Nederland telt momenteel ongeveer 1,2 miljoen stekkerauto’s, ruim 500.000 plug-in hybrides en 700.000 volledig elektrische auto’s. Daarnaast rijden er nog ruim 800.000 hybrides rond, maar die zijn in dit verband niet van belang omdat ze geen stekker hebben waarmee ze via het net kunnen op- en ontladen. Stel dat die 1,2 miljoen stekkerauto’s allemaal stroom zouden kunnen terugleveren aan het net.

De gemiddelde batterijcapaciteit per auto is ruim genomen 50 kilowattuur, en daarvan zou bijvoorbeeld gemiddeld de helft vaak beschikbaar kunnen zijn voor teruglevering tijdens stroomtekorten. De totale beschikbare capaciteit voor teruglevering van die 1,2 miljoen auto’s is dan 30 miljoen kilowattuur. Dat lijkt veel, maar het is slechts 0,025 procent van ons jaarlijkse elektriciteitsverbruik. Nederland verbruikt die hoeveelheid stroom in ongeveer 2 uur.

Nog belangrijker is dat 30 miljoen kilowattuur slechts 0,15 procent is van de 20 miljard kilowattuur batterij-opslagcapaciteit die we nodig zouden hebben zonder fossiele elektriciteitscentrales. Die 20 miljard kilowattuur is goed voor twee maanden huidig landelijk stroomverbruik. Dat is het minimum om gedurende kalme grijze winterweken de continue leverbetrouwbaarheid van elektriciteit te waarborgen voor huishoudens, kantoren, winkels industrieën, zorgcentra, ziekenhuizen, datacenters, veiligheidsdiensten, defensiesystemen, scholen, universiteiten, overheden, waterschappen, drinkwaterbedrijven, luchthavens, treinen, trams, metro’s, bussen, verkeerssystemen, alarmsystemen, straatlantaarns, gsm-masten en liften.

Minder dan 1 procent opslagcapaciteit

Met een vertienvoudiging van het huidige aantal stekkerauto’s in de komende vijftien jaar zou het hele Nederlandse wagenpark elektrisch worden. Dat zou dan 1,5 procent van de benodigde batterij-opslagcapaciteit van twee maanden zijn. Tegen die tijd is dat echter weer minder dan 1 procent, want als we allemaal elektrisch rijden en thuis een warmtepomp hebben verbruiken we landelijk veel meer stroom. We zullen daarom in 2040 zeker 30 miljard kilowattuur opslagcapaciteit nodig hebben, zeker als we in dat jaar volgens Eurocommissaris Wopke Hoekstra 90 procent CO₂-reductie moeten realiseren.

Dan kan er nauwelijks nog bruinkool, steenkool, biomassa en aardgas worden gestookt, en moet vrijwel al onze elektriciteit uit zon en wind komen. Die variëren sterk per uur, dag en nacht, en wekken gedurende vele weken per jaar weinig elektriciteit op. Dan moeten ontelbaar veel batterijpakketten ons land langer dan een maand aaneen draaiende kunnen houden. Daar komt misschien nog wat waterstof bij, maar dat is zo inefficiënt, duur en moeizaam dat we daar weinig van mogen verwachten.

Verhullend taalgebruik zonder concrete getallen

Experts zeggen dat elektrische auto’s een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het ontlasten van het stroomnet. Ik deel die visie niet. Minder dan een procent van de benodigde landelijke opslagcapaciteit kan op geen enkele manier als een belangrijke bijdrage gelden. Het gebruik van kwalitatieve duidingen als ‘belangrijk’, ‘substantieel’ of ‘aanzienlijk’ zonder dat er kwantitatieve gegevens bij staan kan verhullend werken. Juist dan is het zaak om alles te gaan uitrekenen. Zonder concrete getallen zeggen uitspraken over energie in het algemeen weinig. Dat geldt voor economisch en financieel beleid, en het geldt ook voor klimaatbeleid. Als het over geld gaat wil iedereen altijd onmiddellijk weten hoeveel, en die vraag moeten we ook altijd bij energiezaken stellen.

Het terugleveren van stroom door elektrische auto’s zal voorts de complexiteit van het netbeheer en de netbalancering vergroten. Miljoenen elektrische auto’s zijn te pas of te onpas wel of niet beschikbaar, en de eigenaren willen bovendien verzekerd zijn van een volle batterij als ze al dan niet onverwacht op pad gaan. Meer complexiteit betekent hogere kosten en hogere faalkans. Robuust systeemontwerp met hoge betrouwbaarheid tegen beheersbare kosten streeft juist naar het verminderen van complexiteit, en in het algemeen het vermijden van software. Hardware in de vorm van mechanica en elektronica is intrinsiek betrouwbaarder dan apps, computerprogramma’s en internetverbindingen.

Onze landelijke elektriciteitsvoorziening moet als eerste levensbehoefte voor alles en iedereen niet te complex worden gemaakt, met miljoenen kleine variabele onvoorspelbare stroomleveranciers en allerlei gedistribueerde smart-grid software via internet. Dat tast de continue leverbetrouwbaarheid van stabiele elektriciteit aan. Vermindering van complexiteit zou zelfs een randvoorwaarde moeten worden voor ons hele klimaat- en energiebeleid. Tot nu gebeurt echter het omgekeerde, met voortdurende toevoegingen van kleine en grote beleidsmaatregelen, subsidies, fiscale constructies, wetten en regels.

Dat leidt er onder andere toe dat ministeries en overheidsdiensten geen compleet beeld meer hebben van de precieze kosten en concrete resultaten van de huidige energietransitie. Die is daarvoor veel te complex en onoverzichtelijk geworden, met een ondoordringbaar oerwoud van meer dan tien jaar klimaatmaatregelen. Het leidt er ook toe dat veel mensen het inzicht en vertrouwen in het klimaatbeleid hebben verloren, getuige het recente rapport Klimaat en Samenleving van het Sociaal Cultureel Planbureau. Het verminderen van complexiteit zou daarom een doel op zich moeten worden, omdat dat kostenbeheersing, doelmatigheid, betrouwbaarheid en transparantie bevordert.

Minder complexiteit is essentieel

Dat wordt al langer terecht gezegd van het belastingstelsel, en het geldt evenzo voor ons energiestelsel. Het kabinet-Jetten is aan zet om die vermindering van complexiteit in gang te zetten, in regelgeving, financiële constructies en energiesystemen. Nieuwe kerncentrales dragen daar als bekende betrouwbare technologie substantieel aan bij. Die kunnen tot het eind van deze eeuw stabiele elektriciteit leveren, en verminderen zo de variabiliteit en complexiteit van onze totale elektriciteitsvoorziening.

Het is daarbij vanzelfsprekend zaak om uit te rekenen hoe substantieel die bijdrage zal zijn. De overheid blijkt dit na enig speurwerk zelf ook te hebben gedaan. De eerste twee nieuwe kerncentrales zouden volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) een gezamenlijk vermogen van 2300 tot 3300 megawatt moeten krijgen. Dat is vijf tot zes maal zoveel als de huidige 485 megawatt van Kerncentrale Borssele. Dat zou in 2035 goed zijn voor 9 tot 13 procent van de verwachte elektriciteitsvraag.

Dat vergt nog nader rekenwerk, want Kerncentrale Borssele levert momenteel ruim 3 procent van de landelijke elektriciteitsvraag. Als we dat met een factor 5 tot 6 vermenigvuldigen komen we op ruim 15 tot 18 procent, veel meer dan de door de RVO genoemde 9 tot 13 procent. De verklaring daarvoor is dat de verwachte elektriciteitsvraag in 2035 veel hoger is dan nu. Een eenvoudige rekensom levert ongeveer 200 miljard kilowattuur per jaar op. Dat strookt met de inschattingen van netbeheerder Tennet voor 2035. Het is ongeveer 70 procent hoger dan de jaarlijkse 119 miljard kilowattuur van nu.

Het zou goed zijn geweest als de RVO die getallen er concreet bij had vermeld, vooral ook omdat niemand nog weet hoe zoveel meer elektriciteit over negen jaar op het nu al overvolle stroomnet naar onze huizen, bedrijven en voorzieningen moet worden getransporteerd. Vermindering van complexiteit betekent ook transparantere informatievoorziening, in plaats van verkapte gegevens die veel mensen en zelfs eigen overheidsdiensten niet meer kunnen vinden en analyseren. Als de regering daar geen werk van maakt blijven we met het klimaatbeleid in de mist rijden, met slecht zicht op bochten en obstakels.

Meer stroomuitval en energiearmoede

In die mist leidt doorversnellen met nog meer complexe toevoegingen in het energiesysteem onvermijdelijk tot ongelukken, in de vorm van stroomuitval, uit de hand lopende energiekosten, energiearmoede en economische stagnatie. De weg van het klimaatbeleid moet weer helder, overzichtelijk en betaalbaar worden, met minder mistbanken en minder ingewikkelde systemen zoals app-gestuurde elektrische auto’s die soms of vaak een verwaarloosbare hoeveelheid elektriciteit kunnen terugleveren aan het net.

Vermindering van al die ingewikkeldheid scheelt burgers, bedrijven en ook de overheid zelf onnoemelijk veel tijd en geld met administratie, toezicht en controle. Dat kunnen we goed gebruiken in deze tijd van schaarse arbeidskrachten en overheidsfinanciën.

Auteurs van Wynia’s Week – zoals Maarten van Andel – onderscheiden zich door nuchter te blijven als anderen panikeren of achter hypes aanlopen. Wynia’s Week is er drie keer per week, 156 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Batterijen van elektrische auto’s helpen niet tegen te volle stroomnetten verscheen eerst op Wynia's Week.

Maarten van Andel is chemicus en is allerminst tegen goed energiebeleid, maar heeft een scherp oog voor maatregelen die wel mooi lijken maar het niet zijn, zoals het maken van waterstof met behulp van fossiele brandstoffen. Hij is ook kritisch op maatregelen die duur zijn en meer schade aanrichten dan goed doen. Denk aan de stekkerauto en het verstoken van biomassa. Of aan het met belastinggeld onder de zeebodem stoppen van CO2: ‘Een dure, riskante druppel op de gloeiende plaat.’

Houtstook, gasverbod, kernenergie

Wat biomassa (houtstook) betreft verbaast Van Andel zich wel over Frans Timmermans, die daar als lijsttrekker van GroenLinks/PvdA tegen is, maar een paar maanden geleden als Europees commissaris nog voorstander van was. En dat alles zonder enige verklaring en zonder dat iemand er naar vraagt. Van Andel: ‘Daar zou hij toch over doorgezaagd moeten worden?’

De KIES WIJZER KLIMAAT kijkt nuchter naar het klimaatbeleid, de verkiezingsprogramma’s en de energiepraktijk. Van Andel: ‘Alle partijen hebben wel iets dat werkt (zoals kernenergie) en dat niet werkt (zoals het gasverbod). Maar dat Nederland ‘Koploper Klimaat’ zou moeten zijn dient geen enkel doel. Het dient slechts de eerzucht van politici, niet het belang van burgers of van het klimaat. Te vaak heeft het klimaatbeleid religieuze trekken.’

Wat Maarten van Andel zelf doet? ‘Net als bij de meeste mensen zorgen huisverwarming, woon-werkverkeer en koopgedrag voor de meeste uitstoot van broeikasgassen. Daar doe ik wat aan. En ik heb zonnepanelen op het dak, mijn huis is geïsoleerd en ik rij niet overmatig hard.’

De KIES WIJZER KLIMAAT van Maarten van Andel is overal te koop, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week en kost 17,50.

