Onlangs ontstond ophef omdat het gerechtshof Den Haag bepaalde dat een visboer wegens discriminatie moet worden vervolgd, omdat hij weigerde een bakje kibbeling aan een nikab-draagster te verkopen.

Is discriminatie überhaupt toegestaan en zo ja in welke situaties?

Wij discrimineren allemaal

Discriminatie is van alle tijden en van alle culturen. Vreemdelingen worden overal in principe met argwaan bekeken. In primitievere culturen zonder staatsgezag wordt uit zelfbescherming in eerste instantie op de familie vertrouwd en vervolgens op de stam. Hoe nader mensen je staan, des te meer kun je ze vertrouwen. Het is ook bij ons in beginsel verstandig om niet op het eerste gezicht een onbekende, een vreemde te vertrouwen, zeker niet in tijden van toenemend gevaar en onveiligheid. U en ik, wij discrimineren allemaal.

Artikel 1 van de Grondwet luidt sinds de laatste grondwetswijziging van 2023: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’

Het artikel van de Grondwet dat nu op zo’n prominente plaats staat bevatte oorspronkelijk alleen het klassieke grondrecht ‘gelijkheid voor de wet’ (de eerste zin), een verplichting van de overheid jegens haar burgers (verticale werking). De overheid dient volstrekt neutraal te zijn in de behandeling van burgers.

De tweede zin (het discriminatieverbod) deed haar intrede met de grondwetswijziging van 1983 en richt zich in beginsel ook alleen op de overheid en haar ambtenaren. Zij mogen burgers niet discrimineren. Of de burgers ook onderling mogen discrimineren (horizontale werking van het discriminatieverbod) wordt steeds nauwer in regels en jurisprudentie vastgelegd, maar in onze samenleving blijft het uitgangspunt dat burgers elkaar niet gelijk hoeven te behandelen.

Of we met iemand willen omgaan, met iemand een overeenkomst willen aangaan, met iemand vriendschap willen sluiten, verliefd worden op iemand, dat is helemaal aan onszelf, de een is daar ruimhartiger in dan de ander. De laatste die daar iets mee te maken zou moeten hebben is de overheid.

Algemene wet gelijke behandeling

In 1994 is de Algemene wet gelijke behandeling in werking getreden. Deze wet verbiedt discriminatie en garandeert gelijke behandeling bij arbeid, onderwijs, huisvesting en goederen/diensten. Bij vermoeden van discriminatie kan een klacht worden ingediend bij het College voor de rechten van de mens. Op de website van dat College zijn meer dan 5000 oordelen over zulke klachten te vinden en de teller loopt verder op.

Daarnaast zijn in internationale verdragen die Nederland heeft gesloten (waaraan rechters rechtstreeks toetsen) discriminatieverboden vastgelegd.

Keurslijf aangehaald

Ook het strafrecht verbiedt verschillende vormen van discriminatie.

Art. 137c richt zich op groepsbelediging, art. 137d op het aanzetten tot haat en art. 137e verbiedt het openbaar maken of verspreiden van materiaal (zoals teksten of afbeeldingen) waarin sprake is van groepsbelediging of het aanzetten tot haat. Art. 137g verbiedt discriminatie bij de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf. En ook het artikel 429quater (waarvoor de visboer moet worden vervolgd) verbiedt beroepsmatige discriminatie.

Door deze wettelijke bepalingen is het keurslijf van de burger in de afgelopen decennia veel nauwer aangehaald.

Provocerende methoden

Daarbij komt dat er een steeds grotere groep is die meent en claimt slachtoffer van discriminatie te zijn, waarbij provocerende methodes vaak niet worden geschuwd (zoals het filmen van de visboer in zijn winkel door de nikab-draagster).

Activisten zitten op het vinkentouw om bij (vermeende) discriminerende opmerkingen van politici aangifte te doen. Politie en openbaar ministerie worden hierdoor (verder) overbelast.

Critici van de heersende opvattingen worden weggezet als zouden zij lijden aan een psychische ziekte (transfobie, homofobie, islamofobie).

Rabin Baldewsingh

In de nasleep van ‘Black lives matter’ heeft de regering in 2021 een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme ingesteld en daar Rabin Baldewsingh als onafhankelijk regeringscommissaris benoemd. In een interview van april 2025 met de Arabische nieuwszender Al Jazeera stelde hij dat de situatie voor moslims sinds de aanslagen van 11 september 2001 ernstig is verslechterd. Volgens hem wordt moslimdiscriminatie in Nederland inmiddels als normaal gezien en zou de ‘oorlog tegen terreur’ die vanaf 2001 werd begonnen veranderd zijn in een ‘oorlog tegen moslims’.

Dat interview baarde grote ophef. Uit een representatief onderzoek van Hart van Nederland bleek 65 procent het oneens te zijn met zijn uitspraken en vond 52 procent dat hij moest opstappen. Desondanks is Baldewsingh nog steeds in functie en heeft hij op 15 maart 2026, op de ‘Internationale dag tegen islamofobie’ (sic) bekend gemaakt dat hij een Programmaleider Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie’ aanstelt. Een en ander leidt tot gerede twijfel over de onafhankelijkheid en de geschiktheid van Baldewsingh voor zijn functie.

De huidige polarisatie komt een gezond politiek klimaat niet ten goede. In een open en eerlijk debat (‘niet alleen de eigen quotes via eigen sociale media uitzenden’) zouden ook moslim vertegenwoordigers enige (mede) verantwoordelijkheid moeten kunnen nemen voor de vele bedreigingen van geweld uit hun kring, die zich via daadwerkelijke uitingen daarvan (New York 9/11, Madrid, Parijs, Brussel, Londen, Nice, Maagdenburg, Utrecht en zoveel andere gebeurtenissen in de afgelopen 25 jaar) hebben gemanifesteerd.

Met name het grondrecht van de vrijheid van meningsuiting staat daardoor onder grote druk. Zo durven cabaretiers als Arjen Lubach en Youp van ’t Hek geen grappen meer te maken over moslims uit angst voor geweld. Alleen dapperen laten zich niet de mond snoeren.

Gelet op de structurele overbelasting van politie en openbaar ministerie (waar meer dan 80 ptocent van de geregistreerde misdrijven óf niet wordt opgelost óf niet wordt vervolgd en altijd prioriteiten worden gesteld), lijkt het niet onredelijk om te vragen het onderwerp discriminatie in het strafrecht wat minder prioriteit te geven dan de ‘gekwetsten’ daarvoor opeisen.

Sisser

De rechtszaak van de visboer zal wel met een sisser aflopen, als hij verklaart dat hij aan niemand met een volledige gezichtsbedekking vis verkoopt (ook niet aan een man met bivakmuts) en dat daar geen discriminatie wegens godsdienst achter zit, maar het is natuurlijk nooit een pretje om je als verdachte bij de strafrechter te moeten verantwoorden.

En hoeveel zinloze ‘justitie-arbeid’ is dan inmiddels in zo’n zaak gestopt?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Geef discriminatie in het strafrecht minder prioriteit dan de gekwetsten opeisen verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Er was vanuit de moslimgemeenschap een wens voor een nationaal coördinator tegen moslimdiscriminatie. De politiek heeft daar geen gehoor aan gegeven. Te lang hebben we onderzoek na onderzoek gehad. Telkens weer bleek: moslimdiscriminatie is een groot, toenemend, probleem. Maar niemand heeft de handschoen opgepakt. Dus nu doe ík dat.’

Rammelende onderzoeken

Dit lijkt grotendeels ingegeven te zijn door de uitkomsten van twee onderzoeken naar moslimdiscriminatie. Het ene is van een jaar geleden, uitgevoerd door de Universiteit Utrecht in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken, waar dit onderwerp belegd is. Het respondentenaantal daarvan was laag en de keuze van respondenten was selectief. Anekdotes werden voor waar aangenomen en het onderzoek ‘rammelde aan alle kanten’.

Het tweede onderzoek is recenter verricht door het Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS), een samenwerking tussen Verwey-Jonker en Movisie. Dit onderzoek werd bij Wynia’s Week beschreven door Benno de Jongh. Het onderzoek werd gefinancierd door ISN Academie, waarvan de academische directeur getrouwd is met de leidend onderzoeker van KIS. Daarnaast is ISN onderdeel van de Islamitische Stichting Nederland, de moskeekoepel Diyanet. De Jongh uit soortgelijke kritieken als op het onderzoek van een jaar eerder.

Inmiddels is het onderzoek van KIS offline gehaald, maar de NCDR lijkt dat weinig te deren. Voor de NCDR gaat het immers om ‘de wens’ van de islamitische gemeenschap en die luidt: een nationale aanpak. Baldewsingh gebruikt het rapport expliciet om zijn aanpak bij het kabinet aan te brengen.

De NCDR wil met de nationale aanpak van moslimdiscriminatie zorgdragen voor het verstevigen van de plek van moslims in onze maatschappij, als ‘volwaardige burgers’. Centraal staan daarin het onderwijs, de arbeidsmarkt, veiligheid in algemene zin, het bestrijden van online haat, en ‘de bescherming van religieuze vrijheid’.

De vraag wat moslimdiscriminatie dan precies behelst is natuurlijk cruciaal. Op de website van de NCDR staat daar niets over. Sterker nog, zelfs het zoeken naar een definitie van discriminatie bleek op deze site als zoeken naar een speld in de hooiberg (die ik nog niet gevonden heb). De essentiële vraag is vanaf wanneer er sprake is van discriminatie: als iemand iets als zodanig ervaren heeft of als dat meer objectief bezien het geval was in een bepaakde casus?

