Torfs was als kerkjurist verbonden aan de KU Leuven, waar hij als rector van de universiteit ook de hoogste ambtsdrager was. Maar hij neemt ook volop deel aan het maatschappelijk debat, is een Bekende Vlaming, columnist en schrijver. Sommige van zijn columns verschijnen ook in Wynia’s Week.

Stikstof als mensenrecht

Torfs mag dan zelf jurist zijn, dat weerhoudt hem er niet van rechters te kritiseren, bijvoorbeeld omdat ze mensenrechten die na de Tweede Wereldoorlog marteling en onrecht moesten voorkomen nu ingezet worden tegen stikstof en voor het klimaat. Hij kritiseert ook het vooral in Nederland gangbare idee dat iedereen die het ‘algemeen belang’ inroept op grond daarvan toegang tot het recht heeft. Wat Torfs betreft moet zelfs het idee dat er een ‘algemeen belang’ zou bestaan ‘met een korreltje zout worden genomen’.

Rik Torfs, hoewel zelf mild van toon, keert zich ook tegen de afkeer van wat ‘polarisatie’ wordt genoemd. ‘Het is zelfs een beetje saai zonder polarisatie. Vroeger was dat ook geen probleem als iemand “andersdenkende” was. Nu heet zo iemand meteen “een idioot”. Ondertussen doet de werkelijkheid er minder toe dan de juiste mening.’

En tolerantie is wel een veel gebezigd begrip, maar zelden praktijk zegt Torfs. ‘Zoals ook “duurzaamheid” en “diversiteit” begrippen zijn die meer goed klinken dan dat ze worden gepraktiseerd.’

Het eroderen van de tolerantie ervoer Torfs afgelopen zomer ook zelf aan den lijve, toen het overwegend groene en linkse stadsbestuur van Leuven hem tegen de traditie in niet tot ereburger benoemde, in tegenstelling tot zijn opvolger als rector van de universiteit. Torfs grinnikt: ‘Ik ben nu de beroemdste niet-ereburger van Leuven.’

De universiteiten in Nederland en Vlaanderen lijden volgens Torfs ook aan gebrek aan open debat, aan het wegglijden van de vrijheid van meningsuiting (‘dat was een linkse gedachte, maar nu eerder rechts’) en zelfs aan de gigantische toeloop in vergelijking met de vorige eeuw.

Universiteiten overbodig?

De universitaire wereld moet zich bezinnen, zegt Torfs, op het gevaar af anders overbodig te worden en voorbij te worden gelopen. Diverse tendensen, zoals ook kunstmatige intelligentie en de grotere vraag naar goede loodgieters dan naar sommige academici (‘academisch proletariaat’) spelen daarbij een rol.

Torfs oppert het (her-)invoeren van mondelinge examens ter afsluiting van een studie als een mogelijke remedie tegen vervalsingen met behulp van AI. En de universiteit moet geen vragen weigeren te beantwoorden, zegt Torfs. ‘Als je vragen niet mag stellen verliest de universiteit aan geloofwaardigheid. De verzwegen vraag wordt de vraag van de toekomst. Zo is het altijd geweest.’

Wynia’s Week is er drie keer per week, 156 keer per jaar, vaak met video’s en podcasts en volledig vrij toegankelijk. Abonnee (gratis) wordt u HIER en donateur wordt u HIER Wees welkom!

Het bericht ‘De onverdraagzaamheid slaat toe. De andersdenkende is nu al snel een idioot’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De Nederlandse premier Dick Schoof weigerde de kritische brief die negen Europese regeringsleiders naar de Financial Times stuurden te ondertekenen. In die brief werd gevraagd om een andere interpretatie van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), zodat criminele asielzoekers gemakkelijker uitgezet kunnen worden. Schoof volgde met zijn weigering minister van Binnenlandse Zaken Judith Uitermark (NSC) die verklaarde dat ‘we ons, als kabinet, hebben te houden aan de rechtstaat’. Asielminister Marjolein Faber (PVV) had wel graag gezien dat Schoof de brief had ondertekend en sprak van een gemiste kans.  

