De strijd tegen ongelijkheid geldt als een nobel doel. Toch is niet ongelijkheid, maar gelijkheid het probleem.

Opgepast: volledige gelijkheid voor de wet is dat niet. Die moet er zijn. Het gaat niet op dat kunstenaars, vanwege hun ‘artistieke’ en ‘symbolische’ rol, over een ruimere vrijheid van meningsuiting beschikken dan kerkjuristen, grondwerkers of bakkers, die worden geacht een minder verfijnd inzicht in de toekomst van de mensheid te hebben. Iedereen beschikt over een gelijk recht om onzin uit te kramen.

Twee vuistregels

Dat men gelijken gelijk en ongelijken ongelijk dient te behandelen, is ook juist. Op een paar zonderlingen na zal niemand betwisten dat mindervaliden gereserveerde parkeerplaatsen verdienen. Afzonderlijke sportwedstrijden voor jongeren, gebaseerd op hun leeftijd? Alleen maar normaal. Vroeger waren onderscheiden competities tussen mannen en vrouwen dat ook.

Als gender nominalistisch wordt geïnterpreteerd – vrouw is wie zegt het te zijn – ontstaat hierover twijfel die er eerder niet was. Desondanks blijven de twee vuistregels overeind: iedereen is gelijk voor de wet en gelijken moeten gelijk, ongelijken ongelijk worden behandeld.

De uniforme mens

Maar gelijkheid kan te ver gaan. De onverdroten hunkering naar groeiende feitelijke gelijkheid schept de uniforme mens, tot in zijn gevoelens en verlangens toe, met inbegrip van de impliciete maatschappelijke dwang om hetzelfde te willen en niet te willen. De neoplatonische filosoof Sallustius zag in laatstgenoemde gedachte een basis voor ware vriendschap. Maar dat is precies het probleem. Alle mensen zijn geen vrienden, kunnen geen vrienden van elkaar zijn; daarvoor is vriendschap te kostbaar.

Hoewel ik er niet zo uitzie, ben ik graag bereid solidair te zijn met anderen die het nodig hebben. Tegelijk deins ik terug voor plakkerige verbondenheid. Beluister de woorden waarmee de Vlaamse minister-president Matthias Diependaele zich recent tot wielrenner Remco Evenepoel richtte: ‘Heel Vlaanderen is trots op jou!’ Heel Vlaanderen? Hopelijk behoudt iedereen het recht om dat niet te zijn.

Bijvoorbeeld omdat hij het woord ‘trots’ protserig vindt klinken. Of omdat trots zijn op prestaties van een wildvreemde die toevallig een land- of volksgenoot is, nooit een verplichting mag worden. Omdat het mogelijk moet blijven aan sport geen belang te hechten. Omdat obligate collectieve gevoelens de deur naar overdrijving, idolatrie en ontsporing op een kier zetten. Omdat een fuga mundi, de vlucht uit de ijdelheden van dit ondermaanse bestaan, een weliswaar uitzonderlijke, maar werkelijk bestaande mogelijkheid moet blijven, zelfs voor Vlamingen.

Woorden als ‘we’, ‘iedereen’, ‘met zijn allen’ veronderstellen een geestelijke eensgezindheid en, tijdens massamanifestaties, een lichamelijke nabijheid waaraan niet te ontkomen valt. Verstikkend. En in strijd met de mentale autonomie van het individu. Precies daarom is ongelijkheid belangrijk. Niet iedereen heeft dezelfde smaak, gedachten, gevoelens, dromen en verlangens. Het is zelfs toegelaten er geen te hebben.

Stel dat de regering ter uitvoering van haar gulhartige subsidiepolitiek elke burger een cadeaubon van 500 euro geeft. Iedereen krijgt exact hetzelfde bedrag, wordt volkomen gelijk behandeld. Toch zal niet iedereen even blij zijn met het geschenk.

Ziedaar een breder gevolg van subsidies en geschenken: ze sturen de ideeën en de smaak van burgers in een volgens de overheid wenselijke richting en dragen indirect bij aan uniforme leefgewoonten. Dikwijls wordt geopperd dat subsidies tot meer pluralisme leiden. Het is andersom: ze werken een gestroomlijnde collectieve smaak in de hand.

Index der gebreken

Dat blijkt ook uit de samenstelling van de producten en diensten die de index van de consumptieprijzen mee bepalen. Welke producten zijn dat, welke niet? In 2019 kwamen tatoeages in het pakket terecht. Zelf heb ik er geen. Ondanks hun intrinsieke schoonheid kunnen ze, in mijn geval, aan het esthetisch deficit dat ik sinds mijn jonge jaren torsen moet, weinig veranderen. Wellicht ben ik niet de enige die zo denkt.

Toch kan het best dat mensen zonder tatoeages stiekem hopen dat ze duurder worden. Daardoor stijgt immers hun loon. Het laat hen toe andere hobby’s die buiten de index blijven, zoals kwaliteitsvol bordeelbezoek, vrij van financiële zorgen te beoefenen. Zolang het nog kan. Vooraleer tatoeages verplicht en bordeelbezoeken verboden worden.

Het ergste van gelijkheid is dat we zelfs onze eigen gebreken niet langer zelf mogen kiezen.

*Kerkjurist Rik Torfs is emeritus-hoogleraar en oud-rector van de Katholieke Universiteit Leuven.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Waarom ongelijkheid zo belangrijk is verscheen eerst op Wynia's Week.

Vorige week schreef ik dat de Staatscommissie veel te snel ‘discriminatie’ roept wanneer zij een ongelijke uitkomst ziet bij een groep immigranten. Voorbeeld: Marokkaanse en Turkse ouders voelen zich vaker ongemakkelijk dan ‘witte’ ouders wanneer zij op school komen om over hun kinderen te praten. Maar tegenvallende uitkomsten voor immigranten en hun kinderen kunnen ook heel andere oorzaken hebben dan racisme en discriminatie door de leerkrachten (daarover straks meer).

Zulke algemene kritiek op ‘statistische discriminatie’ (de Staatscommissie noemt het ‘profilering’) ís onzin. Gebruik van statistische gegevens om een steekproef zo gericht mogelijk samen te stellen hoeft helemaal geen teken te zijn van een racistisch vooroordeel bij de controlerende instantie, zoals Joyce Sylvester en haar commissie steeds maar automatisch aannemen.

Prudente reactie

Een bekend historisch voorbeeld: de gemeenteraad van New York nam toevallig kort voor 9/11 een motie aan om aan de douane op de vliegvelden voortaan alleen nog blinde steekproefcontroles toe te staan. Nooit meer de passagiers uit, zeg, Helsinki vlot doorlaten en niet of nauwelijks hun bagage controleren, maar wantrouwig alle koffers openen van passagiers uit Lagos of uit Lahore.

Maar toen gebeurde 9/11. New York kwam direct terug op het mooie anti-discriminatiebesluit en eiste tot nader order extra grondige controle van alle passagiers uit het Midden-Oosten. Was dat onaardig en racistisch, of goed te begrijpen?

Waar het om gaat is dat we helemaal niet hoeven te veronderstellen dat Arabieren genetisch zijn voorgesorteerd voor groter dan gemiddelde criminaliteit. Zo’n hypothese zou inderdaad racistisch zijn. Waar het om gaat is dat Osama Bin Laden na 9/11 nog méér van plan kon zijn. Het zou roekeloos zijn geweest om dan een tweede aanval direct voor onmogelijk te verklaren. En dus werden een tijd lang reizigers uit het Midden-Oosten extra gecontroleerd. Geen racisme, maar de prudente reactie op een terroristische aanslag.

Het is makkelijk maar erg eenzijdig om iedere keer automatisch ‘racisme’ te roepen. Dan hoeven we niet meer te zoeken naar mogelijke bronnen van dat wantrouwen, en dat is op zichzelf juist al snel racistisch. De (zwarte) Amerikaanse linguïst John McWhorter, verbonden aan de Columbia University in New York, schrijft daar goed over: ‘We moeten stoppen met de politesse om altijd maar te beweren dat we culturele verschillen die met etniciteit hebben te maken niet hoeven te begrijpen omdat die “heel diep” teruggaan. Die opvatting komt neer op een vorm van racistische discriminatie. Wees niet neerbuigend tegenover zwarte mensen door vol te houden dat hun fout gedrag een “diepe” oorzaak heeft.’

Ook de befaamde (zwarte) Amerikaanse econoom Thomas Sowell dringt aan op zo’n zelfde eerlijkheid: ‘Het moet niet zo zijn dat angst voor de racistische erfenis van Adolf Hitler ons verlamt om factoren te benoemen die binnen verschillende groepen zelf liggen. Als Aziatische kinderen, wanneer hun schoolrapport ”zeer goed” is in plaats van “uitstekend”, haast nog eerder problemen krijgen met hun ouders dan zwarte kinderen die thuiskomen met zesjes op hun rapport, wees dan met zulke culturele verschillen niet verbaasd wanneer Aziatische jongeren het later beter doen. Het zou verbazingwekkend zijn als het anders was.’