Ervaringen van discriminatie

Meestal wordt de eerste optie (uitgaan van ervaringen van melders) gehanteerd door meldpunten en coördinatoren. Daar kunnen meerdere redenen voor zijn. Ten eerste dat zij baat hebben bij hogere cijfers. Ten tweede dat het soms lastig is te duiden of een melder de waarheid spreekt; het is vaak niet eenvoudig vast te stellen wat er feitelijk is gebeurd. Ten derde geldt dat zelfs als de feitelijkheden bekend zouden zijn er allerlei nuances kunnen zijn waarom er wel of niet sprake zou zijn van discriminatie. De toetsing is complex en tijdrovend. Oftewel, het registeren van ervaringen van discriminatie als zijnde discriminatie is veel gemakkelijker dan een nauwkeurige, weloverwogen toetsing aan de hand van normatieve criteria.

Het Verenigd Koninkrijk achterna?

Dit alles is in lijn met het uitgangspunt in het Verenigd Koninkrijk (VK), waar een werkgroep in opdracht van de regering een werkdefinitie van ‘anti-moslim vijandigheid’ heeft opgesteld:

‘Anti-Muslim hostility is intentionally engaging in, assisting or encouraging criminal acts – including acts of violence, vandalism, harassment, or intimidation, whether physical, verbal, written or electronically communicated – that are directed at Muslims because of their religion or at those who are perceived to be Muslim, including where that perception is based on assumptions about ethnicity, race or appearance.’

Vooringenomen stereotyperen

Het voorzichtig positieve aan deze definitie is dat er een drempelwaarde is, die begint bij ‘strafbare feiten’ (ervan afgezien, wat ik wel vaker in Wynia’s Week betoog, dat belediging mijns inziens niet strafbaar hoort te zijn in een liberale democratie). Direct daarop wordt die drempelwaarde echter verlaagt:

‘It is also the prejudicial stereotyping of Muslims, or people perceived to be Muslim including because of their ethnic or racial backgrounds or their appearance, and treating them as a collective group defined by fixed and negative characteristics, with the intention of encouraging hatred against them, irrespective of their actual opinions, beliefs or actions as individuals.’

Vooringenomen stereotyperen van moslims, waarbij de focus ligt op negatieve eigenschappen van die groep, kan dus ook onder anti-moslim vijandigheid vallen. Cartoonisten, maak je borst maar nat. Ja, deze definitie vereist dat de ‘pleger’ de intentie had om haat tegen de groep aan te moedigen. Mijn criticus zal zeggen dat de cartoonist daarmee wordt vrijgepleit, maar hoe stel je die intentie in de praktijk vast?

Kwaadaardigheden

Daarnaast rijst de vraag of het niet juist belangrijk is om de aandacht te richten op de negatieve kanten van een cultuur, religie of ideologie, en daarmee op de groep die die aanhangt. Je zou kunnen zeggen dat nu kwaadaardigheden worden getolereerd ter bescherming van de mogelijk gekwetste gevoelens van de groep die deze kwaadaardigheden begaat of – al dan niet stilzwijgend – steunt. Toch durft de regering in het VK te beweren dat een specifieke definitie van ‘anti-Muslim hostility’ niet gaat over het geven van extra privileges aan moslims of extra bescherming van de islam.

Timing

Ook de timing van de aankondiging van de nationale aanpak is op zijn minst onhandig. De NCDR beweert dat de aankondiging gedaan werd in het kader van internationale islamofobiedag (15 maart). Zo’n dag is te begrijpen voor zo’n aanpak, maar toch wringt dat. De terreurgroep Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah pleegde slechts enkele dagen eerder aanslagen op een synagoge in Luik, op een synagoge in Rotterdam en op een joodse school in Amsterdam. Drie dagen voor de aankondiging reed een Amerikaan van Libanese afkomst met een auto in op een synagoge in Michigan. De wortels van dat antisemitisme liggen waarschijnlijk in de islam.

Wat waarschijnlijk het beste bijdraagt aan het bestrijden van moslimdiscriminatie is open en eerlijke berichtgeving over misdaden uit naam van islam. Dat die niet worden weggemoffeld en dat het publiek eerlijk geïnformeerd wordt. Dat moslims zich daar actief tegen uitspreken.

‘Niet in mijn naam’ wordt veel gebruikt door Nederlanders, over gewelddadigheden van Israël in de Palestijnse gebieden, die niets met de oorlog tegen Hamas te maken hebben. Die slogan wordt echter niet gebruikt door moslims wanneer geloofsgenoten misdadigheden uit naam van hun geloof uitvoeren. Gewelddadige of illiberale islamitische teksten zouden actiever moeten worden verworpen, ook als ze afkomstig zijn uit de Koran of wanneer het om uitspraken van de profeet Mohammed gaat (in de hadith).

Geen reden voor aparte anti-discriminatiekoers

Zolang (1) niet voldoende specifiek kan worden uitgelegd wat moslimdiscriminatie is, (2) onvoldoende objectief en betrouwbaar wordt onderbouwd dat op grote schaal sprake is van moslimdiscriminatie – in tegenstelling tot slechts ervaringen – en (3) dat moslimdiscriminatie aanzienlijk meer voorkomt dan andere vormen van discriminatie, is er geen reden om een aparte anti-discriminatiekoers te voeren voor moslims dan voor joden, christenen of atheïsten.

Kabinet, ga niet mee in de Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Kabinet, ga niet mee in Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie verscheen eerst op Wynia's Week.

Het verschil in zorggebruik komt deels doordat vrouwen een langere levensverwachting hebben en ouderen meer gezondheidsproblemen hebben dan jongeren. Maar het zorggebruik van vrouwen is volgens het CBS binnen álle leeftijdsgroepen hoger en ook is er vaker sprake van gezondheidsklachten. Zo hebben vrouwen vier keer vaker dan mannen last van onvrijwillig urineverlies. Migraine, darmstoornissen en gewrichtsklachten komen bij vrouwen twee keer vaker voor. Daarentegen hebben mannen tweemaal zo veel kans op een hartinfarct.

Het NOS Radio 1 Journaal vroeg een hoogleraar verloskunde en gynaecologie om een reactie op dit onderzoek. Zij was volgens de aankondiging ‘gespecialiseerd in vrouwenspecifieke aandoeningen’. Een van de oorzaken dat vrouwen vaker gezondheidsklachten hebben en meer gebruik maken van de zorg was volgens de hoogleraar dat ‘vrouwenklachten vaak minder serieus worden genomen’.

Dat verbaasde me. Bijna tweederde van de huisartsen en meer dan de helft van alle medisch specialisten is vrouw. Waarom zouden die vrouwenklachten minder serieus nemen? Het is ook niet duidelijk waarom vrouwen vaker naar de huisarts gaan als ze denken daar niet serieus genomen te worden.

‘Ernstige discriminatie’

Het NPO-radioprogramma EenVandaag besteedde eveneens aandacht aan het onderwerp. Ook zij vroegen een hoogleraar gynaecologie om commentaar, ditmaal iemand van de Universiteit van Amsterdam. Volgens deze hoogleraar was er te weinig geld voor onderzoek naar vrouwspecifieke aandoeningen. Er gaat, zei ze, slechts 1 procent van het budget voor medisch onderzoek naar onderzoek naar endometriosis (goedaardige woekering van het baarmoederslijmvlies). Hier was sprake van ernstige discriminatie van vrouwen en vrouwelijke aandoeningen.

Nu komen vrouwen er in gezondheidsonderzoek niet altijd bekaaid van af. Van al het geld voor kankeronderzoek gaat 11 procent naar onderzoek naar borstkanker. Tussen 2016 en 2020 werd wereldwijd jaarlijks 2,6 miljard dollar uitgegeven aan deze meest voorkomende vorm van kanker onder vrouwen. Dat is meer dan aan welke vorm van kanker dan ook. Dankzij dat onderzoek zijn de overlevingskansen van vrouwen met borstkanker de afgelopen decennia aanzienlijk verbeterd.

Uit de studie waaruit deze cijfers komen en die in 2023 in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet werd gepubliceerd, blijkt verder dat prostaatkankeronderzoek slechts de helft van het budget krijgt dat voor borstkankeronderzoek geldt, ondanks dat jaarlijks vrijwel evenveel mannen te maken krijgen met prostaatkanker als vrouwen met borstkanker. De Nederlandse overheid geeft jaarlijks ook nog eens 158 miljoen euro uit aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker bij vrouwen. Een bevolkingsonderzoek voor prostaatkanker onder mannen is er niet.

De Nijmeegse hoogleraar gynaecologie noemde ook nog dat nieuwe geneesmiddelen alleen onder mannen worden getest. Omdat vrouwen soms anders reageren op medicijnen, worden zij benadeeld doordat doseringen en de werkzaamheid zijn afgestemd op mannen, aldus de hoogleraar. Het damesblad Libelle besteedde er vier jaar geleden al aandacht aan: ‘Ja, ja, this is a man’s world en medische kennis is vooral gebaseerd op het mannenlichaam.’ Veel medicatie wordt getest op mannen, ‘jonge en gezonde mannen welteverstaan’, aldus het blad. Maar dit is een broodjeaapverhaal.

Geneesmiddelenonderzoek gebeurt in verschillende fasen. Eerst worden nieuwe geneesmiddelen op dieren getest, meestal op muizen. Als de bevindingen op muizen positief zijn, worden deze middelen ook op mensen getest. Daarbij wordt eerst onder kleine groepen jonge gezonde proefpersonen onderzocht of het middel veilig is en geen ernstige bijwerkingen heeft.

En ja, de meerderheid van deze proefpersonen is vaak man. Maar aan deze onderzoeksfase kleven ook risico’s. Soms blijkt dat een middel ernstige bijwerkingen heeft. Er zijn voorbeelden bekend van middelen die tot psychoses of zelfmoordgedachten leiden. Daarom worden voor dit onderzoek jonge gezonde mensen gebruikt. Eerlijk gezegd mogen vrouwen blij zijn dat jonge gezonde mannen bereid zijn deze risico’s te lopen voor het ontwikkelen van veilige geneesmiddelen.

