Bilderberg

Wij weten nog steeds niet waarom. Als wij geheime genootschappen onderzoeken dan biedt in Nederland de Bilderberggroep het beste uitgangspunt. Daar was des konings grootvader prins Bernard, de Nederlandse vertegenwoordiger van het Amerikaanse wapenconcern Lockheed, immers de eerste voorzitter van. De huidige voorzitter is een dame die in 1949 in Franstalig Canada werd geboren als Marie-Josée Drouin. Dat kan geen toeval zijn.

Rond haar twintigste werd ze assistent van een Canadese minister en niet alleen dat: ook zijn maîtresse. Dat werd een schandaal en ze vond in 1971 een nieuwe baan bij het Hudson Institute, een denktank mede opgericht door de wiskundige Herman Kahn, misschien wel de intelligentste man ter wereld.

Atoombomstrategie

Kahn werd door Samuel T. Cohen, de bedenker van de neutronenbom, aangenomen bij de Rand Corporation een denktank van de Amerikaanse luchtmacht. Daar bedacht hij de theorie van nucleaire afschrikking. Hij betoogde in het heetst van de Koude Oorlog dat de Verenigde Staten in staat moesten zijn tot een ‘second strike’ in geval van een nucleaire aanval van de Sovjetunie. Alleen dit zou zo’n aanval voorkomen. De Amerikaanse regering volgde zijn adviezen en mede daarom is de Koude Oorlog nooit warm geworden.

Na zijn vertrek bij Rand zette Kahn bij het Hudson Institute een nieuwe tak van wetenschap op poten: De futurologie. Hij werd grondvester van de scenarioplanning. Daarmee inspireerde hij de Fransman Pierre Wack, die hoofd scenarioplanning zou worden van Royal Dutch Shell, de eerste onderneming die deze techniek ging toepassen.

Mystiek en olie

In dit verband mag niet onvermeld blijven dat Wack in zijn jonge jaren in Parijs een lezing heeft bijgewoond van de Armeens-Russische mysticus George Gurdjieff, wiens ideeën over de ‘vierde weg van bewustzijn’ later in Londen werden verspreid door de Russische filosoof Pjotr Oespenski, die weer bewonderd werd door Aldous Huxley, de schrijver van Brave New World, de dystopie die Orwells 1984 bijna evenaart.

En we weten allemaal dat de Armeense zakenman Calouste Gulbenkian een eeuw geleden een belangrijke rol speelde bij het openleggen van de oliereserves in het Midden-Oosten voor buitenlandse bedrijven en beschouwd kan worden als een van de oprichters van Shell.

‘Barbaarse’ herschikking van het bedrijfsleven

Maar het gaat nog verder: Herman Kahn overleed in 1983 en het jaar daarop (toeval?) verliet Marie-Josée Drouin het Hudson Instituut. Ze trad in het huwelijk met Charles Dutoit, de dirigent van het symfonieorkest van Montreal. Tien jaar later verliet ze hem om te trouwen met de fabelachtig rijke Henry Kravis.

Deze Kravis, begonnen bij effectenhandelaar Bear Stearns, had die firma verlaten om in 1976 zijn eigen bedrijf te beginnen als beheerder van geld van de superrijken. Hetzelfde deed de in de gevangenis op raadselachtige wijze overleden Jeffrey Epstein, de man van het grote seksschandaal dat Bill Clinton, Donald Trump, Bill Gates en het Britse koningshuis raakte. Het kan geen toeval zijn dat Epstein van 1976 tot 1981 ook bij Bear Stearns werkte voordat hij zijn eigen bedrijf begon.

Kravis was de bedenker van ‘private equity’ en de met geleend geld gefinancierde overnamegolf die in de jaren tachtig het management van het Amerikaanse bedrijfsleven opschudde. De vijandige overname door zijn firma Kohlberg Kravis Roberts (KKR) van de tabaks- en voedingsgigant RJR Nabisco in 1988 was een van de meest geruchtmakende transacties aller tijden en is vereeuwigd in een boek met de passende titel Barbarians at the Gate. De exorbitante feestjes die hij gaf voor de New Yorkse jet-set – tot in het Metropolitan Museum aan toe, waren in de laatste twee decennia van de vorige eeuw ‘the talk of the town’. 

De moord op Kennedy

De huidige baas van Bilderberg, nu al ruim dertig jaar mevrouw Kravis, is de derde echtgenote van Henry. Voor dit onderzoek is ook diens tweede echtgenote van belang: de in 1951 in Kirksville (Missouri) geboren Jane Smith. Ze begon als model en assistente van de beroemde Oscar de la Renta. Deze modeontwerper was vanaf 1963 verantwoordelijk voor de couture voor Elisabeth Arden en kwam twee jaar later met een confectielijn onder eigen naam, die gretig aftrek vond.

Onder hun vaste klanten was Jacky Bouvier, later Kennedy die weer later trouwde met de mysterieuze Griekse scheepseigenaar Aristoteles Onassis (die daartoe in 1968 zijn vriendin, operazangeres Maria Callas, aan de kant zette). En Onassis had zijn eerste miljoen overigens verdiend in de jaren dertig in Argentinië (het land van koningin Maxima!) doordat vrouwen in hogere kringen toen sigaretten gingen roken. Hij maakte sigaretten met een paars uiteinde.