Rif Torfs, oud-rector van de Katholieke Universiteit Leuven, is het eens met Marjolein Faber en de ondertekenaars van de brief: ‘De zeer ruime interpretatie die het Europees Hof geeft aan de bescherming van het privé- en gezinsleven van migranten die zware criminele feiten pleegden, maakt de beleidsruimte waarover landen beschikken om een efficiënte politiek te voeren die hun burgers beschermt, onmogelijk.’   

Stoute dames

De Italiaanse premier Giorgia Meloni en haar Deense collega Mette Frederiksen namen het initiatief. Twee vrouwen dus, wat in de media meestal stevig in de verf wordt gezet als een kwaliteitslabel dat goede besluitvorming garandeert, omdat vrouwen over het voordeel beschikken geen mannen te zijn. Maar deze keer niet. Geen lofprijzingen, wel korzelige commentaren.

De twee dames hadden immers iets stouts gedaan. Ze namen het initiatief voor een open brief die door zeven andere Europese regeringsleiders, waaronder de Poolse premier Donald Tusk en de Belgische premier Bart De Wever, mee werd ondertekend. De ondertekenaars hebben het moeilijk met de ruime interpretatie die het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg aan het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM), dat in 1950 werd gesloten, tegenwoordig weleens geeft.

Als voorbeeld halen ze de moeilijkheid aan die staten ondervinden om migranten die zeer zware misdrijven hebben gepleegd, het land uit te zetten. Het argument vinden de rechters in artikel 8 EVRM dat het recht op eerbiediging van privé-, gezins- en familieleven beschermt. Hoewel de wettekst ruimte laat om de bescherming van dit recht onder bepaalde voorwaarden in te perken, bijvoorbeeld wanneer de nationale veiligheid dat vereist, geeft het Hof de landen die tot uitzetting overgaan vaak ongelijk.

In De Standaard, een krant die veel Vlamingen zich herinneren uit hun jeugd, lezen we hierover in een kort zinnetje een impliciet waardeoordeel: ‘Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens komt in het vizier.’ De suggestie is dat de ondertekenaars van de brief – want ja, Meloni, Meloni! – stilletjes begonnen zijn met de afbouw van de rechtsstaat. Ze morrelen aan de mensenrechten. Nemen het niet zo nauw met de scheiding van machten. En als lezer denk je dan meteen aan Donald Trump, hoewel de visuele verschillen tussen hem en Giorgia Meloni ook voor de oppervlakkige waarnemer aanmerkelijk blijven.

Beschuldiging klopt niet

De vraag is of de impliciete beschuldiging klopt. Willen de regeringsleiders de rechters aan banden leggen en de ‘scheiding der machten’, een concept dat vaker sloganesk wordt aangehaald dan inhoudelijk geanalyseerd, werkelijk doorbreken? Het antwoord op deze vraag is neen. Meloni en haar kompanen van beider kunne proberen haar juist te versterken. Wat is immers het probleem?

Het EVRM is een verdrag dat tot stand is gekomen in 1950. Daarin staan grondrechten, zoals het geciteerde artikel 8, maar bijvoorbeeld ook de vrijheid van meningsuiting (artikel 10) of het recht op leven (artikel 2). Eigen aan grondrechten is dat ze abstract worden geformuleerd, in open termen, zodat ze bestand zijn tegen de tand des tijds en rechters in hun interpretatie maatschappelijke evoluties een plaats kunnen geven. Dat kan tot interpretaties leiden waaraan in 1950 niemand dacht of kon denken. Zo loopt het privéleven in het digitale tijdperk meer gevaar dan driekwart eeuw geleden. Tot zover is er niets aan de hand.

Urgenda-zaak

Maar het gevaar bestaat dat sommige rechters erg ver gaan in hun interpretatie en daardoor het gras voor de voeten wegmaaien van de wetgevende en de uitvoerende macht, die een weerspiegeling zijn van democratische verkiezingen. Een mooi voorbeeld biedt de Urgenda-zaak in Nederland. In 2020 stelde de Hoge Raad op basis van artikel 8, dat het recht op privé- en gezinsleven garandeert, en artikel 2, dat het recht op leven waarborgt, een zorgplicht vast vanwege de staat waardoor die de uitstoot van broeikasgassen in 2020 met 25% moest verminderen tegenover 1990.