Onzinnige bewering

Als het middel veilig genoeg is, wordt onderzocht of het middel ook echt werkt. Voor dit onderzoek naar de werkzaamheid worden in de regel evenveel mannelijke als vrouwelijke patiënten gebruikt. Een middel mag alleen voor vrouwen worden voorgeschreven als het ook getest is op vrouwelijke patiënten. Als er tijdens het onderzoek blijkt dat de werking verschilt tussen mannen en vrouwen, dan moet dat op de bijsluiter worden vermeld. Kortom, de bewering dat medicijnen alleen op mannen wordt getest, is onzin.

Dat neemt niet weg dat er bij geneesmiddelenonderzoek soms sprake is van genderbias. Een overzicht van studies naar de werkzaamheid van medicatie tegen migraine, dat drie jaar geleden werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PlosOne, vond bijvoorbeeld dat 85 procent van de patiënten in deze studies vrouw was. In slechts twee van de 25 studies die waren opgenomen in dit overzicht werd een onderscheid gemaakt in de werkzaamheid van migrainemedicijnen op vrouwen en mannen. In het overgrote deel van de studies werd geen onderscheid gemaakt. Omdat slechts 15 procent van de patiënten in deze studies man was, werd de werkzaamheid van deze medicijnen dus vooral onderzocht op het vrouwelijke lichaam.

Deze hele en halve onwaarheden over medische onderzoek en zorg zijn schadelijk voor het vertrouwen dat met name vrouwen hebben in de gezondheidszorg. Het is kwalijk dat zelfs artsen daaraan meewerken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Worden vrouwelijke aandoeningen in de gezondheidszorg minder serieus genomen? Nee, dat is een gevaarlijke mythe verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat is gelijkheid? Volgens klassiek-liberale principes: gelijke behandeling voor de wet. Volgens progressivisme dat burgers elkaar gelijk behandelen. Volgens totalitarisme dat elke visie en overtuiging gelijkwaardig is en burgers niet één standpunt boven het andere mogen prefereren. Deze laatste visie lijkt in opkomst in Nederland.

Is artikel 1 een ‘supergrondrecht’? Staat gelijke behandeling, in de vorm die begin jaren ’80 is vastgelegd, boven alle andere Nederlandse grondrechten? Volgens de parlementsleden die stemden voor de grondwetsherziening van 1983 zou het antwoord nee zijn. Volgens de Raad van State ook. De consistente jurisprudentie geeft hetzelfde antwoord. Toch lijkt de notie dat artikel 1 het belangrijkste grondrecht is steeds populairder te worden onder bepaalde groeperingen. Gelijke behandeling zou boven vrijheid van godsdienst, onderwijs, vereniging of meningsuiting moeten staan.

Een mini-schoolstrijd

De discussie draait disproportioneel vaak om artikel 23, waarin de vrijheid van onderwijs is vastgelegd, en om partijen die die onderwijsvrijheid willen inperken in de naam van gelijkheid. De implicaties van artikel 1 als supergrondrecht gaan echter veel verder dan louter een inperking van de onderwijsvrijheid. Artikel 23 is niet anders dan andere klassieke grondrechten, alleen maar omdat veel progressieve partijen er een hekel aan hebben. Als dit artikel door de politieke wil en tijdgeest uitgehold kan worden, is geen enkel grondrechtartikel meer veilig.

De schoolstrijd leek weer even op te laaien tijdens de campagne voor de laatste Tweede Kamerverkiezingen. Nieuwsuur kwam met een kritische documentaire over tegenstrijdige boodschappen op religieuze scholen. Die scholen onderwijzen wel respect voor mensen met een ander geloof en voor de Nederlandse wetgeving, maar stellen tegelijk dat andere godsdiensten volgens hun geloof niet (helemaal) waar zijn; ze onderwijzen kinderen wel over de wettelijke rechten van homo’s, maar stellen tegelijkertijd dat volgens de Bijbel het homohuwelijk niet mag. Dit onderwijs zou strijdig zijn met de democratische rechtsstaat.

Belangenorganisaties als de Vereniging Gereformeerde Scholen (VGS) en verschillende juristen, waaronder Renée van Schoonhoven en Hansko Broeksteeg, legden uit dat de democratische rechtsstaat ook godsdienstvrijheid beschermt en niet één liberale levensovertuiging oplegt; en dat leren over het bestaan van verschillende en soms strijdige levensvisies binnen de samenleving juist deel uitmaakt van burgerschapsonderwijs.

Het kwaad was echter al geschied en vooral linkse partijen grepen dit aan om de grondwettelijk in artikel 23 vastgelegde onderwijsvrijheid aan te vallen. CDA-leider Bontenbal betoogde dat grondrechten nevenschikkend zijn en werd hier vervolgens de rest van de verkiezingen door links op aangevallen.

VVD verraadt eigen principes

Zelfs na de verkiezingen zette dit zich voort. Tijdens een debat over het wettelijk vastleggen van nieuwe kerndoelen kwam VVD-Kamerlid Arend Kisteman met een motie waarin de regering verzocht werd te kijken of artikel 23 ondergeschikt gemaakt kon worden aan artikel 1, expliciet om te voorkomen dat scholen op bijzondere grondslag nog kunnen uitdragen dat andere godsdiensten of homorelaties strijdig zijn met hun geloofsidentiteit. Zo brak de VVD openlijk met de Nederlandse grondrechtelijke traditie. De ChristenUnie en de SGP verweten de VVD een aanval op de rechtsstaat. Ook Bontenbal merkte op dat je niet even de grondwet kunt herinterpreteren via een motie.

Hoe de VVD met dit standpunt haar eigen oorspronkelijke principes verraadt en zo juist antiliberaal bezig is, werd al meermaals opgemerkt.

Domino-effect

Echter, het domino-effect dat deze interpretatie van artikel 1 kan veroorzaken lijkt beperkt onder de aandacht te komen. Als artikel 23 ondergeschikt gemaakt kan worden aan artikel 1, dan is het twijfelachtig dat het daarin een uitzondering zou blijven. Als de Grondwet om willekeurige politieke of ideologische redenen door een simpele Kamermeerderheid geherinterpreteerd kan worden, biedt deze aan de burger weinig bescherming en aan de regering weinig begrenzing.

Het gaat niet meer om daden, maar om overtuigingen

De motie-Kisteman is niet alleen uitzonderlijk omdat ze een hiërarchie in grondrechten aanbrengt, maar ook omdat ze artikel 1, en begrippen als gelijkheid en discriminatie, radicaal lijkt te herdefiniëren. De motie gaat niet over het personeelsbeleid van religieuze scholen, het al dan niet weigeren of ontslaan van leraren vanwege hun geloofsovertuiging of levenswijze. Ook niet over het weigeren of anders behandelen van leerlingen door scholen op basis van geloof.

Het discussiepunt is niet dat artikel 23 ongelijke behandeling moet voorkomen. De motie gaat over de standpunten, overtuigingen, oftewel de meningen die scholen uitdragen. En dan niet meningen die oproepen tot geweld of ongelijke behandeling of zelfs maar mensen als personen definieert als ongelijk. Het gaat erom dat scholen niet mogen uitdragen dat ze geloven dat bepaalde levensovertuigingen, bepaalde religies onwaar zijn, en dat homoseksualiteit praktiseren (of buiten het huwelijk seks hebben) zondig zou zijn volgens de Bijbel.

Deze overtuigingen, of het uiten hiervan, wordt door een kleine Kamermeerderheid weggezet als discriminatie. Het gaat niet meer om daden, maar om meningen over daden of overtuigingen, en niet eens over personen zelf.

Deze revolutionaire herinterpretatie eindigt niet met onderdrukking van streng religieus onderwijs. Als de Grondwet volgens deze motie wordt geherinterpreteerd zal artikel 1 eisen dat je alle geloven als gelijk ziet; of, als je dit niet doet, je het in ieder geval voor je houdt.

De volgende stap kan toepassing worden van de wet buiten scholen en op de andere grondrechten. Het in het openbaar doen van opiniërende/discriminerende uitlatingen wordt dan illegaal. Geen uitspraken meer van dominees over papen of van rabbijnen over hoe joden een uitverkozen volk zijn. Wilders krijgt waarschijnlijk zijn zin, de Koran wordt verboden aangezien teksten erin discriminerend zijn over andere geloven.

Ook atheïsme wordt verboden

De gevolgen van zo’n nieuwe interpretatie van artikel 1 zijn niet te overzien. Een consistente toepassing ervan resulteert logischerwijs in het volgende:

• 1. Artikel 1 geldt niet alleen voor streng religieuze mensen, maar ook voor agnosten en atheïsten (dat is juist de essentie van gelijke behandeling): een atheïst mag dan dus ook niet meer uitdragen dat hij alle religies onzin, irrationeel, achterhaald of onjuist vindt. Dat is dan ook discriminatie. De mogelijke verdediging dat een atheïst niet discrimineert, omdat hij alle religies even onzinnig vindt maakt weinig kans. Immers, aangezien iemand ook niet transgenders mag discrimineren en dit rechtvaardigen door te zeggen dat hij of zij elke genderidentiteit dom vindt en alleen gelooft in geslacht, en daarom iedereen discrimineert die zich identificeert met welke genderidentiteit dan ook.

Wanneer een organisatie als het Humanistisch Verbond negatiever is over fundamentalistische religies dan over vrijzinnige christenen is het natuurlijk ook illegaal bezig. Het is zelfs de vraag of het Humanistisch Verbond niet verboden zal moeten worden, onder deze interpretatie van artikel 1, wegens selectieve samenwerking met linkse christenen als pater Van Kilsdonk en pastor Klamer.

‘Ouderwets’ feminisme discrimineert

• 2. Artikel 1 verbiedt ook onderscheid op basis van politieke overtuiging en bij deze nieuwe interpretatie van artikel 1 gaat dit dus niet langer alleen om hoe je mensen behandelt, maar ook om je geloof of overtuiging zelf. Uitdragen dat FvD een domme populistische, of de SGP een ouderwetse partij is mag dus ook niet meer.

