De meeste problemen in de politiek zijn zelfgemaakt. Zo ook in Frankrijk. Kernprobleem is dat Fransen willen leven als ‘God in Frankrijk’ en ’s lands financiën moeten zich maar aanpassen. Het gevolg is een gapend begrotingstekort van 5,8% (ruim 168 miljard euro); ruim boven de 3%-norm van het Europees Stabiliteitspact. De Franse overheidsschuld is gestegen naar 115% van het bruto binnenlands product (bbp), oftewel 3,34 biljoen euro. Dat is bijna het dubbele van de 60%-norm van het Stabiliteitspact. Frankrijk loopt welbewust uit de pas, dromend over de ultieme ‘oplossing’: eurobonds.

Een tumultueuze kermis

De Franse politieke elite predikt steevast ‘meer Europa’, maar praktiseert het tegenovergestelde. Lecornu moet nu meerderheden zoeken in een parlement, de Assemblée Nationale, met drie politieke blokken (rechts, midden, links) die elkaar blokkeren. Het uiterst-linkse (Jean-Luc Mélenchon) en uiterst-rechtse contingent (Marine Le Pen) willen nieuwe parlementsverkiezingen en het vertrek van Macron.

Lecornu stelt voorop dat Frankrijk voor het eind van het jaar een begroting-2026 heeft goedgekeurd. Hij leunt op het middenblok van Macron, maar centrum-links en centrum-rechts stellen voorwaarden. De eerste wil de hervorming van de pensioenen opschorten; de tweede wil dat juist niet. Het Franse parlement dreigt komende maanden een tumultueuze kermis te worden met nipte stemmingen.

Houdt de eurozone dit allemaal uit? De ‘euro’ was de prijs die Frankrijk eiste voor de Duitse hereniging. De Duitsers moesten hun geliefde D-mark opgeven, een sterke munt die het Wirtschaftswunder schraagde. De euro ontwikkelde zich tot een munt die voor de Duitsers te zwak was en voor de Fransen te sterk. Frankrijk had een oplossing, de criteria van het Stabiliteitspact in de wind slaan. Want, zei Jean-Claude Juncker, ‘c’est la France’. De EU-lidstaten zijn gelijk, maar Frankrijk iets meer gelijk.

Fransen volgden hun eigen lijn, vanuit een andere mentaliteit dan de Duitse. Waar de Duitsers zuinigheid en vlijt verkondigden, leefde de Franse elite in de geest van de Franse revolutie. De les van die revolutie, die diverse adellieden letterlijk de kop kostte, was de absolute eis het ‘lot van de armen’ te verbeteren. Dat werd een ‘natuurrecht’ in het wereldbeeld van de Fransen, de politieke elites voorop. Bij falen dreigde de guillotine, zij het nu electoraal. De ‘armen’ financieren tegen elke prijs; zowel met het drukken van meer geld (inflatie) of het ‘onteigenen van de rijken’. Het Stabiliteitspact is in het hoofd van de Fransen zoals de broodprijs. Is het brood te duur, dan revolteren ‘de armen’ en dreigt ‘Révolution’. De interpretatie van ‘arm’ is ruim bemeten. Inflatie is het mindere kwaad.

Twee geloven op een kussen

De euro werd twee geloven op een kussen en daar slaapt niemand minder dan de duivel tussen. Nederland is van een ander geloof dan Frankrijk. Tijdens de Tweede Kamerdebatten over de euro in de jaren negentig van de vorige eeuw kregen de criteria van het Stabiliteitspact Bijbelse waarde, en niet enkel bij de SGP. VVD-fractieleider Frits Bolkestein vond dat de criteria in steen moesten worden gebeiteld. Minister van Financiën Gerrit Zalm probeerde het roomse Italië buiten de eurozone te houden, wat hem scheldkanonnades vanuit Rome opleverde.

Nederland ging de eurozone in vanuit een vast geloof in vaste waarden. Geen van twee bestaat in een monetaire unie met Frankrijk, dat erger is dan Italië waar premier Giorgia Meloni orde op zaken stelt. Eerlijkheidshalve, Italië kreeg de afgelopen jaren ongeveer 250 miljard euro uit het Covid-Herstelfonds, waarvan ongeveer de helft is uitgegeven. De geldstroom heeft in Italië een boom veroorzaakt waardoor Meloni de overheidsschuld stabiliseerde en zelfs verminderde. In Frankrijk stijgt de schuld onverminderd en is door de politieke chaos de facto buiten controle. De financiële markten bekijken dit proces met argusogen.

Past Nederland nog in de eurozone?

De lijsttrekkers bij de komende Tweede Kamerverkiezingen moeten toch ten minste oog hebben voor deze ontwikkeling. En de vraag stellen: past Nederland nog wel in deze eurozone? Zo ja, wat moet er dan gebeuren; zo nee, wat is het alternatief? Europese landen die net als Nederland nog een AAA-status van kredietwaardigheid hebben, zijn grotendeels Noordelijke en Noordwestelijke protestantse landen. De schuldengrens is eigenlijk een cultuurgrens. Frankrijk is gedaald naar AA.

De Franse politieke crisis raakt de euro direct. Elisabeth Borne, voormalig premier onder Macron, stelde onlangs voor om hervorming van de Franse pensioenen uit te stellen. Dat voornemen behelst dat de pensioengerechtigde leeftijd vanaf 62 jaar nu geleidelijk wordt verhoogd naar 64 jaar in 2030. Pensioenen nemen al 14% van het Franse bbp in beslag en maar liefst 25% van de overheidsuitgaven. Daarmee vormen ze de belangrijkste factor van de nationale schuldengroei. Pensioenen drukken uitgaven voor onderwijs en gezondheidszorg aan de kant. Het stoppen van deze hervorming kost de overheid niet alleen veel geld in de begroting, maar maakt de schuldenlast duurder. De ‘rating agencies’ kunnen de kredietwaardigheid van Frankrijk nog verder verlagen. Macron en Lecornu staan voor hetzelfde blok als koning Lodewijk XVI en zijn van origine Habsburgse eega Marie-Antoinette in 1789: het hakblok.