Het bericht ‘Timmermans moet nog wel uitleggen waarom hij onlangs nog voor het stoken van biomassa was en nu tegen’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De lezing wordt jaarlijks georganiseerd door de Rode Hoed in nauwe samenwerking met dagblad Trouw en heeft tot doel het joods-humanistische gedachtegoed van de schrijver en jurist Abel Herzberg (1893–1989) levend te houden.

De lezing van Timmermans, die al was gepland vóór zijn overstap naar de landelijke politiek, komt voor hem als een geschenk uit de hemel. Het is de gedroomde aftrap van zijn verkiezingscampagne waarin hij zich op een prestigieus podium kan profileren als progressief intellectueel, visionair staatsman met internationale allure, en een betrouwbaar aanstaand premier.

De Europese Unie raakt door de Green Deal geïsoleerd

Het onderwerp van de lezing is de European Green Deal, het onder leiding van Timmermans opgetuigde, ongekend ambitieuze pakket maatregelen waarmee de Europese Commissie van Ursula von der Leyen de ‘gevaarlijke opwarming van de aarde’ wil bestrijden. Volgens de aankondiging van de Rode Hoed zal het gaan over de ‘uitdagingen van deze grote opgave in een wereld vol omwentelingen’ met als centrale vraag: ‘Waarom lijkt de mensheid niet in staat om met voldoende overtuiging te handelen, terwijl we weten dat dit wel zou moeten?’.

Timmermans’ vraag klinkt diep filosofisch, maar wat hij natuurlijk bedoelt is waarom de niet-EU landen zich niet massaal achter de ongekend ambitieuze klimaatdoelen van de EU hebben opgesteld. Bijna vier jaar na de lancering van de Green Deal lijkt dat een zeer terechte vraag. Timmermans mag dan met zijn klimaatplannen binnen de EU goed tot zeer goed hebben gescoord, daarbuiten wil het nog niet zo vlotten. Met als gevolg dat de EU met haar aanpak van de strijd tegen de ‘gevaarlijke opwarming van de aarde’ internationaal in een steeds meer geïsoleerde positie is komen te verkeren.

Timmermans heeft sinds zijn aantreden als EU Klimaatcommissaris eind 2019 tweemaal de Europese delegatie naar de jaarlijkse VN-klimaatconferentie mogen leiden, dus naar het hoogtepunt van de klimaatdiplomatie in de wereld. De eerste keer in Glasgow in Schotland in 2021 en de tweede in Sharm el-Sheikh in Egypte in 2022.

Beide keren kwam hij teleurgesteld en verdrietig terug in Brussel. De meeste niet-EU landen wilden weinig of niets weten van zijn ambitieuze klimaatbeleid. Zelfs niet nadat hij in Sharm el-Sheikh, in een vlaag van diplomatieke ‘powerplay’, dreigde met zijn Europese delegatie de conferentie voortijdig te verlaten.

Timmermans’ antwoord op het waarom van het geringe enthousiasme voor zijn plannen getuigt van weinig aanleg voor zelfreflectie: het ligt aan het ‘onvermogen van de mensheid’ te doen wat goed en dringend nodig is. Dat het misschien ook zou kunnen liggen aan de aard van zijn eigen plannen is voor hem kennelijk moeilijk voorstelbaar. Laten we hem daarom een handje helpen.

Kort en goed: de Green Deal is een extreem, onrealistisch, wereldvreemd en megalomaan plan dat gedoemd is te mislukken. Het ‘onvermogen van de mensheid’ valt reuze mee; met de mensheid is van alles mis, maar zij is niet gek.

Maximaal 1,5 graad opwarming is een illusie

De kern van de Green Deal is het streven de wereldwijde opwarming van de aarde ten opzichte van de pre-industriële periode te beperken tot 1,5 graad Celsius. Volgens Timmermans is dat een kritieke grens waarboven onomkeerbare kantelpunten zullen leiden tot een onleefbare wereld – het is een wetenschappelijk onhoudbare stelling maar dat laten we maar even rusten. En om onder die 1,5 graad te blijven, mogen er vanaf 2050 wereldwijd geen CO2 en andere broeikasgassen meer worden uitgestoten. Dat laatste is, met wat goede wil, wel wetenschappelijk verdedigbaar.

Leuk of niet, de kans dat de mondiale opwarming beperkt zal kunnen blijven tot 1,5 graad is nul komma nul. Op dit moment bedraagt de opwarming al rond de 1,2 graad en als de huidige mondiale temperatuurtrend zich doorzet zal de grens van 1,5 graad ergens tussen 2030 en 2035 worden overschreden.

Het is uitgesloten dat die trend voor die tijd zal ombuigen. De grote uitstoters China en India hebben weliswaar toegezegd hun uitstoot op termijn naar nul terug te brengen, maar dat zal pas laat in deze eeuw effect sorteren.

Op grond van bestaande toezeggingen is de verwachting dat wereldwijde klimaatneutraliteit pas tegen het einde van de eeuw zal worden bereikt en moeten we rekening houden met een mondiale opwarming van tussen de 2 en 3 graden Celsius in plaats van de 1,5 graad waar de Green Deal van uit gaat. De 1,5 graad is een gepasseerd station, daarover bestaat binnen de mainstream klimaatwetenschap geen enkele twijfel. Het kerndoel van de Green Deal, de 1,5 graad, is dus pure fictie en zet het hele plan op losse schroeven.

Dat geldt in het bijzonder voor het afgeleide doel van de Green Deal dat rechtstreeks is gekoppeld aan de 1,5 graad: klimaatneutraliteit in 2050. De EU kan natuurlijk nog steeds streven de uitstoot van broeikasgassen op haar eigen grondgebied in de loop naar 2050 uit te faseren en zodoende ‘het eerste klimaatneutrale continent in de wereld’ worden, maar het is louter symbolisch. Het zal ook geen noemenswaardig effect op de mondiale opwarming hebben, daarvoor is de bijdrage van de EU aan de mondiale uitstoot eenvoudigweg te gering (minder dan 8 procent).

Het streven van de EU naar klimaatneutraliteit in 2050 is niet alleen symbolisch, het maakt ook geen schijn van kans. Dat heeft alles te maken met de enorme omvang van die opgave en de vliegende haast waarmee de EU die opgave wil doorvoeren.

Beleidsmakers blijken gevoelig voor apocalyptische boodschappen

Binnen 25 jaar moet de huidige fossiele economie compleet worden omgebouwd naar een economie gebaseerd op hernieuwbare energie met een technologie die voor een groot gedeelte nog moet worden uitgevonden en ontwikkeld. Dat is puur wensdenken van ideologisch bevlogen bureaucraten in een airconditioned regeringsgebouw die nog nooit van hun leven een lekke fietsband hebben geplakt.

De vraag die eigenlijk gesteld zou moeten worden is hoe het toch komt dat de EU met haar Green Deal zo’n extreme, wereldvreemde positie heeft ingenomen. Daar is veel over te zeggen maar twee zaken springen eruit.

Allereerst: EU-politici en beleidsmakers blijken, om wat voor redenen dan ook, zeer gevoelig voor de apocalyptische boodschappen van de alarmistische klimaatbeweging. Veelzeggend was de aanwezigheid van de Zweedse tienerziener en klimaatactivist Greta Thunberg (‘het huis staat in brand’) als eregast bij de officiële presentatie van de Green Deal in het Europese Parlement voorjaar 2020.

Brussel verlangt naar een grotere rol op het wereldtoneel

De EU-politici en beleidsmakers geloven oprecht dat de mensheid door de opwarming van de aarde in een existentiële crisis verkeert. Om de ernst te onderstrepen riep het Europese Parlement eind 2019 een ‘klimaatnoodtoestand’ uit. In de woorden van Timmermans ‘staat het lot van de mensheid op het spel’ en, in een meer recente variant, ‘loopt de eigen soort gevaar’. Het is vijf over twaalf en alleen met radicale en onmiddellijke maatregelen valt het tij nog (gedeeltelijk) te keren. In die ‘mindset’ spelen feiten, gezond verstand, realiteitszin en praktische uitvoerbaarheid een ondergeschikte rol.

Wat daarnaast meespeelt is het verlangen van de Brusselse politieke en bestuurlijke elite naar een grotere rol in de geopolitiek. Het klimaat biedt daarvoor een uitgelezen kans en misschien ligt zelfs een Europees klimaatleiderschap in het verschiet. Het duo Von der Leyen/Timmermans heeft die ambitie nooit onder stoelen of banken gestoken.

Maar zo’n klimaatleiderschap is alleen maar geloofwaardig als Europa zelf het voortouw neemt met een eigen ambitieus klimaatbeleid als inspirerend voorbeeld voor de rest van de wereld. Hoe ambitieuzer, hoe geloofwaardiger.

Met de Green Deal is dat uitstekend gelukt, het is zonder enige twijfel het meest radicale klimaatbeleid van alle grote westerse landen, met uitzondering misschien van het Verenigd Koninkrijk dat dezelfde onhaalbare klimaatdoelen nastreeft (en ook het wereldleiderschap) onder de naam Net Zero.

Wat nu dreigt is een Europese alleingang. Europa gaat, overtuigd van zijn eigen gelijk en nobele bedoelingen, in zijn eentje onverdroten voort op weg naar een symbolische klimaatneutraliteit in 2050, terwijl in de rest van de wereld die toestand pas tegen het eind van de eeuw zal worden bereikt.

De gevolgen van zo’n Europese alleingang zijn voorspelbaar en allesbehalve symbolisch: verder internationaal isolement, afnemende energiezekerheid, uit de pan rijzende energiekosten, uitdijende bureaucratie, toenemende inflatie, afnemend verdienvermogen, krimpende en naar elders vertrekkende industrie, en per saldo een lager welvaartsniveau.

Timmermans moet klare wijn schenken over kernenergie

Zover zal het waarschijnlijk niet komen. Vroeg of laat zal de wal het schip wel keren en de ratio het winnen van de emotie. De voortekenen daarvan zien we al in het Verenigd Koninkrijk, waar, in het zicht van de parlementsverkiezingen volgend jaar, de eerste barstjes in het Net Zero-bolwerk zijn verschenen.

Premier Rishi Sunak heeft onlangs ruim baan gegeven aan de olie- en gasmaatschappijen voor de verdere offshore exploratie en exploitatie van olie en gas in het Verenigd Koninkrijk met als argument energiezekerheid. En niemand minder dan Tony Blair, de oud-premier van het Verenigd Koninkrijk, heeft gewaarschuwd voor de vele negatieve gevolgen die het blind najagen van Net Zero heeft op gewone burgers.

Hoewel Timmermans’ lezing zal gaan over het Europese klimaatbeleid is er één actueel nationaal onderwerp waar hij niet omheen zal kunnen en waarover hij klare wijn zal moeten schenken: het aandeel van kernenergie in de energiemix van de toekomst.

De keuze is duidelijk. Wordt het voornamelijk weersafhankelijke hernieuwbare energie (wind en zon) met een klein beetje kernenergie, of voornamelijk kernenergie met een klein beetje hernieuwbare energie, of wordt het fifty-fifty. Het is een politieke keuze die in de komende kabinetsperiode zal moeten worden gemaakt.

Er is behoefte aan praktisch uitvoerbare doelen met realistische tijdpaden

Het huidige beleid van het kabinet-Rutte IV gaat uit van overwegend weersafhankelijke energie en een beetje kernenergie. Tot nu toe hebben zowel GroenLinks als de PvdA zich onverzoenlijk opgesteld tegenover de toepassing van kernenergie, daarbij gesteund door de activistische klimaat- en milieubeweging. Zal Timmermans dat dogmatische kernenergie standpunt overnemen? Zo ja, dan zal hem dat de nodige stemmen kosten en zijn kansen op het premierschap navenant verkleinen.  