Eerlijk verhaal

Een eerlijk Nederlands verhaal over die kant van de discriminatie in het onderwijs vond ik in het rapport Ervaren discriminatie in Nederland II (2019) van het Sociaal en Cultuur Planbureau (SCP). Daarin wordt een Nederlandse leerling (zonder migratieachtergrond) geciteerd:

‘Ik denk dat het toch wel gedeeltelijk te maken heeft met discriminatie. Weet je waarom ik dat zeg? Omdat ik veel in de klas zat met Marokkanen, Turken, veel mensen van een andere afkomst. En zij werden wel heel goed geholpen en zo. Maar die Nederlanders die bij ons in de klas zaten en ik en wat anderen, die kregen gewoon minder aandacht. Terwijl die andere mensen, bijvoorbeeld de Marokkanen uit mijn klas, die gewoon, een beetje pittige mensen, laat ik het maar zo zeggen, die gewoon wel veel aandacht kregen en die gewoon wel de goeie hulp kregen en als zij wat vroegen. Dat er wel gelijk wat aan wordt gedaan en dat soort dingen. En als wij dat vragen of zo dat het zo maar even aan de kant wordt gezet.’

Het rapport van Joyce Sylvester maakt docenten en schoolleiders bang om Marokkaanse ouders op te roepen wanneer hun zoons zich ‘pittig’ gedragen. Die ouders kunnen dan gaan klagen en ‘discriminatie’ roepen, want de Staatscommissie heeft immers geëist dat de school bij ordeverstoringen óf alle ouders oproept, óf met een dobbelsteen een selectie maakt.

Verkeerde richting

Het Nederlandse onderwijs gaat rampzalig achteruit. Drie op de tien vijftienjarigen kunnen niet goed lezen. Reparatie van het onderwijs is in de handen van dezelfde onderwijsambtenaren die eerder kwamen met de ‘leerpleinen’ – eveneens een ideologische poging om ‘discriminatie’ in de klas tegen te gaan. En dan is er de Onderwijsinspectie die niet ingrijpt wanneer een school alle toetsen voor een heel schooljaar wil afschaffen, omdat sommige kinderen zich misschien gediscrimineerd zouden voelen als ze slecht scoren.

Tegen die achtergrond komt de Staatscommissie met een oproep om bij elk verschil tussen groepen leerlingen direct ‘discriminatie’ te roepen, en dan ook nog leraren en schoolleiding te verbieden om hun aanpak te differentiëren. Die wegwijzer staat in de verkeerde richting.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Voortdurend de racismekaart trekken kan heel racistisch zijn verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat deel van het rapport is in een laat stadium nog toegevoegd, maar de analyse is primitief partijdig en steunt op een fout gelezen rapport uit Engeland.

Afspiegeling

De tweede eis in het rapport is dat op alle niveaus in de ambtenarij de herkomst naar sekse en etnische groep een perfecte ‘afspiegeling’ moet zijn van de gehele bevolking. Dat is de beste garantie – beweren Joyce Sylvester en haar commissie – dat alle geluiden goed worden gehoord. Zij is daar heel precies over en eist een ‘representatieve’ ambtenarij:

‘Het aandeel [overheids]medewerkers met een herkomst buiten Europa in de schalen 13-14 bedroeg eind 2025 14 procent, bij een streefwaarde van 16 procent in 2026. In schaal 15 en hoger stond het aandeel op 10 procent, ook onder de doelstelling van 12 procent in 2026.’

Veel lezers van Wynia’s Week zullen het met Joyce Sylvester eens zijn dat de ambtenarij, twee van de drie Planbureaus, en alle Raden voor Klimaat, Stikstof, en Natuur ernstig teleurstellen. Maar hun kritiek is dat daar een giftige cultuur heerst van respectloos negeren van feiten en analyses die de ambtenaren niet goed uitkomen.

‘Oordoppen in’ is bij ambtenaren en planbureaus de standaard reactie op toch voor de hand liggende vragen: hebben andere landen ook een haast eindeloze keten van gratis advocaten voor illegale immigranten? Hanteren die ook een maximumaantal koeien per hectare? Verbieden die ook wegenbouw omdat een asfaltmachine een keer over de weg gaat en stikstofdioxide uitstoot? Checken andere landen ook of er misschien een vleermuis woont in een spouwmuur en wachten ze dan met verder bouwen tot die vleermuis vrijwillig vertrekt? Hebben andere landen dezelfde regels voor de minimumafstand tussen lawaaierige windmolens en woonwijken?

Dat alles bot negeren is de echte makke van onze ambtenarij, niet dat er per honderd ambtenaren nog twee mensen van kleur bij moeten om precies de samenstelling van de bevolking te weerspiegelen. Was het maar zo simpel dat er dan opeens ruimte en respect zou komen voor andere gezichtspunten over klimaat, stikstof, illegale immigratie, kernenergie en windmolens!

Vietnamezen willen helemaal geen ambtenaar worden

Precieze weerspiegeling eisen van de bevolking in de ambtenarij is geen teken van diep inzicht en wetenschappelijk onderzoek naar racisme en discriminatie. Denk bijvoorbeeld aan de zestigduizend bootvluchtelingen uit Vietnam die hier vijftig jaar geleden aankwamen. Hun eerste generatie werkte in de horeca en in nagelsalons. Hun kinderen worden arts, verpleegkundige of IT-specialist, maar zelden ambtenaar.

Dat heeft te maken met ervaringen van hun ouders in Vietnam, met een grote nadruk in de Vietnamese cultuur op onderwijs en met sparen en investeren binnen de familiekring. We horen de tweede generatie Vietnamese Nederlanders evenmin als hun ouders klagen over ondervertegenwoordiging in de ambtenarij; ze zijn druk in het ziekenhuis of in de zakelijke dienstverlening.

De vreemde nadruk op een representatieve ambtenarij is een zwakte in het rapport en komt omdat het bij racisme en discriminatie geen onderscheid wil maken tussen vraag en aanbod. Op de arbeidsmarkt komt de vraag van werkgevers. Als die discrimineren vanuit vooroordeel of onwetendheid, moeten we dat natuurlijk bestrijden. Maar er is ook het aanbod. Weinig Vietnamese Nederlanders staan in de rij om ambtenaar te worden, en dat hoort geen zorg te zijn voor een Staatscommissie.

Etnische scheidingen

Klagen dat werkgevers en ook de overheid nog steeds discrimineren is politiek gevaarloos. Onderzoeken of sommige etnische groepen misschien door afkomst, voorgeschiedenis en cultuur op een handicap staan in onze arbeidsmarkt is moeilijker en kan de onderzoekers verwijten van racisme opleveren.

Kijk bij voorbeeld naar cijfers die Liesbeth Steenhof en Mila van Huis van het CBS twintig jaar geleden voor het eerst wisten te publiceren: huwelijken tussen twee Surinamers en tussen twee Antillianen eindigen twee keer zo vaak in scheiding dan huwelijken van autochtone echtparen. Dan zijn er belangrijke effecten denkbaar want opgebroken huwelijken zijn een handicap voor kinderen, niet alleen vanwege opgroeien zonder een man in huis, maar ook financieel, voor hun huisvesting en voor hun kans op financiële steun bij de start van een eigen bedrijf.

Zijn we nu racistisch, en wekken we de indruk dat de Surinaamse of Antilliaanse cultuur niet zo solide is? Zo spijtig daarom dat voorzitter Joyce Sylvester – zelf afkomstig uit het Caribisch gebied – de analytische fout maakt door alles wat wijst op achterstand van een groep automatisch te wijten aan ‘discriminatie’.

Toen ik werkte bij instituut Nyfer op Nyenrode had ik Prof Rebecca Blank (Uni Michigan) gevraagd om ons te helpen. Ook het rapport van de Staatscommissie verwijst naar een van haar wijze artikelen maar doet er verder niets mee.

Niet alles komt door discriminatie

Rebecca Blank geeft als voorbeeld dat in de VS zwarte zoons met ouders in het onderste kwart van de inkomensverdeling een risico lopen van 63 procent dat zij ook arm blijven; bij witte zoons die opgroeien in een arm gezin is die kans slechts 32 procent. In de derde generatie is de kans op voortdurende armoede voor jongens uit een zwarte familie 23 procent; bij witte jongens 3 procent. Rebecca Blank schrijft: ‘[zulke cijfers] over cumulatieve achterstand leveren weinig direct bewijs van discriminatie, per se. [De cijfers] geven een bovengrens aan voor de effecten van discriminatie.’

De Staatscommissie heeft die essentiële waarschuwing van Rebecca Blank genegeerd en noemt alles wat wijst op ongelijke uitkomsten onmiddellijk racisme en discriminatie. Daarom is de analyse helaas weinig waard. Volgende week nog een keer over racisme en discriminatie, met hulp van inzichten van (zwarte) Amerikaanse topwetenschappers, die wél eerlijk durven spreken over de wisselwerking tussen discriminatie en culturele handicaps.