President Macron heeft nog één kaart in de mouw namelijk de Europese Centrale Bank (ECB), geleid door de voormalige Franse minister van Financiën Christine Lagarde. In 2019 lanceerde hij welbewust deze vertrouwelinge op die post. De ECB beschikt over een noodgreep: het Transmission Protection Instrument (TPI). De ECB kan in noodsituaties overheidsschuld opkopen om ‘excessieve risico-rente’ op publieke schuld tegen te gaan. De ECB houdt zo de geldpomp bij de hand. Met TPI probeert de ECB een paniekgolf, zoals tijdens de bankencrisis in 2009, te voorkomen.

Lecornu versus ‘Bloquons Tout’

TPI is een pijnstiller maar geen genezing van onderliggende kwalen. Frankrijk blijft het probleem want de politiek-economische storm blijft duren. De regering-Lecornu heeft zichzelf verplicht een begroting-2026 te produceren: kernpunt wordt het dossier- pensioenen. Niet alleen in het parlement. Bij ingrepen in de pensioenen volgt sociale onrust met stakingen en protesten onder de veelzeggende leus: ‘Bloquons Tout’ (laten we alles blokkeren). Doet Lecornu niets dan krijgt hij het begrotingstekort niet omlaag en daalt de Franse kredietwaardigheid, wat de kosten van de staatsschuld verder verhoogt.

Ook Duitsland zit boven de norm

In de huidige eurozone hebben alleen Duitsland, Luxemburg en Nederland een AAA-rating. Bij Duitsland hoort een aantekening. De regering-Merz van CDU/CSU en SPD heeft al een flinke zonde begaan: een Sondervermögen van 600 miljard euro voor defensie-uitgaven en infrastructuur; een begroting buiten de begroting om. Reken die 600 miljard tot de huidige schuldenlast (58,6%) en ook Duitsland zit boven de 60% overheidsschuld. De Duitse socialisten trekken Merz voortdurend naar links; de hogere schuldenlast is de prijs voor diens kanselierschap.

Blijft alleen Luxemburg over. Met alle sympathie voor het Hertogdom, maar het wordt echt tijd te kijken hoe Nederland kan varen in een eurozone waarin alle afspraken zijn geschonden. Met als klapstuk een onbeheersbare Franse schuldenlast als het zwaard van Damocles (de eurobonds) boven onze hoofden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Franse schuldenlast bedreigt ons direct. Waarom is dat geen thema in de verkiezingscampagne? verscheen eerst op Wynia's Week.

Over die gevolgen is al veel geschreven. Vooral veel aandacht kreeg het mogelijke misbruik van de digitale euro. De vraag werd opgeworpen of de autoriteiten de lonkende mogelijkheid om digitaal geld te ‘programmeren’ zouden weten te weerstaan. Dat programmeren – lees: manipuleren – zou kunnen gebeuren door de digitale euro in te zetten voor het bestrijden van infectieziekten, het aanmoedigen van ‘gezond’ eten, het stimuleren van de economie, het bevorderen van diversiteit en inclusiviteit en het promoten van de woke-agenda of het klimaatbeleid. Defensiebeleid kunnen we inmiddels aan dat rijtje toevoegen.

Uiteraard wordt dit in alle toonaarden ontkend. De digitale euro wordt volgens de ECB niet programmeerbaar en men zal niet kunnen meekijken bij de transacties die met de digitale euro worden verricht. De tijd zal leren hoe dit uitpakt.

Nieuwe vorm van geldschepping

Waar nog weinig aandacht aan is geschonken, is de nieuwe vorm van geldschepping die mogelijk wordt met de invoering van de digitale euro.

Geldschepping door de ECB is nu nog een chartaal verschijnsel (munten en bankbiljetten), met behulp van kasreserves die de banken bij de ECB aanhouden, of gebeurd met zogenoemde openmarktoperaties, waarbij de ECB obligaties opkoopt. Verreweg de meeste geldschepping (90 procent) vindt echter plaats door middel van private kredietverlening en komt dus voor rekening van de commerciële banken. Met de invoering van de digitale euro wordt de verhouding waarschijnlijk fifty-fifty.

De consequenties kunnen zeer ingrijpend zijn. Met de digitale euro hoeft de Europese Commissie namelijk niet meer te bedelen om eurobonds, andere vormen van gemeenschappelijke schulden, verhoging van de bijdragen van de lidstaten of eigen inkomsten, lees: EU-belastingen.

De Europese Commissie kan de ECB dan gewoon de opdracht geven digitale euro’s ‘bij te drukken’, beter gezegd: uit het niets te creëren. Formeel kan dat niet want de ECB is volgens haar statuut onafhankelijk. Maar informeel zijn de relaties tussen de Commissie en de ECB – alsook tussen commissievoorzitter Ursula von der Leyen en bankpresident Christine Lagarde – de laatste jaren steeds inniger geworden. De ECB, ingefluisterd door de Commissie, bemoeit zich inmiddels met klimaatbeleid, defensie en zelfs met handelspolitiek.