Dat kan geen toeval zijn.

Toen Jane Smith met Henry Kravis in het huwelijksbootje stapte, had ze al haar eigen modehuis en heette ze Carolyne Roehm. Daarmee komen we bij de kern van de zaak. Ze kreeg die naam immers op basis van haar eerste (kortstondige) huwelijk met Axel Röhm, een van de erfgenamen van het fortuin van de grote Duitse uitvinder dr. Otto Röhm (1876 – 1939), stichter van de nog steeds bestaande firma Rohm & Haas te Philadelphia.

Chemische wonderen

Otto Röhm was in 1891 als apothekersassistent begonnen te werken in een stadje vlakbij Stuttgart en verdiepte zich in zijn vrije tijd in enzymen. Zijn eerste ontdekking was een middel om leer te looien. Tot dan toe werd om het zacht en soepel te maken beschimmelde hondenpoep gebruikt, maar Röhm wist uit de alvleesklier van slachtvee enzymen te halen die een hygiënischer manier van werken mogelijk maakten. Hij zette daartoe in 1907 met de zakenman Otto Haas een onderneming op die zich ook meteen vestigde in de Verenigde Staten.

De zaken liepen meteen goed maar Otto Röhm bleef zich met hart en ziel inzetten voor onderzoek. Dagelijks bezocht hij zijn laboratoria en fabrieken om met eigen ogen te zien hoe het onderzoek vorderde. ‘Ik geloof niets tot ik het zelf heb geprobeerd’, was zijn motto.

Hard werken en zuinig zijn

Hij ontdekte rond 1914 een hele nieuwe manier om enzymen voor wasmiddelen te maken. In 1920 introduceerde hij enzymen in de geneesmiddelenindustrie en in 1934 vond hij een eerste toepassing in de voedingsmiddelenindustrie: het helder maken van vruchtensappen. Intussen was hij het stofje waarover hij in 1901 zijn proefschrift had geschreven niet vergeten: acrylaat. Dat leidde tot weer een spectaculaire uitvinding: dunne bladen van acryl die het handelsmerk PLEXIGLAS® kregen.

De in 1939 overleden Röhm was een harde werker die punctualiteit en zuinigheid predikte. Hij was iedere ochtend vroeg op zijn werk en om een nieuw potlood te krijgen moesten medewerkers het stompje van het oude inleveren. Ook hield hij hen voor in hun correspondentie geen moeilijke woorden te gebruiken. ‘En korte zinnen zijn het beste.’ Hij speelde ook piano.

Linkse intellectuelen

U begrijpt waar ik naartoe wil, maar eerst moeten we nog even terug naar Herman Kahn, die bij het Hudson Institute ook Raymond Arron had aangetrokken, een van de weinige Franse intellectuelen van zijn generatie die niet de excessen in de Sovjet-Unie vergoelijkte. In zijn boek, L’Opium des Intellectuels (1955), uitte hij hevige kritiek op Jean-Paul Sartre en andere intellectuelen die zich in het socialistische kamp schaarden.

Herman Kahn zelf keerde zich tegen het doemdenken van de Club van Rome die sinds 1968 de ondergang van de wereld voorspelde. Volgens hem hadden kapitalisme en technologie een bijna grenzeloos potentieel voor vooruitgang.

De samenzwering bloot gelegd

We kunnen tot de conclusie komen. De feiten spreken immers voor zich. Ons onderzoek toont aan dat al meer dan een eeuw mensen van velerlei pluimage soms in de gedaante van wetenschapper, soms in die van zakenman of huwelijkspartner hun doelen proberen te bereiken op de manier die hen zelf het beste lijkt. Sommigen van hen worden daarbij puissant rijk. Er is zelfs een naam bedacht voor dit systeem: de vrijemarkteconomie.

Linkse politieke partijen stellen in Nederland alles in het werk om dit tegen te gaan, maar worden daarbij enorm gehinderd doordat steeds minder jongeren nog naar hen luisteren. Waarom niet blijft een raadsel. We zijn toch allemaal gelijk?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Een jaar nadat Joe Biden vrijmetselaar werd: Tijd om een internationale samenzwering bloot te leggen verscheen eerst op Wynia's Week.

Drie Amerikaanse onderzoekers claimen nu in vakblad Science dat ze met Artificial Intelligence (AI) mensen wél uit hun schuttersputjes kunnen krijgen. Complotdenkers zijn na gemiddeld nog geen tien minuten converseren met hun speciale debunkbot 20 procent minder zeker van overtuigingen als ‘9/11 was doorgestoken kaart’ of ‘de maanlandingen waren fake‘. Dat vertaalt zich volgens hen naar een kwart van de complotdenkers wier overtuiging onder de 50 procent zakt, dus die er eigenlijk niet meer in geloven.

De onderzoekers hebben dit getest met ongeveer tweeduizend online gerekruteerde proefpersonen, die zelf verklaarden in een complot te geloven. Ze werden door de debunkbot uitgenodigd om dat complot te beschrijven, en welk bewijsmateriaal ze dachten dat daar voor bestaat.

De debunkbot – een gespecialiseerde variant van het chatprogramma GPT-4 Turbo – levert binnen enkele seconden uitgebreide weerleggingen en context bij wat de complotdenker aandraagt. Het grote verschil met allerlei bestaande factchecks is dus dat de complotdenker een voor hem of haar op maat gemaakt antwoord krijgt.