Econoom en oud-vicepremier Eduard Bomhoff schrijft al sinds begin 2019 zijn zaterdagse columns in Wynia’s Week: altijd scherp, altijd spraakmakend. Bent u al supporter van onze onafhankelijke berichtgeving? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom zouden ambtenaren aan de hand van hun ‘kleur’ een ‘afspiegeling’ van de bevolking moeten zijn? verscheen eerst op Wynia's Week.

Goed nieuws dus voor Fleur Agema, Claudia van Zanten en al die andere leden van PVV en BBB die recent hun baan in Den Haag kwijtraakten en misschien graag burgemeester, commissaris van de Koning of hoofd van een universiteit willen worden.

Geforceerde uitkomsten

Discriminatie en racisme heb ik zelf meegemaakt tijdens twintig jaar als decaan en hoogleraar bij een Engelse en een Australische universiteit in Maleisië. Ik kreeg bijvoorbeeld sollicitaties van docenten die werkten bij publieke universiteiten. Als ik dan zei dat wij ongeveer hetzelfde salaris in gedachten hadden, kwam vaak als antwoord: ik wil toch weg bij de overheidsuniversiteit, want ik sta onder druk om de cijfers van de Islamitische studenten kunstmatig op te hogen zodat ze als groep niet slechter scoren dan de Chinese studenten. Wat te doen als een geforceerd gelijke uitkomst voor twee verschillende groepen slechte gevolgen heeft voor kwaliteit, motivatie en inspanning?

En ook moest ik reageren op een beschuldiging van racisme. In de tweede week van het semester kwam een groep studenten met de vraag of ik iets kon doen aan docent X. Hij gaf zo slecht les dat de studenten niet wisten wat ze de resterende elf weken met hem aan moesten. Een ervaren collega ging op mijn verzoek achter in de collegezaal luisteren en was het met de studenten eens. Toen ging ik zelf naar nóg een college en zag dat bevestigd.

Dan is de docent aan zet en die vraagt niet om hulp bij zijn werk en bijscholing, maar dient direct een klacht in van racisme. Ja, mijn collega was Chinees, ik zelf christelijk en westers, en de bedreigde docent moslim en afgestudeerd aan een islamitische universiteit. Een plotselinge klacht van racisme die werkelijk nergens op sloeg maar ons maanden werk heeft gekost aan dossiervorming en gesprekken met senior management.

Het risico van zo’n aanklacht kan iedere Nederlandse manager zich tegenwoordig wel voorstellen. Net nu ‘woke’ wat afneemt, komt er een nieuwe golf van ambtenaren bij rijk en gemeenten die zich ondanks hun ijzersterke rechtspositie ‘niet veilig’ voelen, maar daar alleen anoniem over willen spreken. Denk aan de hetze tegen Khadija Arib. Wat te doen als individuen een anoniem platform kiezen om ongewenst management weg te werken met onbewezen beschuldigingen van discriminatie of racisme?

Ook nog een komisch detail. Ik had een topstudent bij de masteropleiding met de roepnaam Osama. Hij kwam een keer bij ons thuis op een ontvangst voor masterstudenten en vertelde dat hij met die voornaam bij aankomst op het vliegveld altijd extra tijd moest uittrekken voor de douane. Maar is er iets te doen tegen zulke zogenaamde ‘statistische discriminatie’?

Sympathieke frasen

Het rapport Discriminatie doorbreken staat vol met sympathieke frasen maar is niet sterk – eerlijk gezegd: schiet helemaal tekort – in de analyse van zulke bijeffecten.

Op tenminste één punt gaat het rapport bovendien de fout in. Na bijna vijf jaar werk besloot de commissie op het laatste moment nog om een lang slotdeel toe te voegen over recente voorvallen in de Tweede Kamer en elders waarbij ‘rechts’ kwam met uitspraken die men racistisch of anti-Islam zou kunnen noemen. Kamerleden uit het ‘midden’ moeten daar zonder uitzondering altijd uitvoerig tegenin gaan, want ‘terughoudendheid’ is dan altijd fout volgens de commissie. Die mening wordt gebaseerd op een enkele verwijzing naar een recent Engels (opinie)onderzoek dat zou hebben aangetoond dat juist het ‘midden’ de dure morele plicht heeft om iedere keer ‘rechts’ hard aan te vallen.

Maar dat Engelse onderzoek gaat over iets heel anders. Vertaald naar de Nederlandse situatie: als FvD zegt dat illegale immigranten bovenmatig voorkomen in de misdaadstatistiek, heeft dat vooral een averechts effect op ‘links’. Lidewij de Vos overtuigt ‘links’ dan niet met haar analyse, maar bevestigt alleen maar wat ‘links’ altijd al wist, namelijk dat FvD een slechte en moreel verwerpelijke partij is. Maar zodra CDA of VVD zouden spreken over criminaliteit van illegale immigranten, is dat een geluid uit het ‘midden’ en gaan meer Nederlanders daarin mee.

Fatale lacunes

Het artikel waar de commissie zich op baseert gaat dus over verschillen in effect tussen vergelijkbare uitspraken over illegale immigratie, afhankelijk of die van ‘rechts’ of uit het ‘midden’ komen. Het zegt helemaal niets over de vraag of de Tweede Kamer moties moet aannemen tegen ‘rechts’. Dat is een actueel en omstreden onderwerp: is het wel wijs van de Kamer om zoveel vergaderuren te vullen met het doorlichten van de eigen leden? Of moet de Kamer wetten maken en ministers controleren?

Kort en goed: de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme wil graag invloed uitoefenen op hoe de Tweede Kamer haar prioriteiten stelt, baseert zich op een onderzoek dat daar niet over gaat en komt zo op een partijdige manier tussenbeide in een lopend politiek debat. De tien commissieleden – onder wie toch een aantal met onderzoekservaring – diskwalificeren daarmee het slotdeel van hun rapport.

Volgende week meer over de fatale lacunes in het werkstuk van de staatscommissie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Na 5 jaar studie heeft de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme een rammelend en partijdig rapport afgeleverd verscheen eerst op Wynia's Week.

Onlangs ontstond ophef omdat het gerechtshof Den Haag bepaalde dat een visboer wegens discriminatie moet worden vervolgd, omdat hij weigerde een bakje kibbeling aan een nikab-draagster te verkopen.

Is discriminatie überhaupt toegestaan en zo ja in welke situaties?

Wij discrimineren allemaal

Discriminatie is van alle tijden en van alle culturen. Vreemdelingen worden overal in principe met argwaan bekeken. In primitievere culturen zonder staatsgezag wordt uit zelfbescherming in eerste instantie op de familie vertrouwd en vervolgens op de stam. Hoe nader mensen je staan, des te meer kun je ze vertrouwen. Het is ook bij ons in beginsel verstandig om niet op het eerste gezicht een onbekende, een vreemde te vertrouwen, zeker niet in tijden van toenemend gevaar en onveiligheid. U en ik, wij discrimineren allemaal.

Artikel 1 van de Grondwet luidt sinds de laatste grondwetswijziging van 2023: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’

Het artikel van de Grondwet dat nu op zo’n prominente plaats staat bevatte oorspronkelijk alleen het klassieke grondrecht ‘gelijkheid voor de wet’ (de eerste zin), een verplichting van de overheid jegens haar burgers (verticale werking). De overheid dient volstrekt neutraal te zijn in de behandeling van burgers.

De tweede zin (het discriminatieverbod) deed haar intrede met de grondwetswijziging van 1983 en richt zich in beginsel ook alleen op de overheid en haar ambtenaren. Zij mogen burgers niet discrimineren. Of de burgers ook onderling mogen discrimineren (horizontale werking van het discriminatieverbod) wordt steeds nauwer in regels en jurisprudentie vastgelegd, maar in onze samenleving blijft het uitgangspunt dat burgers elkaar niet gelijk hoeven te behandelen.

Of we met iemand willen omgaan, met iemand een overeenkomst willen aangaan, met iemand vriendschap willen sluiten, verliefd worden op iemand, dat is helemaal aan onszelf, de een is daar ruimhartiger in dan de ander. De laatste die daar iets mee te maken zou moeten hebben is de overheid.

Algemene wet gelijke behandeling

In 1994 is de Algemene wet gelijke behandeling in werking getreden. Deze wet verbiedt discriminatie en garandeert gelijke behandeling bij arbeid, onderwijs, huisvesting en goederen/diensten. Bij vermoeden van discriminatie kan een klacht worden ingediend bij het College voor de rechten van de mens. Op de website van dat College zijn meer dan 5000 oordelen over zulke klachten te vinden en de teller loopt verder op.

Daarnaast zijn in internationale verdragen die Nederland heeft gesloten (waaraan rechters rechtstreeks toetsen) discriminatieverboden vastgelegd.

Keurslijf aangehaald

Ook het strafrecht verbiedt verschillende vormen van discriminatie.

Art. 137c richt zich op groepsbelediging, art. 137d op het aanzetten tot haat en art. 137e verbiedt het openbaar maken of verspreiden van materiaal (zoals teksten of afbeeldingen) waarin sprake is van groepsbelediging of het aanzetten tot haat. Art. 137g verbiedt discriminatie bij de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf. En ook het artikel 429quater (waarvoor de visboer moet worden vervolgd) verbiedt beroepsmatige discriminatie.