Anders uitgedrukt: het algemene recht op leven – overigens in de praktijk altijd uitlopend op de dood – verplicht de overheid een zeer concrete politiek te voeren, ook al is een ruime parlementaire meerderheid er mogelijk tegen gekant.

Een gelijkaardig probleem kaarten de negen regeringsleiders aan in hun open brief. Ze hebben het gevoel dat de zeer ruime interpretatie die het Europees Hof geeft aan de bescherming van het privé- en gezinsleven van migranten die zware criminele feiten pleegden, de beleidsruimte waarover landen beschikken om een efficiënte politiek te voeren die hun burgers beschermt, onmogelijk maakt.

Burger voelt zich machteloos

Het gaat dus niet, zoals sommigen suggereren, om een poging van de wetgevende of uitvoerende macht om op het terrein van de rechters te treden en daar dan meteen met de mensenrechten af te rekenen. Het is precies andersom. De rechters hebben de mensenrechten in sommige gevallen zo ruim geïnterpreteerd dat er voor de andere machten onvoldoende beleidsruimte overblijft. En burgers met een gevoel van machteloosheid achterblijven. Want een migratiebeleid dat de kiezer niet zint, kan hij bij de volgende verkiezingen in het stemhokje afstraffen. Maar als elk efficiënt beleid om juridische redenen onmogelijk blijkt te zijn, verliest de burger op termijn zijn vertrouwen in de democratische instellingen en groeit het heilloze verlangen naar sterke leiders.

Daarom is een beter evenwicht van machten nodig, waarbij de rechter schendingen van mensenrechten vastberaden verhindert maar aan de verleiding weerstaat een verkapte wetgever te worden.

*Kerkjurist Rif Torfs is emeritus hoogleraar en oud-rector van de Katholieke Universiteit Leuven. Dit artikel verscheen op 24 mei op Doorbraak.be

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk.Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Premier Schoof had brief Europese regeringsleiders moeten ondertekenen: Soms bedreigen mensenrechten de democratie verscheen eerst op Wynia's Week.

Het optreden van Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, afgelopen zondag in Buitenhof had een krachtig signaal moeten zijn. Een helder, overtuigend betoog ter verdediging van de democratische rechtsorde. Wat we kregen, was het tegenovergestelde: een omzichtige toon, institutioneel jargon, en vooral veel wegkijken.

De hoogste vertegenwoordiger van onze rechterlijke macht durfde niet te benoemen wat inmiddels pijnlijk zichtbaar is: dat de rechter zichzelf steeds vaker een politieke rol aanmeet. Naves waarschuwde voor de invloed van de politiek op de rechtspraak, maar sprak niet over de invloed van de rechtspraak op de politiek. En dat is geen onoplettendheid – dat is ontwijking.

Van scheidsrechter naar medespeler

De rechter hoort te toetsen, niet te sturen. Maar inmiddels opereert hij steeds vaker als een actor op het veld. Denk aan het Urgenda-vonnis, waarin het kabinet verplicht werd tot klimaatmaatregelen. Denk aan de box 3-uitspraak, waarin de Hoge Raad zelf het belastingstelsel herinterpreteerde. Denk aan uitspraken in het asiel- en stikstofdossier, waarin de rechter zich beroept op internationale verdragen om nationale beleidsruimte op te rekken – of in te perken.

Wat ooit bedoeld was als juridische vangrail, is een bypass geworden langs het parlement. Verdragen worden niet meer gebruikt als bescherming van fundamentele rechten, maar als hefboom om beleid te corrigeren. De rechter gebruikt zijn toga niet meer als schild, maar als zwaard. En dat alles zonder mandaat, zonder verkiezing, zonder controle. De balans is zoek. Dat is geen rechtsbescherming meer – dat is stille machtsvorming.

Als burgers het gevoel krijgen dat de rechter zich met politiek bemoeit, ontstaat er frictie. En als die frictie toeneemt, volgt vroeg of laat de roep om politieke benoemingen. Dat zie je in landen als Polen en Hongarije, maar ook dichter bij huis. In Nederland is de verleiding om het recht te ‘normaliseren’ via benoemingen inmiddels voelbaar. En begrijpelijk – als de rechter zich gedraagt als politicus, zal hij als politicus worden behandeld.