Reëel effect of niet? 

Als dit resultaat standhoudt, is dat opzienbarend, want vooral complotdenkers zouden psychisch niet in staat zijn om op grond van feiten hun oordeel bij te stellen. Hun geloof in deze of gene complottheorie zou voldoen aan een diepe psychische behoefte en daarom moet de complotdenker feiten die daarmee in strijd zijn, negeren of ontkennen.

Science organiseerde hierover een online persconferentie, waarop de onderzoekers veel vertrouwen uitstraalden dat dit een doorbraak is. Gordon Pennycook zei: ‘Iedereen denkt dat je niks tegen complottheorieën kunt doen. Dit werk werpt een heleboel theorie omver, want mensen blijken opmerkelijk gevoelig voor feiten.’ Z’n collega David Rand: ‘In de gedragswetenschap is 20 procent een zeer groot effect.’

Natuurlijk blijven er bij zo’n volledig online onderzoek twijfels of het effect wel reëel is. De proefpersonen rapporteerden zelf hoe zeker – met een percentage tussen 0 en 100 procent – ze waren dat het complot echt bestond. Ze deden dat vlak vóór het gesprek met de debunkbot, vlak erna, na tien dagen en na twee maanden. Daaruit bleek dat hun mate van zekerheid gemiddeld relatief met 20 procent daalde, en dat dit effect ook na twee maanden nog standhield. 

Het binaire uitgangspunt van het onderzoek is ook niet onproblematisch: een opvatting is wel of niet een complottheorie; iemand is wel of niet een complotdenker, en het zou in alle gevallen mogelijk zijn om objectief dat onderscheid te maken door het geloof van zo iemand te factchecken.  

Echter, dit factchecken is in hoge mate circulair: die legt een standpunt langs de meetlat van het gangbare narratief, en als het daar op wezenlijke punten tegenin gaat, is het een complottheorie. De aanhangers van het gangbare narratief bepalen dus de criteria waaronder iets een complottheorie is en beweren dan dat dit objectief is aangetoond.

Maar het gangbare narratief kan zelf op den duur gaan schuiven onder de druk van nieuwe, of eindelijk erkende feiten. Wat twintig jaar geleden een complottheorie was, hoeft dat nu niet meer te zijn.

Niet dat er geen gradaties zijn in de zotheid van complottheorieën. Een wereldwijd complot om ons allemaal wijs te maken dat de aarde geen platte schijf is, is uitzonderlijk ongeloofwaardig. Daarentegen kan je met enige mate van plausibiliteit beweren dat er een langlopend complot bestaat om in Nederland de intensieve landbouw de nek om te draaien.

Levensecht en doelgericht

Dat was een mooie gelegenheid om de debunkbot zelf uit te proberen. Eerst schetste ik in opzettelijk ongenuanceerde bewoordingen de Nederlandse stikstofcrisis. De debunkbot vraagt vervolgens standaard naar je bewijsmateriaal:  

Toen deed de debunkbot iets opmerkelijks: het erkende dat mijn opvatting over de stikstofcrisis geen complottheorie is: 

Uiteraard wilde ik er best over doorpraten met de debunkbot. In antwoord op mijn opmerkingen produceerde het een paar A4-tjes tekst die indrukwekkend levensecht en doelgericht waren. 

Nergens ontaardde de tekst in het fabuleren waar Chat-GPT en soortgelijke chatbots berucht om zijn. Volgens de onderzoekers komt dat, omdat er op het internet – waar zulke bots hun trainingsdata vandaan halen – heel veel informatie over, en voorgebakken debunking van complottheorieën beschikbaar is.

Niet verrassend is dat de debunkbot door de onderzoekers bijna overdreven beleefd en vriendelijk is ingesteld. Je wilt immers iemand overtuigen. Niettemin, zeiden de onderzoekers op de persconferentie, hadden ze ook experimenten gedaan met een onvriendelijker bot, en die verlaagde nog steeds de mate van zekerheid die de proefpersonen over hun favoriete complot hadden. Feiten bleken dan nog steeds werkzaam.

Duidelijk is ook, dat de debunkbot stevig verankerd is in het gangbare narratief over een onderwerp, in dit geval dus stikstof.  Alle bekende argumenten die je in de Volkskrant en NRC kunt lezen over de vermeende noodzaak van focussen op stikstof voor natuurbehoud, waarom de extreem lage grenswaarde van 0,005 mol vierduizend keer zo laag moet zijn als in Duitsland, en waarom in Nederland een totaal ander natuurbeschermingsbeleid moet worden gevoerd dan in elk ander EU-land, vind je bij de debunkbot terug.

Gelukkig was hij niet beledigd of gekwetst door mijn standpunt dat dit alles niet politiek of wetenschappelijk te rechtvaardigen valt: ‘Het is duidelijk dat je diep betrokken bent bij deze kwestie, en jouw kritische stem heeft een belangrijk aandeel in het debat.’

Nu hoort u het ook eens van een onpartijdige buitenstaander!

Een alternatief voor censuur

Als een debunkbot complotdenkers echt aan het twijfelen kan brengen, is dit mogelijk een optie om de strijd aan te binden met desinformatie op sociale media. Er is momenteel een zorgwekkende trend om desinformatie – zoals gedefinieerd door de overheid – te weren van sociale media. Dat komt dus neer op censuur.