Door deze wettelijke bepalingen is het keurslijf van de burger in de afgelopen decennia veel nauwer aangehaald.

Provocerende methoden

Daarbij komt dat er een steeds grotere groep is die meent en claimt slachtoffer van discriminatie te zijn, waarbij provocerende methodes vaak niet worden geschuwd (zoals het filmen van de visboer in zijn winkel door de nikab-draagster).

Activisten zitten op het vinkentouw om bij (vermeende) discriminerende opmerkingen van politici aangifte te doen. Politie en openbaar ministerie worden hierdoor (verder) overbelast.

Critici van de heersende opvattingen worden weggezet als zouden zij lijden aan een psychische ziekte (transfobie, homofobie, islamofobie).

Rabin Baldewsingh

In de nasleep van ‘Black lives matter’ heeft de regering in 2021 een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme ingesteld en daar Rabin Baldewsingh als onafhankelijk regeringscommissaris benoemd. In een interview van april 2025 met de Arabische nieuwszender Al Jazeera stelde hij dat de situatie voor moslims sinds de aanslagen van 11 september 2001 ernstig is verslechterd. Volgens hem wordt moslimdiscriminatie in Nederland inmiddels als normaal gezien en zou de ‘oorlog tegen terreur’ die vanaf 2001 werd begonnen veranderd zijn in een ‘oorlog tegen moslims’.

Dat interview baarde grote ophef. Uit een representatief onderzoek van Hart van Nederland bleek 65 procent het oneens te zijn met zijn uitspraken en vond 52 procent dat hij moest opstappen. Desondanks is Baldewsingh nog steeds in functie en heeft hij op 15 maart 2026, op de ‘Internationale dag tegen islamofobie’ (sic) bekend gemaakt dat hij een Programmaleider Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie’ aanstelt. Een en ander leidt tot gerede twijfel over de onafhankelijkheid en de geschiktheid van Baldewsingh voor zijn functie.

De huidige polarisatie komt een gezond politiek klimaat niet ten goede. In een open en eerlijk debat (‘niet alleen de eigen quotes via eigen sociale media uitzenden’) zouden ook moslim vertegenwoordigers enige (mede) verantwoordelijkheid moeten kunnen nemen voor de vele bedreigingen van geweld uit hun kring, die zich via daadwerkelijke uitingen daarvan (New York 9/11, Madrid, Parijs, Brussel, Londen, Nice, Maagdenburg, Utrecht en zoveel andere gebeurtenissen in de afgelopen 25 jaar) hebben gemanifesteerd.

Met name het grondrecht van de vrijheid van meningsuiting staat daardoor onder grote druk. Zo durven cabaretiers als Arjen Lubach en Youp van ’t Hek geen grappen meer te maken over moslims uit angst voor geweld. Alleen dapperen laten zich niet de mond snoeren.

Gelet op de structurele overbelasting van politie en openbaar ministerie (waar meer dan 80 ptocent van de geregistreerde misdrijven óf niet wordt opgelost óf niet wordt vervolgd en altijd prioriteiten worden gesteld), lijkt het niet onredelijk om te vragen het onderwerp discriminatie in het strafrecht wat minder prioriteit te geven dan de ‘gekwetsten’ daarvoor opeisen.

Sisser

De rechtszaak van de visboer zal wel met een sisser aflopen, als hij verklaart dat hij aan niemand met een volledige gezichtsbedekking vis verkoopt (ook niet aan een man met bivakmuts) en dat daar geen discriminatie wegens godsdienst achter zit, maar het is natuurlijk nooit een pretje om je als verdachte bij de strafrechter te moeten verantwoorden.

En hoeveel zinloze ‘justitie-arbeid’ is dan inmiddels in zo’n zaak gestopt?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Geef discriminatie in het strafrecht minder prioriteit dan de gekwetsten opeisen verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Er was vanuit de moslimgemeenschap een wens voor een nationaal coördinator tegen moslimdiscriminatie. De politiek heeft daar geen gehoor aan gegeven. Te lang hebben we onderzoek na onderzoek gehad. Telkens weer bleek: moslimdiscriminatie is een groot, toenemend, probleem. Maar niemand heeft de handschoen opgepakt. Dus nu doe ík dat.’

Rammelende onderzoeken

Dit lijkt grotendeels ingegeven te zijn door de uitkomsten van twee onderzoeken naar moslimdiscriminatie. Het ene is van een jaar geleden, uitgevoerd door de Universiteit Utrecht in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken, waar dit onderwerp belegd is. Het respondentenaantal daarvan was laag en de keuze van respondenten was selectief. Anekdotes werden voor waar aangenomen en het onderzoek ‘rammelde aan alle kanten’.

Het tweede onderzoek is recenter verricht door het Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS), een samenwerking tussen Verwey-Jonker en Movisie. Dit onderzoek werd bij Wynia’s Week beschreven door Benno de Jongh. Het onderzoek werd gefinancierd door ISN Academie, waarvan de academische directeur getrouwd is met de leidend onderzoeker van KIS. Daarnaast is ISN onderdeel van de Islamitische Stichting Nederland, de moskeekoepel Diyanet. De Jongh uit soortgelijke kritieken als op het onderzoek van een jaar eerder.

Inmiddels is het onderzoek van KIS offline gehaald, maar de NCDR lijkt dat weinig te deren. Voor de NCDR gaat het immers om ‘de wens’ van de islamitische gemeenschap en die luidt: een nationale aanpak. Baldewsingh gebruikt het rapport expliciet om zijn aanpak bij het kabinet aan te brengen.

De NCDR wil met de nationale aanpak van moslimdiscriminatie zorgdragen voor het verstevigen van de plek van moslims in onze maatschappij, als ‘volwaardige burgers’. Centraal staan daarin het onderwijs, de arbeidsmarkt, veiligheid in algemene zin, het bestrijden van online haat, en ‘de bescherming van religieuze vrijheid’.

De vraag wat moslimdiscriminatie dan precies behelst is natuurlijk cruciaal. Op de website van de NCDR staat daar niets over. Sterker nog, zelfs het zoeken naar een definitie van discriminatie bleek op deze site als zoeken naar een speld in de hooiberg (die ik nog niet gevonden heb). De essentiële vraag is vanaf wanneer er sprake is van discriminatie: als iemand iets als zodanig ervaren heeft of als dat meer objectief bezien het geval was in een bepaakde casus?

Ervaringen van discriminatie

Meestal wordt de eerste optie (uitgaan van ervaringen van melders) gehanteerd door meldpunten en coördinatoren. Daar kunnen meerdere redenen voor zijn. Ten eerste dat zij baat hebben bij hogere cijfers. Ten tweede dat het soms lastig is te duiden of een melder de waarheid spreekt; het is vaak niet eenvoudig vast te stellen wat er feitelijk is gebeurd. Ten derde geldt dat zelfs als de feitelijkheden bekend zouden zijn er allerlei nuances kunnen zijn waarom er wel of niet sprake zou zijn van discriminatie. De toetsing is complex en tijdrovend. Oftewel, het registeren van ervaringen van discriminatie als zijnde discriminatie is veel gemakkelijker dan een nauwkeurige, weloverwogen toetsing aan de hand van normatieve criteria.

Het Verenigd Koninkrijk achterna?

Dit alles is in lijn met het uitgangspunt in het Verenigd Koninkrijk (VK), waar een werkgroep in opdracht van de regering een werkdefinitie van ‘anti-moslim vijandigheid’ heeft opgesteld:

‘Anti-Muslim hostility is intentionally engaging in, assisting or encouraging criminal acts – including acts of violence, vandalism, harassment, or intimidation, whether physical, verbal, written or electronically communicated – that are directed at Muslims because of their religion or at those who are perceived to be Muslim, including where that perception is based on assumptions about ethnicity, race or appearance.’

Vooringenomen stereotyperen

Het voorzichtig positieve aan deze definitie is dat er een drempelwaarde is, die begint bij ‘strafbare feiten’ (ervan afgezien, wat ik wel vaker in Wynia’s Week betoog, dat belediging mijns inziens niet strafbaar hoort te zijn in een liberale democratie). Direct daarop wordt die drempelwaarde echter verlaagt:

‘It is also the prejudicial stereotyping of Muslims, or people perceived to be Muslim including because of their ethnic or racial backgrounds or their appearance, and treating them as a collective group defined by fixed and negative characteristics, with the intention of encouraging hatred against them, irrespective of their actual opinions, beliefs or actions as individuals.’

Vooringenomen stereotyperen van moslims, waarbij de focus ligt op negatieve eigenschappen van die groep, kan dus ook onder anti-moslim vijandigheid vallen. Cartoonisten, maak je borst maar nat. Ja, deze definitie vereist dat de ‘pleger’ de intentie had om haat tegen de groep aan te moedigen. Mijn criticus zal zeggen dat de cartoonist daarmee wordt vrijgepleit, maar hoe stel je die intentie in de praktijk vast?