Naves heeft gelijk dat politieke benoemingen een gevaar zijn. Maar hij erkent niet de oorzaak van dat gevaar: een rechterlijke macht die haar grenzen niet bewaakt. Onafhankelijkheid is geen excuus voor grenzeloosheid. Integendeel – het vereist juist terughoudendheid, zelfcorrectie en een diep besef van je plek in het constitutioneel bestel. Het werd tijd dat Naves dat had uitgesproken. Maar dat deed hij niet.

Beperk de interpretatiemacht

We moeten de interpretatieruimte van rechters inperken, niet om hen te knechten, maar om het evenwicht tussen de machten te herstellen. Het is niet aan rechters om vage verdragsartikelen ruimhartig te interpreteren tot ze lijken op beleidsvoorschriften. De wetgever moet hier optreden. Richtlijnen zijn nodig: verdragen mogen alleen rechtstreeks worden toegepast als ze concreet, ondubbelzinnig en democratisch gelegitimeerd zijn.

Daarnaast moeten we als land kritischer kijken naar onze verdragsverplichtingen. Facultatieve protocollen kunnen worden geweigerd. Bij toetreding moeten voorbehouden worden gemaakt. En als verdragen structureel in de weg staan van nationaal beleid, moet opzegging bespreekbaar zijn. Dat is geen isolatie, dat is zelfrespect. Een rechtsstaat kan pas functioneren als zij geworteld is in een werkende democratie.

De afwezige rechter

En dan is er de andere kant van het spectrum. Niet de te activistische rechter, maar de afwezige. De rechter die zich afzijdig hield in het toeslagenschandaal. Die knikte waar hij had moeten waarschuwen. Die zweeg waar hij had moeten toetsen. De schade is bekend. De gevolgen ook. Jarenlang lieten rechters de wet hun menselijkheid overstemmen – en daarmee hun geloofwaardigheid verdampen.

Ook daar bleef het bij Naves pijnlijk stil. Geen erkenning, geen reflectie. Terwijl juist hij als voorzitter de plicht heeft de spiegel voor te houden, niet alleen aan de politiek, maar ook aan zijn eigen beroepsgroep.

De rechterlijke macht is geen vijand van de democratie – maar ze kan dat wél worden als ze haar eigen positie niet durft te herzien. We hebben onafhankelijke rechters nodig, maar ook duidelijke grenzen. We moeten ze beschermen tegen politieke druk, maar evenzeer tegen hun eigen expansiedrift. Want een rechter die zich als wetgever gedraagt, maakt zichzelf overbodig. En een rechtsstaat die haar rechters niet begrenst, holt haar eigen fundament uit.

Het is tijd voor herijking. De rechter terug in zijn hok. Niet uit wrok, maar uit realiteitszin. Niet om hem tekort te doen, maar om de rechtsstaat te beschermen tegen zichzelf. En dat begint bij het durven zeggen van wat waar is – ook als het schuurt. Juist dan toont gezag zijn ware gezicht.

*John T. Knieriem (1965) is oud-ICT-ondernemer, investeerder en  documentaire- en podcastmaker. Hij is actief binnen de klassiek-liberale stroming van de VVD.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Als rechters zich blijven gedragen als politici is de roep om politieke benoemingen onvermijdelijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoewel er al een EU-breed systeem van CO2-beprijzing in werking was getreden (het ETS-systeem), waarin grote bedrijven elk jaar minder gratis uitstootrechten krijgen en extra CO2 uitstoten steeds duurder wordt, was dit voor klimaatdrammer Jetten nog niet genoeg.

Stuitende hypocrisie

Het speelveld mocht juist niet gelijk zijn binnen Europa, want Nederland moest koploper klimaat worden. Dus kwamen er nog extra Nederlandse koppen bovenop alle EU-regelingen en bestaande energiebelastingen. Tekenend voor het feitenvrije universum waarin iemand als Rob Jetten leeft, is dat hij niettemin als minister meeging in het kletsverhaal van actiegroep Extinction Rebellion (XR) dat in Nederland tientallen miljarden euro’s per jaar subsidie naar ‘fossiel’ gaan. 