Dankzij de Herzberglezing van Timmermans aan het begin van de verkiezingscampagne zal ‘klimaat’ meer dan voorheen een vaste en prominente plaats krijgen in de verkiezingsdebatten, naast ‘asiel’, ‘stikstof’, ‘bestuurscultuur’ en ‘armoede’.

Gehoopt mag worden dat Timmermans’ klimaatvisie en de daaropvolgende reacties zullen bijdragen aan een meer realistisch Nederlands (en Europees) klimaatbeleid. Minder ideologisch gedreven, meer geopolitieke realiteitszin, minder missiedrang, meer praktisch uitvoerbare doelen met realistische tijdpaden, meer nadruk op klimaat adaptatie en meer samenwerking met niet-westerse landen. Om maar iets te noemen.

Jacques Hagoort schrijft voor Wynia’s Week over energiebeleid.

Wynia’s Week houdt de merkwaardige bewegingen van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid scherp in de gaten. Wilt u deze broodnodige berichtgeving als donateur mede mogelijk maken? Heel graag! Hartelijk dank!

Het bericht Frans Timmermans moet kiezen: wil hij wel of geen nieuwe kerncentrales in Nederland?    verscheen eerst op Wynia's Week.

Vanaf die datum moeten, volgens de in 2021 aangenomen ‘bindende’ Europese Klimaatwet, de landen van de Europese Unie klimaatneutraal zijn. Het zou de gevaarlijke opwarming van de aarde beperkt houden tot de nog net acceptabele grens van 1,5 graad Celsius. Dat is weliswaar een vooral door Europese politici gekoesterde illusie, maar daar gaat het nu niet over. 

Paradijselijk Nederland

Het eindrapport is sterk ideologisch gekleurd. Het Expertteam zingt de lof van een klimaatneutraal Nederland, het beloofde land waar het uitstekend toeven is. Het is er schoner, stiller, socialer en groener. De planetaire grenzen worden weer gerespecteerd en de verwoesting van de natuur is een halt toegeroepen.

De bevolking woont in compacte groene steden en dorpen achter veilige dijken en met alle voorzieningen op loopafstand. De economie is niet meer uitsluitend gericht op materiële welvaart maar vooral ook op welzijn. Er wordt kleiner gewoond, minder gereisd en meer plantaardig gegeten.

De energievoorziening in dit paradijselijke, klimaatneutrale Nederland van 2050 is volledig gebaseerd op elektriciteit die, als het aan het Expertteam ligt, wordt opgewekt door de weersafhankelijke, hernieuwbare bronnen wind en zon en zo nodig aangevuld met houtsnippers. Voor kernenergie is in het paradijs geen plaats.

Dat het aanbod van elektriciteit dan sterk zal fluctueren is voor het Expertteam geen overweging. Gewoon de vraag afstemmen op het aanbod en met de ongemakken daarvan leren leven. Niet alles kan tenslotte. En in noodgevallen kun je altijd nog een beroep doen op met waterstof gestookte omgebouwde gascentrales en met houtsnippers gestookte omgebouwde kolencentrales. De huidige nadruk op waterstof vindt het Expertteam maar zwaar overdreven.

Dijkhoff doorbrak taboe op kernenergie

Hoe is dat Expertteam ook alweer tot stand gekomen? Daarvoor moeten we terug naar de nadagen van het kabinet Rutte-3. Tijdens de Algemene Beschouwingen in september 2020 nam de Tweede Kamer een motie aan van de toenmalige fractieleider van de VVD, Klaas Dijkhoff, medeondertekend door de fractieleiders van PVV, CDA en SGP, waarin de regering werd gevraagd de toepassing van kernenergie serieus te onderzoeken. In hun motie somden Dijkhoff c.s. nog maar eens de bekende voordelen van kernenergie op: schoon, geen CO2 uitstoot, bewezen technologie, gering ruimtebeslag, regelbaar en weersonafhankelijk. 

De poging van Dijkhoff c.s. om het decennialange taboe op kernenergie te doorbreken had succes. Tijdens de onderhandelingen voor het kabinet Rutte-4 in de zomer en herfst van 2021 wisten VVD en CDA de aarzelende coalitiepartners D66 en CU te overtuigen van het nut en de noodzaak van kernenergie. De partijen spraken af in de komende regeerperiode voorbereidingen te treffen voor de bouw van voorlopig 2 nieuwe kerncentrales. Het was een belangrijk keerpunt in het Nederlandse klimaatdebat, kernenergie was niet langer een taboe.

Na het akkoord over kernenergie en nog voor het aantreden van het nieuwe kabinet Rutte-4 kondigde de toenmalige VVD-staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat in Rutte-3, Dilan Yeşilgöz, de instelling aan van een onafhankelijk Expertteam dat de essentiële bouwstenen zou moeten aanleveren voor een Nationaal Plan Energiesysteem 2050, een blauwdruk voor de transitie naar het in Nederland gewenste energiesysteem in 2050. Het Expertteam zou met name moeten kijken naar het aandeel van kernenergie in de energiemix van 2050 en daarna. Dat was in de nieuwe situatie waarin kernenergie niet langer taboe was natuurlijk een uiterst relevante vraag.

In januari 2022 nam Jetten de klimaat portefeuille over van Yeşilgöz en benoemde op 21 april 2022 het door Yeşilgöz aangekondigde Expertteam. Jetten koos voor een breed ‘interdisciplinair’ team met bevlogen aanhangers van de Brusselse 1,5 graad ideologie. De voormalige topambtenaar Bernard Ter Haar van het ministerie van Financiën kreeg de leiding.

De adviseurs van Jetten trokken zich niets aan van Yeşilgöz

Vol trots overhandigde Ter Haar op 10 april 2023 het eindrapport van zijn Expertteam aan zijn opdrachtgever Jetten. De minister moet het rapport met gemengde gevoelens in ontvangst hebben genomen: van de oorspronkelijke opdracht aan het Expertteam, zoals voorzien door zijn voorganger Yeşilgöz, is niets maar dan ook niets terecht gekomen.

Het Expertteam heeft zich niets gelegen laten liggen aan de afspraken over kernenergie in het Coalitieakkoord en ook niet aan de essentiële vraag over het aandeel van kernenergie in de energiemix van 2050 en daarna. Dat het Expertteam is uitgekomen op een voor het kabinet Rutte-4 zeer ongewenst resultaat (kernenergie overbodig, waterstof zwaar overschat en eerherstel voor houtsnippers) is gezien de samenstelling en tussenrapportages van het Expertteam geen verrassing.

Voor de goede orde, een onafhankelijk Expertteam mag natuurlijk tegendraadse standpunten innemen, graag zelfs. Maar die moeten dan wel gebaseerd zijn op een robuuste logica en bovenal op gezond verstand. Dat is hier niet het geval. Het rapport staat vol met weidse ideologische vergezichten en theoretische beschouwingen en schema’s, maar ontbeert een logische en getalsmatige onderbouwing achter de tegendraadse conclusies.

In het eindrapport worden de zegeningen van ‘klimaatneutraliteit’ breed uitgemeten. Ter illustratie van het hoopvolle perspectief dat ons wacht beschrijft het Expertteam in het eindrapport een dag uit het leven van zo maar een naamloze burger in het klimaatneutrale Nederland van na 2050. De burger in kwestie is een man, een hoogopgeleide sociale stijger, die zich na een succesvolle loopbaan in de milieuadvies industrie (geen werk meer) heeft omgeschoold tot ontwikkelaar van trainingsmethoden voor beleidsmakelaars en industriële partijen in het buitenland.

Burger woont klimaatneutraal

De burger woont samen met zijn partner Robin, een verpleegkundige, en hun kinderen in een comfortabel klimaatneutraal huis in een compacte groene stad in het westen van het land waar alle voorzieningen te voet en met de fiets bereikbaar zijn.

Als de burger ’s morgens opstaat is Robin al met een elektrische deelauto met een bereik van 500 km vertrokken naar haar ziekenhuis in de grote stad. Hij begint de dag met een verfrissende douche die is uitgerust met een 5 minuten knop en maakt daarna, omdat Robin al weg is, een gezond ontbijt klaar voor zijn kinderen. Na het ontbijt fietsen de kinderen door een groene autoluwe wijk met roodborstjes naar hun klimaatneutrale school.

Prachtige treinreis naar Rome

Ondertussen vult de burger de wasmachine en de vaatwasser en gaat daarna lopend naar zijn werkplek in het plaatselijke deelkantoor. De twee machines zijn verbonden met een smart-grid en zullen die dag op een voor het klimaat optimaal moment aanslaan. Een geruststellende gedachte. Onderweg naar zijn werkplek ontmoet de burger Khalid, een vroegere collega uit zijn milieutijd die zich ook heeft omgeschoold tot ontwikkelaar van trainingsmethoden.

Het wordt vandaag een rustige dag, in de morgen een paar online afspraken met klanten en in de middag een brainstorm. Vlak voor lunchtijd krijgt de burger een telefoontje uit Rome met het verzoek de volgende dag in Rome aanwezig te zijn voor een belangrijke bespreking. Tussen de middag luncht hij in een vegetarisch, co-operatief buurtrestaurant waar hij veel van zijn wijkgenoten ontmoet.

Na de lunch boekt de burger online een treinreis naar Rome. Verbazingwekkend hoe goedkoop dat nu is, dat was vroeger wel even anders. De burger is nog nooit in Rome geweest en verheugt zich zeer op zijn bezoek en de mooie uitzichten vanuit de trein.

Heus, geen satire

De werkdag zit er op en de burger wandelt terug naar huis, waar hij de was uithangt en de vaatwasser uitruimt. Robin is inmiddels ook thuisgekomen nadat ze de auto weer op de lader heeft aangesloten. Dat moet want er is die avond nog een bezoekje aan opa en oma gepland die helemaal in het oosten van het land wonen. Op die momenten is een auto echt een uitkomst. De kinderen verheugen zich op het weerzien met opa en oma. Voor het gezin naar het oosten vertrekt leest de burger nog de laatste twee hoofdstukken uit een goed boek.

Tot zover de dag uit het leven van zo maar een burger in 2050. Om alle misverstand te voorkomen, dit verhaal staat echt in het rapport en is geen poging tot satire. 

Nog liever houtstook dan kernenergie

Tot slot, hoe is het Expertteam in vredesnaam tot de conclusie gekomen dat kernenergie overbodig is in de energiemix van de toekomst? Dat is eenvoudig uitgelegd. Allereerst vervroegt het Expertteam met een onnavolgbare redenering de deadline voor het bereiken van een klimaatneutrale elektriciteitsvoorziening van 2050 naar 2035. Die datum is voor het Expertteam een harde deadline die hoe dan ook zal moeten worden gehaald. Immers, de toekomst van de mensheid staat op het spel en er is geen tijd te verliezen.

Vervolgens constateert het Expertteam dat de bouw van een kerncentrale lang duurt, al gauw zo’n 10 jaar of meer, en dat het dus lang niet zeker is of er in 2035 in Nederland al nieuwe kerncentrales operationeel kunnen zijn. Met die onzekerheid wenst het Expertteam niet te leven. Dus moet volgens het Expertteam in 2035 alle energie komen van wind, zon en houtsnippers. Jammer, maar voor een klimaatneutrale elektriciteitsvoorziening per 2035 komt kernenergie in Nederland te laat. Tabé kernenergie.

De redenering van het Expertteam is natuurlijk van de zotte. Je mag nooit meer met de trein reizen omdat je één keer de trein hebt gemist, nadat kort daarvoor, geheel willekeurig, de vertrektijd van de trein is vervroegd. Het Expertteam had natuurlijk ook de zelfbedachte deadline naar een wat later tijdstip kunnen verschuiven, b.v. naar 2040, nog steeds ruim binnen de grenzen die de Europese Unie heeft opgelegd.