Kwaadaardigheden

Daarnaast rijst de vraag of het niet juist belangrijk is om de aandacht te richten op de negatieve kanten van een cultuur, religie of ideologie, en daarmee op de groep die die aanhangt. Je zou kunnen zeggen dat nu kwaadaardigheden worden getolereerd ter bescherming van de mogelijk gekwetste gevoelens van de groep die deze kwaadaardigheden begaat of – al dan niet stilzwijgend – steunt. Toch durft de regering in het VK te beweren dat een specifieke definitie van ‘anti-Muslim hostility’ niet gaat over het geven van extra privileges aan moslims of extra bescherming van de islam.

Timing

Ook de timing van de aankondiging van de nationale aanpak is op zijn minst onhandig. De NCDR beweert dat de aankondiging gedaan werd in het kader van internationale islamofobiedag (15 maart). Zo’n dag is te begrijpen voor zo’n aanpak, maar toch wringt dat. De terreurgroep Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah pleegde slechts enkele dagen eerder aanslagen op een synagoge in Luik, op een synagoge in Rotterdam en op een joodse school in Amsterdam. Drie dagen voor de aankondiging reed een Amerikaan van Libanese afkomst met een auto in op een synagoge in Michigan. De wortels van dat antisemitisme liggen waarschijnlijk in de islam.

Wat waarschijnlijk het beste bijdraagt aan het bestrijden van moslimdiscriminatie is open en eerlijke berichtgeving over misdaden uit naam van islam. Dat die niet worden weggemoffeld en dat het publiek eerlijk geïnformeerd wordt. Dat moslims zich daar actief tegen uitspreken.

‘Niet in mijn naam’ wordt veel gebruikt door Nederlanders, over gewelddadigheden van Israël in de Palestijnse gebieden, die niets met de oorlog tegen Hamas te maken hebben. Die slogan wordt echter niet gebruikt door moslims wanneer geloofsgenoten misdadigheden uit naam van hun geloof uitvoeren. Gewelddadige of illiberale islamitische teksten zouden actiever moeten worden verworpen, ook als ze afkomstig zijn uit de Koran of wanneer het om uitspraken van de profeet Mohammed gaat (in de hadith).

Geen reden voor aparte anti-discriminatiekoers

Zolang (1) niet voldoende specifiek kan worden uitgelegd wat moslimdiscriminatie is, (2) onvoldoende objectief en betrouwbaar wordt onderbouwd dat op grote schaal sprake is van moslimdiscriminatie – in tegenstelling tot slechts ervaringen – en (3) dat moslimdiscriminatie aanzienlijk meer voorkomt dan andere vormen van discriminatie, is er geen reden om een aparte anti-discriminatiekoers te voeren voor moslims dan voor joden, christenen of atheïsten.

Kabinet, ga niet mee in de Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Kabinet, ga niet mee in Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie verscheen eerst op Wynia's Week.

Het verschil in zorggebruik komt deels doordat vrouwen een langere levensverwachting hebben en ouderen meer gezondheidsproblemen hebben dan jongeren. Maar het zorggebruik van vrouwen is volgens het CBS binnen álle leeftijdsgroepen hoger en ook is er vaker sprake van gezondheidsklachten. Zo hebben vrouwen vier keer vaker dan mannen last van onvrijwillig urineverlies. Migraine, darmstoornissen en gewrichtsklachten komen bij vrouwen twee keer vaker voor. Daarentegen hebben mannen tweemaal zo veel kans op een hartinfarct.

Het NOS Radio 1 Journaal vroeg een hoogleraar verloskunde en gynaecologie om een reactie op dit onderzoek. Zij was volgens de aankondiging ‘gespecialiseerd in vrouwenspecifieke aandoeningen’. Een van de oorzaken dat vrouwen vaker gezondheidsklachten hebben en meer gebruik maken van de zorg was volgens de hoogleraar dat ‘vrouwenklachten vaak minder serieus worden genomen’.

Dat verbaasde me. Bijna tweederde van de huisartsen en meer dan de helft van alle medisch specialisten is vrouw. Waarom zouden die vrouwenklachten minder serieus nemen? Het is ook niet duidelijk waarom vrouwen vaker naar de huisarts gaan als ze denken daar niet serieus genomen te worden.

‘Ernstige discriminatie’

Het NPO-radioprogramma EenVandaag besteedde eveneens aandacht aan het onderwerp. Ook zij vroegen een hoogleraar gynaecologie om commentaar, ditmaal iemand van de Universiteit van Amsterdam. Volgens deze hoogleraar was er te weinig geld voor onderzoek naar vrouwspecifieke aandoeningen. Er gaat, zei ze, slechts 1 procent van het budget voor medisch onderzoek naar onderzoek naar endometriosis (goedaardige woekering van het baarmoederslijmvlies). Hier was sprake van ernstige discriminatie van vrouwen en vrouwelijke aandoeningen.

Nu komen vrouwen er in gezondheidsonderzoek niet altijd bekaaid van af. Van al het geld voor kankeronderzoek gaat 11 procent naar onderzoek naar borstkanker. Tussen 2016 en 2020 werd wereldwijd jaarlijks 2,6 miljard dollar uitgegeven aan deze meest voorkomende vorm van kanker onder vrouwen. Dat is meer dan aan welke vorm van kanker dan ook. Dankzij dat onderzoek zijn de overlevingskansen van vrouwen met borstkanker de afgelopen decennia aanzienlijk verbeterd.

Uit de studie waaruit deze cijfers komen en die in 2023 in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet werd gepubliceerd, blijkt verder dat prostaatkankeronderzoek slechts de helft van het budget krijgt dat voor borstkankeronderzoek geldt, ondanks dat jaarlijks vrijwel evenveel mannen te maken krijgen met prostaatkanker als vrouwen met borstkanker. De Nederlandse overheid geeft jaarlijks ook nog eens 158 miljoen euro uit aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker bij vrouwen. Een bevolkingsonderzoek voor prostaatkanker onder mannen is er niet.

De Nijmeegse hoogleraar gynaecologie noemde ook nog dat nieuwe geneesmiddelen alleen onder mannen worden getest. Omdat vrouwen soms anders reageren op medicijnen, worden zij benadeeld doordat doseringen en de werkzaamheid zijn afgestemd op mannen, aldus de hoogleraar. Het damesblad Libelle besteedde er vier jaar geleden al aandacht aan: ‘Ja, ja, this is a man’s world en medische kennis is vooral gebaseerd op het mannenlichaam.’ Veel medicatie wordt getest op mannen, ‘jonge en gezonde mannen welteverstaan’, aldus het blad. Maar dit is een broodjeaapverhaal.

Geneesmiddelenonderzoek gebeurt in verschillende fasen. Eerst worden nieuwe geneesmiddelen op dieren getest, meestal op muizen. Als de bevindingen op muizen positief zijn, worden deze middelen ook op mensen getest. Daarbij wordt eerst onder kleine groepen jonge gezonde proefpersonen onderzocht of het middel veilig is en geen ernstige bijwerkingen heeft.

En ja, de meerderheid van deze proefpersonen is vaak man. Maar aan deze onderzoeksfase kleven ook risico’s. Soms blijkt dat een middel ernstige bijwerkingen heeft. Er zijn voorbeelden bekend van middelen die tot psychoses of zelfmoordgedachten leiden. Daarom worden voor dit onderzoek jonge gezonde mensen gebruikt. Eerlijk gezegd mogen vrouwen blij zijn dat jonge gezonde mannen bereid zijn deze risico’s te lopen voor het ontwikkelen van veilige geneesmiddelen.

Onzinnige bewering

Als het middel veilig genoeg is, wordt onderzocht of het middel ook echt werkt. Voor dit onderzoek naar de werkzaamheid worden in de regel evenveel mannelijke als vrouwelijke patiënten gebruikt. Een middel mag alleen voor vrouwen worden voorgeschreven als het ook getest is op vrouwelijke patiënten. Als er tijdens het onderzoek blijkt dat de werking verschilt tussen mannen en vrouwen, dan moet dat op de bijsluiter worden vermeld. Kortom, de bewering dat medicijnen alleen op mannen wordt getest, is onzin.

Dat neemt niet weg dat er bij geneesmiddelenonderzoek soms sprake is van genderbias. Een overzicht van studies naar de werkzaamheid van medicatie tegen migraine, dat drie jaar geleden werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PlosOne, vond bijvoorbeeld dat 85 procent van de patiënten in deze studies vrouw was. In slechts twee van de 25 studies die waren opgenomen in dit overzicht werd een onderscheid gemaakt in de werkzaamheid van migrainemedicijnen op vrouwen en mannen. In het overgrote deel van de studies werd geen onderscheid gemaakt. Omdat slechts 15 procent van de patiënten in deze studies man was, werd de werkzaamheid van deze medicijnen dus vooral onderzocht op het vrouwelijke lichaam.