De voorspelbare brokken zijn nu voor het kabinet-Schoof: het ene na het andere energie-intensieve bedrijf valt om, trekt zelf de stekker eruit of kondigt aan dat te zullen doen als er niets aan de energieprijzen gedaan wordt. De hypocrisie van de oppositie is stuitend: PvdA/GroenLinks sluit zich gretig aan bij hoofdverantwoordelijke D66 en geeft nu het kabinet-Schoof de schuld van deze misere. Hun oplossing: nog massaler geld in de energietransitie pompen, want dat die bedrijven verdwijnen komt omdat er niet genoeg goedkope groene energie is. Het idee dat groene energie ooit goedkoper zal worden dan fossiele energie is net zo’n kletsverhaal als die fossiele subsidies van XR.

Er is daarentegen een oplossing die niet vijftien jaar en honderden miljarden euro’s kost, die met één pennenstreek te realiseren is: schaf die Nederlandse superbelasting op energie af. Dat is voor de voltallige oppositie uiteraard onbespreekbaar, want Nederland moet klimaatkoploper blijven. Maar wacht, we hebben nu toch een rechts kabinet? Wat doet het er dan toe dat deuglinks die superbelasting niet wil afschaffen?

We hebben in naam dan misschien wel een rechtse regering, maar die laat zich verlammen door een nieuw spook dat door het politieke landschap waart: de Juridische Houdbaarheid. Bij alles wat het kabinet voornemens is op het gebied van immigratie, milieu en klimaat, doemt dit spook op en verstijven bewindslieden van angst. Angst dat hun beleid geen genade vindt in de ogen van activistische rechters of de Raad van State. Dan moet de desbetreffende bewindspersoon namelijk terug naar de tekentafel en hebben de tegenstanders de comfortabele zekerheid op zak dat er op dit punt weer jaren niets verandert.

Mag niet van de rechter

Juridische Houdbaarheid is een spookbeeld voor elke minieme versobering van het immigratiebeleid. Criminele, structureel overlast veroorzakende nep-asielzoekers vastzetten? Mag niet van de rechter, dus die krijgen allemaal nog een zak geld mee als ze toch even hun AZC niet af mochten in het verleden.

De ridicule grenswaarde voor vergunningsplicht van 0,07 gram stikstof ophogen naar een nog steeds zeer lage 14 gram? Geen wetenschapper die er iets tegen in kan (of wil) brengen, maar de minister en haar ambtenaren zijn al een half jaar bezig om de Raad van State te sonderen en masseren of ze wellicht bereid zouden zijn om dit niet Juridisch Onhoudbaar te verklaren als Johan Vollenbroek straks weer bij ze op de stoep staat.

Klimaatdoelen lopen gevaar

En nu klinkt uit de parlementaire wandelgangen, dat het afschaffen van die Nederlandse superbelasting op energie mogelijk ook niet Juridisch Houdbaar is, zodat het kabinet dit niet aandurft. Want als energie iets goedkoper wordt, zal het verbruik minder snel dalen, en dan komen de door Urgenda via de rechter afgedwongen klimaatdoelen in gevaar.

Dus je kunt er donder op zeggen, dat clubs als Urgenda, XR, Milieudefensie en Greenpeace zich al warmlopen om een eventuele belastingverlaging op energie aan te vechten bij de rechter. Als je dan de juiste rechter treft, is Juridische Onhoudbaarheid gegarandeerd. 

Qua PR is het een vondst, die Juridische Houdbaarheid. Het suggereert dat rechters wetten en beleid toetsen op iets objectiefs, iets dat vérstrekkender is dan die wetten zelf, zoals de Grondwet of de universele mensenrechten. Terwijl die Juridische Houdbaarheid niets meer of minder is dan de mening van een rechter over een stukje beleid. Geeft de rechter de staat gelijk, dan is het beleid van de minister Juridisch Houdbaar; krijgt Vollenbroek of Urgenda gelijk, dan is het Juridisch Onhoudbaar.

Uiteraard konden burgers altijd al procederen tegen beslissingen van de overheid, en kregen ze soms gelijk van de rechter of de Raad van State. Dat is het risico van het vak voor elke bewindspersoon. Maar sinds dat is verabsoluteerd tot de Juridische (on)Houdbaarheid van beleid, durven bewindslieden niet of nauwelijks nog beleid te maken dat substantieel afwijkt van wat een rechter eerder expliciet heeft goedgekeurd.