Wat het Expertteam ook niet door heeft is dat een klimaatneutraal elektriciteitssysteem in 2035 geen eindpunt is. De vraag naar elektriciteit zal zeker in de periode na 2035 tot 2050 nog aanzienlijk toenemen en in die periode zou kernenergie wel degelijk een belangrijke rol kunnen spelen.

Maar er is meer. Het Expertteam heeft een ander en zo mogelijk nog zotter argument achter de hand. Borssele, de voorlopige vestigingsplaats voor de twee kerncentrales uit het Coalitieakkoord, zou ongeschikt zijn. Waarom?

In Borssele komen de kabels van de windparken Borsele-1 en -2 aan land en is er volgens het Expertteam te weinig plek voor ook nog eens de kabels van de twee nieuwe kerncentrales. Toch gek dat de netbeheerders daar nog nooit op hebben gewezen. Bovendien, als het al waar zou zijn moet je op zoek naar een alternatieve vestigingsplaats. En die zijn er plenty.

Raadsel: wat hebben ze tegen kernenergie?

Het is een raadsel waarom de leden van het Expertteam zo’n moeite hebben met kernenergie en waarom ze zulke idiote en ondoordachte argumenten naar voren brengen om de invoering ervan te blokkeren. Tijdens de presentatie van het eindrapport zei de voorzitter van het Expertteam dat de discussie over kernenergie erg ideologisch is geworden en dat hij en zijn collega’s daar juist afstand van willen houden. ‘Wij hebben geprobeerd een niet-ideologisch verhaal te houden, op basis van gezond verstand en feiten’ aldus Ter Haar. Tja.

Met alle respect voor de deskundigheid van de klimaat bevlogen leden van het Expertteam Energiesysteem 2050: het eindrapport moeten we maar zo snel mogelijk vergeten en bijzetten in de kast van irrelevante overheidsrapporten. Het is een volstrekt nutteloos document dat de klok jaren terugdraait.

De klok terug

Is eindelijk in de politiek het besef doorgedrongen dat een bewezen en schone techniek als kernenergie een essentiële rol kan spelen in de energietransitie, komt er een team van zogeheten energie-experts de politiek vertellen dat kernenergie overbodig is en dat het ook anders kan.

Ja dat kan zeker, met ruimtevretende wind- en zonneparken, met CO2 uitstotende en vervuilende houtsnippercentrales, en met nog te ontwikkelen energie slurpende waterstofcentrales annex waterstoffabrieken, die van het dichtbevolkte Nederland een groot industrieterrein maken. En dan hebben we het nog niet eens over de gigantische kosten om zo’n elektriciteitssysteem in de lucht te houden.

Jacques Hagoort schrijft voor Wynia’s Week over energiebeleid. In januari voorspelde hij al dat de ‘experts’ van Jetten met een onbruikbaar advies zouden komen. De afgelopen dagen haakten ook Arnout Jaspers en Roelof Bouwman in op deze verontrustende ontwikkeling.

Wynia’s Week houdt ook de merkwaardige bewegingen van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid scherp in de gaten. Wilt u deze broodnodige berichtgeving als donateur mede mogelijk maken? Heel graag! Hartelijk dank!

Het bericht Met deze adviseurs van Rob Jetten is Nederland op weg naar dromenland verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is een schokkend en verbijsterend relaas vastgelegd in 5 boeken van in totaal bijna 2000 pagina’s. Het was nog erger dan we dachten.

Henk Kamp, de vakminister

Het is vooral misgegaan nadat najaar 2012 het ministerie van Economische Zaken (EZ) zich met de techniek van de gaswinning ging bemoeien en de facto de dienst ging uitmaken in Groningen. Dat gebeurde tijdens de wittebroodsweken van het bezuinigingskabinet Rutte-2 met in de hoofdrol de vakminister van EZ, de door de wol geverfde VVD politicus Henk Kamp (maar een onbeschreven blad in de wereld van het gas).

Tot dan toe lag de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de gaswinning bij het Gasgebouw, Haags jargon voor het samenwerkingsverband van de Staat en de oliemaatschappijen Shell en Exxon (de ‘Olie’s’) dat in 1963 was gevormd om gaswinning, gastransport en gasverkoop in goede en profijtelijke banen te leiden.

De aanleiding voor de directe bemoeienis van EZ was de aardbeving in het Groningse dorpje Huizinge op 16 augustus 2012, de zwaarste ooit in Groningen, die veel schade had aangericht in Huizinge en wijde omstreken. Direct na de beving sloeg de toezichthouder op de mijnbouwactiviteiten in Nederland, het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), alarm: de Huizinge-beving zou wel eens de voorbode kunnen zijn van nog zwaardere bevingen met een grote kans op dodelijke slachtoffers. Om dat risico te verkleinen adviseerde het SodM minister Kamp in januari 2013 uit voorzorg de productie van gas zo veel als mogelijk te verlagen.

De eerste misser van Kamp en zijn ministerie was het negeren van het advies van de toezichthouder SodM om de gasproductie te verlagen. De leveringszekerheid liet dat niet toe, beweerde Kamp. Wat niet waar was maar hij kwam er mee weg door essentiële informatie achter te houden.

Wel liet Kamp in 2013 een veertiental onderzoeken uitvoeren die meer inzicht zouden moeten verschaffen over de ernst en de aard van de problemen in Groningen. Met het in de wind slaan van het SodM-advies zette Kamp de veiligheid van de Groningers op het spel en liep het draagvlak voor de gaswinning in Groningen een forse deuk op.

De tweede fout van Kamp

Kort daarop, midden 2013, ging Kamp weer in de fout toen hij willens en wetens een hogere jaarlijkse productie toeliet dan in 2012, ondanks het dringende SodM-advies van begin 2013 de productie te beperken. Toen dat bekend werd in januari 2014 brak de hel los in Groningen. Wat er nog aan draagvlak over was verdween als sneeuw voor de zon.

Maar de grootste misser beging Kamp in januari 2014, toen hij besloot de gaswinning in Groningen op de oude voet voort te zetten, zij het met wat kleine cosmetische ingrepen. Dat betekende dat het gas met dezelfde productiemethode zou worden gewonnen als voorheen, in het vak bekend onder de naam drukdepletie en vergelijkbaar met het laten leeglopen van een opgepompte fietsband.

Het is een uiterst efficiënte en goedkope manier om gas uit ondergrondse gashoudende gesteentelagen naar boven te halen.  Het probleem is alleen dat de druk in die lagen dan zal dalen en dat is nou juist de oorzaak van de aardbevingen in Groningen.

Aardbevingen zouden in de plannen van Kamp dus blijven voorkomen, in toenemende mate zelfs. Ze zouden niet alleen de nodige materiele schade veroorzaken maar ook de veiligheid van de ruim 150.000 inwoners van het winningsgebied in gevaar brengen door instortende huizen. Voor dat laatste had Kamp een eenvoudige oplossing: huizen en gebouwen in het winningsgebied versterken en aardbevingsbestendig maken.

Maar niemand wist op dat moment wat dat versterken precies inhield. Het was een bezweringsformule, een vergadertafel-oplossing van bestuurders die geen flauw idee hadden van de praktijk en van praktische uitvoerbaarheid. Naar waarschuwingen uit Groningen over de haalbaarheid van zo’n mega versterkingsoperatie werd niet geluisterd.

De ‘versterkingsopgave’, ambtelijk jargon voor het aardbevingsbestendig maken van Groningen, ging dan ook finaal de mist in. In de herfst van 2017, bijna 4 jaar na Kamps fameuze versterkingsbesluit, sprak zijn opvolger bij EZ in het kabinet Rutte-3, de ‘problem-solver-in-chief’ Eric Wiebes, na een kennismakingsbezoek aan het aardbevingsgebied de historische woorden: ‘Dit is Nederlands overheidsfalen van on-Nederlandse proporties’. Toen daar in januari 2018 ook nog eens een zware beving in Zeerijp bovenop kwam, had Wiebes geen andere keuze dan de gaswinning te beëindigen.

Kamer mild voor zichzelf

Met pijnlijke precisie heeft de PEG het overheidsfalen blootgelegd. Niemand maar dan ook niemand ontspringt de dans: de kabinetten Rutte-2 en Rutte-3, de ministeries van EZ en Financiën en hun verantwoordelijke ministers, de oliemaatschappijen Shell en Exxon en hun werkmaatschappij NAM, de Nederlandse kennisinstituten, de Groningse bestuurders en de Tweede Kamer.

Al is het wel opmerkelijk dat de PEG, een commissie van de Tweede Kamer, opvallend mild is over de rol die de Tweede Kamer in het Groningen drama heeft gespeeld. William Moorlag, oud-gedeputeerde in Groningen en oud-Kamerlid van de PvdA, heeft daar zeer terecht op gewezen in een recente opiniebijdrage in de NRC van 25 maart 2023.

De hoofdconclusie van de PEG laat er dan ook geen misverstand over bestaan:  de belangen van de Groningers in het aardbevingsgebied zijn ‘structureel genegeerd’ wat uiteindelijk heeft geleid tot een ‘rampzalige situatie’ voor de inwoners van het gaswinningsgebied. Het materiële en immateriële leed dat de Groningers daar is aangedaan is van zo’n omvang dat er volgens de PEG sprake is van een ‘ereschuld’ van Nederland aan de Groningers.

‘Ereschuld’

‘Ereschuld’ was al eerder in Den Haag geopperd, onder andere door premier Rutte en vicepremier Asscher uit het kabinet Rutte-2, maar hoe die dan zou moeten worden ingelost bleef al die tijd in de lucht hangen. Daarvoor doet de PEG in haar eindrapport nu een aantal concrete aanbevelingen: een alles overstijgende hoofdaanbeveling en 11 onder-aanbevelingen (zie hoofdstuk 5 van Boek 1 van Groningers boven gas). Een aantal van die onder-aanbevelingen valt overigens niet in de categorie ereschuld, maar dat terzijde.

De hoofdaanbeveling van de PEG is om de gaskraan in Groningen definitief dicht te draaien. Geen waakvlam of mottenballen, nee, het veld moet zo spoedig mogelijk geheel worden ontmanteld en netjes worden achtergelaten. Het liefst nog dit jaar of anders volgend jaar. Waarom permanente sluiting bovenaan de lijst staat voor de vereffening van de ereschuld maakt de PEG niet duidelijk. Kennelijk is dat zo vanzelfsprekend dat het geen uitleg behoeft.

De delicate discussie

Met het pleidooi voor de definitieve sluiting van het gasveld mengt de PEG zich in een actueel politiek debat over het wel of niet openhouden van het Groningen gasveld. Dat debat was al sluimerend maar is pas echt op gang gekomen na de recente inval van Rusland in de Oekraïne. Zoals bekend heeft die inval geleid tot een acute gascrisis die de economie in Europa en Nederland volledig op zijn kop heeft gezet.

De vraag ligt dus voor de hand: zouden we gezien de penibele situatie waarin Nederland nu is terechtgekomen de gasvoorraad in Groningen niet opnieuw moeten aanspreken? Per slot van rekening zit er nog een kleine 500 miljard kubieke meter winbaar aardgas onder de grond in Groningen, overeenkomend met een handelswaarde van ruwweg 250 miljard Euro.

Is er niet aan aardbevingen te ontkomen?

Met dat gas kunnen we voor lange tijd in de binnenlandse vraag voorzien en hoeven we geen peperduur (LNG) gas meer te importeren. En de gasbaten kunnen we inzetten voor het klimaat, de natuur en de regionale ontwikkeling van Groningen, om maar een paar zinvolle bestemmingen te noemen.