• 3. Als deze nieuwe radicale interpretatie van artikel 1 boven artikel 23 staat, kan dit ook gelden voor andere klassieke grondrechten waaronder de vrijheid van meningsuitingen bijeenkomst.

Verschillende maatschappelijke discussies kunnen niet meer vrij gevoerd worden als artikel 1 meningen verbiedt die onderscheid maken. Sommige ‘ouderwetse’ feministen uiten zich kritisch over wat ze genderideologie noemen en vinden het beledigend dat personen die als jongen geboren werden nu beweren vrouw te zijn, terwijl sommige transgenders dergelijk ‘trans-exclusief feminisme’ kwetsend vinden. Moet de staat, of de rechter, de kant van één van deze partijen kiezen en concluderen dat de andere kant artikel 1 schendt; en hen vervolgens het zwijgen opleggen?

Conservatieve homo-organisatie De Roze Leeuw heeft zelf het recht van christelijke scholen verdedigd om uit te dragen dat seks alleen maar mag binnen het huwelijk tussen één man en één vrouw. Verdedigt De Roze Leeuw discriminatie tegen homo’s?

Een maand geleden concludeerde voorzitter Marco Frijlink van de Vereniging voor Openbaar Onderwijs (VOO) in Trouw dat bezwaar maken tegen het plaatsen van artikel 1 van de Grondwet boven artikel 23 in feite neerkomt op vinden dat scholen mógen discrimineren en uitsluiten. ‘Zeg dat dan gewoon, dan weten we waar we aan toe zijn.’

Ook hij lijkt voorbij te gaan aan het feit dat deze definitie van discriminatie veel verdergaande implicaties heeft. Dan is het ook discriminatie voor een politieke partij om te zeggen dat haar ideologie waar of wenselijk is en die van een andere partij niet. De ene organisatie heeft niet minder rechten dan de andere. Politieke voorkeur wordt ook beschermd door artikel 1. Het recht van politici verdedigen om campagne te voeren, juist ook door andere partijen te bekritiseren en politieke ideologieën weg te zetten als achterhaald of simplistisch, is gewoon het verdedigen van… discriminatie.

Het Ministerie van Art. 1

Een consistente en juridisch houdbare interpretatie van de motie-Kisteman vereist verkiezingen zonder politieke debatten, verbod op religieuze teksten en censuur van elk programma, boek of artikel dat onderscheid maakt tussen levensovertuigingen en levenswijzen. Een ministerie specifiek gericht op dergelijke censuur lijkt dan onvermijdelijk. Het kan het ‘Ministerie van Artikel 1’ genoemd worden.

*Serre Verweij is freelance journalist en studeert filosofie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Wie art. 1 van de Grondwet stelt boven andere grondrechten verbiedt elke politieke en levensbeschouwelijke discussie verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik wed dat bij u, lezer, onbehagen opkwam bij de frase ‘volbloed blanke’. Gaat deze column uitlopen op racistisch geklaag dat het Nederlands elftal niet blank genoeg is? Integendeel, dit is een lofzang op de diversiteit van onze samenleving. De oververtegenwoordiging van deze etnische minderheid in het Nederlandse topvoetbal is al zo vanzelfsprekend dat geen normaal mens daar een probleem mee heeft, sterker nog, het valt bijna niemand meer op.

Dat is echte doorwerking van ons slavernijverleden: zonder de transatlantische slavenhandel waren de voorouders van deze bovenmatig getalenteerde voetballers nooit in Suriname terecht gekomen, en dus ook niet in Nederland. Dan hadden we nu een geheel blank, en veel zwakker Nederlands elftal gehad. Overigens, als de woke ‘Weg met Ons!’-ideologie hier, net als in Californië, de overhand krijgt, mogen al deze multimiljonairs straks aanspraak maken op herstelbetalingen voor de doorwerking in hun levens van de slavernij van minstens 160 jaar geleden.

Kleurenblind selecteen

Het Nederlands elftal en het hele topvoetbal in Europa is een eclatante weerlegging van het woke dogma dat het Westen ‘systemisch’ racistisch is en dat ons staatsbestel en al onze instituties nog  ‘gedekoloniseerd’ moeten worden. De UvA heeft een daar een hele onderzoekscluster voor ingericht: de Decolonial Futures Research Priority Area.

Daar werken vast allemaal echte intellectuelen die voetbal haten, dus die zien niet hoe in deze miljardenbusiness door coaches kleurenblind wordt geselecteerd op maar één ding: voetbalkwaliteit. Met als gevolg dat in menig topelftal de blanken in de minderheid zijn, terwijl niemand daar moeilijk over doet. Topvoetballers van elke kleur verdienen dezelfde topsalarissen en genieten dezelfde roem en privileges. En ondertussen modderen die universiteiten maar door met hun truttige inclusiviteitsbeleid en contraproductieve positieve discriminatie voor vermeend achtergestelde groepen.

Blijkbaar heeft in de sport niemand moeite met oververtegenwoordiging van ‘mensen van kleur’, omdat die gebaseerd is op echte kwaliteit. Ook woke intellectuelen zullen daar niets op tegen hebben, maar die heb ik nog nooit gehoord over de topsport als voorbeeldig inclusief en divers.

Het wordt al ongemakkelijker voor ‘woke’ als je vraagt waarom zwarte spelers zo oververtegenwoordigd zijn in menige topsport. Het is namelijk ook een woke dogma dat er geen verschillen tussen rassen bestaan, wat heet: er bestaan helemaal geen menselijke rassen! Het onmiskenbare feit dat mensen veelal met één oogopslag in te delen zijn naar etnische herkomst mag alleen maar skin deep zijn, dat mag niets te maken hebben met erfelijke verschillen in eigenschappen of talenten.

Het woke verhaal over al die grotendeels zwarte voetbalelftallen en Olympische atletiekfinales is dan ook dat die topsporters daar staan door racistische achterstelling: omdat ze in de reguliere maatschappij nauwelijks kansen krijgen, zijn ze gedwongen om uit te wijken naar de sport. Je moet wel een intellectueel zijn met een aanstelling in de Decolonial Futures Research Priority Area om zoiets te geloven.

Palestijnse Nobelprijs

Ligt de constatering dat het ene ras atletisch een erfelijk voordeel heeft op het andere al ‘gevoelig’, helemaal taboe is natuurlijk de gedachte dat er ook mentale groepsverschillen bestaan. Dat brengt ons bij nog een opmerkelijk nieuwsfeit van afgelopen week: voor het eerst heeft een Palestijn een Nobelprijs gewonnen (althans: Yasser Arafat heeft eerder de Nobelprijs voor de Vrede gewonnen, maar als je de lijst van winnaars bekijkt, concludeer je dat die prijs allang afgeschaft had moeten zijn). Omar Yaghi, in 1965 in Amman geboren als kind van Palestijnse ouders die in 1948 Israël waren ontvlucht, kreeg samen met twee anderen de Nobelprijs voor scheikunde.

Yaghi is ongetwijfeld een excellente onderzoeker met een imposante carrière, maar dat hij juist nu in de prijzen valt bij het Nobelcomité kan geen toeval zijn. Zo’n bekroning is altijd ook een uitkomst van allerlei gedoe in achterkamertjes waardoor een genomineerde uiteindelijk aan de beurt komt, vaak pas decennia na zijn of haar baanbrekende onderzoek. Ook Yaghi deed zijn bekroonde werk aan metal-organic frameworks meer dan twintig jaar geleden. Die Nobelprijs wordt nu door sommigen gevierd als een triomf van het superieure Palestijnse volk, hoewel Yaghi zijn hele werkende leven in de VS heeft doorgebracht.

Feit is, dat er enorme verschillen bestaan in vertegenwoordiging van de diverse etniciteiten bij de verdeling van de Nobelprijzen. Joden vormen slechts 0,2 procent van de wereldbevolking, maar hebben bijna een kwart van de Nobelprijzen gewonnen. Het Arabische deel van de wereldbevolking – 6 procent – heeft daarentegen slechts drie Nobelprijswinnaars opgeleverd, en dat is inclusief Yaghi (ik reken de Arabische winnaars van de Vredesprijs niet mee, zie boven).  

Uiteraard hoort daar een verhaal bij over de verschillende ontwikkelingsstadia van landen, maar moeten we echt geloven dat dit het hele verschil verklaart? Of zullen we maar weer zeggen dat dit allemaal racisme is? 

Hysterische opwinding

In 2014 schreef een gerenommeerde wetenschapsjournalist, Nicholas Wade, een boek over menselijke evolutie en genetische verschillen tussen groepen, onder de titel A troublesome inheritance. Daarin bespreekt hij ook de spectaculaire oververtegenwoordiging van Joden in de top van de wetenschap en hun buitengewone succes in de maatschappij door de eeuwen heen, ondanks wijdverbreide discriminatie. Daarbij verwijst hij onder meer naar onderzoek waaruit blijkt dat Joden gemiddeld een 10 tot 15 punten hoger IQ hebben dan andere bevolkingsgroepen.

De publicatie van het boek veroorzaakte hysterische opwinding aan Amerikaanse universiteiten. Academici ondertekenden petities en stonden in de rij om Wade te verketteren en als blanke supremacist weg te zetten. Het wetenschappelijke establishment sprak in hoofdredactionele commentaren en ingezonden brieven zijn afschuw uit over Wade’s verwerpelijke opvattingen. Lezers werden gewaarschuwd om dit gevaarlijke boek vooral niet te lezen. 

Dus ook tien jaar geleden was de woke cancelcultuur op Amerikaanse universiteiten al springlevend, en het is sindsdien alleen maar erger geworden. Het effect van zo’n cancelcampagne is veel breder dan op dat ene boek van die ene wetenschapsjournalist: voortaan weet een hele generatie studenten en onderzoekers wat wel en niet bespreekbaar is aan een universiteit, en daar kan je je maar beter aan houden, anders kun je een diploma of een academische carrière wel vergeten.  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In topsport gaat het niet om kleur maar om kwaliteit. Konden we dat ook maar zeggen over onze woke universiteiten verscheen eerst op Wynia's Week.