Deze hele en halve onwaarheden over medische onderzoek en zorg zijn schadelijk voor het vertrouwen dat met name vrouwen hebben in de gezondheidszorg. Het is kwalijk dat zelfs artsen daaraan meewerken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Worden vrouwelijke aandoeningen in de gezondheidszorg minder serieus genomen? Nee, dat is een gevaarlijke mythe verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat is gelijkheid? Volgens klassiek-liberale principes: gelijke behandeling voor de wet. Volgens progressivisme dat burgers elkaar gelijk behandelen. Volgens totalitarisme dat elke visie en overtuiging gelijkwaardig is en burgers niet één standpunt boven het andere mogen prefereren. Deze laatste visie lijkt in opkomst in Nederland.

Is artikel 1 een ‘supergrondrecht’? Staat gelijke behandeling, in de vorm die begin jaren ’80 is vastgelegd, boven alle andere Nederlandse grondrechten? Volgens de parlementsleden die stemden voor de grondwetsherziening van 1983 zou het antwoord nee zijn. Volgens de Raad van State ook. De consistente jurisprudentie geeft hetzelfde antwoord. Toch lijkt de notie dat artikel 1 het belangrijkste grondrecht is steeds populairder te worden onder bepaalde groeperingen. Gelijke behandeling zou boven vrijheid van godsdienst, onderwijs, vereniging of meningsuiting moeten staan.

Een mini-schoolstrijd

De discussie draait disproportioneel vaak om artikel 23, waarin de vrijheid van onderwijs is vastgelegd, en om partijen die die onderwijsvrijheid willen inperken in de naam van gelijkheid. De implicaties van artikel 1 als supergrondrecht gaan echter veel verder dan louter een inperking van de onderwijsvrijheid. Artikel 23 is niet anders dan andere klassieke grondrechten, alleen maar omdat veel progressieve partijen er een hekel aan hebben. Als dit artikel door de politieke wil en tijdgeest uitgehold kan worden, is geen enkel grondrechtartikel meer veilig.

De schoolstrijd leek weer even op te laaien tijdens de campagne voor de laatste Tweede Kamerverkiezingen. Nieuwsuur kwam met een kritische documentaire over tegenstrijdige boodschappen op religieuze scholen. Die scholen onderwijzen wel respect voor mensen met een ander geloof en voor de Nederlandse wetgeving, maar stellen tegelijk dat andere godsdiensten volgens hun geloof niet (helemaal) waar zijn; ze onderwijzen kinderen wel over de wettelijke rechten van homo’s, maar stellen tegelijkertijd dat volgens de Bijbel het homohuwelijk niet mag. Dit onderwijs zou strijdig zijn met de democratische rechtsstaat.

Belangenorganisaties als de Vereniging Gereformeerde Scholen (VGS) en verschillende juristen, waaronder Renée van Schoonhoven en Hansko Broeksteeg, legden uit dat de democratische rechtsstaat ook godsdienstvrijheid beschermt en niet één liberale levensovertuiging oplegt; en dat leren over het bestaan van verschillende en soms strijdige levensvisies binnen de samenleving juist deel uitmaakt van burgerschapsonderwijs.

Het kwaad was echter al geschied en vooral linkse partijen grepen dit aan om de grondwettelijk in artikel 23 vastgelegde onderwijsvrijheid aan te vallen. CDA-leider Bontenbal betoogde dat grondrechten nevenschikkend zijn en werd hier vervolgens de rest van de verkiezingen door links op aangevallen.

VVD verraadt eigen principes

Zelfs na de verkiezingen zette dit zich voort. Tijdens een debat over het wettelijk vastleggen van nieuwe kerndoelen kwam VVD-Kamerlid Arend Kisteman met een motie waarin de regering verzocht werd te kijken of artikel 23 ondergeschikt gemaakt kon worden aan artikel 1, expliciet om te voorkomen dat scholen op bijzondere grondslag nog kunnen uitdragen dat andere godsdiensten of homorelaties strijdig zijn met hun geloofsidentiteit. Zo brak de VVD openlijk met de Nederlandse grondrechtelijke traditie. De ChristenUnie en de SGP verweten de VVD een aanval op de rechtsstaat. Ook Bontenbal merkte op dat je niet even de grondwet kunt herinterpreteren via een motie.

Hoe de VVD met dit standpunt haar eigen oorspronkelijke principes verraadt en zo juist antiliberaal bezig is, werd al meermaals opgemerkt.

Domino-effect

Echter, het domino-effect dat deze interpretatie van artikel 1 kan veroorzaken lijkt beperkt onder de aandacht te komen. Als artikel 23 ondergeschikt gemaakt kan worden aan artikel 1, dan is het twijfelachtig dat het daarin een uitzondering zou blijven. Als de Grondwet om willekeurige politieke of ideologische redenen door een simpele Kamermeerderheid geherinterpreteerd kan worden, biedt deze aan de burger weinig bescherming en aan de regering weinig begrenzing.

Het gaat niet meer om daden, maar om overtuigingen

De motie-Kisteman is niet alleen uitzonderlijk omdat ze een hiërarchie in grondrechten aanbrengt, maar ook omdat ze artikel 1, en begrippen als gelijkheid en discriminatie, radicaal lijkt te herdefiniëren. De motie gaat niet over het personeelsbeleid van religieuze scholen, het al dan niet weigeren of ontslaan van leraren vanwege hun geloofsovertuiging of levenswijze. Ook niet over het weigeren of anders behandelen van leerlingen door scholen op basis van geloof.

Het discussiepunt is niet dat artikel 23 ongelijke behandeling moet voorkomen. De motie gaat over de standpunten, overtuigingen, oftewel de meningen die scholen uitdragen. En dan niet meningen die oproepen tot geweld of ongelijke behandeling of zelfs maar mensen als personen definieert als ongelijk. Het gaat erom dat scholen niet mogen uitdragen dat ze geloven dat bepaalde levensovertuigingen, bepaalde religies onwaar zijn, en dat homoseksualiteit praktiseren (of buiten het huwelijk seks hebben) zondig zou zijn volgens de Bijbel.

Deze overtuigingen, of het uiten hiervan, wordt door een kleine Kamermeerderheid weggezet als discriminatie. Het gaat niet meer om daden, maar om meningen over daden of overtuigingen, en niet eens over personen zelf.

Deze revolutionaire herinterpretatie eindigt niet met onderdrukking van streng religieus onderwijs. Als de Grondwet volgens deze motie wordt geherinterpreteerd zal artikel 1 eisen dat je alle geloven als gelijk ziet; of, als je dit niet doet, je het in ieder geval voor je houdt.

De volgende stap kan toepassing worden van de wet buiten scholen en op de andere grondrechten. Het in het openbaar doen van opiniërende/discriminerende uitlatingen wordt dan illegaal. Geen uitspraken meer van dominees over papen of van rabbijnen over hoe joden een uitverkozen volk zijn. Wilders krijgt waarschijnlijk zijn zin, de Koran wordt verboden aangezien teksten erin discriminerend zijn over andere geloven.

Ook atheïsme wordt verboden

De gevolgen van zo’n nieuwe interpretatie van artikel 1 zijn niet te overzien. Een consistente toepassing ervan resulteert logischerwijs in het volgende:

• 1. Artikel 1 geldt niet alleen voor streng religieuze mensen, maar ook voor agnosten en atheïsten (dat is juist de essentie van gelijke behandeling): een atheïst mag dan dus ook niet meer uitdragen dat hij alle religies onzin, irrationeel, achterhaald of onjuist vindt. Dat is dan ook discriminatie. De mogelijke verdediging dat een atheïst niet discrimineert, omdat hij alle religies even onzinnig vindt maakt weinig kans. Immers, aangezien iemand ook niet transgenders mag discrimineren en dit rechtvaardigen door te zeggen dat hij of zij elke genderidentiteit dom vindt en alleen gelooft in geslacht, en daarom iedereen discrimineert die zich identificeert met welke genderidentiteit dan ook.

Wanneer een organisatie als het Humanistisch Verbond negatiever is over fundamentalistische religies dan over vrijzinnige christenen is het natuurlijk ook illegaal bezig. Het is zelfs de vraag of het Humanistisch Verbond niet verboden zal moeten worden, onder deze interpretatie van artikel 1, wegens selectieve samenwerking met linkse christenen als pater Van Kilsdonk en pastor Klamer.

‘Ouderwets’ feminisme discrimineert

• 2. Artikel 1 verbiedt ook onderscheid op basis van politieke overtuiging en bij deze nieuwe interpretatie van artikel 1 gaat dit dus niet langer alleen om hoe je mensen behandelt, maar ook om je geloof of overtuiging zelf. Uitdragen dat FvD een domme populistische, of de SGP een ouderwetse partij is mag dus ook niet meer.

• 3. Als deze nieuwe radicale interpretatie van artikel 1 boven artikel 23 staat, kan dit ook gelden voor andere klassieke grondrechten waaronder de vrijheid van meningsuitingen bijeenkomst.