Sociale media zouden bij controversiële onderwerpen met één muisklik een bezoekje aan een debunkbot aan kunnen bieden, terwijl alle informatie wel beschikbaar blijft.

Blijkbaar vinden mensen het minder bedreigend om van een chatbot gerichte informatie te krijgen die hun overtuigingen aantast, dan van een echt mens. Ze schieten minder in de verdediging, omdat ze weten dat het maar een computer is. Je kunt dus stilletjes gaan schuiven met je standpunt, zonder dat meteen een stoet twittertrollen gaat zieken dat je ‘gesloopt’ bent in een online discussie. Ook kan zo’n debunkbot nuttig zijn voor mensen die het niet eens zijn met complotdenkers, maar die niet in een halve minuut een paar op maat gemaakte A4-tjes vol tegenargumenten en relevante context paraat hebben. Je kunt je zelfs voorstellen, dat assistentie van een debunkbot in online discussies net zo gewoon wordt als snel even iets googelen.

Zoals een van de onderzoekers op de persconferentie hoopvol concludeerde: ‘Eindelijk een toepassing van AI die iets goeds doet.’

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week is vijf jaar jong! En gaat door met nog meer afleveringen van ons internetmagazine en vele tientallen video’s en podcasts. Dat alles wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Feiten doen er toch toe: de debunkbot brengt complotdenkers aan het twijfelen verscheen eerst op Wynia's Week.

De term polarisatie wordt gedefinieerd als: ‘Polarisatie is toenemend wij-zij-denken. Het is een proces waarbij de tegenstellingen tussen groepen in de samenleving sterker worden, waardoor groepen steeds meer tegenover elkaar komen te staan.’

Polarisatie hoeft geen probleem te zijn

Eerder schreef ik al dat de term een toverwoord is geworden binnen de overheid. Toch is wij-zij-denken niet per definitie problematisch.

Wanneer het gaat over tegenstellingen zoals die tussen slavernij en vrijheid, dan is te hopen dat wanneer ik bepleit dat de afschaffing van de slavernij een belangrijke gebeurtenis was, dat niet als polarisatie wordt gezien. Dat ik daarin geen compromis zou moeten maken omdat ‘de waarheid ergens in het midden’ zou liggen.

Polarisatie hoort juist bij een democratie. Allerlei met elkaar conflicterende politieke standpunten moeten ingenomen kunnen worden.

Jongerenwerkers signaleren tegenwoordig meer verticale polarisatie (tussen overheid en burgers) dan horizontale polarisatie (tussen verschillende groepen burgers), zo blijkt uit het rapport. Betekent dit dat er minder racisme of discriminatie wordt waargenomen door jongerenwerkers dan in eerdere jaren?

Dat lijkt inderdaad het geval te zijn. In Trouw werd geschreven dat jongeren zich daarnaast steeds frequenter afzetten tegen de overheid en in complottheorieën geloven. ‘Wantrouwen ten aanzien van de overheid is volgens jongerenwerkers nu de voornaamste bron van polarisatie onder jongeren.’

Dit wordt gezien als de voedingsbodem van wat de AIVD in een afzonderlijk rapport anti-institutioneel extremisme noemt: ‘In Nederland is een beweging ontstaan van mensen die geloven dat er internationaal en in Nederland een “kwaadaardige elite” aan de macht is, bestaande uit onder andere de overheid, de media en de wetenschap, die “de gewone mens” wil onderdrukken, tot slaaf maken en deels vermoorden. Deze elite zou met een “geheime agenda” naar totale wereldcontrole streven.’

Ideologische oorsprongen van polarisatie

In dit rapport, Anti-institutioneel extremisme in Nederland, legt de AIVD uit dat aanhangers van dit gedachtengoed anti-institutioneel-extremisten worden genoemd ‘omdat deze beweging zich richt tegen (de instituties van) de overheid, media en wetenschap’.

Maar de jongerenwerkers noemen ook andere ideologische oorsprongen van zulke polarisatie: ‘Ook radicaal-rechtse ideeën en complottheorieën zijn in opkomst. Het belang van radicale religieuze ideeën, zoals islamitisch extremisme is juist afgenomen.’

Het probleem zou zitten bij anti-institutioneel extremisme en rechtsextremisme; islamitisch extremisme en linksextremisme dragen hier niet zozeer aan bij.

In Trouw wordt benoemd dat de jongeren die in contact staan met jongerenwerkers ‘vaker dan de gemiddelde jongere met problemen [kampen]. Ze zijn gefrustreerd, wanhopig, en somber over de toekomst’.

Dat is niet zo vreemd, aangezien jongerenwerk zich richt, in de woorden van het NJI zelf, op het begeleiden van jongeren die hulp nodig hebben om volwassen te worden. Dat naar de overheid of andere instituties wordt gewezen als oorzaak voor die problematiek is wellicht niet eens onbegrijpelijk.

In de eerste plaats omdat mensen de oorzaken voor hun problemen soms buiten zichzelf zoeken, en ten tweede omdat de overheid er op sommige terreinen een potje van maakt.