De uitkomst kwam aldus in de koppen op de nieuwswebsites terecht: minderjarige migranten hebben ongeveer 25 procent meer kans om gevangenisstraf te krijgen, en meerderjarige migranten ongeveer 20 procent.

Over wat dat wel en niet zegt over discriminatie zometeen.

WODC onderzoekt niet de hogere criminaliteit van migranten

Met de aanleiding voor dat onderzoek is iets interessants aan de hand; volgens het rapport zelf is dat een (aangenomen) motie van Tweede Kamerlid Van der Staaij (SGP) uit 2020 die luidde:

• Constaterende dat de criminaliteitscijfers nog steeds een zorgelijke oververtegenwoordiging laten zien van mensen met een niet-westerse migratieachtergrond;
• Verzoekt de regering dit probleem te onderkennen, te onderzoeken en een gerichte aanpak te ontwikkelen om zowel de criminaliteit bij deze groepen als in zijn totaliteit terug te dringen.

De motie vraagt dus om onderzoek te doen naar de oververtegenwoordiging van migranten in de criminaliteitscijfers. Die oververtegenwoordiging blijkt ook duidelijk uit de data in het rapport: 45 procent van alle verdachten die door de politie werden geregistreerd (in de peiljaren 2014 en 2018) was migrant, terwijl in die jaren slechts 22 procent van de bevolking een migratie-achtergrond had. In die zin zijn migranten dus twee keer zo crimineel als autochtonen.

Het WODC echter, onderzoekt in dit rapport dat verschijnsel niet, sterker nog, het maakt er geen woord aan vuil, en negeert dus eigenlijk de motie van Van der Staaij. Wat het WODC wel onderzoekt, is of in het traject na de registratie als verdachte, migranten strenger behandeld worden dan autochtonen.

Dat traject werkt als een afvalrace: niet iedereen die wordt geregistreerd, wordt door de politie aangemeld bij het Openbaar Ministerie; het OM dagvaardt slechts een deel van de verdachten en seponeert de rest van de zaken; tenslotte legt de rechter slechts in een deel van de zaken gevangenisstraf op. Zo eindigen van in totaal 339.000 geregistreerde verdachten er slechts 42.700 in de cel (het WODC keek niet hoeveel verdachten werden vrijgesproken of een taakstraf kregen, wat toch voor de hand lag om een compleet beeld te krijgen).  

Op elk van die beslismomenten in de afvalrace zou bewuste of onbewuste discriminatie kunnen toeslaan: stuurt de politie de zaak van een migrant makkelijker door naar het OM? Seponeert het OM bij voorkeur zaken met een autochtone verdachte? Moeten migranten vaker de cel in als ze eenmaal voor de rechter staan?

Stapeling

Oppervlakkig kijkend naar de data, lijkt dit bij al die beslismomenten inderdaad het geval te zijn, zodat die effecten ook stapelen. De onderzoekers spreken van ‘cumulatieve oververtegenwoordiging’ van migranten in de strafrechtketen. Het percentage volwassen migranten loopt in de justitiële afvalrace op van de aanvankelijke 45 procent naar 46 en 50 procent, en tenslotte is 55 procent van alle verdachten die gevangenisstraf krijgen migrant. Bij minderjarige migranten is het effect nog sterker, daar loopt het op van 46 procent naar 49, 56 en tenslotte 67 procent. Dus tweederde van alle minderjarigen die gevangenisstraf krijgen, is migrant, en slechts eenderde autochtoon. 

Plegen migranten ernstiger misdaden?

De hamvraag is natuurlijk: hoe komt dat? Zijn rechters, officieren van justitie en politieagenten hier op heterdaad betrapt op racistisch vooroordeel? Dat zou een overhaaste conclusie zijn, en dat zegt het WODC dan ook niet.

Wat sociaal-wetenschappers in zo’n geval altijd doen, is corrigeren voor confounders, factoren die het beeld vertekenen. Plegen migranten wellicht gemiddeld ernstiger misdaden dan autochtonen, zodat ze vaker in de cel eindigen? Dan zouden autochtonen net zo vaak gevangenisstraf moeten krijgen als migranten als je ze per delictgroep (doodslag, diefstal, vernieling, etc.) vergelijkt.

De onderzoekers deelden de verdachten op in maar liefst 47 delicttypen, deden die vergelijking, en dan blijkt een flink deel van de oververtegenwoordiging te verdwijnen. 

Sociaal-economische factoren

Vervolgens kun je ook nog gaan corrigeren voor een scala aan sociaal-economische factoren. Zo is bekend dat criminaliteit samenhangt met een lage sociaal-economische status (laag inkomen of uitkering, wonen in een ‘slechte’ wijk, etc.). Als je autochtonen en migranten binnen zo’n categorie vergelijkt, krijgen die dan wellicht even vaak gevangenisstraf? Of moet je ook de gezinssituatie (eenouder-gezin of niet) en de hoogst gevolgde opleiding meerekenen?

Op deze manier heranalyseerde het WODC de data twee keer: een keer alleen gecorrigeerd voor het type delict, en nog een keer gecorrigeerd voor type delict en een heel pakket aan sociaal-economische indicatoren (het ‘volledig model’).

Onderstaand plaatje toont het resultaat voor de volwassen verdachten:

De ruwe data (‘nul-model’, gele bolletjes) laten opnieuw zien, dat migranten vaker gevangenisstraf krijgen dan autochtonen (de verticale stippellijn). Het verschil is tussen de 1 en 15 procentpunten. Corrigeren voor type delict (oranje bolletjes) haalt ongeveer de helft van dit effect weg. Het volledige model (blauwe bolletjes) halveert nogmaals het effect. Tweede-generatie Marokkaanse Nederlanders krijgen zelfs iets minder gevangenisstraf dan vergelijkbare autochtonen. Het beeld bij de minderjarige verdachten is vergelijkbaar.

Wat zegt dit alles over misdaad onder migranten, en de vooroordelen van justitie?

• Migranten zijn crimineler dan autochtonen. (het rapport gaat hier niet op in)
• Migranten plegen ernstiger misdrijven dan autochtonen
• Rechters, OM en de politie oordelen ongunstiger over mensen met een lage sociaal-economische status.   

Dat laatste komt waarschijnlijk door, zoals dat bij justitie heet, de ‘proceshouding’ van verdachten aan de onderkant van de maatschappij. Kort door de bocht: justitie oordeelt milder over verdachten die beleefd hun woordje kunnen doen, inzicht tonen (oprecht of voor de bühne) in wat ze fout gedaan hebben en die blijkbaar niet in een krot wonen.

Migranten bekennen minder vaak schuld

De onderzoekers noemen nog een interessant aspect dat oververtegenwoordiging kan veroorzaken, maar dat niet in rekening is gebracht: hun data vermelden niet of de verdachte schuld bekend heeft. Migranten doen dat veel minder vaak dan autochtonen. Rechters houden er helemaal niet van, als iemand die ze van plan zijn te veroordelen, blijft volhouden onschuldig te zijn. Dat geldt zelfs als strafverzwarende omstandigheid (of dat rechtsfilosofisch zuiver op de graat is betwijfel ik, maar dat terzijde). Maar bekennen staat voor veel migranten gelijk aan schande over je familie brengen, dus dat doe je niet, ook niet als je op heterdaad betrapt bent en er zijn twintig getuigen.

Kijk eens naar subtiele klassenjustitie

Uiteindelijk concludeert het rapport dat een klein deel van de cumulatieve oververtegenwoordiging niet te verklaren is door alle correcties, dus is volgens het WODC weer eens nader onderzoek naar discriminatie nodig. 

Dit is een aanvechtbare conclusie. Correctie voor confounders werkt nooit perfect, simpelweg omdat je niet alle verborgen invloeden kunt identificeren.

Bovendien noemt het rapport zelf al een waarschijnlijk belangrijke confounder die niet verrrekend is: schuld bekennen. Als dan het in rekening brengen van bekende confounders al resulteert in het met driekwart reduceren van de oververtegenwoordiging van migranten, dan is er geen reden om aan te nemen dat discriminatie op basis van etnische herkomst een acuut probleem is binnen justitie. Daarentegen is er wel reden om eens kritisch te kijken of er geen sprake is van subtiele klassenjustitie binnen de hele keten. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Allochtonen komen veel vaker in de gevangenis. Komt dat omdat justitie discrimineert? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het belangrijkste verschil tussen het diversiteitsbeleid in de VS en Nederland ligt in de gegevensverzameling. In de VS worden ras- en etniciteitsgegevens systematisch verzameld via zelfrapportage, wat essentieel is voor quota en DEI-beleid, terwijl in Nederland privacywetgeving dit beperkt, waardoor quotering niet mogelijk is.

Gelijke kansen versus gelijke uitkomsten

Gelijke kansen verwijst naar het idee dat iedereen dezelfde mogelijkheden moet krijgen om succesvol te zijn, ongeacht afkomst, geslacht, enzovoort. Het gaat erom dat de omstandigheden waarin mensen beginnen zo gelijk mogelijk worden gemaakt. Het streven naar gelijke uitkomsten houdt in dat de uiteindelijke resultaten van mensen (bijvoorbeeld qua inkomen, onderwijs, werkgelegenheid) gelijk zijn, ongeacht de verschillen in kansen of omstandigheden. Het verschil ligt dus in de focus: kansenbeleid is gericht op het egaliseren van de startpositie, terwijl uitkomstenbeleid zich richt op het egaliseren van de eindresultaten.