Tegenstanders van een voortgezette winning, waaronder nu dus ook de PEG, voeren aan dat de winning van Gronings gas onherroepelijk zal leiden tot meer aardbevingen en dat we dat de Groningers niet aan kunnen doen nu de rust in het gebied bijna is teruggekeerd. De Staat is moreel verplicht alles te doen om te voorkomen dat de Groningers nog eens zo’n dramatische periode in hun leven moeten meemaken.

De tegenstanders hebben een goed punt. Als we het gas uit het Groningen gasveld produceren door de putten weer open te zetten tot het veld leeg is, dus met drukdepletie, kunnen de Groningers nog eens zo’n 400 tot 500 bevingen met een sterkte van 1,5 of meer op de Schaal van Richter tegemoet zien, aanzienlijk meer dan er tot nu toe zijn geregistreerd.

En daar zullen ongetwijfeld extra zware bevingen bij zitten waar zelfs de inmiddels versterkte huizen en gebouwen niet tegen bestand zullen zijn. Gegeven dit inzicht zal de minister van EZ op grond van de Mijnbouwwet zo goed als zeker geen toestemming verlenen tot voortgezette exploitatie. 

Misverstand: aardbevingen zijn niet onafwendbaar

Daarmee lijkt het pleit beslecht in het voordeel van definitieve sluiting. Lijkt, want de voorstanders van sluiting gaan er van uit dat er geen winning mogelijk is zonder aardbevingen. Dat nu is een hardnekkige misvatting: het gas kan wel degelijk aardbevingsvrij worden gewonnen, niet met conventionele drukdepletie maar met stikstofinjectie.

Het principe van stikstofinjectie is eenvoudig. Als je gas uit een onder-druk-staande gashoudende gesteentelaag haalt zal de druk in die laag dalen. Maar als je gelijktijdig elders in die laag evenveel stikstofgas toevoegt als je er aan aardgas uithaalt zal de druk niet dalen maar gelijk blijven. En dan kunnen er dus ook geen aardbevingen meer ontstaan.

Stikstof is geen experiment

Stikstofinjectie is geen wild idee, het is een bewezen standaardtechniek in de olie- en gasindustrie om de druk in ondergrondse olie- en gashoudende gesteentelagen op een gewenst niveau te handhaven.

De stikstofoptie lag al op de tafel van Kamp in januari 2014, in de aanloop naar zijn versterkingsbesluit. Het was daar gedeponeerd door, nota bene, de NAM als een mogelijk alternatief voor conventionele drukdepletie. De NAM had toen al in grote lijnen uitgewerkt hoe stikstofinjectie er in Groningen uit zou kunnen zien. Op kleine schaal had de NAM stikstofinjectie elders al eens met succes ingezet en had dus ervaring op dat gebied. 

Mede op voorspraak van zijn ambtelijke en technische adviseurs heeft Kamp dit alternatief toen op oneigenlijke gronden afgeschoten (‘moeilijk voorstelbaar’). Ze wilden er gewoon niet aan en met onwillige honden is het nu eenmaal slecht hazen vangen. Het was te duur, bracht niet direct soelaas, vergde een te grote ingreep in het Groningse landschap en had een lagere winningsefficiency dan drukdepletie.  

Stikstofinjectie is inderdaad duurder dan het spotgoedkope drukdepletie proces. Maar ja, dan ben je wel van de aardbevingen af. Natuurlijk brengt het niet direct soelaas, maar dat doet de mega-versterkingsoperatie van Kamp ook niet. De grote ingreep in het landschap is zwaar overdreven.

En ja, de winningsefficiency van stikstofinjectie is niet zo extreem hoog als die van drukdepletie maar nog steeds hoog. Dat betekent dat er met stikstofinjectie geen 500 miljard kubieke meter gas te winnen valt maar ruwweg 300 miljard kubieke meter, goed voor 150 miljard Euro. Ook een aardig bedrag.

De hoofdaanbeveling van de PEG om de ereschuld te vereffenen door het Groningen gasveld definitief te ontmantelen is dus, bij nader inzien, geen goed idee. Het zou de mogelijkheid van een verdere ontwikkeling van het Groningen veld definitief afsnijden waardoor Nederland voor langere tijd afhankelijk zal blijven van duur import gas en de Nederlandse fiscus mogelijk tussen de honderd en tweehonderd miljard Euro aan aardgasbaten zal mislopen.

Het beste idee: in de mottenballen

Een veel beter idee is het om alle bestaande gasinfrastructuur in Groningen in de mottenballen te leggen en vervolgens zorgvuldig te onderzoeken hoe de aanzienlijke hoeveelheid winbaar gas in Groningen alsnog met behulp van stikstofinjectie veilig en duurzaam kan worden gewonnen.

Zeker tot ver in deze eeuw zal aardgas een cruciale rol blijven spelen in de energievoorziening in de wereld en ook in Nederland. Er is op dit moment geen enkel rationeel argument te bedenken om het Groningen veld nu al definitief te sluiten. Het is te hopen dat de Tweede Kamer bij de komende behandeling van Groningers boven gas het hoofd koel zal houden en niet zal instemmen met de irrationele hoofdaanbeveling van de PEG.

Natuurkundige Jacques Hagoort publiceert iedere maand in Wynia’s Week zijn heldere analyses over het klimaat- en energiebeleid.

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Iedereen kan kennis nemen van de inhoud. Dat wordt mogelijk gemaakt door de betalende abonnees, lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Groningen definitief dicht? Of eerst maar eens in de mottenballen? verscheen eerst op Wynia's Week.

Ameland stoot wellicht als los eiland geen CO₂ uit, maar veroorzaakt elders wel CO₂-emissie door voedsel, auto’s, bakstenen en internet te kopen. Ameland maakt die dingen immers niet zelf, net zomin als dat een elektrische auto of warmtepomp zelf stroom maakt.

Lokale CO₂-reductie heeft geen zin

Energie en elektriciteit zijn er niet vanzelf. Elke kilowattuur die een elektrische auto, warmtepomp of waterstoffabriek verbruikt moet ergens worden opgewekt. Effectieve CO₂-reductie kan daarom niet lokaal of per product worden beschouwd, maar alleen in een integrale keten van productie, transport en gebruik.

Het heeft geen zin om je eigen zonnepanelen voor je eigen elektrische auto of warmtepomp te claimen. Jouw zonnestroom kan via het net elders evengoed CO₂ besparen. Bovendien wil je ook kunnen rijden en verwarmen als het donker is, en daarvoor heb je dat openbare net met stroom van elders nodig.

Het heeft geen zin als een afzonderlijke fabriek zijn energieverbruik en CO₂-emissie verlaagt met nieuwe onderdelen die bij leveranciers meer energieverbruik en CO₂-uitstoot veroorzaken. Het heeft geen zin als Nederland en de EU hun eigen CO₂-uitstoot verlagen met elektrische auto’s en waterstof die elders in de wereld CO₂-uitstoot verhogen. Export van CO₂ is geen reductie van CO₂, want CO₂-uitstoot is een mondiaal en (in tegenstelling tot stikstofuitstoot) nooit een lokaal thema.

Ieders CO₂-voetafdruk ligt grotendeels buiten het eigen erf

Afzonderlijke gemeentes streven naar CO₂-neutraliteit. Daarmee wordt bedoeld lokale CO₂-neutraliteit binnen de eigen grenzen. Voor Ameland met veel ruimte, weinig inwoners en geen industrie of datacenter zal dat wel lukken.

Voor Eindhoven met veel meer mensen, een regionale luchthaven en maakindustrie is dat veel lastiger. En voor Amstelveen en IJmuiden die luchtvaart en staal aan de hele wereld inclusief Ameland en Eindhoven verstrekken is dat volstrekt onmogelijk. Lokale ambities van kleine onderdelen in een keten zijn zinloos als niet de hele keten wordt beschouwd.

Een gemiddeld huishouden, bedrijf en gemeente veroorzaakt 80-90 procent van zijn CO₂-voetafdruk buiten het eigen erf, ergens in de wereld van productie, transport en dataverkeer. Het gaat niet aan om dat buiten jezelf neer te leggen. Ieders eerste verantwoordelijkheid is om die externe 80-90 procent te verlagen, in plaats van de eigen lokale 10-20 procent. Dat kan met name door zelf minder te kopen, verbruiken en verspillen, en ketenpartners te helpen om minder te verbruiken en verspillen. Dan voorkomen we lokale suboptimalisatie, en bundelen we krachten voor een optimaal integraal resultaat.

Pietluttig en zelfgenoegzaam streven

Ik vind dat gemeentes, en landen, en zelfs de EU moeten stoppen met het pietluttige en zelfgenoegzame streven naar eigen CO₂-neutraliteit. Dat is net zoiets als een cola light nemen bij je dubbeldikke hamburger omdat je wilt afvallen. Ik vind ook dat gemeentes en landen moeten stoppen met onderlinge vergelijkingen en ranglijsten van CO₂-reductie en duurzaamheid. Energie en verduurzaming zijn veel te belangrijk om tot politiek wedstrijdje te verlagen.

Zweden heeft veel ruimte en waterkracht, en weinig zware industrie en luchtvaart. Voor het vlakke dichtbevolkte Nederland geldt het omgekeerde. Beide landen zijn in bevolkingsaantallen heel klein, en opereren met specifieke sterktes in wereldmarkten. Elke lokale onderlinge duurzaamheidsvergelijking is volstrekt zinloos, en hooguit geïnspireerd door politieke geldingsdrang die niets te maken heeft met mondiale CO₂-reductie. Zweden en Nederland, appels en peren.

Ketenbenadering is ver te zoeken

Het nationale verdeel-en-heers programma van dertig Regionale Energiestrategieën (RES) illustreert dat ketenbenadering ver te zoeken in ons versnipperde energiebeleid. In RES hoef je je niet te bekommeren om eventuele CO₂-toename buiten je eigen regio als gevolg van jouw CO₂-reductie. Niemand rept over de CO₂-uitstoot die de extra stroom voor elektrische auto’s, warmtepompen en waterstoffabrieken veroorzaken. Een analyse van de gehele stroomketen leert echter dat elke extra kilowattuur voor elke extra auto of warmtepomp alleen met fossiel kan worden bijgeplust.

Zodra je laadpaal of warmtepomp aanslaat komt de extra benodigde stroom voor 100 procent van fossiele centrales. Zodra je laadpaal of warmtepomp weer afslaat daalt de hoeveelheid fossiele stroom evenredig. De schaarse kern-, wind- en zonnestroom (samen 28 procent van ons totaal) wordt in het algemeen volledig verbruikt – dat is logisch – en kunnen niet reageren op toe- of afname van elektriciteitsverbruik.

Het enige ‘gaspedaal’ waarmee we vraag en aanbod op het net elke seconde van het jaar kunnen balanceren is fossiele stroom. Het is daarom goed nieuws dat na Polen nu ook Duitsland, Italië en Hongarije zich verzetten tegen het onzalige EU-plan om vanaf 2035 nieuwe auto’s met verbrandingsmotoren te verbieden.

Stroomtekorten zijn allesbehalve een verrassing

Intussen bestaan netbeheerders het om te beweren dat ze worden overvallen door toegenomen stroomverbruik, en ons daarom jarenlange wachtlijsten voor een stroomaansluiting voorschotelen. Kennen de netbeheerders het (inter)nationale wind-, zon- en elektrificatiebeleid van de afgelopen tien jaar dan niet? Dat beleid is weliswaar ondoordacht en versnipperd, maar zeker geen verrassing. TenneT handelt onverantwoordelijk naar burgers en bedrijven door daar veel te laat op te reageren.

Onze regering handelt al even onverantwoordelijk, door elektrificatie van mobiliteit, verwarming en bedrijfsvoering te blijven najagen en zelfs afdwingen. We weten nu al dat we de komende tien jaar netcongestie en stroomtekorten zullen hebben. Blijkbaar is het ontlopen van Urgenda-rechtszaken en EU-boetes belangrijker geworden dan het verstrekken van basisvoorzieningen zoals betrouwbare elektriciteit aan belastingbetalende burgers en bedrijven.

