. Militaire samenwerking met alle drie landen is daarom een must en gelukkig gebeurt dat al bilateraal op grotere of kleinere schaal.

Nieuw momentum

België en Nederland zullen daarbij, zoals gezegd, gezamenlijk moeten optrekken. Inmiddels is er een nieuw momentum ontstaan voor verregaande samenwerking op defensiegebied. Beide regeringen zijn rechts van het midden, terwijl die in België voor het eerst in de geschiedenis wordt geleid door een Vlaams nationalist, de formidabele Bart de Wever van de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA), een partij die al eerder pleitte voor verregaande militaire samenwerking in de Lage Landen.

België en Nederland kunnen natuurlijk altijd een extra onderling defensiepact sluiten, maar beter nog is het om dat in Benelux-verband te doen, want Luxemburg, dat zijn defensie grotendeels met België heeft geïntegreerd, zit natuurlijk in hetzelfde schuitje. Waarom maken we dus voor de zekerheid van de Benelux – overigens opgericht in 1944 in Londen door de drie regeringen in ballingschap – niet ook een defensie- of veiligheidspact?

Een Benelux als veiligheidspact, met garanties van de lidstaten over en weer om elkaar te verdedigen, is natuurlijk niet bedoeld als alternatief voor de EU of de NAVO, maar als een back up in tijden van nood en als complementair aan de EU en de NAVO in tijden van stabiliteit. Let wel, we kunnen absoluut bepaalde zaken Europees regelen en waar opportuun moeten we dat zeker zo lang mogelijk blijven doen. Een Benelux-veiligheidspact biedt daarnaast echter een veel betere onderhandelingspositie op de Europese en wereldtonelen en het levert een sterkere, gezamenlijke militaire uitgangspositie op.  

Want waar de Benelux het verschil gaat maken ten opzichte van een Alleingang van Nederland of België is dat we internationaal gaan meetellen als een veel grotere som der delen. De Benelux telt 30 miljoen inwoners (meer dan Australië) en heeft een totaal BNP van circa 2.000 miljard dollar, dat is ongeveer net zoveel als Zuid-Korea of Rusland en méér dan Australië, Spanje, Mexico, Indonesië of Turkije. Met zo’n profiel is de Benelux vanzelfsprekend een gewilde partner én een tegenstander waarin een agressor zich makkelijker kan verslikken.

Let wel, dit pleidooi voor een versterking van de Benelux op defensiegebied is geen Blut und Boden-fantasie of een pleidooi voor een etnische of culturele eenheid. Het is gebaseerd op pure noodzaak, pragmatisme en opportunity. Een veiligheidspact binnen de Benelux moet dan ook politiek breed gedragen worden, inclusief door de grootste oppositiepartijen. Nederland, dat groter is qua bevolking en een iets sterkere defensie heeft dan België en Luxemburg samen, zal zich ook ruimhartig moeten opstellen ter voorkoming van elke schijn van dominantie. Het omvormen van de Benelux tot een veiligheidspact kan gebeuren zonder de soevereiniteit van onze landen op te offeren.

De militaire samenwerking hoeft voorlopig ook niet diep te gaan. Een wat uitgebreider secretariaat in Brussel bij de Benelux Unie is genoeg en de strijdkrachten hoeven niet meteen geïntegreerd te worden. De staven hebben al genoeg aan hun hoofd en er lopen al allerlei programma’s voor de aanschaf van nieuw materieel. Maar er kan wel voor gekozen worden om een gezamenlijke Benelux Divisie- of, beter nog, een Benelux Legerkorpsstaf op te zetten, waardoor er een mooie carrièrestap en een nieuwe ervaring voor hogere officieren uit alle drie de landen ontstaat. Een Admiraal Benelux is er,  zoals gezegd, al een tijdje.

Ongehoorde kans

Frankrijk en Duitsland – en hun eventuele twijfels over een sterke Benelux – komen we vanzelfsprekend royaal tegemoet, met wapenaankopen, intensivering van marine- en landmachtsamenwerking en door aansluiting te zoeken bij de Frans-Duitse as. Juist daar kan de Benelux zich nuttig maken als constructief onderdeel en extra laag cement voor een nieuw elan binnen die Frans-Duits samenwerking. Met Groot-Brittannië werkt de Benelux natuurlijk allang samen aan de veiligheid van de Noordzee en haar maritieme toegangen, een groot gemeenschappelijk belang. De Benelux-marine is voor de uitgeholde en overstretched Royal Navy een welkome en ideale natuurlijke partner. Samenwerking met het Verenigd Koninkrijk versterkt zo het trans-Atlantisch element in het Benelux- veiligheidsconcept en biedt tegenwicht aan de meer continentale belangen van Duitsland en Frankrijk.

De huidige onzekere situatie, ontstaan door de terugtrekkende bewegingen van de VS, biedt dus eigenlijk een ongehoorde kans: de Lage Landen kunnen – als ze dat willen – een nieuw veiligheidsbeleid opstellen. Bovendien kunnen ze daarbij in een once in a lifetime opportunity zelf hun bondgenoten selecteren. Een Benelux-defensiepact, dat ontbrak in de jaren voorafgaand aan de Eerste en Tweede Wereldoorlog, is nu voor het eerst in de geschiedenis haalbaar. Laten we die kans grijpen.

Arnout Nuijt is geopolitiek analist.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Het is nu of nooit: laten we samen met België een veiligheidspact maken verscheen eerst op Wynia's Week.