Het gecreëerde geld kan de Commissie zelf besteden of doorsluizen naar de lidstaten. Bijvoorbeeld voor defensie-uitgaven. De verleiding en de druk vanuit de Commissie om dit te doen zal groot zijn. De burger betaalt daarvoor de prijs, in de vorm van inflatie – want dat gebeurt zodra er meer geld in het systeem wordt gepompt dan er goederen tegenover staan. Monetaire financiering (het direct financieren van overheidsuitgaven door nieuw geld te creëren) is formeel niet geoorloofd, maar er zal wel een oogje worden dichtgeknepen. In de woorden van de scheidende president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot, tevens lid van het bestuur van de ECB: ‘Defensie is op dit moment belangrijker dan boekhouding.’

Dat is de mood die op dit moment in de Europese Unie heerst: even niet zeuren over inbreuk op het Stabiliteits- en Groeipact (oftewel maximaal 3 procent begrotingstekort en een maximale overheidsschuld van 60 procent van het bruto binnenlands product), want de Russen komen eraan (800 miljard euro extra defensie-uitgaven) en ook de Clean Industrial Act en het industriebeleid uit de koker van Mario Draghi (eveneens 800 miljard euro) moeten gefinancierd.

Over hoe al dit geleende geld uiteindelijk moet worden terugbetaald, wordt niet gerept. Dat hoeft op dit moment ook niet, want de afbetaling is pas over enkele jaren voorzien. En dat komt goed uit, want dan is de digitale euro er en kan de geldpers soelaas bieden. Dat zo de inflatie wordt aangejaagd en dus de koopkracht van burgers sterk vermindert, is niet de zorg van de ECB, noch van de Commissie.

Europese grootmachtambities

De Commissie is vooral met zichzelf bezig en wil onder Von der Leyen een leidende rol spelen. Betoogd wordt dat met de nieuwe multipolaire verhoudingen in de wereld de Europese Unie niet aan de zijlijn kan blijven staan. Om niet vermalen te worden tussen de grootmachten Amerika en China dient de EU zelf een grootmacht te worden, een federale unie met een eigen regering (lees: de Europese Commissie), eigen buitenlands beleid en een eigen leger.

Ten einde deze ambitie te realiseren heeft de Europese Commissie meer macht nodig en vooral meer geld. Van de aanstaande onderhandelingen over het nieuwe Meerjarige Financiële Kader (MFK), lees: de EU-meerjarenbegroting 2021-2027, wordt weinig verwacht. Lidstaten zijn niet bereid substantieel meer geld aan de EU te geven. En ook het heffen van een eigen EU-belasting kan naar alle waarschijnlijkheid niet rekenen op groen licht van de Europese Raad. Een alternatief zijn eurobonds, gemeenschappelijke schulden. Maar we hebben gezien dat ondanks de 180-graden-draai van Duitsland met de opheffing van de Schuldenbremse gemeenschappelijke schulden nog steeds taboe zijn. Ook het al genoemde industriebeleid à la Mario Draghi komt er om die reden waarschijnlijk niet. Het Coronaherstelfonds was een uitzondering en ook het ReArm Europe-fonds van 150 miljard euro wordt als zodanig gebrandmerkt.

Ja, dan blijft er maar één ding over en dat is de geldpers. Er zijn altijd wel juristen te vinden die daar een constructie voor weten te bedenken. De lidstaten kunnen het tegenhouden, maar dat lijkt niet waarschijnlijk. Zonder monetaire financiering zullen zij namelijk zelf het gelag moeten betalen. Zo staat Nederland alleen al voor wat betreft het Coronaherstelfonds voor 42 miljard euro aan de lat.

Invoering van een digitale munt in de EU is overigens niet uniek. Ook China en Japan zijn ermee bezig, bang als men is dat cryptomunten en met name Bitcoin het geldverkeer gaan overnemen. Bitcoin kent geen inflatie, de hoeveelheid digitale munten is gemaximeerd op 21 miljoen. Meer kan er niet worden gecreëerd.

Trump komt met stablecoins

De Verenigde Staten voeren geen digitale munt in. De regering van Donald Trump komt in plaats daarvan met stablecoins, die door Amerikaanse banken worden uitgegeven. Het zijn cryptomunten die één op één zijn gerelateerd aan de dollar. Zo hoopt de Amerikaanse regering de strijd aan te kunnen gaan met de digitale munten van de concurrenten én de overheersende positie van de dollar in de wereld veilig te stellen. En dus ook om de mogelijkheid te behouden om geld ‘bij te drukken’ en daarmee dure defensie-inspanningen te financieren.

De financiële wereld verandert snel. Transacties met behulp van cryptomunten hebben het voordeel dat er geen overheden of banken aan te pas komen, alleen kopers en verkopers die rechtstreeks met elkaar handelen. Zolang het internet vrij is, hebben zij vrij baan en zal het overheden en banken zwaar vallen om hun controle over de financiële wereld te behouden.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De digitale euro komt eraan – en dat is slecht nieuws voor onze koopkracht verscheen eerst op Wynia's Week.

Tevens bestaat er tussen de zuidelijke en noordelijke lidstaten van de eurozone een sterke discrepantie in economische groei en schuldpositie. En deze wordt eerder groter dan kleiner.

In combinatie wordt de houdbaarheid van de euro zwaar op de proef gesteld. Het zou kunnen leiden tot een tweede financiële inzinking, vergelijkbaar met de Griekse crisis van 2008-2010. Maar deze keer zal de euro dat niet overleven.