Onverantwoordelijk handelen

Die strop hebben we overigens eigenhandig om onze nek gelegd, door klimaatambities vast te leggen in bindende wetgeving. Daarvoor is de CO₂-uitstoot van Nederland en de EU echter veel te onvoorspelbaar en onbeheersbaar. En dat geldt in nog sterkere mate voor de eigenlijke doelen, beheersing van de CO₂-concentratie in de atmosfeer en de gemiddelde temperatuur op aarde.

Onze overheden verzaken zo hun primaire dienende rol en zorgplicht voor al hun onderdanen, door hen elektriciteit te onthouden en bloot te stellen aan toekomstige wettelijke verplichtingen waarvan diezelfde overheden en onderdanen niet weten of en hoe die gerealiseerd kunnen worden. De slechtste reden om zo onverantwoordelijk te handelen is te beweren ‘dat het moet’.

Maarten van Andel publiceert zijn heldere analyses van het vaak wonderlijke Nederlandse en Europese klimaat- en energiebeleid in Wynia’s Week.

Wynia’s Week wordt gedragen door de vrijwillige bijdragen van de abonnees. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Klimaatneutrale’ gemeenten (provincies, landen) zijn een zinloze fictie verscheen eerst op Wynia's Week.

De rekening wordt vooral betaald door burgers en kleine bedrijven. Grote energieslurpende bedrijven krijgen van de netbeheerders korting. De zon- en windsector zelf betaalt helemaal niet voor de netuitbreiding die nodig is om hun energie in te passen. En dat terwijl burgers en bedrijven ‘groene’ energie toch al subsidiëren via een opslag op hun gas- en lichtrekening.

Netwerkkosten 30 tot 50 procent duurder

De gasprijs daalt, dus neemt ook de prijs van elektriciteit op de groothandelsmarkt af. Toch stijgen dit jaar de tarieven die netbeheerders in rekening brengen met 30 tot 50 procent. Die netwerkkosten vallen niet onder het prijsplafond.

Volgens de netbeheerders – de meeste huishoudens zijn klant van Enexis, Liander of Stedin – werken de hoge energieprijzen van 2021 en 2022 met vertraging door in de tarieven van 2023.

Wat ook meespeelt: de landelijke netbeheerder TenneT brengt de regionale netbeheerders – eigendom van provincies en gemeenten – dit jaar 51 tot 84 procent meer kosten in rekening voor gebruik van het hoogspanningsnet. En dat heeft zeker te maken met de aansluiting van windparken op zee en zonnepanelen.

Stroomverbruik gaat toenemen

Deskundigen en belangenbehartigers noemen de tariefstijging van TenneT ‘fors’. De Vereniging voor Energie, Milieu en Water, dat zakelijke afnemers van stroom en gas vertegenwoordigt, wijst naar de gestegen inkoopkosten van energie alsmede de uitbreiding van het stroomnet als verklaringen.

Het is niet zo dat Nederlanders vorig jaar enorm meer elektriciteit zijn gaan verbruiken. De verwachting is wel dat stroomverbruik de komende jaren toeneemt.

TenneT is verantwoordelijk voor het aansluiten van de windparken op zee op het hoogspanningsnet. Ook investeert het staatsbedrijf in extra capaciteit om de wisselende stroom van zonnepanelen op te vangen.

Laurens de Vries, professor aan de TU Delft, denkt dat de netwerkkosten daarom verder zullen stijgen. ‘Ten eerste betekent de verduurzaming dat veel energieverbruik geëlektrificeerd wordt, bijvoorbeeld vervoer. Daarnaast gaan de energiestromen meer fluctueren, omdat meer verschillende bronnen gebruikt worden.’ Een gas- of kerncentrale levert constant stroom. Wind- en zonne-energie zijn minder voorspelbaar.

ACM houdt toezicht op de prijzen

Er zijn in Nederland zes netbeheerders. Die zorgen voor de kabels en leidingen waardoor elektriciteit en gas van leverancier naar consument vloeien. Naast de grote drie – Enexis, Liander en Stedin – zijn dat Coteq, Rendo en Westland Infra.

Omdat de netbeheerders regionale monopolies hebben, en klanten dus niet over kunnen stappen, bepaalt de Autoriteit Consument & Markt (ACM) jaarlijks hoeveel netwerkkosten zij in rekening mogen brengen.

Volgens prijsvergelijker United Consumers is een elektriciteitsaansluiting bij Liander van de grote drie het goedkoopst. De netbeheerder van Flevoland, Friesland, Noord-Holland en Gelderland brengt gemiddeld 286 euro in rekening. Een gasaansluiting is bij Liander juist duur: dit jaar 240 euro. Enexis, dat noordoost- en zuid-Nederland bestrijkt, rekent voor dezelfde gasaansluiting 204 euro. Stedin, de netbeheerder van Utrecht, Zeeland en Zuid-Holland, is met 185 euro nog goedkoper voor gas, maar duurder voor stroom: 332 euro voor de meest voorkomende aansluiting.

Netbeheerders kopen zelf ook stroom in

‘Bij het transport van gas en elektriciteit, en bij het omzetten van bijvoorbeeld hoogspanning naar laagspanning, gaat energie verloren,’ vertelt Theo Scholte van de branchevereniging Netbeheer Nederland: ‘Dat is het zogenaamde netverlies. Om deze netverliezen te ondervangen, kopen netbeheerders energie in. Omdat de netbeheerder net als iedereen veel meer voor gas en elektriciteit betaalt dan vorig jaar, zijn deze kosten toegenomen.’

De prijsverschillen tussen netbeheerders hebben volgens Scholte te maken met verschillen per regio. De een heeft meer huishoudens, de ander meer grote bedrijven; de een heeft meer zonnepanelen, de ander meer elektrische auto’s.

In Nederland wordt zo’n 40 procent van de stroom opgewekt door gas te verbranden. Wordt gas duurder, dan wordt ook stroom duurder.

De laatste tijd is de gasprijs toch weer gezakt? Dat klopt. Door de tot dusver zachte winter viel het gasverbruik in Europa mee. Ook is er capaciteit bijgekomen om vloeibaar aardgas (LNG) uit Amerika en het Midden-Oosten te importeren. Maar op de groothandel wordt stroom maanden van tevoren ingekocht. Netbeheerders hebben in 2021 en 2022 contracten gesloten voor stroom die zij dit jaar nodig hebben.

Ook TenneT geeft hoge stroomprijs de schuld

TenneT heeft hetzelfde probleem. Net als de regionale netbeheerders heeft het eigen stroom nodig om netverliezen en fluctuaties tussen vraag en aanbod op te vangen. In de jaren 2018-2020 was TenneT daar gemiddeld 280 miljoen euro per jaar aan kwijt. In 2021 stegen de kosten naar 850 miljoen euro. Vooral omdat stroom zoveel duurder werd, maar ook omdat TenneT investeerde in de uitbreiding en versteviging van het net.

De landelijke netbeheerder berekent die kosten pas dit jaar door aan de regionale beheerders. TenneT werkt met historisch gemiddelde prijzen en doet twee jaar na dato een ‘nacalculatie’. Dat maakt het vrijwel onvermijdelijk dat de netbeheerkosten ook volgend jaar hoog zullen zijn.

Volgens een woordvoerder van Tennet laat 90 procent van de tariefstijging zich verklaren door de hoge elektriciteitsprijs. Slechts 10 procent zou opgaan aan uitbreidingen van het net. ‘Deze uitbreidingen zijn echter niet één-op-één te relateren aan de uitrol van groene elektriciteitsproductie.’ Het gaat ook om verzwaringen van het net opdat bedrijven en huishoudens meer elektriciteit kunnen verbruiken.

Hoewel: dat laatste valt net zo goed onder het energiebeleid. Het kabinet wil immers niet alleen meer productie van groene stroom, maar ook meer stroomverbruik om gas te vervangen.

Uitbreiding stroomnet speelt ‘kleine rol’

Netbeheer Nederland houdt net als TenneT vol dat de investeringen in het net slechts voor een ‘klein deel’ meespelen in de stijging van de tarieven.

Toch noemt marktmeester ACM juist de aansluiting van nieuwe windmolenparken op zee als reden om akkoord te gaan met de forse tariefsverhogingen van TenneT: dit jaar 51 tot 84 procent.

Producenten van wind- en zonne-energie betalen TenneT om op het net te worden aangesloten. André Jurjus, destijds directeur van Netbeheer Nederland, wees er in 2019 op dat zij níet meebetalen aan de verzwaring van het net terwijl die wel nodig is om ‘hun’ elektriciteit weg te zetten. ‘Die kosten komen via de transporttarieven volledig voor rekening van de aangeslotenen, de Nederlandse huishoudens en bedrijven.’

Energieslurpers ontspringen de dans

De kosten zijn onder bedrijven niet gelijk verdeeld. Zo’n 35 grootverbruikers krijgen een ‘volumecorrectie’. De gedachte is dat zij constant een grote hoeveelheid stroom afnemen en dus relatief minder kosten veroorzaken dan verbruikers met pieken en dalen. De ACM onderzoekt dit jaar of dat echt zo is.

Er is geen openbare lijst van grootverbruikers, maar het laat zich raden wie er in de groep van circa 35 moeten zitten: Tata Steel, Chemelot, de raffinaderijen van Shell in Rotterdam, de kunstmestfabriek van Yara in Sluiskil, AkzoNobel, Schiphol… Precies de bedrijven die ook de meeste fossiele brandstoffen gebruiken en het meeste CO2 uitstoten.

Dezelfde energieslurpers krijgen ook nog eens belastingvoordeel. Wynia’s Week berichtte hier vorig jaar over: precies andersom als bij de ‘progressieve’ inkomstenbelasting, waarbij de tarieven stijgen naarmate men meer verdient, lopen de tarieven van de energiebelastingen af naarmate het verbruik toeneemt. Grootverbruikers betalen dus een lager percentage dan huishoudens en kleine bedrijven. In naam van het ‘vestigingsklimaat’.

Nick Ottens vraagt in Wynia’s Week door, waar anderen zwijgen.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe u via de stroomrekening stilletjes dubbel betaalt voor zon en wind verscheen eerst op Wynia's Week.

Veertien maanden geleden werden bij de Klimaattop COP-26 in Glasgow fossiele investeringen officieel in de ban gedaan. Nog geen jaar later stemt regeringspartij Die Grünen in Duitsland in met verhoogde bruinkoolwinning onder het geofferde dorp Lützerath, en wil Nederland investeren in aardgasboringen onder de Noordzee en in nieuwe terminals voor vloeibaar aardgas (LNG).

De waarschuwing waarmee TenneT zichzelf overigens aanklaagt, en de luchtballon die Natuur & Milieu zelf kan doorprikken, zijn kenmerken van de eigentijdse terugtrekking in de eigen bubbel van gelijkgestemden, zoals we die in de vorige eeuw zagen in de zuilen: bij het protestantisme, katholicisme, liberalisme en socialisme. Voor verduurzaming en energie is dat extra schadelijk, omdat daarbij chemische en fysische (on)mogelijkheden bepalend zijn, en niet de diverse menselijke idealen en overtuigingen.