Preutse smetvrees

Hoe zijn we terecht gekomen in deze situatie, waarin rechters zich zonder enige gene tegen ons klimaat- milieu- en immigratiebeleid aan bemoeien? De Urgenda-uitspraak was overduidelijk een geval van juridische usurpatie, en van Ruggegraatloze Rutte hoefden we natuurlijk geen weerstand te verwachten. Maar waarom zitten alle politici in het centrum en op rechts zo onder de plak van de rechter? Voor een deel komt dat vast omdat onze politiek wemelt van de juristen en bestuurskundigen, maar verder?

Zelfs wanneer je als politiek formeel geen instrumenten hebt om rechters op andere gedachten te brengen, kan je op z’n minst signalen afgeven wat je van hun beslissingen vindt en ze inpeperen wat die aanrichten in Nederland. Rechters worden toch geacht midden in de samenleving te staan? Maar van links tot rechts hebben politici last van preutse smetvrees om beslissingen van rechters te kritiseren. Terwijl er toch echt niks heiligs is aan een vonnis.

Er is nog hoop

Het is niet alleen maar kommer en kwel in onze oergezellige legalistische moerasdelta (vrij naar Gerard Reve). Twee recente uitspraken van de rechtbank in Limburg geven enige hoop dat de duizenden PAS-melders door de rechter beschermd zullen worden tegen de juridische guerilla van Vollenbroek. PAS-melders zijn boeren die onder de PAS-regeling, geheel legaal, een natuurvergunning verkregen hebben, hoewel hun bedrijf een kleine hoeveelheid stikstofdepositie op naburige Natura2000-gebieden veroorzaakt (meer dan het vogelpoepje van 0,07 gram, minder dan de nieuw voorgestelde grenswaarde van 14 gram).  

Toen de Raad van State in 2019 de hele PAS-systematiek verwierp, werden deze PAS-melders met terugwerkende kracht illegaal, maar tot nu toe hebben lokale overheden er vanaf gezien om hierop te handhaven. Immers, die PAS-melders hebben niets illegaals gedaan, en zijn slachtoffer van onbehoorlijk bestuur. 

Dat kon Johan Vollenbroek – juridisch: zijn actievehikel MOB – natuurlijk niet laten passeren: hij is begonnen om procedures aan te spannen die de provincies moeten dwingen om PAS-melders hun vergunning af te pakken. In twee van deze zaken heeft de rechtbank Limburg nu uitspraak gedaan, en die is duidelijk: deze twee boeren – een varkenshouder en een geitenhouder – mogen hun vergunningen houden.

Daarmee zijn zeker nog niet alle PAS-melders uit de brand: de rechtbank vindt namelijk dat de provincie in dit geval genoeg doet om de totale stikstofdepositie op deze Natura2000-gebieden omlaag te brengen, onder andere door een uitkoopregeling van boerenbedrijven in de omgeving. Rond andere Natura2000-gebieden kan de situatie anders zijn, en zijn de PAS-melders vooralsnog vogelvrij voor Vollenbroek.

Niettemin gloort hier een straaltje redelijkheid in het juridische moeras: de rechtbank had ook kunnen zeggen: niks mee te maken, provincie, jullie moeten gewoon handhaven, volgens de letter van de wet. In plaats daarvan maakt de rechtbank, terecht, een belangenafweging en kijkt naar het grotere plaatje.

Laat Raad van State nu eens redelijk zijn

Maar nu de hamvraag: is dit Juridisch Houdbaar? MOB kan namelijk in hoger beroep bij (tromgeroffel) de Raad van State. In alle eerdere stikstofzaken heeft die zich uitermate legalistisch opgesteld. Als ‘niet bij voorbaat kan worden uitgesloten’ dat minieme hoeveelheden stikstofdepositie op een Natura2000-gebied schade aan de natuur aanrichten, dan mag er van de Raad van State niks. Ziedaar de reikwijdte van het voorzorgsbeginsel voor activistische rechters. Ook voor deze twee PAS-melders geldt, dat schade aan de natuur ‘niet bij voorbaat kan worden uitgesloten’, want dat kan nooit als je de onmeetbare effecten van onmeetbaar kleine hoeveelheden stikstof tot juridisch struikelblok verheft.