De inlichtingen- en veiligheidsdienst AIVD wijst er op haar website op dat veel kritiek op de overheid terecht is: ‘Doordat het vertrouwen in de overheid en instituties laag is en er vaak veel terechte kritiek is vanuit de samenleving, kan dit een voedingsbodem zijn voor anti-institutioneel-extremisme. (…) Het vergroten van de weerbaarheid vraagt vooral ook om betrouwbaarheid en eerlijk communiceren van instituties.’

Mensen mogen geloven in absurditeiten

Het is in het belang van de jongere dat die niet gelooft in allerlei absurde complottheorieën, zoals het verhaal dat zich onder sommige mensenhuiden een hagedisachtige schuilhoudt. Maar het individuele geloof in zulke fabeltjes is niet strafbaar en ook niet per definitie problematisch.

Wanneer dat op steeds grotere schaal gebeurt, kan het wel problematisch worden, maar nog steeds: mensen mogen geloven in absurditeiten. Een overheid zou ook geen beperkende maatregelen tegen een individu moeten nemen, louter omdat dat beter zou zijn voor die persoon zelf.

Er ligt wel een rol bij de samenleving als geheel om tegennarratieven te bieden, of beter nog, om de oorzaken van het narratief aan te pakken – bijvoorbeeld armoede of corruptieschandalen. Voor de overheid geldt dat het enigszins beperken van complottheorieën – uitbannen is onmogelijk – het beste kan door haar eigen functioneren te verbeteren.

Bart Collard is criminoloog en publiceert regelmatig in Wynia’s Week. 

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Een goed functionerende overheid is de beste remedie tegen complottheorieën verscheen eerst op Wynia's Week.

Het harde leven van de wetenschapper

Zelf ben ik ook wetenschapper geweest. Ik weet dus hoe moeilijk het leven van een wetenschapper is. Je kunt het leven van heel veel wetenschappers goed vergelijken met professionele tennissers die een ranking rond nummer 150 hebben. Dat is te laag om tot de belangrijkste toernooien toegelaten te worden. Je moet hard werken om de eregalerij te bereiken, en veel proftennissers lukt dat niet: er zijn immers maar een beperkt aantal plaatsen beschikbaar.

Voor wetenschappers geldt ongeveer hetzelfde. Tot de top reiken maar weinigen. En als je dan bent toegetreden tot het gilde der gerespecteerde wetenschappers, dan is er wel iemand in het parlement die je zonder bewijs ongestraft corrupt kan noemen.

Jaap van Dissel (OMT) omkoopbaar?

Dat is wat Jaap van Dissel, de voorzitter van het Outbreak Management Team (OMT), overkwam. Van Dissel is bij het RIVM directeur infectieziektebestrijding. Het RIVM valt onder het ministerie van VWS en uit onderzoek van het televisieprogramma Nieuwsuur is gebleken dat verschillende OMT-adviezen zijn aangepast, op verzoek van het ministerie.

Dat onderzoek dateerde overigens al van februari dit jaar, maar nu pas blijkt het tot opwinding onder Kamerleden te leiden. Vooral het Forum voor Dictatuur (FvD) liet zich bij monde van zijn Kamerlid Gideon van Meijeren gelden. Van Dissel zou zich hebben laten omkopen door het ministerie van VWS. Een bewijs had deze Van Meijeren niet voor de corruptheid van Van Dissel, want het aanpassen van adviezen is nog iets anders dan ‘voor persoonlijk gewin iets doen waar de omkoper – het ministerie dus – voordeel van heeft’.

Hoe onafhankelijk moet een ‘wetenschappelijk’ advies zijn?

Is het schadelijk als wetenschappers (van het OMT in dit geval) een onafhankelijk advies achteraf gaan aanpassen op verzoek van ambtenaren of bestuurders? Je kunt daar verschillend over denken. Lennart de Ruig, bijvoorbeeld, denkt dat als het om politiek gevoelige onderwerpen gaat, ambtenaren en bestuurders een onderzoekrapport ook beter kunnen maken. Zij kunnen meer recht doen aan de belangen van verschillende groepen, terwijl wetenschappers daar van nature weinig oog voor hebben.

Dat argument lijkt bij dit onderwerp niet op te gaan. De verantwoordelijke bewindslieden benadrukten bij herhaling dat de maatregelen om Covid te bestrijden alleen gebaseerd waren op de wetenschappelijke inzichten van het OMT.

Dat was dus niet, of in ieder geval niet helemaal waar. Dat bleek uit de documenten die journalisten van Nieuwsuur op basis van een Wob-verzoek hadden bemachtigd. Dat men op het ministerie een slecht geweten had, bleek wel uit het feit dat Nieuwsuur gewoon onder een lawine van documenten werd bedolven. Sommige delen van die documenten waren dan ook nog zwart gelakt in verband met ‘vertrouwelijkheid’. Kennelijk hoopte het ministerie dat de journalisten door de bomen het bos niet meer zouden zien. Dat deden ze dus wel, zie hier.