Polarisatie blijkt het eigentijdse woord voor verzuiling

TenneT weet als elektriciteitsspecialist allang dat we niet zonder gevolgen stabiele stroomvoorzieningen (kern- en kolencentrales) kunnen afbouwen, instabiele stroomvoorzieningen (wind en zon) kunnen opbouwen, en bovendien in hoog tempo meer stroomafname (warmtepompen en elektrische) kunnen creëren. Natuur & Milieu zou dit ook moeten weten, in goede dialoog met Tennet. Beide zijn niet slachtoffer maar juist mededader van stroomtekorten, die zich nu al manifesteren in Limburg, Brabant, Drenthe, Gelderland en Utrecht. Daarmee bevindt Nederland zich in gezelschap van onder andere Zwitserland, Frankrijk en Duitsland.

‘Adaptief’ is de nieuwe term voor inconsequent

De Duitse regeringspartij Die Grünen gaat akkoord met een langere gebruiksduur van kerncentrales en een hogere bruinkoolwinning onder het opgeofferde dorp Lützerath. Onze eigen regering wil investeren in nieuwe kerncentrales, aardgaswinning onder de Noordzee en nieuwe LNG-terminals voor vloeibaar aardgas.

Dit alles gebeurt terwijl er sinds Fukushima tien jaar lang een taboe rustte op kernenergie, en ruim een jaar nadat tijdens COP-26 eenzelfde taboe op fossiele investeringen werd gelegd. Het is prima dat energiebeleid wordt bijgesteld als de omstandigheden veranderen, maar de zogenaamde energiecrisis van nu hebben we sinds de Russische annexatie van de Krim echt zelf georkestreerd.

Zelf georkestreerde energiecrisis

Sinds die Russische annexatie in 2014 hebben we onze afhankelijkheid van Russisch gas en olie niet verminderd. We hebben het einde van kernenergie en fossiele investeringen ingeluid, en voortijdig kolencentrales gesloten. Aldus hebben we stabiele stroomopwekkers afgebouwd, en ter vervanging instabiele stroomopwekkers (wind en zon) opgebouwd.

Bovendien hebben we de vraag naar stroom vergroot, met het stimuleren of zelfs verplichten van elektrische auto’s, elektrische fornuizen, warmtepompen en aardgasloze woningen. Intussen hebben we geen perspectief op een technologie –  laat staan betrouwbare infrastructuur – om grootschalig en effectief elektriciteit op te slaan.

Ons net is niet verouderd

Ons elektriciteitsnet is in tegenstelling tot allerlei beweringen niet verouderd. Het is betrouwbaar en goed onderhouden. We hebben vrijwel nooit black-outs, en we hoeven elektrisch rijden nog niet in te perken (zoals in Zwitserland). Het net is echter niet gemaakt voor de alles-of-niets fluctuaties van wind- en zonnestroom, en voor een hogere stroomafname van elektrische procesindustrie, huisverwarming en automobiliteit.

Tennet had het eigen net daar sinds 2014 in een tienjarenplan voor moeten en kunnen uitbreiden, op basis van de politiek geambieerde veranderingen in elektriciteitsconsumptie en -productie. Dat is niet gedaan, dus waren de stroomtekorten waarvoor Tennet nu waarschuwt evenzeer voorspelbaar als zelfgecreëerd.

De slachtoffers moeten inschikken

Burgers met elektrische auto’s en warmtepompen die in de kou zitten, en geëlektrificeerde bedrijven die moeten wachten om op het net te mogen, worden nu slachtoffer van deze zelfgecreëerde crisis. Tennet, Natuur & Milieu, Die Grünen, en ook onze eigen regering en parlement behartigen niet eerst en vooral de burgers en bedrijven die hen betalen, en hebben daarmee een dik pak boter op hun hoofd.

De cynische oproep aan de slachtoffers van hun beleid, om nu maar zoveel mogelijk aardgas en elektriciteit te besparen, illustreert dit. Energie besparen is natuurlijk altijd goed, we kunnen dat ook, en het bespaart veel geld, maar dat is altijd waar en heeft niks te maken met de door onze EU-regeringen veroorzaakte energietekorten die gemakshalve maar ‘crisis’ worden genoemd.

Mijn advies is om vooral het heft in eigen hand te nemen. Bespaar op je top-3 van verwarming, automobiliteit en koopgedrag, en wacht met van het gas af gaan en elektrisch rijden. Elektriciteit is altijd al de minst betrouwbare vorm van energie geweest, en dat zal in de toekomst niet beter worden aldus TenneT.

Bovendien zijn elektrische auto’s en warmtepompen allerminst emissievrij. Ze verbruiken elk al gauw meer stroom dan de rest van een huishouden bij elkaar, en veroorzaken daarmee veel extra stroomverbruik op het elektriciteitsnet. Die extra stroom kan alleen fossiel worden aangevuld, inclusief geïmporteerde Duitse bruinkoolstroom. Zon en wind, ook op je eigen dak en erf, zijn immers meestal voluit benut, en kunnen niet op aanvraag opschalen.

Tijd voor consistent beleid

Overheden propageren zelf om zuinig te zijn met elektriciteit. Dat is terecht, en het wordt kracht bijgezet door de uitfasering van gloeilampen en het Franse verbod op terrasstralers. Elektriciteit is de meest kostbare en gebruiksvriendelijke vorm van energie voor consumenten, maar ook de meest complexe en inefficiënte voor producenten.

Laten we er dus vooral zuinig mee om gaan, en die niet verkwanselen in grootverbruikers zoals auto’s en verwarmingen waarvoor een goed werkend alternatief bestaat. Het wordt tijd dat onze regeringen consistent en samenhangend beleid gaan voeren. Met een terecht verbod op gloeilampen en terrasstralers past een stimulering van elektrisch rijden, verwarmen en ondernemen daar totaal niet in.

Maarten van Andel publiceert zijn heldere analyses van het wonderlijke Nederlandse en Europese klimaat- en energiebeleid in Wynia’s Week. Wynia’s Week wordt gedragen door de vrijwillige bijdragen van de abonnees. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Stroomtekort? Wacht dan met van het gas af gaan. En met elektrisch rijden. verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoeveel subsidie ontvangt Shell hiervoor? Hoeveel subsidie heeft Shell ontvangen voor ‘hun’ windpark Hollandse Kust Noord dat de benodigde groene stroom gaat leveren? En hoeveel CO₂ bespaart ‘hun’ nieuwe groene Holland Hydrogen I waterstoffabriek eigenlijk?

Ik ben zeer benieuwd naar de belastingmiljarden die hier in worden gepompt, maar Shell meldt geen financiële details. Ik kan wel alvast de laatste vraag beantwoorden.

Peperdure korrel op een gloeiende plaat

De grootste groene waterstoffabriek van Europa bespaart namelijk geen CO₂. Integendeel, hij veroorzaakt extra CO₂. Holland Hydrogen I zal op de Tweede Maasvlakte in Rotterdam vanaf 2025 ruim 20.000 ton waterstofgas per jaar gaan maken. 20.000 ton waterstofgas heeft een bruikbare energie-inhoud van 3 petajoule. Dat is 0,15% van ons jaarlijkse energieverbruik van 2000 petajoule, een peperdure druppel op een gloeiende plaat.

Bovendien heeft groene waterstofproductie een slecht rendement, van ruwweg 50%. Er is dus twee maal zoveel energie nodig om het te maken als dat eruit komt. Als de bruikbare energie-inhoud van Shells groene waterstof 0,15% van ons totale energieverbruik is, vergt het dus 0,3% van ons verbruik om het te maken.

Die 0,3% groene energie, die van en voor ons allemaal is, kan veel beter rechtstreeks het net op voor direct verbruik. Dan verliezen we tenminste niet de helft ervan. Als Shell er daarentegen waterstof van maakt zal er meer fossiele stroom op het net nodig zijn. Dat leidt dus tot meer CO₂ in plaats van minder.

Een fraai staaltje ‘green washing’

De groene waterstof is bestemd voor industrieën in de Rotterdamse haven, waaronder Shells eigen raffinaderijen. Een fraai staaltje ‘green washing’ op kosten van de Nederlandse belastingbetaler.

Het maakt overigens niet uit waar die groene waterstof wordt toegepast, bij Shell of elders. Je kunt elke kilo maar één keer verbruiken, en de lokale CO₂-besparing in industrieën, auto’s of verwarmingsinstallaties is overal ongeveer hetzelfde. Die lokale CO₂-besparing aan het eind van de keten is vanwege het slechte rendement van groene waterstofproductie altijd minder dan de helft van de extra CO₂-uitstoot die groene waterstofproductie aan het begin van de keten veroorzaakt.

NPO maakt politieke keuze

Wat bezielt onze regering en onze nationale industrie om dit te willen en te financieren? Wat bezielt de met publiek geld gefinancierde NOS om dit kritiekloos in het nieuws te brengen? Het feit dat groene waterstof officieel duurzaam en klimaatneutraal wordt genoemd wil niet zeggen dat het dat ook is. Dat zijn we door schade en schande ook bij biomassa aan het ontdekken, hoe halsstarrig Frans Timmermans en Diederik Samsom ook vasthouden aan het officiële verhaal.

De door ons allen betaalde publieke omroep, die zo fel en kritisch kan doorvragen bij aardbevingsschade en mondkapjesfraude, blijkt haar kritiek selectief toe te passen. De zelfbenoemde hoeders van onze democratie maken kennelijk een politieke keuze door geen aandacht te besteden aan allerlei kritische publicaties over blauwe en groene waterstof, en door niet door te vragen over de belastingmiljarden die ermee worden verspild.

Publieke omroep incasseert zelf moeilijk kritiek

Vrije journalistiek is een groot goed, dat we willen koesteren en bewaken. Daartoe is het essentieel om de vrije journalistiek net zo kritisch tegemoet te treden als die dat zelf naar anderen kan doen. Die vrije journalistiek blijkt daar niet altijd ontvankelijk voor, en althans in het publieke energiedebat moeilijk tot zelfreflectie te komen en kritiek op het officiële beleid en het populaire narratief de publiciteit te geven die het verdient.

Het kritische artikel in Trouw over groene waterstof is wat dat betreft een welkome uitzondering, en daar zouden er meer van moeten zijn. Zeker bij de NOS, nota bene een publieke omroep die met publiek geld wordt geacht om alle meningen en stromingen in de maatschappij een stem te geven.

Door selectief kritisch te zijn en daarmee politieke keuzes te maken bij de nieuwsvoorziening over energie- en klimaatbeleid laadt de publieke omroep de verdenking op zich een overheidsspreekbuis te zijn geworden. Bovendien schaadt zij daarmee milieu, klimaat en economie. Die zijn namelijk gebaat bij twijfel en gezonde onderbouwde kritiek. Dat is toch een primaire taak van de publieke omroep, die niet verzaakt zou moeten worden.

Beleid op de vierkante meter

Waterstof wordt net als elektrische auto’s en warmtepompen veel te veel op de vierkante meter beschouwd. Het feit dat er aan het eind van de keten geen CO₂-uitstoot is zegt niets over de integrale CO₂-balans in de hele keten. Elektrische auto’s, warmtepompen en zogenaamd groene waterstoffabrieken zijn helemaal niet emissievrij. Ze verplaatsen voornamelijk CO₂-uitstoot van het eind naar het begin van de keten, en kunnen die zelfs vergroten.

Het is me echt een raadsel waarom weldenkende politici en journalisten dat hele plaatje niet kunnen of willen uitdragen. Het kan toch niet zo zijn dat ze zichzelf gevangen houden in diepgewortelde politieke stellingnames en populaire narratieven. Ze buigen toch zeker niet voor de gruwelijke trend dat wetenschappers problemen met hun werkgevers krijgen omdat ze kritische geluiden over klimaat- en energiebeleid laten horen. De essentie van wetenschap en journalistiek is toch twijfel en het ter discussie stellen van ogenschijnlijke zekerheden. Als we dat niet meer toelaten is het eind zoek.