Stilte over de houdbaarheid van de euro

Terwijl er vorig jaar nog veel aandacht was voor de houdbaarheid van de euro en daar op instigatie van Pieter Omtzigt zelfs een Kamerdebat over werd gehouden, is het nu stil. Af en toe verschijnt in de media nog wel een zorgelijke mededeling, dat bijvoorbeeld de Italiaanse schuld weer is gestegen (naar 130 procent bbp) en dat het Franse begrotingstekort de pan uit rijst (bijna 6 procent bbp), maar relaties met de (houdbaarheid van de) euro worden niet gelegd. Het lijkt alsof men in slaap gesust is met de recente aanpassing van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP), namelijk de afspraak dat lidstaten van de eurozone langer mogen doen over het terugbrengen van hun (torenhoge) schulden. Volgens het vernieuwde SGP komen er (op papier) pas sancties na vier en in sommige gevallen zelfs na zeven jaar. Men schijnt te denken dat met de nieuwe afspraak de financiële markten gerust zijn gesteld en dat zij niet meer zullen speculeren tegen de euro, zoals tijdens de Griekse crisis.

Het was toen kantje boord. De crisis had zich uitgebreid tot Portugal, Spanje en Ierland en werd met veel moeite, geld en de fameuze ‘whatever it takes’-quote van toenmalig ECB-president Mario Draghi tot staan gebracht. Er werd opgelucht adem gehaald. Gezegd werd toen dat bij een grotere crisis – als bijvoorbeeld Italië in de problemen zou komen – het veel moeilijker zal zijn om de euro te redden. Een land als Italië is immers ’too big to bail-out’.

We zijn inmiddels vijftien jaar verder, maar de aanleiding van de Griekse crisis (een zo grote schuldpositie dat herfinanciering door de lidstaat zelf niet langer mogelijk was – de oorzaak was dat Griekenland boven z’n stand leefde) dreigt zich opnieuw voor te doen. Op de middellange termijn kunnen Italië en Frankrijk in een dergelijke situatie verzeild raken. Nu al besteedt Frankrijk aan de jaarlijkse aflossing en rente van z’n staatsschuld meer dan aan welk onderdeel van de Franse begroting ook. Met een aanhoudend begrotingstekort van 5 procent of meer kan de staatsschuld snel oplopen en wordt herfinanciering moeilijk en duur. De rating agencies zullen het landenrisico verhogen en herfinanciering slechts tegen exorbitant hoge rentes mogelijk maken.

In een dergelijk geval zal de lidstaat in problemen – Italië, Frankrijk of welke hoge schuldenlidstaat dan ook – een beroep (moeten) doen op EU-financiering, op het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) en waarschijnlijk zelfs op ad hoc door de collega-lidstaten opgebrachte miljarden, zoals indertijd in het geval van Griekenland. Want het ESM heeft slechts een beperkte omvang en is bij lange na niet in staat om een grote lidstaat als Italië of Frankrijk te redden.

De ECB zal ongetwijfeld een reddingspoging doen, waarschijnlijk de woorden van Draghi herhalen, maar of die opnieuw geloofwaardig over zullen komen, valt te betwijfelen. Ook de slagkracht van de ECB kent beperkingen.

Hebben de financiële markten geen geloof in een succesvolle bail-out, dan kan het snel gaan. Als de hedgefondsen en figuren als George Soros bloed ruiken, gaan zij speculeren tegen de euro en is de val van de munt een feit. In 1992, ten tijde van Black Wednesday (16 september), verdiende Soros al eens 1 miljard dollar met speculatie tegen het Britse Pond.

Zwakke economie met zwakke munt

Het is niet voor niets dat lidstaten met een omvangrijke schuldpositie pleiten voor eurobonds oftewel schulddeling. Bevreesd als ze zijn voor het geschetste horrorscenario, proberen zij te voorkomen dat hun schuldpositie (steeds) verder oploopt. Zonder eurobonds kunnen zij c.q. kan de EU geen grootschalige investeringen doen, in defensie, klimaatbeleid en industriepolitiek. Het laatste is de belangrijkste aanbeveling in het vorig jaar gepubliceerde rapport van Mario Draghi, te weten een investering in deze beleidsterreinen van 800 miljard euro per jaar.

Dat is volgens de Europese Commissie (de echte auteur van het Draghi-rapport) nodig om de economische kloof tussen Europa en Amerika te dichten en om een eigen Europese defensie-industrie op poten te zetten. De goed functionerende markteconomie van de VS heeft de overgereguleerde en vanwege de geforceerde energietransitie kostbare productie in de EU de loef afgestoken. Bij de invoering van de euro was de Amerikaanse economie 11 procent groter dan de EU. Het verschil is inmiddels opgelopen tot 30 procent.

De koers tussen de Amerikaanse dollar en de euro doorliep een parallel pad. In de afgelopen 20 jaar deprecieerde de euro ten opzichte van de dollar 30 procent. In 2003 was een euro nog 1,60 dollar waard, nu nog maar 1,04. Een sterke economie heeft een sterke munt en een zwakke economie een zwakke munt.

Als de trend doorzet – en dankzij het desastreuze klimaatbeleid in de EU en de economische groei in de VS, die nog een extra impuls zal krijgen door het MAGA-beleid van president Trump, lijkt dat te gebeuren – wordt de kloof nog groter en zal de dollar verder in waarde ten opzichte van de euro toenemen. Er ontstaat dan een gevaarlijke combinatie van zwakke of nulgroei in de EU, een weer verder toegenomen discrepantie van de economische prestaties binnen de eurozone en verdere overvleugeling door de VS.

Kan een dergelijke ramp voorkomen worden? Zeker, maar dan dient het roer om te gaan. Zowel het economische beleid als de Latijnse cultuur in de zuidelijke lidstaten (en Frankrijk) zal moeten veranderen. De economie zal weer moeten groeien en de discrepantie tussen de zuidelijke en de noordelijke lidstaten zal sterk moeten verminderen.

De Clean Industrial Deal, die op de rol staat van de Europese Commissie, zal moeten verdwijnen of in ieder geval ontdaan moeten worden van maatregelen die de economie verder schaden. Er zal gekozen moeten worden tussen economische groei en klimaatbeleid. Beide kan niet. De gepropageerde groene groei is een sprookje.