De econoom en sociaal filosoof Thomas Sowell ontmaskert in zijn meest recente boek, Social Justice Fallacies, de mythen en misvattingen die ten grondslag liggen aan de social justice-beweging. Hij wijst erop dat veel van de veronderstellingen over structurele discriminatie, systemisch racisme en ongelijkheid niet op feiten berusten maar vaak gebaseerd zijn op ideologieën die de werkelijkheid vervormen.

Sowell geeft voorbeelden uit de geschiedenis. Zo diende in het begin van de twintigste eeuw het gebruik van geografische diversiteit ertoe om discriminatie tegen Joden te maskeren. De Harvard-universiteit beweerde dat ze een diverse studentengroep wilde, maar legde in werkelijkheid quota op die bepaalde groepen, zoals Joden, benadeelden.

Tegenwoordig worden, volgens Sowell, dezelfde principes toegepast op Aziatische Amerikanen. Hoewel die vaak hogere testresultaten behalen dan andere groepen, worden zij bij toelatingen vaak beperkt door ‘diversiteits’-maatregelen die niet gebaseerd zijn op objectieve criteria, maar op subjectieve beoordelingen. Dit lijkt op de quota die in het verleden tegen Joden werden gebruikt en hetzelfde principe wordt nu gerechtvaardigd met de term ‘diversiteit’.

Wel degelijk zwarte piloten

Sowell betoogt dat pogingen tot sociale rechtvaardigheid, zoals uitgebreide quota, reparaties en herverdelingen, vaak negatieve bijwerkingen hebben, zoals het ondermijnen van initiatief, verantwoordelijkheid en gelijke kansen. Hij waarschuwt dat de nadruk op groepsidentiteit en collectieve schuld de maatschappelijke cohesie kan ondermijnen en dat het streven naar gelijkheid in uitkomsten kan leiden tot ongelijkheid in kansen en vrijheid. Sowell benadrukt dat veel van de zogenaamde ‘fallacies’ – denkbeelden die niet standhouden onder empirisch bewijs – de weg blokkeren naar effectieve en rechtvaardige oplossingen voor maatschappelijke problemen.

Sowell geeft een voorbeeld. Barack Obama vertelt in zijn boek Dreams from my father over een gesprek met een jongen, die graag piloot bij de luchtmacht wil worden, maar beweert dat de luchtmacht gen zwarte jongens aanneemt. Obama probeert hem aan te moedigen, maar op de vraag om dan een paar zwarte luchtmachtpiloten te noemen blijft hij het antwoord schuldig. Maar Sowell wijst er op dat er al in de Tweede Wereldoorlog een complete operationele eenheid bij de luchtmacht was, die uit zwarte piloten bestond (de ‘Tuskegee Airmen’). Ook noemt hij twee zwarte generaals bij de luchtmacht, die daarvoor als piloot hadden gediend.

Nieuwe kardinale hoofdzonden

Sinds 2021 brengt de landelijke Cultuurmonitor van de Boekmanstichting gegevens samen over het culturele leven in Nederland. Diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid (DIG) vormen samen één van de kernthema’s van de Cultuurmonitor. Na een lange inleiding komt de ideologische aap uit de mouw: ‘De termen diversiteit en inclusie zijn breed en allesomvattend, waardoor het gesprek in de culturele en creatieve sector niet gaat over waar we het over móeten hebben: discriminatie, racisme en institutioneel racisme, onbewuste vooroordelen (of bias), grensoverschrijdend gedrag, kansenongelijkheid, microagressie, homofobie, islamofobie, whiteness, seksisme, koloniale kennisstructuren en andere vormen van uitsluiting en ongelijkheid.’

Opvallende afwezige in deze opsomming is het antisemitisme. En dat is niet toevallig. In 2019 schreef Gideon Querido van Frank een artikel voor Vrij Nederland onder de titel ‘Hoe links ook de joden treft in de strijd tegen wit privilege.’ In dit artikel benadrukt hij dat Joden nooit de witte norm zijn geweest en altijd als minderheid en doelwit van haat en uitsluiting hebben geleefd. Hij wijst op de discrepantie tussen de vermeende privileges van witheid en de historische en actuele onderdrukking van Joden.

Koloniale kennisstructuren

Nog even terug naar de Cultuurmonitor 2023. Met de (onvolledige) opsomming van nieuwe kardinale hoofdzonden zijn we nog niet klaar met de radicale ideologie. Het verhaal gaat nog verder: ‘Het (westerse) kolonialisme heeft sporen nagelaten in ons denken over kennis, over kunst en literatuur en filosofie, over wetenschap en ideologie. Er zijn in Nederland nog steeds koloniale kennisstructuren aanwezig, waarbij een eurocentrische blik, maar ook het denken en handelen vanuit een “superieure” positie van toonaangevende (kennis)instellingen, bepalend is voor de vraag wat de waarde van kennis is en waar verschillende vormen van kennis vandaan komen. Om dit te veranderen is er een steeds luider klinkende roep om het “dekoloniseren” van de culturele sector.’

De ‘steeds luider klinkende roep’ betreft echter een kleine groep drammers die er geen genoegen mee nemen dat er meer aandacht wordt besteed aan het koloniale verleden. Nee het gaat om het compleet herdefiniëren van de eigen identiteit en geschiedenis.

De passage over diversiteit in de Cultuurmonitor 2023 vervolgt met een dilemma: ‘De culturele en creatieve sector delen een behoefte om onderzoek te doen naar, en data te verzamelen over, diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid.’ Vervolgens komt er een hele waslijst aan bezwaren met als conclusie: ‘Het meten van ongelijkheid langs etnoraciale lijnen roept veel weerstand op, niet alleen vanwege het hokjesdenken, maar ook omdat het witheid als onzichtbare norm en privilege zichtbaar maakt. Dit is voor velen ongemakkelijk.’

Afkeer van feiten

Men kan natuurlijk gebruik maken van de Barometer Culturele Diversiteit van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Gegevens over migratieachtergrond of herkomstland geven een beeld van de culturele diversiteit van de beroepsbevolking in Nederland, uitgesplitst naar regio, bedrijfstak of beroepsgroep. Dit kan ook op organisatieniveau.

Maar de aversie tegen feiten en empirisch onderzoek is bij de schrijvers van de Cultuurmonitor dermate groot dat ook het taalgebruik van het CBS niet inclusief genoeg is: ‘Het meten van de integratie van immigranten op zich en de tweedeling die daarin gemaakt wordt tussen mensen van ‘hier’ en van ‘daar’ kan begrepen worden als een koloniale denkstructuur.’

Daar zijn we weer, zucht!

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Waarom gaat het streven naar gelijkheid zo vaak gepaard met een afkeer van feiten en onderzoek? verscheen eerst op Wynia's Week.

De feiten in deze zaak zijn onomstreden, maar het feit dat de mannen überhaupt veroordeeld werden, veroorzaakte de nodige ophef onder mensen die de vrijheid van meningsuiting hoog in hun vaandel dragen. Aangezien rechters veel zorg en aandacht besteden aan hun vonnissen, besloot ik de hele tekst eens goed te lezen.

Beladen onderwerp of beladen term?

En daar stond het! ‘Nu dit vonnis gaat over de uitlatingen van de verdachte en zijn medeverdachte(n) en het gedachtegoed dat zij aanhangen, zal de rechtbank op een aantal plaatsen de termen “blank” en “het blanke ras” moeten hanteren, waarbij zij beseft dat dit beladen termen zijn.’

Niet kunnen zijn, maar zijn. De rechters oordeelden bij voorbaat.

Een beladen onderwerp is iets waar je voorzichtig over moet praten, omdat het gevoelig ligt oftewel omdat het veel emoties oproept. Dat maakt het onderwerp moeilijk bespreekbaar met licht geraakte mensen. Erasmus wist daar alles van. Maar kan ook een term beladen zijn? Volgens politici wel.

Wie in de Tweede Kamer het woord omvolking laat vallen, of aankondigt dat er tribunalen komen, kan rekenen op felle reacties. Wie in de Eerste Kamer woorden uit die de voorzitter niet zinnen, wordt het woord ontnomen, zoals Marjolein Faber in 2022 overkwam toen ze het woord ‘brabbelen’ gebruikte. Zo wordt het spel van de politiek in Nederland gespeeld.

Maar zijn er termen die een rechter moet vermijden? Zo ja, wie bepaalt welke dat zijn?

De rechtbank te Rotterdam heeft nu bepaald dat ‘blank’ (los van zijn context!) een beladen term is. Dat had ze niet hoeven doen. Niemand heeft om dit oordeel gevraagd. Rechters hoeven geen witte voetjes te halen. Dit wel doen impliceert dat de rechtbank burgers aanraadt de term ‘blank’ niet (zomaar) te gebruiken. Mij dunkt dat dit geen stap is in de verbetering van de kwaliteit van de rechtspraak in Nederland.

Groepsbelediging

Enfin. De verdachten hebben zich schuldig gemaakt aan groepsbelediging zoals bedoeld in artikelen 137c en 137e Sr. Niet vanwege de bovenstaande teksten. Maar omdat ze ook verwijzingen naar allemaal websites op de brug projecteerden. Die websites hebben een uitgesproken neonazistisch karakter, zegt het vonnis.

Wat op die websites staat is de verdachten weliswaar niet ten laste gelegd. Maar de rechtbank betrekt dat toch (op doorslaggevende wijze) in haar vonnis via de volgende redenering: ‘Door de vermelding van de Telegramkanalen en de website en het nadrukkelijk in beeld brengen van het woord “blank”, hebben de verdachten een context aangereikt die betekenis geeft aan de overige, alleen als groepsbelediging ten laste gelegde, uitlatingen die op zichzelf beschouwd niet beledigend zijn.’

Hier rijgen de rechters een lange keten tussen oorzaak en gevolg. Over de sterkte daarvan zullen rechtsgeleerden zich vast nog wel buigen. Maar hoe en waarom het woord ‘blank’ weer in deze redenering opduikt, is mij een raadsel.