Ik prijs mij gelukkig dat ik hier vrij en onafhankelijk over kan schrijven en presenteren. Ik heb de wijsheid niet in pacht, net zo min als Rob Trip, Marjan van Loon en Rob Jetten. Ik kan wel zonder enig belang en meel in de mond zeggen wat ik wil zeggen, en ongefilterd nadruk leggen op de natuurwetenschappelijke kenmerken van groene waterstof en allerlei andere klimaatneutraal genoemde beleidsmaatregelen. Die liegen er niet om, en daar kan uiteindelijk ook niemand omheen.

Mijn doel is dat we samen tot veel effectiever en goedkoper klimaat- en energiebeleid komen dan we nu voeren. Daarbij helpen gevestigde ordes en politiek correcte meningen niet. Dat blijven tenslotte slechts door mensen bedachte ordes en meningen, waaraan natuur en klimaat zich niets gelegen laten liggen.

Maarten van Andel publiceert regelmatig in Wynia’s Week over ‘de energietransitie’. Zie ook zijn integrale analyse over waterstof. 

Kijk ook naar het gesprek van Syp Wynia met Maarten van Andel op deze video

Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Shells ‘groene’ waterstoffabriek verhoogt de CO2-uitstoot verscheen eerst op Wynia's Week.

Eurocommissaris Frans Timmermans heeft al een plan bedacht: de Russische gasimport binnen een jaar verminderen met 66 procent en ruim voor 2030 definitief stop zetten. Dat kan worden opgevangen door gasimport uit niet-besmette landen, energiebesparing en meer windparken en zonneweides. Het is totaal illusoir: categorie wensdenken.

Gronings gas tegen Poetin

Nederland staat er beter voor dan Europa als geheel. Wij zijn voor ons aardgasverbruik maar voor 15 procent afhankelijk van Rusland. En wij hebben altijd nog het Groningen gasveld achter de hand. Door de Groningse gaskraan open te zetten kunnen we ons in een klap ‘bevrijden van Russisch gas’, in de terminologie van Timmermans.

Technisch is dat geen enkel probleem. Er zit nog een schat aan aardgas in de Groningse bodem en dat gas kan zonder al te veel inspanning en bovendien op zeer korte termijn naar boven worden gehaald. Volgens een recente enquête van het Dagblad van het Noorden heeft zelfs de overgrote meerderheid van de Groningers daar geen enkele moeite mee, mits ze er ook geldelijk van kunnen meeprofiteren.

Een beetje gas winnen is niet gevaarlijk

Er is één probleem: de door de gaswinning veroorzaakte aardbevingen. Zowel de Groninger Bodem Beweging (GBB) als het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) hebben er op gewezen dat het voor de Groningers in het gaswinningsgebied nog steeds niet veilig is. Volgens het SodM zouden nog 13.000 huizen moeten worden versterkt. Er kan pas van een veilig Groningen sprake zijn als alle huizen zijn versterkt en de gaskraan definitief dicht staat.

Hebben de GBB en het SodM een punt? Ja en nee. De gaskraan open zetten in de oude stand zal zonder enige twijfel leiden tot meer onveiligheid voor de bewoners van het gaswinningsgebied. Maar jaarlijks een beperkte hoeveelheid aan het gasveld onttrekken, dat kan wel. Dat is althans de onontkoombare conclusie van de meest recente veiligheidsanalyse van het gaswinningsgebied uitgevoerd door het onafhankelijk onderzoeksinstituut TNO. Zie hier.

TNO zegt: minimaal risico met kleine gasproductie

Sinds 2016 wordt jaarlijks de staat van de veiligheid in het gaswinningsgebied in kaart gebracht. Aanvankelijk door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) maar sinds de NAM uit het Groningse script is geschreven, is TNO met die taak belast. Daarvoor was TNO er ook al bij betrokken maar meer in een controlerende functie namens de overheid. TNO weet dus van de hoed en de rand.

De veiligheid in het Groningse aardbevingsgebied wordt uitgedrukt in het LPR (Local Personal Risk), het plaatsgebonden persoonlijk risico. Het LPR is gedefinieerd als de jaarlijkse kans dat een inwoner van het gaswinningsgebied komt te overlijden door een instortend huis als gevolg van een aardbeving.

Als het LPR in het gaswinningsgebied overal kleiner is dan 1 op de honderdduizend wordt het gebied als veilig beschouwd. Die norm is in 2015 voorgesteld door de Commissie-Meijdam, ingesteld door de toenmalige minister van Economische Zaken Kamp, en in 2016 goedgekeurd in het parlement.

De veiligheidsanalyse berust op berekeningen van het LPR met behulp van een keten van geavanceerde computermodellen die speciaal zijn toegesneden op de specifieke condities van het gaswinningsgebied in Groningen. Ze zijn veelomvattend, met zo’n beetje alles wat ook maar enigszins van invloed kan zijn wordt rekening gehouden. De modellen zijn in de praktijk getest en geverifieerd door derde partijen onder wie een keur van internationale wetenschappers. Kortom, we kunnen alle vertrouwen hebben in de uitkomsten van de LPR berekeningen.

TNO: lage onttrekking is volstrekt veilig

TNO laat in het recente rapport zien dat de gaswinning bij een jaarlijkse onttrekking van 3,9 miljard kubieke meter gas, de geschatte onttrekking in het gasjaar 2021/2022, het gaswinningsgebied volstrekt veilig is.

Dit is wat het TNO rapport zegt: ‘Alle gebouwen in het aardbevingsgebied voldoen volgens de voorgeschreven modelkeuzes vanaf gasjaar 2021/2022 aan de Meijdamnorm: de verwachtingswaarde van het risico (LPR) voor alle gebouwen is aanzienlijk lager dan 1 op de honderdduizend per jaar in gasjaar 2021/2022 en verder.’

Dat betekent concreet, dat voor een Groninger die woont in het gaswinningsgebied de jaarlijkse kans op overlijden door het instorten van een huis aanzienlijk kleiner is dan 1 op de honderdduizend. De veiligheidsnorm wordt ruimschoots gehaald.

De winning is maar een fractie meer

Dat het winningsgebied op dit moment als veilig kan worden aangemerkt, heeft te maken met het aantal huizen en gebouwen dat sinds 2016 is versterkt maar vooral met het niveau van de gaswinning. De huidige onttrekkingssnelheid van 3,9 miljard kubieke meter per jaar is een fractie van wat het ooit was, een tiende vergeleken met de topjaren 2012 -2015.

Het aantal te verwachten bevingen is direct evenredig met de onttrekkingssnelheid van het gas. Een drastisch lagere snelheid leidt direct tot drastisch minder aardbevingen en dus tot een drastisch lagere seismische dreiging.

Jaarlijkse productie van 5 miljard kuub is goed verdedigbaar

Veilige gaswinning in Groningen is dus heel goed mogelijk. Het moet alleen wel gebeuren met een lage snelheid maar dat is geen probleem, het gas loopt niet weg. Op grond van de TNO-veiligheidsanalyse lijkt een maximale onttrekking van 5 miljard kubieke meter per jaar goed verdedigbaar. Dat is niet veel, maar ook weer niet niks. Met deze snelheid kan het Groningse gasveld nog tot ver in deze eeuw gas leveren. En dus een (kleine) bijdrage leveren aan de dérussificatie van het aardgas in Nederland.

De groothandelswaarde van 5 miljard kubieke meter op grond van de gasprijzen in februari van dit jaar (voor de Russische invasie) ligt rond de 2,5 miljard Euro. Dat is natuurlijk een schijntje vergeleken met de kolossale gasopbrengsten uit Groningen in het verleden, maar toch mooi meegenomen. En het gaat wel gegarandeerd 30 jaar door, misschien zelfs langer.

Veilig produceren betekent niet dat er geen aardbevingen meer zullen voorkomen. Dat zal zeker het geval zijn, aardbevingen zijn nou eenmaal onlosmakelijk verbonden met de manier waarop het gas in Groningen wordt gewonnen. De bevingen zullen weliswaar geen dodelijke slachtoffers tot gevolg hebben maar kunnen wel schade veroorzaken aan woningen en gebouwen.

Uiteraard zal die schade snel en zonder veel gedoe hersteld en vergoed moeten worden. Daar is ondertussen in Groningen de nodige ervaring mee opgedaan. De voortgezette winning zal de Groningers dus wel enige overlast bezorgen maar dat kan gecompenseerd worden met een ruimhartige jaarlijkse ‘ongemakkentoeslag’. Te betalen uit de gasopbrengsten.

Het goede nieuws is, dat op betrekkelijk korte termijn de aardbevingsoverlast voor de bewoners van het gaswinningsgebied volledig kan worden weggenomen.

Pomp stikstof op CO2 in het Groningse gasveld

Dat vergt dan wel een andere manier van gas produceren en wel door gelijktijdig met de productie van aardgas een ander gas, bijvoorbeeld stikstof of CO2, in het gasveld te injecteren. Daardoor wordt de drukdaling van het gasveld gestopt en wordt de oorzaak van de aardbevingen weggenomen. Stikstofinjectie is een bewezen techniek die in principe ook in Groningen kan worden toegepast. Het is er alleen in Groningen nooit van gekomen vanwege de extra kosten en politieke onwil.

Het goede nieuws is zelfs nog beter, want met stikstofinjectie vervalt de snelheidsbeperking van 5 miljard kubieke meter gas per jaar. De beperking wordt dan niet meer gedicteerd door de veiligheid maar door de hoeveelheid stikstof die beschikbaar is voor injectie. En dat hebben we helemaal zelf in de hand. Op de langere termijn ligt dan een veelvoud van de jaarlijkse 5 miljard kubieke meter in het verschiet.

Klus voor Vijlbrief

De voor de Groningse gaswinning eerstverantwoordelijke bewindsman van Economische Zaken en Klimaat (EZK), staatssecretaris van mijnbouw Hans Vijlbrief, zal zijn agenda drastisch moeten omgooien. Er is op dit moment geen enkel valide argument te bedenken voor een definitieve sluiting van het Groningen gasveld.

Integendeel, alles pleit er voor om het gasveld open te houden en een tweede leven te laten beginnen. De staatssecretaris zal de voorgenomen sluiting van het Groningen gasveld met spoed moeten terugdraaien en in plaats van sluiting een nieuwe productieperiode moeten gaan voorbereiden.

Bij uitstek geschikt voor CO2-opslag

Tenslotte. Als het Groningen gasveld inderdaad open blijft, doet het kabinet er ook verstandig aan de voorgenomen sluiting van de Nederlandse kolencentrales per 2030 te heroverwegen. De reden is dat het Groningen gasveld bij uitstek geschikt is voor de opslag van CO2, bijvoorbeeld van CO2 uitgestoten door de naburige fonkelnieuwe Eemscentrale die nota bene al uitgerust is met een CO2 afvanginstallatie ─ indertijd een eis voor de bouw van die centrale.

Met de productie van elektriciteit in de kolengestookte Eemscentrale worden dan twee vliegen in een klap geslagen: reductie van de CO2-uitstoot en een reductie van de vraag naar Russisch gas. De Eemscentrale hoeft dus in het geheel niet per 2030 gesloten te worden. Hier ligt een uitgelezen kans voor minister Rob Jetten, de minister voor Klimaat en Energie, om zijn groene veren te tonen.

Conclusie:

1 De gaskraan in Groningen kan zonder bezwaar open blijven.

2 De Eemscentrale hoeft helemaal niet dicht.

Wynia’s Week publiceert nuchtere analyses van het klimaat- en energiebeleid. Steunt u deze broodnodige berichtgeving? Dat kan via de bankrekening van Wynia’s Week NL94 INGB 0006 3945 08 of HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Kan de gaskraan in Groningen open blijven? En moet de Groningse Eemscentrale wel echt dicht? verscheen eerst op Wynia's Week.