De eerste protesten

Hoewel de Commissie vooralsnog onverkort vasthoudt aan het ingezette rigoureuze klimaatbeleid, komen uit de lidstaten al de eerste protesten. Vooral uit de mond van de gedoodverfde nieuwe bondskanselier van Duitsland, Friedrich Merz. Hij wil de Duitse (auto)industrie redden. En dat kan alleen met goedkopere energie, minder stringente regelgeving, deregulering en een kleinere overheid. Een afzwakking van het klimaatbeleid derhalve, zand in de Brusselse regelmachine, subsidiariteit oftewel minder centralisme en beslissingen op het niveau waar ze thuishoren, en het afschaffen van overbodige overheidsorganen.

En niet alleen Merz roept op tot bezinning. Ook Polen, de kersverse tijdelijke voorzitter van de EU, zegt bij monde van premier Donald Tusk dat de Clean Industrial Deal herschreven moet worden.

We moeten af van de illusie van de maakbare samenleving. Laat producenten en consumenten zelf beslissen. Dan werkt de markteconomie. Dan komen er investeringen die wel succesvol zijn (want marktconform). Dan komt er innovatie (want concurrentie).

Als de overheid zich met allerlei zaken bemoeit, gaat het in de regel fout. Overheidsprojecten overschrijden immer hun begroting, door de overheid gesubsidieerde firma’s blijken vaak een verkeerde investering (industriepolitiek werkt niet) en de voor al dat overheidsingrijpen opgetuigde bureaucratie kost handenvol geld. Geld dat beter besteed kan worden aan belastingverlaging en andere maatregelen om de economie beter te laten functioneren. Kijk bijvoorbeeld hoe de nieuwe Argentijnse president Javier Milei de economie van zijn land in minder dan een jaar met dergelijk beleid weer op de rails heeft gekregen.

Dat Commissievoorzitter Ursula von der Leyen bakzeil haalt – zij hoort bij dezelfde CDU als Merz – valt niet uit te sluiten. Het zal niet zonder slag of stoot gaan, maar met de verwachte toename van protesten vanuit de lidstaten zal de Commissie haar beleid niet kunnen voortzetten. Al was het maar omdat de Clean Industrial Deal veel geld kost. Geld dat de lidstaten zullen moeten opbrengen, via een verhoging van de nationale bijdragen of met eurobonds, waar de lidstaten garant voor moeten staan. Beide zie ik niet gebeuren. De lidstaten zitten allemaal krap bij kas, moeten bovendien hun defensie-uitgaven verhogen en zijn – zeker in Duitsland en Nederland – allergisch voor eurobonds.

Maar het afzwakken van het rigoureuze klimaatbeleid en het beëindigen van de knellende Europese regelgeving zal niet genoeg zijn. Om de concurrentie met de VS en China (weer) aan te kunnen zal het bedrijfsleven in de EU zwaar moeten investeren en de ruimte moeten krijgen om dat te kunnen doen: zelfstandig, en dus niet uit de ruif van nationale of Europese overheden. Dat kan als (relatief) goedkope financiering beschikbaar komt, met een kapitaalmarktunie. Het is het voorstel van oud-premier van Italië Enrico Letta. Er is in de EU veel spaargeld, maar dat staat op spaarrekeningen en wordt niet geïnvesteerd in aandelen of andere fondsen. Alleen in Nederland is dat al 577,2 miljard euro (2023). De spaarquote in de EU (als percentage van het inkomen) is zelfs hoger dan in de VS: 13,2 tegen 8 procent.

Lakse Commissie

Zodra al dat geld beschikbaar komt en de fragmentatie verdwijnt – iedere lidstaat heeft nog een eigen financiële sector met eigen regels – is er genoeg kapitaal om de Europese economie weer te laten bloeien. Daar is geen industriebeleid voor nodig en al helemaal geen industriebeleid op EU-niveau.

Een tweede noodzakelijke verandering van beleid is – om eens een oud Nederlands woord te gebruiken – gestrengheid. De Commissie is tot op heden zeer laks bij het tot de orde roepen van lidstaten die zich niet aan de verplichtingen van het het Stabiliteits- en Groeipact houden. Het genoemde voorbeeld van Frankrijk spreekt boekdelen. Het Franse begrotingstekort bedraagt ruim 5 procent, ruim boven de maximaal toegestane 3 procent. De Franse staatsschuld nadert de 110 procent, ruim boven de toegestane 60 procent. En de Commissie doet niets. Formeel wordt een zogenoemde inbreukprocedure opgestart, maar sancties zijn er niet en komen er ook niet.

Tenzij… Ja, tenzij het roer omgaat en het besef doordringt dat zonder convergentie, zonder een einde te maken aan de discrepantie in groei en schuldpositie tussen de lidstaten, de euro opnieuw in de problemen komt en deze keer naar alle waarschijnlijkheid zonder oplossing. De vraag is ook of de Commissie de rol van arbiter moet behouden. Beter ware het die rol aan een onafhankelijke instantie toe te bedelen die niet onder politieke druk staat en die maatregelen neemt bij overtreding.

Einde voor de euro

Aan deze twee voorwaarden voor verandering van beleid zal moeten worden voldaan. Zo niet, dan vrees ik dat de euro het niet al te lang meer volhoudt. De munt zal niet morgen vallen, maar op termijn is er bij ongewijzigd beleid van de Europese Commissie en de individuele lidstaten een gerede kans dat er een einde komt aan zowel de monetaire samenwerking binnen de eurozone als aan de euro zelf.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Waarom heeft niemand het over de houdbaarheid van de euro? En: wordt Frankrijk het nieuwe Griekenland? verscheen eerst op Wynia's Week.