Ik hoop oprecht dat de Raad van State nu eens een keer in redelijkheid inconsequent is, en die twee boeren hun vergunningen laat houden. Als ze dit ook nog afschieten, wordt dit land Juridisch Onhoudbaar.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers  is auteur van de bestsellers De Stikstoffuik (2023) en De Klimaatoptimist (2024), over energietransitie in Nederland. De boeken zijn HIER en HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel:  info@blauwburgwal.nl.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: Ruggegraatloze politici laten zich verlammen door het spook van de Juridische Houdbaarheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Ook Le Pens gematigd-rechtse tegenstanders, zoals premier François Bayrou, en haar belangrijkste vijand op radicaal-links, Jean-Luc Mélenchon, hadden moeite met wat ze zien als inmenging van justitie in politieke zaken.

‘Frankrijk is het enige land waar zoiets mogelijk is’, verzuchtte Bayrou daags na de uitspraak. Mélenchon vond dat de rechter Le Pens politieke

en -burgerrechten had geschonden. ‘Alleen het volk  mag beslissen of een politicus kan worden afgezet’, oordeelde hij. Zijn linkse medestanders, al loopt de samenwerking stroef, waren ontsteld.

Socialisten en communisten vonden dat Mélenchon, veruit de belangrijkste leider op links, het rechts-populistisch geachte discours had omarmd. Ditmaal met de Franse versie van de D66-rechters als mikpunt.

Veel Fransen geloven het maar half

Ook de gematigd-rechtse politicus Laurent Wauquiez van de Republikeinen wekte de indruk Marine Le Pen eerder te beschouwen als het slachtoffer van politiek gemotiveerde rechters dan als een terecht bestrafte schuldige aan fraude. Wauquiez hintte op een nog groter wantrouwen van de Fransen jegens een partijdig geachte justitie.

Nu kan men dit onzin vinden, zeggen dat overtuigend is aangetoond dat Le Pen en politici van haar partij Rassemblement National (RN) het Europees Parlement hebben geflest en daarom straf verdienen, veel Fransen geloven het maar half. Dat zijn niet per se radikalinski’s ter uiterst rechter- of linkerzijde. Ook oud-president Nicolas Sarkozy, vaste klant bij rechtbanken, vindt dat rechters het op hem voorzien hebben. Sarkozy en de eerder genoemde rechtse en linkse politici kunnen zich waarschijnlijk vinden in Marine Le Pens opmerking, enkele uren na haar veroordeling: ‘In het land van de mensenrechten houden rechters een systeem in ere waarvan wij dachten dat het alleen bij autoritaire regimes  in gebruik is’.

Een RN-parlementariër vergeleek haar met de burgemeester van Istanboel, die door de gelijkgeschakelde Turkse justitie is gearresteerd om te voorkomen dat hij dictator Recep Tayyip Erdogan bij de volgende verkiezingen verslaat.

Marine Le Pen is 56, ze bereidt zich voor op haar vierde gooi naar het presidentschap. Dat moet gebeuren in 2027, als Emmanuel Macron zich niet meer herkiesbaar mag stellen. Ditmaal zou het moeten lukken.  Even voor haar veroordeling tot, onder meer, vijf jaar onverkiesbaarheid, met onmiddellijke ingang, publiceerde de krant Le Journal du Dimanche een peiling van Ipsos volgens welke Le Pen in de eerste ronde 37 procent van de stemmen zou krijgen. Ver achter haar, maar op de tweede plaats, kwam centrumpoliticus Edouard Philippe met 21 procent.

‘Politieke moord’

De peiling was een lichtpuntje voor Le Pen en 23 medeverdachten van haar partij enkele uren voor de justitiële dreun die voor haar de ‘politieke moord’ kan zijn die ze zei te vrezen. Ze krijgt vier jaar gevangenisstraf, waarvan twee jaar voorwaardelijk, de rest met een elektronische enkelband. Ook mag ze dus vijf jaar niet meedoen aan verkiezingen en moet ze in principe in 2027 verstek laten gaan.