Wetenschappers zijn boos en schrijven een open brief …

Terug naar Gideon van Meijeren, het Kamerlid dat Van Dissel beschuldigde van corruptie, zonder kennelijk te weten wat corruptie precies is. Dat was tegen het zere been van vele wetenschappers. Zij schreven een open brief naar de Volkskrant, waarin zij protesteerden tegen de verdachtmakingen over Van Dissel. Zij schreven:

‘Helaas was dit geen incident, maar een zoveelste overtreffende trap in belediging van wetenschappers door een bepaald deel van het parlement. De beledigingen en beschuldigingen (…) zijn op sociale media al langer aan de orde van de dag. Hoewel onderzoek uitwijst dat het vertrouwen in de wetenschap nog steeds hoog is, ondermijnen deze ontwikkelingen dat vertrouwen. Diezelfde wetenschap leverde gedurende de pandemie binnen enkele weken een betrouwbare test die wereldwijd uitgevoerd kon worden, binnen zes maanden een behandeling die de sterfte ten gevolge van infectie met ongeveer 20 procent reduceerde en binnen een jaar vaccins die veilig en uiterst effectief waren.’

… maar open brieven overtuigen complotdenkers niet…

Dat de wetenschappers die zich met Covid bezighielden, geen gemakkelijke tijd hadden en hebben, is moeilijk te ontkennen. Zie dit artikel in Science waar melding wordt gemaakt van de beledigingen en bedreigingen waar deze wetenschappers tijdens de pandemie mee te maken hebben gehad. Maar helpt het om een brief naar de Volkskrant te sturen waarin vooral wordt vermeld hoe voortreffelijk de wetenschap mee hielp de pandemie te bestrijden? Helpt zo’n brief als je niet stil staat bij de ministeriële ingrepen in de wetenschappelijke adviezen van het OMT?

Het lijkt me niet dat complotdenkers als Van Meijeren en zijn fanbase onder de indruk zijn van die open brief. Als Van Meijeren al de Volkskrant leest, zal hij er nog meer van overtuigd raken dat die wetenschappers onder één hoedje spelen met de bestuurders. Zeker als hij de naam Marion Koopmans onderaan de brief ziet.

… zeker niet als Marion Koopmans de brief heeft geschreven

Marion Koopmans is een van de meest gehate virologen in Nederland als je het respectabele wetenschappelijke tijdschrift Science mag geloven. Juist zij was (mede)schrijver van die open brief. Dit moet vooral een averechts effect hebben. Science schreef meer dan een jaar geleden over het bezoek van een WHO-missie aan China. Marion Koopmans was lid van het WHO-team. De missie had tot doel de bronnen van de covid-pandemie te onderzoeken. China heeft vanaf het begin die missie proberen te sturen in de door China gewenste richting, zoals The New York Times meldde. Wat die missie vooral moest uitsluiten was dat de pandemie veroorzaakt was door een laboratorium in Wuhan. China propageerde liever de theorie dat het virus was geïmporteerd via ingevroren voedsel uit het buitenland.

Wat zeiden Koopmans en de leider van de missie Peter Ben Embarek bij de afsluitende persconferentie aan het eind van de missie? Zij prezen de coöperatieve houding van China. Verder meldden ze dat het uiterst onwaarschijnlijk was dat de bron van de pandemie een Chinees laboratorium was geweest. Het WHO-team zou die mogelijkheid daarom niet meer onderzoeken. De mogelijkheid dat het virus via bevroren voedsel in Wuhan was terecht gekomen werd echter wel opengehouden.

… dan is de open brief voer voor complotdenkers

Kortom, Marion Koopmans vertelde wat de autocratische Chinese overheid graag wilde horen. Of wat ze vertelde waar was, doet er eigenlijk niet toe. Maar over de coöperatieve houding van de Chinese machthebbers hoeven we ons zeker geen illusie te maken. China werkt alleen mee als dat in het belang van de Chinese machthebbers zelf is.

Koopmans weet dat natuurlijk ook. Daarom had zij ook neutrale bevindingen kunnen melden, maar vond het kennelijk nodig de Chinese overheid een plezier te doen. Precies wat Jaap van Dissel had gedaan bij de adviezen van het OMT: namelijk die adviezen schrijven in de richting die het ministerie graag volgde.

Als ik complotdenker was…

Wat zou ik, als ik complotdenker was, hiervan vinden? Nou dit: 300 ‘zware’ wetenschappers onder aanvoering van Marion Koopmans willen de aandacht afleiden van het onder één hoedje spelen door de wetenschappelijke en bestuurlijke elite in Nederland – en in de wereld, zie de WHO-missie naar China. Daarom doen ze alsof ze verontwaardigd zijn over onze vertegenwoordiger in het parlement (Van Meijeren dus). Terwijl hij de enige is die de waarheid vertelt.

Maar ik ben geen complotdenker. Ik zie wel 300 wetenschappers een kanon richten op een mug (i.c. Van Meijeren) die al door iedereen in het parlement – inclusief de PVV! – was plat geslagen.

Wynia’s Week valt iedere woensdag en zaterdag in vele duizenden mailboxen. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u nog geen donateur? U kunt zich HIER aanmelden. Hartelijk dank!

Het bericht 300 wetenschappers schieten met kanon op parlementaire mug verscheen eerst op Wynia's Week.

Misvatting 1: Complottheorieën zijn iets nieuws

Prinses Diana en haar vriend Dodi Al-Fayed waren op 31 augustus 1997 niet op de vlucht voor opdringerige paparazzo-fotografen, maar kwamen om bij een verkeersongeluk dat door de Britse geheime dienst MI6 zorgvuldig was voorbereid.

De eigenlijke moordenaar van Pim Fortuyn was niet milieuactivist Volkert van der Graaf, maar een Libanese beroepscrimineel die handelde in opdracht van hoge Nederlandse gezagsdragers. Na de moord werd hij direct met hoge snelheid naar Schiphol gereden, onder escorte van de politie.