Verschillende maatschappelijke discussies kunnen niet meer vrij gevoerd worden als artikel 1 meningen verbiedt die onderscheid maken. Sommige ‘ouderwetse’ feministen uiten zich kritisch over wat ze genderideologie noemen en vinden het beledigend dat personen die als jongen geboren werden nu beweren vrouw te zijn, terwijl sommige transgenders dergelijk ‘trans-exclusief feminisme’ kwetsend vinden. Moet de staat, of de rechter, de kant van één van deze partijen kiezen en concluderen dat de andere kant artikel 1 schendt; en hen vervolgens het zwijgen opleggen?

Conservatieve homo-organisatie De Roze Leeuw heeft zelf het recht van christelijke scholen verdedigd om uit te dragen dat seks alleen maar mag binnen het huwelijk tussen één man en één vrouw. Verdedigt De Roze Leeuw discriminatie tegen homo’s?

Een maand geleden concludeerde voorzitter Marco Frijlink van de Vereniging voor Openbaar Onderwijs (VOO) in Trouw dat bezwaar maken tegen het plaatsen van artikel 1 van de Grondwet boven artikel 23 in feite neerkomt op vinden dat scholen mógen discrimineren en uitsluiten. ‘Zeg dat dan gewoon, dan weten we waar we aan toe zijn.’

Ook hij lijkt voorbij te gaan aan het feit dat deze definitie van discriminatie veel verdergaande implicaties heeft. Dan is het ook discriminatie voor een politieke partij om te zeggen dat haar ideologie waar of wenselijk is en die van een andere partij niet. De ene organisatie heeft niet minder rechten dan de andere. Politieke voorkeur wordt ook beschermd door artikel 1. Het recht van politici verdedigen om campagne te voeren, juist ook door andere partijen te bekritiseren en politieke ideologieën weg te zetten als achterhaald of simplistisch, is gewoon het verdedigen van… discriminatie.

Het Ministerie van Art. 1

Een consistente en juridisch houdbare interpretatie van de motie-Kisteman vereist verkiezingen zonder politieke debatten, verbod op religieuze teksten en censuur van elk programma, boek of artikel dat onderscheid maakt tussen levensovertuigingen en levenswijzen. Een ministerie specifiek gericht op dergelijke censuur lijkt dan onvermijdelijk. Het kan het ‘Ministerie van Artikel 1’ genoemd worden.

*Serre Verweij is freelance journalist en studeert filosofie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Wie art. 1 van de Grondwet stelt boven andere grondrechten verbiedt elke politieke en levensbeschouwelijke discussie verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik wed dat bij u, lezer, onbehagen opkwam bij de frase ‘volbloed blanke’. Gaat deze column uitlopen op racistisch geklaag dat het Nederlands elftal niet blank genoeg is? Integendeel, dit is een lofzang op de diversiteit van onze samenleving. De oververtegenwoordiging van deze etnische minderheid in het Nederlandse topvoetbal is al zo vanzelfsprekend dat geen normaal mens daar een probleem mee heeft, sterker nog, het valt bijna niemand meer op.

Dat is echte doorwerking van ons slavernijverleden: zonder de transatlantische slavenhandel waren de voorouders van deze bovenmatig getalenteerde voetballers nooit in Suriname terecht gekomen, en dus ook niet in Nederland. Dan hadden we nu een geheel blank, en veel zwakker Nederlands elftal gehad. Overigens, als de woke ‘Weg met Ons!’-ideologie hier, net als in Californië, de overhand krijgt, mogen al deze multimiljonairs straks aanspraak maken op herstelbetalingen voor de doorwerking in hun levens van de slavernij van minstens 160 jaar geleden.

Kleurenblind selecteen

Het Nederlands elftal en het hele topvoetbal in Europa is een eclatante weerlegging van het woke dogma dat het Westen ‘systemisch’ racistisch is en dat ons staatsbestel en al onze instituties nog  ‘gedekoloniseerd’ moeten worden. De UvA heeft een daar een hele onderzoekscluster voor ingericht: de Decolonial Futures Research Priority Area.

Daar werken vast allemaal echte intellectuelen die voetbal haten, dus die zien niet hoe in deze miljardenbusiness door coaches kleurenblind wordt geselecteerd op maar één ding: voetbalkwaliteit. Met als gevolg dat in menig topelftal de blanken in de minderheid zijn, terwijl niemand daar moeilijk over doet. Topvoetballers van elke kleur verdienen dezelfde topsalarissen en genieten dezelfde roem en privileges. En ondertussen modderen die universiteiten maar door met hun truttige inclusiviteitsbeleid en contraproductieve positieve discriminatie voor vermeend achtergestelde groepen.

Blijkbaar heeft in de sport niemand moeite met oververtegenwoordiging van ‘mensen van kleur’, omdat die gebaseerd is op echte kwaliteit. Ook woke intellectuelen zullen daar niets op tegen hebben, maar die heb ik nog nooit gehoord over de topsport als voorbeeldig inclusief en divers.

Het wordt al ongemakkelijker voor ‘woke’ als je vraagt waarom zwarte spelers zo oververtegenwoordigd zijn in menige topsport. Het is namelijk ook een woke dogma dat er geen verschillen tussen rassen bestaan, wat heet: er bestaan helemaal geen menselijke rassen! Het onmiskenbare feit dat mensen veelal met één oogopslag in te delen zijn naar etnische herkomst mag alleen maar skin deep zijn, dat mag niets te maken hebben met erfelijke verschillen in eigenschappen of talenten.

Het woke verhaal over al die grotendeels zwarte voetbalelftallen en Olympische atletiekfinales is dan ook dat die topsporters daar staan door racistische achterstelling: omdat ze in de reguliere maatschappij nauwelijks kansen krijgen, zijn ze gedwongen om uit te wijken naar de sport. Je moet wel een intellectueel zijn met een aanstelling in de Decolonial Futures Research Priority Area om zoiets te geloven.

Palestijnse Nobelprijs

Ligt de constatering dat het ene ras atletisch een erfelijk voordeel heeft op het andere al ‘gevoelig’, helemaal taboe is natuurlijk de gedachte dat er ook mentale groepsverschillen bestaan. Dat brengt ons bij nog een opmerkelijk nieuwsfeit van afgelopen week: voor het eerst heeft een Palestijn een Nobelprijs gewonnen (althans: Yasser Arafat heeft eerder de Nobelprijs voor de Vrede gewonnen, maar als je de lijst van winnaars bekijkt, concludeer je dat die prijs allang afgeschaft had moeten zijn). Omar Yaghi, in 1965 in Amman geboren als kind van Palestijnse ouders die in 1948 Israël waren ontvlucht, kreeg samen met twee anderen de Nobelprijs voor scheikunde.

Yaghi is ongetwijfeld een excellente onderzoeker met een imposante carrière, maar dat hij juist nu in de prijzen valt bij het Nobelcomité kan geen toeval zijn. Zo’n bekroning is altijd ook een uitkomst van allerlei gedoe in achterkamertjes waardoor een genomineerde uiteindelijk aan de beurt komt, vaak pas decennia na zijn of haar baanbrekende onderzoek. Ook Yaghi deed zijn bekroonde werk aan metal-organic frameworks meer dan twintig jaar geleden. Die Nobelprijs wordt nu door sommigen gevierd als een triomf van het superieure Palestijnse volk, hoewel Yaghi zijn hele werkende leven in de VS heeft doorgebracht.

Feit is, dat er enorme verschillen bestaan in vertegenwoordiging van de diverse etniciteiten bij de verdeling van de Nobelprijzen. Joden vormen slechts 0,2 procent van de wereldbevolking, maar hebben bijna een kwart van de Nobelprijzen gewonnen. Het Arabische deel van de wereldbevolking – 6 procent – heeft daarentegen slechts drie Nobelprijswinnaars opgeleverd, en dat is inclusief Yaghi (ik reken de Arabische winnaars van de Vredesprijs niet mee, zie boven).  

Uiteraard hoort daar een verhaal bij over de verschillende ontwikkelingsstadia van landen, maar moeten we echt geloven dat dit het hele verschil verklaart? Of zullen we maar weer zeggen dat dit allemaal racisme is? 

Hysterische opwinding

In 2014 schreef een gerenommeerde wetenschapsjournalist, Nicholas Wade, een boek over menselijke evolutie en genetische verschillen tussen groepen, onder de titel A troublesome inheritance. Daarin bespreekt hij ook de spectaculaire oververtegenwoordiging van Joden in de top van de wetenschap en hun buitengewone succes in de maatschappij door de eeuwen heen, ondanks wijdverbreide discriminatie. Daarbij verwijst hij onder meer naar onderzoek waaruit blijkt dat Joden gemiddeld een 10 tot 15 punten hoger IQ hebben dan andere bevolkingsgroepen.

De publicatie van het boek veroorzaakte hysterische opwinding aan Amerikaanse universiteiten. Academici ondertekenden petities en stonden in de rij om Wade te verketteren en als blanke supremacist weg te zetten. Het wetenschappelijke establishment sprak in hoofdredactionele commentaren en ingezonden brieven zijn afschuw uit over Wade’s verwerpelijke opvattingen. Lezers werden gewaarschuwd om dit gevaarlijke boek vooral niet te lezen. 