Luiten van Zanden is nu ook bezorgd. Niet zozeer omdat de euro voor Nederland te duur is, maar omdat de rentestand in het eurogebied – hoewel gemiddeld misschien correct – voor onze economie een aantal jaren veel te laag is geweest. Zo’n te lage rente maakt, zoals bekend, de huizenprijzen extra hoog, omdat huizenkopers goedkoper kunnen lenen.

Het meest sprekende voorbeeld van schade door een te lage rente zien we in Spanje. De euro verving de peseta en de Spaanse tienjaarsrente daalde tot drie procent in 2005, nadat die rente in de periode vóór de aanloop naar de euro gemiddeld dertien procent was geweest. Een enorme boom op de huizenmarkt was het gevolg. Jonge mannen maakten hun schoolopleiding niet af en werden bouwvakker, maar kunnen nu moeilijk ander werk vinden. Er werden overal nieuwe buitenwijken gebouwd waar nog steeds leegstand is.

Eén Europees rentetarief kan nooit goed zijn voor iedereen

Luiten van Zanden concludeerde terecht dat één munt voor twintig landen betekent dat de Europese Centrale Bank (ECB) een rente moet kiezen die niet passend kan zijn voor al die landen tegelijk.

Ook de Groningse emeritus hoogleraar en econoom Lex Hoogduin heeft kritiek op de euro. Hij was de rechterhand van Wim Duisenberg toen die vanaf 1998 de eerste president van de ECB was. Later was Hoogduin onder meer lid van de directie van De Nederlandsche Bank.

Hoogduin benadrukt graag de verschillen tussen Noord- en Zuid-Europa. Politici als Frits Bolkestein, Gerrit Zalm, Jeroen Dijsselbloem en Wopke Hoekstra deden dat ook al met  hun verhalen over de krekel (feestvierders aan de Middellandse zee) en de mier (hardwerkende en sobere Duitsers en Hollanders). Goed voor de Nederlandse bühne, maar niet behulpzaam om de echte problemen aan te pakken.

In de meer zakelijke analyse van Hoogduin zijn er twee belangrijke risico’s. De ECB is al sinds 2009 bezig om onder meer de Italianen te helpen bij het beheer van hun staatsschuld door veel van die schuld in Frankfurt op te kopen. Daardoor kunnen zwakke landen de sanering van hun economie uitstellen, maar zulke hulp, en op zo grote schaal, valt buiten het mandaat van de ECB.

Bovendien is er een (gelukkig kleine) kans op een enorm ongeluk met TARGET2, het interbancaire betalingssysteem van de eurozone op de rekening van de ECB. Dat gaat zo: als veel klanten van Italiaanse banken uit voorzorg de helft van hun saldo gaan onderbrengen in Duitsland of bij ons, krijgen de Bundesbank of DNB een claim op die Italiaanse banken.

Nu wordt daar niets mee gedaan. Maar als Italië stappen zou zetten om uit de euro te treden, gaan nog veel meer Italiaanse rekeninghouders hun saldi elders onderbrengen en dan moet Nederland maar zien of we onze 138 miljard euro (cijfer van eind september 2023, maar bij een crisis wordt dat nog veel meer) terugkrijgen van de Centrale Bank in Rome.  

Griekenland had goede redenen om de euro vaarwel te zeggen

Mij lijkt dat Luiten van Zanden en Hoogduin gelijk hebben met hun zorgen. Maar toch blijft Nederland in de euro. Om dezelfde politieke reden waarom ook Griekenland uiteindelijk in de euro bleef.

Tien jaar geleden had Griekenland goede redenen om een faillissement (technisch: ‘repudiation’) en een vertrek uit de euro te overwegen. Buitenlandse monetaire experts zagen dat als een serieus te overwegen scenario, maar geen enkele belangrijke Griekse politicus was er voorstander van. Waarom? Omdat politici kijken naar hun eigenbelang en risico’s anders afwegen dan wanneer het hen – onbaatzuchtig – louter zou gaan om het landsbelang. Laat ik dat uitleggen voor de Nederlandse situatie.

Stel politieke partij X wil een referendum over de euro en de uitkomst is een afscheid van de gemeenschappelijke munt en de introductie van een nieuwe gulden. Als Nederland als enige land een dergelijke stap zet, zullen miljoenen burgers – om hun financiële risico’s te spreiden – tijdig een bankrekening openen in Duitsland en daar een deel van hun geld onderbrengen.

Zodra vervolgens de nieuwe gulden wordt ingevoerd, wordt dat door de kapitaalvlucht waarschijnlijk een zwakke munt. Alle stuurlui aan de wal zullen dan zeggen: ‘Zo stom. We hadden dit ook nooit op eigen houtje moeten doen. Nu gaan al onze banken kapot. We hadden moeten wachten op referenda in Duitsland en Oostenrijk en moeten mikken op een Noord-Europese euro.’

Goed, vanwege dat risico besluiten onze politici tot afspraken met die twee landen, en mikken op een opstart van een Noord-euro die dan sterker kan worden dan de Zuid-euro van de achterblijvers. Maar misschien wordt de Noord-euro wel héél veel sterker, zoals nu de Zwitserse frank.

Zwitserland, moeten we daarbij bedenken, kan met een supersterke munt overleven, vooral omdat het land een veel kleinere sociale welvaartsstaat heeft dan Nederland en veel verdient met een bankensector die juist door de sterke Zwitserse Frank klanten aantrekt. Maar een supersterke nieuwe gulden in combinatie met superhoge tarieven voor elektriciteit, gas en benzine en een voortrekkersrol bij de energietransitie, zou van Nederland wel héél veel economische veerkracht vragen. In die situatie zou onze verzorgingsstaat onbetaalbaar kunnen worden.