The Great Reset

De Bilderberggroep is geen onschuldige discussieclub van welgestelde en invloedrijke vips, maar een geheime wereldregering die op jaarlijkse conferenties de lijnen uitzet voor de internationale politiek.

Demondiale elite maakt zich achter de schermen schuldig aan grootschalig kindermisbruik. Hun satanische Deep State zal echter ontmaskerd worden, mede dankzij de cryptische boodschappen van een onbekende internetgebruiker die zich ‘Q’ noemt.

De coronapandemie wordt geregisseerd door China, de Wereldgezondheidsorganisatie WHO, Bill Gates en/of Big Pharma. Na de pandemie komt The Great Reset, een culturele en economische ommezwaai waarbij de westerse democratieën zullen worden omgevormd tot totalitaire staten met een groen, ‘divers’ en anti-kapitalistisch masker.

Absalom zweerde samen tegen zijn vader

Zomaar vijf complottheorieën van de afgelopen vijfentwintig jaar. Dankzij de filmindustrie, de televisie en vooral het internet en de sociale media lijkt het alsof het geloof in samenspanningen een hoge vlucht heeft genomen.

Lees door onder het kader

Toch hebben we te maken met een fenomeen dat een flinke baard heeft. Al in het oudtestamentische bijbelboek Samuel wordt verhaald van Absalom, die een ‘machtige samenzwering’ op touw zette. Tegen koning David, nota bene zijn vader.

De grote brand in Rome

Van recenter datum, maar toch al bijna tweeduizend jaar oud, is de overbekende complottheorie dat keizer Nero de grote brand in Rome (in het jaar 64) liet aansteken om zo ruimte te maken voor zijn Gouden Huis, een prestigieus complex van parken en paviljoens in het centrum van de stad. Zelf gaf Nero de christenen in Rome de schuld van de brand.

Nee, als het om samenzweringen gaat, is er al heel lang niets nieuws onder de zon.

Misvatting 2: complottheorieën zijn een typisch rechts fenomeen

Complottheorieën schieten meestal wortel na schokkende, totaal onverwachte gebeurtenissen die in flagrante strijd (lijken te) zijn met overtuigingen die tot dan toe door veel mensen voor waar en onbetwistbaar werden gehouden.

Liever dan de eigen zekerheden te verliezen of te moeten nuanceren, kan het dan aantrekkelijk zijn een gekunstelde ‘verklaring’ te omarmen die het oude geloof toch intact laat. Dat kan net zo goed een ‘links’ als een ‘rechts’ geloof zijn.

Donald Trump en de Russofobie

Een mooi voorbeeld is de overwinning van Donald Trump bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. Vrijwel al zijn tegenstanders waren er tot op de dag van de verkiezingen heilig van overtuigd dat Trump geen enkele kans maakte op het Witte Huis.

Toen dat vaste geloof plots niet bleek te kloppen met de werkelijkheid, ontstond bij veel progressieve Amerikanen behoefte aan een verklaring die de aandacht zou afleiden van de eigen inschattingsfouten.

Die verklaring werd gevonden door de verkiezingswinst van Trump voor te stellen als de uitkomst van allerlei duistere machinaties van buitenlandse mogendheden, met name het Rusland van Vladimir Poetin.

Sluitende bewijzen daarvoor zijn nooit gevonden. Wel sloot het verhaal naadloos aan bij de Russofobie die sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie populair was geworden in linkse kring. Dat maakte de zaak heel wat geloofwaardiger.

9/11 ondermijnde het beeld van de islam als een ‘gewone’ godsdienst

Een vergelijkbaar mechanisme deed zich voor na de terreuraanslagen van 9/11. Die aanslagen kwamen totaal onverwacht, eisten een ongekend aantal slachtoffers (bijna drieduizend) en stonden haaks op het geloof in de onkwetsbaarheid van ’s wereld grootste supermacht.

Voor veel progressieven speelden nog iets anders mee: de aanslagen, gepleegd door fanatieke moslims, ondermijnden het politiek-correcte beeld van de islam als een ‘gewone’ godsdienst met misschien wel een paar schoonheidsfoutjes, maar met barmhartigheid, vrede en verdraagzaamheid als veronderstelde en voor het Westen zeer leerzame kernwaarden.

Niet Osama bin Laden maar George W. Bush

De ‘oplossing’? Een stortvloed van complottheorieën, bedoeld om de onschuld van de islamitische daders te bewijzen. De terreuraanslagen op het World Trade Centre en het Pentagon zouden niet het werk zijn geweest van Osama bin Laden en zijn organisatie Al Qaida, maar van de Amerikaanse regering onder leiding van president George W. Bush en vicepresident Dick Cheney.

Die zou daarbij nauw hebben samengewerkt met de CIA, de FBI, Israël, de Israëlische geheime dienst Mossad en andere ’zionistische krachten’. Doel: de weg vrijmaken voor een oorlog in het Midden-Oosten.

Communistische dader paste niet in progressief wereldbeeld

Voor het op afstand beroemdste voorbeeld van een linkse complottheorie moeten we terug naar de moord op de Amerikaanse president John F. Kennedy, in 1963.