Onderscheid maken tussen rassen is verboden

De rechtbank te Rotterdam had nog meer nieuwigheden in petto. De verdachten zijn ook schuldig bevonden aan het aanzetten tot discriminatie (art. 137d Sr). Niet vanwege Vrolijk Blank 2023 of vanwege White Lives Matter of vanwege hun websites, maar vanwege hun uitspraak: ‘We moeten het voortbestaan van ons volk en een toekomst voor blanke kinderen veilig stellen.’

Volgens de rechtbank ‘volgt dat door het bezigen van deze woorden onderscheid wordt gemaakt tussen rassen, hetgeen naar de kern aanzet tot discriminatie’. Ook daar stond ik van te kijken. Aanzetten tot discriminatie is bij wet verboden. Onderscheid maken tussen rassen blijkt nu ook (naar de kern) verboden. Geldt dat alleen bij mensenrassen of algemeen in de hele medische wetenschap, de veeteelt, de plantenveredeling en de biologie?

Maar het nieuws dat mij het meest schokte kwam niet uit Rotterdam. Ook niet uit Gaza. Het kwam van de Onderwijsraad, die over zichzelf schrijft: ‘Goed onderwijs voor iedereen: daar draagt de Onderwijsraad aan bij. De raad geeft al meer dan honderd jaar onafhankelijk advies over onderwijsbeleid en -wetgeving aan de regering en de Eerste en Tweede Kamer. Gevraagd én uit eigen beweging.’

Vorige week adviseerde deze raad de minister van Onderwijs om een landelijke toets in te voeren voor toekomstige leraren. Die bestaat dus blijkbaar niet. Je moet in Nederland overal een vergunning voor hebben, iedereen wordt getoetst op alles en als je op het water harder wilt gaan dat 20 kilometer per uur is een vaarbewijs verplicht. Maar blijkbaar toetst niemand of iemand geschikt is om voor de klas te staan. En daar komt de Onderwijsraad pas na honderd jaar achter! Voor het eerst in mijn leven begon ik me echt zorgen te maken over de toekomst van onze al dan niet blanke kinderen.

Rutte en Kaag

Net op dat moment dienden twee voormalige bewindspersonen zich weer aan in het nieuws. Voormalig minister van Financiën Sigrid Kaag wil graag dat we meebetalen aan de wederopbouw van Gaza. Terwijl ik toch niet het idee heb dat daar onze vrienden wonen.

Voormalig premier Mark Rutte wil dat we meer betalen om ons tegen onze vijanden te beschermen. Zo niet dan kunnen we beter Russisch leren, voegde hij daaraan toe. Sigrid Kaag achtte een dergelijke aanvulling niet nodig.

Beide doen ze in hun functie elders vanuit het buitenland een beroep op onze portemonnee. We zullen moeten kiezen. Onder hun bewind gaven we meer geld uit aan immigratie dan aan defensie. Ik ben voor het omgekeerde. En dat hoeft niet duurder te zijn.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Paul Frentrop: De rechtbank Rotterdam raadt u af om het woord ‘blank’ te gebruiken verscheen eerst op Wynia's Week.

De Memorie van Toelichting die bij het initiatief van deze wetswijziging werd gedeeld, begint met ‘de gewelddadige dood van George Floyd in de Verenigde Staten van Amerika’ (een crimineel met een donkere huidskleur die door een blanke agent werd gedood gedurende een arrestatie; hierdoor ontvlamde in 2020 het racismedebat op allerlei plekken in de wereld). Ook wordt aandacht gevraagd voor het geweld tegen het joods/Israëlische restaurant HaCarmel in Amsterdam.

De initiatiefnemers willen graag een strafverhogende component in het strafrecht zien bij zogenaamde hate crimes. Dat klinkt wellicht nobel, maar is behoorlijk riskant. Toch ging een ruime meerderheid in de Tweede Kamer erin mee. Het is de zoveelste uitholling van de vrijheid van meningsuiting.

Huidige situatie

Momenteel komt discriminatie reeds voor in de strafwet. Artikel 137d luidt:

‘Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, aanzet tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie.’

Het gaat dus om het aanzetten tot discriminatie (niet om het discrimineren zelf). Het gaat erom dat de dader iets zegt of doet waardoor anderen gaan discrimineren. Wat discriminatie is, staat vermeld in artikel 90quater:

‘Onder discriminatie of discrimineren wordt verstaan elke vorm van onderscheid, elke uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijk leven, wordt teniet gedaan of aangetast.’

Het gaat dus om (a) een discriminerende intentie met potentieel discriminerend effect, (b) om een discriminerende intentie zonder potentieel discriminerend effect (c) of – en dit is de meest problematische optie – een potentieel discriminerend gevolg zonder discriminerende intentie.

Wie een uiting doet die niet bedoeld is om mensen uit te sluiten of anderzijds op basis van ongelijkheid hun mensenrechten te ontnemen, kan toch aan discriminatie doen als de rechter meent dat dit mogelijk het effect van die uiting zou kunnen zijn (let op de voorzichtige woordkeuze: zo’n uiting hoeft geen discriminerend effect te hebben). Wanneer daar sprake van is is echter moeilijk te bepalen. Maar is deze situatie niet bij uitstek van toepassing op cabaretiers?

Welke wetswijzigingen staan Timmermans en Bikker, met steun van de Tweede Kamer, dan voor? Hun wens is om allereerst een nieuw artikel toe te voegen aan de strafwet (art. 44bis):

‘Indien een strafbaar feit wordt begaan met een discriminatoir oogmerk dan wel bestaat uit, wordt voorafgegaan door, vergezeld van of gevolgd door gedragingen die haat tegen of discriminatie van een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht, hun seksuele gerichtheid of hun handicap tot uitdrukking brengen, kan de op dat feit gestelde tijdelijke gevangenisstraf of hechtenis met een derde worden verhoogd.’

Het idee is dus dat alle strafbare feiten in maximumstraf verhoogd kunnen worden als daar een discriminatoir oogmerk aan ten grondslag lag. Daarom willen zij aan het eerder genoemde artikel 90quater een tweede lid toevoegen:

‘Onder discriminatoir oogmerk wordt verstaan het oogmerk om haat tegen of discriminatie van een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht, hun seksuele gerichtheid of hun handicap tot uitdrukking te brengen.’

In de Memorie van Toelichting staat vermeld dat hate crimes strenger aangepakt moeten worden:

‘Bij hate crimes worden de gedragingen immers gemotiveerd door wie de slachtoffers zijn of tot welke groep zij behoren. Het zijn delicten die deel uitmaken van polarisatieprocessen, die de sociale afstand tussen bevolkingsgroepen vergroten.’

Zoals we eerder zagen hoeft er – conform de huidige wetgeving – bij zulke delicten echter geen discriminerende intentie te zijn. Een potentieel discriminerend effect is voldoende.

Complexe vraagstukken

Deels is dit wetsvoorstel te begrijpen. Wildplassen tegen de gevel van een willekeurige ander omdat je het niet kunt ophouden is terecht beboetbaar. Wildplassen tegen de gevel van de woning van een Joods gezin omdat je een hekel hebt aan Joden is veel erger.

Maar er zijn ook genoeg twijfelgevallen denkbaar. Het is volgens de wetgever erger om te stelen van moslimmigranten omdat je meent dat zij ‘onze’ banen inpikken, dan om te stelen van mensen die een uitkering ontvangen omdat ze geen baan kunnen vinden. Als die moslimmigranten er warmer bij zouden zitten dan degenen die een uitkering ontvangen, dan durf ik niet zo stellig te zeggen dat het eerste scenario erger is dan het tweede. De ernst zou wel eens heel dicht bij elkaar kunnen liggen; dit zijn complexe morele vraagstukken.

Voorkeursbehandeling op grond van godsdienst

Dan zijn er scenario’s denkbaar die volgens de letter van de wet strafbaar zouden worden, maar ongetwijfeld niet tot vervolging zullen leiden (dit is immers ook het geval in soortgelijke zaken met de huidige wetgeving). Denk aan een discriminerende uitspraak tegen blanke mensen door iemand ‘van kleur’. Of aan discriminatoire uitspraken tegen ongelovige mensen.

Hoe moet overigens worden omgegaan met voorkeursbehandelingen die religieuze mensen krijgen ten opzichte van ongelovigen of andersgelovigen? Met zulke wetgeving is het te simplistisch om het verschil tussen het toestaan van de islamitische hoofddoek op de rijbewijsfoto en het weigeren van de pet of muts af te doen als vrijheid van godsdienst. Elk privilege dat de overheid geeft op grond van godsdienst kan dan niet anders worden gezien dan als discriminatie.       

Dat brengt me op de vraag waarom er in zo’n artikel überhaupt categorieën van bescherming worden genoemd. Dat betekent immers dat slechts op basis van deze categorieën bescherming bestaat. Oftewel dat uitsluiting, beperking of bevoorrechting op basis van iets anders dan ras, godsdienst, levensbeschouwing, geslacht, seksuele gerichtheid of handicap geen discriminatie is. Discrimineren op basis van uw inkomen, de waarde van uw eigendom, de status van uw werk, uw uiterlijk, uw provinciale afkomst, uw accent, en wellicht uw politieke voorkeur (dat is immers anders dan ideologie) is niet vervolgbaar. Waarom al deze categorieën niet? Het is niet dat de bij wet beschermde categorieën onveranderbaar zijn en deze niet, of andersom.

Het belang van vrijheid van meningsuiting

Zulke praktische implicaties zijn interessant om te overdenken. Ze tonen allerlei situaties aan waarover ogenschijnlijk niet of nauwelijks is nagedacht door de politici die dit voorstel hebben gesteund; allerlei eenvoudig zichtbare mazen in de wet. Zulke mazen hebben echter zowel morele als juridische gevolgen. Ze creëren rechtsonzekerheid. De overkoepelende vraag is echter niet gesteld: zulke wetgeving zorgt voor een verdere inperking van de individuele vrijheid van burgers. Is dat nodig en verantwoord?