Anderen de schuld geven is de veiligste optie

In beide scenario’s zullen de Nederlandse politici de schuld krijgen van hun besluit om de euro te verlaten. Blijft Nederland daarentegen de euro trouw, dan kunnen politici tegenslagen wijten aan – bijvoorbeeld – de Zuid-Europeanen. Die, zoals Jeroen Dijsselbloem in 2017 suggereerde, al hun geld uitgeven aan vrouwen en drank, en vervolgens anderen om bijstand vragen.

Dat is voor politici een veiliger strategie dan pleiten voor een euro-exit, met kans op een ramp waar zij zelf verantwoordelijk voor zullen worden gehouden. Zo was het destijds ook voor Griekse politici veiliger om bondskanselier Angela Merkel de schuld te geven van hun ellende, dan om hun staatsschuld niet terug te betalen en de drachme weer in te voeren.

Als we zeker wisten dat de nieuwe gulden even stabiel zou worden als de Deense kroon (7,5 kroon voor een euro twintig jaar geleden; 7,5 kroon voor een euro nu), dan zou ik Luiten van Zanden en Hoogduin volgen. Maar we weten dat niet zeker, en zowel een zwakke nieuwe gulden (met failliete banken) als een sterke nieuwe gulden (met een wankel bedrijfsleven en een onhoudbare welvaartsstaat) zijn horrorscenario’s. Dan toch maar liever op veilig spelen en met Duitsland en Oostenrijk in de euro blijven.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende. 

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht Wat is beter: Zuid-Europeanen verwijten dat ze al hun euro’s uitgeven aan vrouwen en drank, of herinvoering van de gulden? verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is een vreemd argument. Het digitale transactiesystem van de commerciële banken functioneert prima en bankrekeningen zijn tot 100.000 euro gegarandeerd.

De echte reden, die nooit wordt genoemd, is dat de monetaire autoriteiten meer grip willen op het financiële systeem. Centrale banken zijn steeds slechter in staat de geldhoeveelheid te sturen. De directe vorm van geldschepping, het printen van cash, heeft steeds minder impact. Contante betalingen zijn – vooral in Nederland – dramatisch teruggelopen. De meeste geldschepping komt tegenwoordig voor rekening van de commerciële banken.

Het opkopen van staatsobligaties is geen optie meer

De geldhoeveelheid kan ook worden gestuurd door centrale banken staatsobligaties te laten opkopen. Maar aangezien de totale berg aan opgekochte staatsobligaties in de eurozone inmiddels 5 biljoen euro bedraagt, is dat instrument nog maar beperkt bruikbaar. Nog meer opkopen is onverantwoord.

De centrale banken willen het evenwicht tussen hun geldschepping en die van de commerciële banken (was ongeveer 50/50 en is momenteel eerder 30/70) herstellen en hebben daarvoor een nieuw instrument nodig. Met een digitale euro kunnen centrale banken de commerciële banken omzeilen en met zogenoemd ‘helikoptergeld’ rechtstreeks de geldhoeveelheid verruimen.

Dat middel zal niet direct al worden ingezet. Het is de bekende werkwijze van de Europese Unie: eerst creëert men een onschuldig lijkend precedent, dat in de loop der tijd standaardbeleid wordt. Monetair econoom en voormalig directeur van De Nederlandsche Bank Lex Hoogduin noemt het ‘camel nosing’: eerst zie je in de kier van een deuropening alleen de neus van de kameel, later pas het hele beest.

De monetaire autoriteiten zijn bovendien bang voor de opmars van digitale cryptomunten, met name de bitcoin. Die zouden – als ze op grote schaal vertrouwen winnen en zo het betalingsverkeer overnemen – een einde kunnen maken aan de mogelijkheid van monetaire financiering. Dan is het afgelopen met het goedkope geldbeleid van de Europese Centrale Bank en met het uit de wind houden van de hogeschuldenlanden als Italië en Griekenland. Ook de optie om meer geld uit te geven dan er via belastingen binnenkomt – om zo de inflatie op te stuwen  – zou tot het verleden gaan behoren. Een eigen digitale munt lost dat probleem op.

Het aanstaande wetsvoorstel van de Europese Commissie is al grotendeels uitgelekt. Zodoende weten we dat de digitale euro niet alleen voor het bedrijfsleven beschikbaar komt, maar ook voor de burger.

De digitale euro wordt bovendien ‘legal tender’ en moet dus overal als betaalmiddel worden geaccepteerd, zowel online als offline (in de gedaante van een soort chipknip, die op termijn onderdeel wordt van de ‘European Digital Identity Wallet’). Voorlopig geldt een maximum van 3000 euro per rekening. Sparen heeft geen zin, want er wordt geen rente uitgekeerd.

De privacy is niet gegarandeerd

Bij hoog en laag wordt beweerd dat de digitale euro niet programmeerbaar is, hoewel transacties boven een bepaald bedrag onderhevig zullen zijn aan controle op witwas.

Software (die nog niet ontwikkeld is) moet ervoor zorgen dat centrale banken geen inzicht krijgen in de identiteit van de rekeninghouders. Hun privacy lijkt dus gegarandeerd. Die claim is echter niet geloofwaardig, zeker niet wanneer de digitale euro onderdeel wordt van de al genoemde ‘European Digital Identity Wallet’. Die komt er, ondanks een door de Tweede Kamer aangenomen motie, die door staatssecretaris van Financiën Alexandra van Huffelen (D66) naast zich neer werd gelegd.