Dus ook tien jaar geleden was de woke cancelcultuur op Amerikaanse universiteiten al springlevend, en het is sindsdien alleen maar erger geworden. Het effect van zo’n cancelcampagne is veel breder dan op dat ene boek van die ene wetenschapsjournalist: voortaan weet een hele generatie studenten en onderzoekers wat wel en niet bespreekbaar is aan een universiteit, en daar kan je je maar beter aan houden, anders kun je een diploma of een academische carrière wel vergeten.  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In topsport gaat het niet om kleur maar om kwaliteit. Konden we dat ook maar zeggen over onze woke universiteiten verscheen eerst op Wynia's Week.

De uitkomst kwam aldus in de koppen op de nieuwswebsites terecht: minderjarige migranten hebben ongeveer 25 procent meer kans om gevangenisstraf te krijgen, en meerderjarige migranten ongeveer 20 procent.

Over wat dat wel en niet zegt over discriminatie zometeen.

WODC onderzoekt niet de hogere criminaliteit van migranten

Met de aanleiding voor dat onderzoek is iets interessants aan de hand; volgens het rapport zelf is dat een (aangenomen) motie van Tweede Kamerlid Van der Staaij (SGP) uit 2020 die luidde:

• Constaterende dat de criminaliteitscijfers nog steeds een zorgelijke oververtegenwoordiging laten zien van mensen met een niet-westerse migratieachtergrond;
• Verzoekt de regering dit probleem te onderkennen, te onderzoeken en een gerichte aanpak te ontwikkelen om zowel de criminaliteit bij deze groepen als in zijn totaliteit terug te dringen.

De motie vraagt dus om onderzoek te doen naar de oververtegenwoordiging van migranten in de criminaliteitscijfers. Die oververtegenwoordiging blijkt ook duidelijk uit de data in het rapport: 45 procent van alle verdachten die door de politie werden geregistreerd (in de peiljaren 2014 en 2018) was migrant, terwijl in die jaren slechts 22 procent van de bevolking een migratie-achtergrond had. In die zin zijn migranten dus twee keer zo crimineel als autochtonen.

Het WODC echter, onderzoekt in dit rapport dat verschijnsel niet, sterker nog, het maakt er geen woord aan vuil, en negeert dus eigenlijk de motie van Van der Staaij. Wat het WODC wel onderzoekt, is of in het traject na de registratie als verdachte, migranten strenger behandeld worden dan autochtonen.

Dat traject werkt als een afvalrace: niet iedereen die wordt geregistreerd, wordt door de politie aangemeld bij het Openbaar Ministerie; het OM dagvaardt slechts een deel van de verdachten en seponeert de rest van de zaken; tenslotte legt de rechter slechts in een deel van de zaken gevangenisstraf op. Zo eindigen van in totaal 339.000 geregistreerde verdachten er slechts 42.700 in de cel (het WODC keek niet hoeveel verdachten werden vrijgesproken of een taakstraf kregen, wat toch voor de hand lag om een compleet beeld te krijgen).  

Op elk van die beslismomenten in de afvalrace zou bewuste of onbewuste discriminatie kunnen toeslaan: stuurt de politie de zaak van een migrant makkelijker door naar het OM? Seponeert het OM bij voorkeur zaken met een autochtone verdachte? Moeten migranten vaker de cel in als ze eenmaal voor de rechter staan?

Stapeling

Oppervlakkig kijkend naar de data, lijkt dit bij al die beslismomenten inderdaad het geval te zijn, zodat die effecten ook stapelen. De onderzoekers spreken van ‘cumulatieve oververtegenwoordiging’ van migranten in de strafrechtketen. Het percentage volwassen migranten loopt in de justitiële afvalrace op van de aanvankelijke 45 procent naar 46 en 50 procent, en tenslotte is 55 procent van alle verdachten die gevangenisstraf krijgen migrant. Bij minderjarige migranten is het effect nog sterker, daar loopt het op van 46 procent naar 49, 56 en tenslotte 67 procent. Dus tweederde van alle minderjarigen die gevangenisstraf krijgen, is migrant, en slechts eenderde autochtoon. 

Plegen migranten ernstiger misdaden?

De hamvraag is natuurlijk: hoe komt dat? Zijn rechters, officieren van justitie en politieagenten hier op heterdaad betrapt op racistisch vooroordeel? Dat zou een overhaaste conclusie zijn, en dat zegt het WODC dan ook niet.

Wat sociaal-wetenschappers in zo’n geval altijd doen, is corrigeren voor confounders, factoren die het beeld vertekenen. Plegen migranten wellicht gemiddeld ernstiger misdaden dan autochtonen, zodat ze vaker in de cel eindigen? Dan zouden autochtonen net zo vaak gevangenisstraf moeten krijgen als migranten als je ze per delictgroep (doodslag, diefstal, vernieling, etc.) vergelijkt.

De onderzoekers deelden de verdachten op in maar liefst 47 delicttypen, deden die vergelijking, en dan blijkt een flink deel van de oververtegenwoordiging te verdwijnen. 

Sociaal-economische factoren

Vervolgens kun je ook nog gaan corrigeren voor een scala aan sociaal-economische factoren. Zo is bekend dat criminaliteit samenhangt met een lage sociaal-economische status (laag inkomen of uitkering, wonen in een ‘slechte’ wijk, etc.). Als je autochtonen en migranten binnen zo’n categorie vergelijkt, krijgen die dan wellicht even vaak gevangenisstraf? Of moet je ook de gezinssituatie (eenouder-gezin of niet) en de hoogst gevolgde opleiding meerekenen?

Op deze manier heranalyseerde het WODC de data twee keer: een keer alleen gecorrigeerd voor het type delict, en nog een keer gecorrigeerd voor type delict en een heel pakket aan sociaal-economische indicatoren (het ‘volledig model’).

Onderstaand plaatje toont het resultaat voor de volwassen verdachten:

De ruwe data (‘nul-model’, gele bolletjes) laten opnieuw zien, dat migranten vaker gevangenisstraf krijgen dan autochtonen (de verticale stippellijn). Het verschil is tussen de 1 en 15 procentpunten. Corrigeren voor type delict (oranje bolletjes) haalt ongeveer de helft van dit effect weg. Het volledige model (blauwe bolletjes) halveert nogmaals het effect. Tweede-generatie Marokkaanse Nederlanders krijgen zelfs iets minder gevangenisstraf dan vergelijkbare autochtonen. Het beeld bij de minderjarige verdachten is vergelijkbaar.

Wat zegt dit alles over misdaad onder migranten, en de vooroordelen van justitie?

• Migranten zijn crimineler dan autochtonen. (het rapport gaat hier niet op in)
• Migranten plegen ernstiger misdrijven dan autochtonen
• Rechters, OM en de politie oordelen ongunstiger over mensen met een lage sociaal-economische status.   

Dat laatste komt waarschijnlijk door, zoals dat bij justitie heet, de ‘proceshouding’ van verdachten aan de onderkant van de maatschappij. Kort door de bocht: justitie oordeelt milder over verdachten die beleefd hun woordje kunnen doen, inzicht tonen (oprecht of voor de bühne) in wat ze fout gedaan hebben en die blijkbaar niet in een krot wonen.

Migranten bekennen minder vaak schuld

De onderzoekers noemen nog een interessant aspect dat oververtegenwoordiging kan veroorzaken, maar dat niet in rekening is gebracht: hun data vermelden niet of de verdachte schuld bekend heeft. Migranten doen dat veel minder vaak dan autochtonen. Rechters houden er helemaal niet van, als iemand die ze van plan zijn te veroordelen, blijft volhouden onschuldig te zijn. Dat geldt zelfs als strafverzwarende omstandigheid (of dat rechtsfilosofisch zuiver op de graat is betwijfel ik, maar dat terzijde). Maar bekennen staat voor veel migranten gelijk aan schande over je familie brengen, dus dat doe je niet, ook niet als je op heterdaad betrapt bent en er zijn twintig getuigen.

Kijk eens naar subtiele klassenjustitie

Uiteindelijk concludeert het rapport dat een klein deel van de cumulatieve oververtegenwoordiging niet te verklaren is door alle correcties, dus is volgens het WODC weer eens nader onderzoek naar discriminatie nodig. 

Dit is een aanvechtbare conclusie. Correctie voor confounders werkt nooit perfect, simpelweg omdat je niet alle verborgen invloeden kunt identificeren.

Bovendien noemt het rapport zelf al een waarschijnlijk belangrijke confounder die niet verrrekend is: schuld bekennen. Als dan het in rekening brengen van bekende confounders al resulteert in het met driekwart reduceren van de oververtegenwoordiging van migranten, dan is er geen reden om aan te nemen dat discriminatie op basis van etnische herkomst een acuut probleem is binnen justitie. Daarentegen is er wel reden om eens kritisch te kijken of er geen sprake is van subtiele klassenjustitie binnen de hele keten. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Allochtonen komen veel vaker in de gevangenis. Komt dat omdat justitie discrimineert? verscheen eerst op Wynia's Week.