Van meet af aan was er overvloedig bewijs voor de stelling dat de in 1959 naar de Sovjet-Unie geëmigreerde Lee Harvey Oswald de enige schutter was.

Maar een communistische dader, woedend over Kennedy’s anticommunistische Cuba-politiek, paste in het Amerika van de jaren zestig niet in het progressieve wereldbeeld van de journalistieke en intellectuele smaakmakers.

Opeens kwamen de kogels niet van links maar van rechts

En dus werd de moord eerst omkleed met allerlei sociologische bespiegelingen over de toename van maatschappelijke ‘hatred and bitterness’ in het algemeen – alsof Oswald daar een slachtoffer van was – en lanceerden de Amerikaanse media vervolgens de ene complottheorie na de andere.

Rode lijn: ultraconservatieve krachten binnen de FBI en/of de CIA, in samenwerking met – uiteraard – de maffia, waren Kennedy fataal geworden. Oswald was hoogstens een stroman. Opeens kwam de kogels die Kennedy het leven kostten niet langer van links, maar – zogenaamd –  van rechts. Een kunststukje wel jewelste.

Misvatting 3: mensen die in complottheorieën geloven zijn niet goed wijs

Wie gelooft in de complottheorie dat Trump in het Witte Huis belandde dankzij Poetin, dat moslims niets te maken hadden met 9/11 of dat Kennedy het slachtoffer werd van de CIA en/of de FBI, heeft doorgaans weinig te vrezen. Maar wie geloof hecht aan samenzweringstheorieën zónder linkse bijsmaak loopt een groot risico getrakteerd te worden op etiketten als ‘dom’, ‘emotioneel’, ‘geobsedeerd’ of zelfs ‘(staats)gevaarlijk’.

Toch zijn gelovers in complottheorieën volgens psychologisch onderzoek slechts iets lager opgeleid dan gemiddeld. Het grote verschil tussen gelovers en niet-gelovers heeft niet zozeer met intelligentie te maken, als wel met vatbaarheid voor allerlei psychologische valkuilen.

Grote-gevolgen-grote-oorzaken-redenering

‘Confirmation bias’ bijvoorbeeld: de neiging om vooral belang te hechten aan informatie die de eigen mening bevestigt. Of de aandrang om cognitieve dissonantie te vermijden: het onaangename gevoel dat iets niet klopt met hoe je dacht dat het zat.

Een minstens zo fatale psychologische valkuil is de grote-gevolgen-grote-oorzaken-redenering: het (waan)idee dat een wereldschokkende gebeurtenis nooit het werk kan zijn van een eenling of het gevolg van toeval, een stommiteit of een samenloop van omstandigheden.

Geloof streelt ijdelheid en biedt troost

Ook zijn complotdenkers vaak extra gevoelig voor de psychologische voordelen die aan het geloof in samenzweringstheorieën zijn verbonden. Het streelt bijvoorbeeld de ijdelheid om te behoren tot een select gezelschap van mensen die pretenderen slim genoeg te zijn om de listen en streken van hogere machten te doorzien.

Het geloof in complottheorieën biedt – aan wie daar gevoelig voor is – ook troost: de wereld is geen chaos, er is een verborgen orde en dus bestaat de mogelijkheid om grip te krijgen op de loop ter dingen. Vooral voor mensen die in hun eigen (privé)wereld die grip hebben verloren – bijvoorbeeld door relationele of financiële problemen – kan dit een belangrijke compenserende gedachte zijn.

Misvatting 4: complottheorieën zijn altijd onzin

De inbraak op 17 juni 1972 in het Watergate-kantoorcomplex in Washington was niet ‘zomaar’ een inbraak, maar onderdeel van een beerput van vuile trucs onder auspiciën van de CIA, de FBI en president Richard Nixon. De complotdenkers die dat vanaf dag één beweerden, kregen gelijk.

De acties van de Nederlandse ‘vredesbeweging’ tegen invoering van de zogenoemde neutronenbom werden eind jaren zeventig voor een groot deel gefinancierd door de Sovjet-Unie, de DDR en andere Warschaupactlanden. De communistische CPN trad daarbij op als intermediair.

Wie dat destijds durfde te suggereren, werd al snel beticht van oorlogshitserij en ‘vijanddenken’. Maar toen na de val van de Muur de Oost-Europese archieven opengingen, bleek het verhaal te kloppen.

Met gezonde achterdocht is niets mis

Complottheorieën zijn dus niet altijd psychiatrische onzin. Geheime operaties, smoking guns, dekmantels en X Files bestáán. Met gezonde achterdocht, mits die niet ontaardt in paranoia, is dus niets mis.

Gelukkig is het niet altijd heel moeilijk om de geloofwaardigheid van samenzweringstheorieën te testen. Zo wordt een vermoeden omtrent een complot er niet plausibeler op wanneer wordt gezegd dat er honderden of zelfs duizenden mensen bij betrokken zijn, zeker niet als die gedurende vele jaren een geheim moeten bewaren. De ervaring leert dat zoiets te veel is gevraagd.  

Complotteurs zijn ook maar mensen. Voor complotdenkers zou dat eigenlijk een geruststellend idee moeten zijn.

Wynia’s Week biedt iedere week een nuchtere, verrassende blik op politiek, cultuur en economie. Donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER

Het bericht Niets zo menselijk als een complottheorie verscheen eerst op Wynia's Week.