Groepsbelediging werd al in 1934 strafbaar en daaruit vloeide de strafbaarstelling van het aanzetten tot haat en discriminatie voort. De aanleiding daarvoor had ogenschijnlijk te maken met de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) en de Communistische Partij van Nederland (CPN) die als bedreigingen werden gezien. Die strafbaarstelling van deze gedragingen is echter lange tijd bediscussieerd gebleven. In het Handyside-arrest (Richard Handyside versus het Verenigd Koninkrijk) van 1976 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens:

‘Freedom of expression constitutes one of the essential foundations of such a society, one of the basic conditions for its progress and for the development of every man. (…) It is applicable not only to “information” or “ideas” that are favourably received or regarded as inoffensive or as a matter of indifference, but also to those that offend, shock or disturb the State or any sector of the population. Such are the demands of that pluralism, tolerance and broadmindedness without which there is no “democratic society”. This means, amongst other things, that every “formality”, “condition”, “restriction” or “penalty” imposed in this sphere must be proportionate to the legitimate aim pursued.’

Sommige groepen worden meer beschermd dan andere

Zelfs wat beledigend werd geacht, wat choqueert of stoort, viel volgens dit hof onder de vrijheid van expressie. Dat betekende het verdwijnen van de Nederlandse strafrechtartikelen 137c (groepsbelediging) en 137d (aanzetten tot haat en discriminatie), zo denkt u waarschijnlijk? Integendeel. Door de jaren heen werden meer uitingen onder deze delicten geschaard en werd de vrijheid van meningsuiting steeds verder ingeperkt. Zowel juridisch als moreel mocht je steeds minder zeggen.

Aan het begin van de jaren ’90 ontstonden er hernieuwde politieke zorgen over wat als extreemrechts werd gezien. De afgelopen twintig, dertig, jaren werden steeds meer restricties op de vrijheid van meningsuiting opgelegd. Maar, zoals geschreven, die restricties lijken niet consequent te worden toegepast. Sommige vermeende minderheidsgroepen lijken meer juridische bescherming te genieten dan andere. Zoiets is problematisch in een liberale democratische rechtsstaat, omdat het dan juist de overheid is die discrimineert.

Hier gaat het wellicht wringen. In een liberale rechtsstaat mag iedereen doen wat hij of zij wil zolang hij anderen niet schaadt. De vraag is wanneer daar sprake van is. U mag uw eigen vrienden kiezen op basis van allerlei voorkeuren die u heeft. Als u geen homo’s in uw vriendenkring wil hebben – het lijkt me overigens een absurd criterium om uw vriendenkring mee te bepalen – dan mag u dat besluiten.

Maar de overheid mag zo’n onderscheid nooit maken. De overheid is er namelijk voor elke burger. Zij dient ons tegen elkaar te beschermen, zij dient onze vrijheden zoveel mogelijk te beschermen en daarom dient zij alle burgers in gelijke gevallen gelijk te behandelen. Een overheid die de ene vermeende groep – vermeend omdat moslims, atheïsten en transgenders geen homogene groepen zijn – privileges geeft boven de andere doet aan discriminatie.

U moet kunnen zeggen wat u denkt

U moet echter kunnen zeggen wat u denkt en voelt, ook als dat anderen zou kunnen storen, choqueren of beledigen. Dat is de essentie van een liberale democratische rechtsstaat. Zonder de vrijheid van expressie kunt u geen politiek bedrijven (noch actief, noch passief), kunnen ideeën niet worden bekritiseerd en zal de menselijke en morele vooruitgang stagneren.

Het is noemenswaardig dat de Memorie van Toelichting van de wetswijziging 14 pagina’s beslaat en uitgebreid motiveert waarom deze wijziging er dient te komen, maar niet ingaat op de vrijheid van meningsuiting; kennelijk is dat geen belang dat gewogen is of diende te worden.

Het bedrijven van politiek en het bekritiseren van ideeën wordt in 2024 te eenvoudig gezien als discriminerend van aard. Het voorstel van de strafverzwaring rondom het discriminatoir oogmerk is riskant. De kern van het juridische probleem ligt echter al verankerd in onze strafwet: de artikelen 137c (groepsbelediging) en 137d (het aanzetten tot haat en discriminatie).

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Met strafverzwaring wegens discriminatoir oogmerk wordt onze vrijheid nog verder ingeperkt verscheen eerst op Wynia's Week.

Die avond vroeg NRC-journalist Lamyae Aharouay tijdens een persconferentie aan premier Dick Schoof: ‘Als er gesproken is over kut-Marokkanen, en over halalvreters, en over antisemitisme dat in het DNA zit van moslims of Marokkanen of welke bevolkingsgroep dan ook, en u constateert dan vervolgens met dezelfde groep mensen, die die uitspraken zouden hebben gedaan, dat er geen sprake is van racisme: wat is die constatering dan eigenlijk waard?’ 

Schoof mocht natuurlijk niets delen uit de ministerraad, maar reageerde slim en gaf daarmee toch meer informatie: ‘Nou, het zou zomaar kunnen zijn dat al die uitspraken niet zijn gedaan. Maar ik wil er echt helemaal niets over zeggen.’ In de ogen van Schoof – en de overige bewindslieden, inclusief Nora Achahbar – waren de beschuldigingen aan het adres van Heinen en anderen onterecht en was van racisme geen sprake.  

Ongekend grote impact 

Het is precies de problematiek die door hoogleraar Michiel de Vries is aangekaart in zijn boek Kapot. Hoe vilein is de deugindustrie? https://www.wyniasweek.nl/product/kapot/ In onze tijd kun je eenvoudig van grensoverschrijdend gedrag worden beticht en gaan bijvoorbeeld werkgevers maar ook journalisten vaak kritiekloos met zo’n beschuldiging om. Soms weet je niet eens waar het precies over gaat: iemand heeft anoniem een klacht ingediend en die klacht mag niet worden ingezien. Voor het vermeende slachtoffer wordt goed gezorgd, terwijl niemand rekening houdt met de vermeende dader.  

Een daaraan verwant fenomeen is dat veelal anonieme wokisten grote aantallen mensen ongefundeerd beschuldigen van racisme, fascisme of rechtsextremisme. Vooral dankzij de sociale media is de impact van zulke aantijgingen ongekend groot. Hoewel hier evident sprake is van later, treedt het OM doorgaans niet op.  

Transparanter wordt het wanneer mensen met veel volgers op sociale media onder hun ogenschijnlijk echte naam verkapte oproepen doen tot geweld. Zo deelde spreker en auteur Omar Kbiri (42.500 volgers op Instagram) op X een eigen instagrambericht over een vermeende quote van Telegraaf-journalist Wierd Duk waarin wordt gesteld dat antisemitisme en haat ook gevonden wordt onder hoger opgeleide moslims (logisch, zou je denken). Kbiri voegde daar op X aan toe: ‘Even Wierd Duk internationaal beroemder maken, met zijn islamofobie. Ga denk vanaf nu wekelijks zijn meest erge uitspraken van de week bundelen en vertalen. Denk dat er internationaal veel moslims zijn die van zijn werk willen weten.’ 

Het is onbekend of Duk aangifte heeft gedaan en of het OM actie gaat ondernemen. Maar het is goed om zo’n uitspraak eens uit te diepen. Kbiri beticht Duk van islamofobie, van angst voor de islam. En hij wil kennelijk dat mensen in het buitenland daarvan op de hoogte zijn. Oké, dat kan en mag. Maar het is de laatste zin die zijn intenties verraadt: een verkapte oproep van Kbiri aan moslims om een terreuraanslag op Duk te plegen. Hoe kan het dat die woorden niet tot grote ophef leidden?  

Bepaalde gedragingen zijn strafbaar gesteld in de wet. Je mag geen mishandeling plegen, niet oproepen tot geweld en niemand bedreigen. Zulke gedragingen kunnen een vorm van discriminatie zijn, maar zijn primair strafbaar omwille van het kwalijke handelen (het geweld).  

Complexer zijn delicten als groepsbelediging en het aanzetten tot haat of discriminatie. Vooral het niet-juridische gebruik van die termen is problematisch, omdat iedereen er wat anders onder verstaat. Dat geldt ook voor een term als ‘islamofoob’. Het label wordt door journalisten en socialemediagebruikers gretig gebruikt, maar wat is precies de definitie en hoe solide is die? De betekenis van dergelijke termen wil in de volksmond nog weleens worden opgerekt. Dat is bedreigend voor de uitingsvrijheid.  

Meer bescherming nodig  

We leven, als gezegd, in een tijd waarin mensen voortdurend ongefundeerd worden beschuldigd van zaken als discriminatie racisme en rechtsextremisme. Dat zou allemaal nog niet zo heel erg zijn als toehoorders vaker kritisch op zulke beschuldigingen zouden reageren. Maar in werkelijkheid worden de beschuldigingen vrijwel altijd serieus genomen en is er nauwelijks debat over wat bijvoorbeeld discriminatie precies betekent. Alleen al de discussie daarover zou volgens sommigen leiden tot ‘normalisatie’ van discriminatie. Zo wordt critici de mond gesnoerd. Het gevolg is dat uitingen op grond waarvan iemand beschuldigd wordt, moeilijk te toetsen zijn. 

Wanneer journalisten zo volgzaam en kritiekloos handelen is dat extra kwalijk, omdat dit grote gevolgen kan hebben voor de beschuldigde. Zo ging het ook met de minister van Financiën. Er bleek geen concrete indicatie dat Heinen zich had bezondigd aan racistische uitspraken, maar het beeld was in de media reeds geschetst. Zomaar mensen beschuldigen is niet onschuldig. Heinen en zijn lotgenoten verdienen meer bescherming.   

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Bart Collard: Zomaar mensen van racisme beschuldigen is niet onschuldig verscheen eerst op Wynia's Week.