Le Pen en tal van kopstukken en mindere goden werden schuldig bevonden aan verduistering van miljoenen euro’s die niet werden besteed aan het cohort aan RN-assistenten in het Europees Parlement. In plaats daarvan stroomden de gulle subsidies via omwegen naar de partijkas. ‘Een systeem van fraude met Marine Le Pen als spil,’ oordeelde de rechter. Le Pen kreeg ook 100.000 euro boete. Ze ontkende alles, ging in beroep en bezwoer door te gaan met de strijd.

Eerder gesjoemel met Europese gelden

Het vonnis kan een smadelijk einde betekenen van een meer dan dertigjarige politieke carrière van de vrouw die haar vader Jean-Marie uit ‘zijn’ partij zette en de lange, succesvolle, mars begon naar een mate van respectabiliteit, na de jaren van opschudding over de racistische en antisemitische uitbarstingen van haar vader. Het RN is de grootste partij in de Tweede Kamer van het parlement, won met overmacht de vorige Europese verkiezingen en meer dan 13 miljoen Fransen stemden op ‘Marine’ bij de vorige presidentsverkiezingen.

Het is niet zo dat de meeste Fransen vinden dat Le Pen c.s. geen straf verdienen, maar ze zijn in de loop der jaren cynisch geworden over hun politici. De correspondent van de BBC: ‘Iedereen in Frankrijk weet dat nagenoeg alle politieke partijen in het verleden hun toevlucht hebben genomen tot zulke slinkse methoden.’ Als die van het RN, bedoelde hij. Ook premier Bayrou is ooit aangeklaagd wegens gesjoemel met Europese gelden in Straatsburg. Hij werd vrijgesproken, maar leden van zijn partijtje Modem niet. Het schandaaltje interesseerde destijds zeer weinig Fransen.

Opmerkelijke snelheid

Le Pen heeft nog een kans om mee te doen in april/mei 2027. Al een dag na het vonnis beloofde het Hof van Beroep Le Pens zaak met spoed in behandeling te nemen, kennelijk onder druk van alle ophef. Opmerkelijk, voor een notoir traag en overbelast justitie-apparaat.

Mislukt het beroep, dan wordt Jordan Bardella, voorzitter van het RN, waarschijnlijk presidentskandidaat. Maar hij geldt met zijn 29 jaar als te jong en te onervaren om Marines plaats al volwaardig te kunnen innemen.

Zij heeft door de decennia heen een band opgebouwd met veel kiezers, is een echte leider, een fenomeen met een volgens sommigen dubieus charisma dat Fransen aanspoort tot loyaliteit. Bardella oogt naast haar, ondanks zijn atletische gestalte, nog wat bleekjes, in debatten is hij nog te beleefd, het ontbreekt hem aan de brutale zelfverzekerdheid en losse omgang met feiten van zijn mentrix.

Laat ze verstek gaan in 2027, dan zien anderen ter radicaal-rechtse zijde hun kans uit de marges te kruipen waarin Marine hen terugdrong, zoals Eric Zemmour en Marion Maréchal. Le Pens kiezerskapitaal kan dan verbrokkelen.

‘Dictatuur van rechters’

Een ander stukje politique fiction voorspelt het tegendeel: Le Pens aanhangers zijn zó woest over de ‘gerechtelijke moord’ op hun idool, dat ze massaler dan ooit op haar opvolger-plaatsvervanger gaan stemmen, ongeveer zoals in Nederland de Fortuynisten zegevierden na de linkse hetze met dodelijke afloop tegen ‘Pim’.

Jordan Bardella liet meteen na Le Pens veroordeling weten waar hij zijn pijlen op gaat richten: ‘De dictatuur van de rechters, die het Franse volk willen beletten zich vrij uit te spreken.’ De rechter die Le Pen veroordeelde, Bénédicte de Perthuis, staat onder politiebewaking na doodsbedreigingen op sociale media.

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler. Hij vertaalde het boek ‘De laatste dagen van Samuel Paty’ over de terroristische moord op een Franse leraar. Het boek is overal te koop, zoals in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Onder druk van grote verontwaardiging neemt het Hof van Beroep Le Pens zaak met spoed in behandeling verscheen eerst op Wynia's Week.