Daarnaast is het de vraag of de autoriteiten de lonkende mogelijkheid om digitaal geld te ‘programmeren’ (manipuleren) weten te weerstaan. Dat zou kunnen door de digitale euro in te zetten voor politieke doeleinden, zoals het bestrijden van infectieziekten, ‘gezond’ eten, het stimuleren van de economie, het bevorderen van diversiteit en inclusiviteit, de woke-agenda of klimaatbeleid.

Wat mij betreft komt er geen digitale euro. Het risico van misbruik en privacyschending is gewoon te groot. Het huidige chartale en girale betalingssysteem – met contactloos betalen met de smartphone, tikkies en internetbankieren – is prima ingesteld op de moderne tijd. Daar is helemaal geen manipuleerbare digitale munt voor nodig.

Centrale banken kunnen hun functie prima uitoefenen met rentebeleid. Andere monetaire instrumenten zijn overbodig. Het overeind houden van de euro door de staatsobligaties van hoge schuldenlanden op te kopen (‘quantitative easing’) is kostbaar en nergens voor nodig. En met begrotingsbeleid en ‘fiscal policy’, bijvoorbeeld met helikoptergeld, hoeft de Europese Centrale Bank zich niet te bemoeien. Dat kan aan de regeringen van de lidstaten worden overgelaten. De Nederlandse belastingbetaler zit niet te wachten op een transferunie.

Cryptogeld is misschien wel een zegen voor de mensheid

En is het een ramp dat de bitcoin het klassieke ‘fiatgeld’ verdringt? Ik denk van niet. Cryptogeld zou over enkele decennia – in retroperspectief dus – wel eens als een zegen voor de mensheid kunnen worden beschouwd: vrij digitaal geld in plaats van de manipuleerbare en inflatiegenererende digitale euro.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De digitale euro komt er, maar de echte reden wordt niet genoemd verscheen eerst op Wynia's Week.

Knot vroeg zich af, Mamma Mia, of de problemen bij banken in de VS (SVB bankroet) en Europa (redding Credit Suisse) een herhaling zijn van vijftien jaar geleden. In 2008/2009 werden in Nederland ING en ABN Amro immers gered door overheidssteun?

Weer Amerikaanse bank failliet

De vraag van Knot, die een prominente rol speelt in het internationale centrale bankwereldje van toezichthouders, was afgelopen week nog weer wat actueler. Maandag ging de Amerikaanse bank First Republic failliet en werd vervolgens overgenomen door bankgigant JP Morgan. De speech was ook interessant om wat hij zei, maar ook om wat hij níet zei, terwijl dat wel relevant is.

Knot hamerde, zoals centrale banken dat doen sinds 2008/2009, op het belang van financiële buffers (kapitaal) en risicobeheer. Als er problemen ontstaan bij een grote bank, zoals bij Credit Suisse, hebben bankentoezichthouders een gereedschapskist om het kapitaal te fiksen.

Maar wat blijkt nu? Je hebt niks aan dat gereedschap als klanten, zoals bij SVB, bij First Republic en wellicht ook bij Credit Suisse, gewoon hun geld van de bank halen. Dankzij digitalisering à la minute: klik, klik, foetsie. Banken kunnen in dat geval wel een beroep doen op hun centrale bank voor tijdelijke geldsteun, maar dat kost tijd, terwijl het geld ondertussen wegstroomt.

Anders gezegd: met hun oproep buffers, buffers, buffers vechten de bankencontroleurs de vorige oorlog, die van de 2008/2009 crisis. Als een bank genoeg kapitaal heeft, geeft dat vertrouwen bij klanten, is de redenering. Maar deze redenering houdt geen rekening met het lerend vermogen van klanten (‘banken vallen zomaar om’).

Ze houden ook geen rekening met het gedrag van klanten als twijfel ontstaat (sociale media, geruchten) of een bank wel safe is. Dan is het rationeel om als eerste je geld weg te halen. Zoals de covid-pandemie heeft geleerd: de eerste hamsteraar heeft zoveel toiletrollen als ‘ie kan dragen, maar de honderdste niet meer.

Vertrouwensverlies

De gereedschapskist van toezichthouders fikst het kapitaal van een bank, maar fikst geen digitale bankrun. Misschien, maar daar begon Knot begrijpelijkerwijs niet over, hebben de klanten en de burgers inmiddels minder vertrouwen dat centrale banken en overheden zo’n bankrun kunnen stoppen. Wie weet sijpelt het door misstanden en fouten gegroeide wantrouwen in de overheid (van gasschade in Groningen tot toeslagenschandaal) door naar instituten als De Nederlandsche Bank zelf.

Ook bij de centrale bank kan de burger zich namelijk afvragen: hoeveel vertrouwen moet ik hebben?

De Nederlandsche Bank maakte vorig jaar verlies: 460 miljoen euro. De oorzaak van het verlies is de eigen rentepolitiek die zijn wortels heeft in de eurocrisis rond 2012. De ECB redde toen de euro en Italië door de rente te verlagen tot onder nul en bijna onbeperkt staatsobligaties op te kopen. Deze ongekende stimulansen moesten ook voorkomen dat de Europese economie in het drijfzand van prijsdalingen en malaise belandde.

DNB voelt de rente

Toen de inflatie al voor Poetins inval in Oekraïne opliep, wachtte de ECB met renteverhogingen om de inflatie te beteugelen. Vervolgens verhoogde de ECB de rente driester dan ooit. Dat voelt iedereen, ook De Nederlandsche Bank zelf.

De centrale bank betaalt rente op de tegoeden die commerciële banken bij haar stallen. Door de renteverhoging moet zij nu veel meer rente betalen dan zij zelf verdient op de ingekochte staatsobligaties. Vandaar dat verlies van 460 miljoen. Misschien is het zelfs nog wat geflatteerd. De centrale bank boekte vorig jaar namelijk ook maar liefst 245 miljoen euro winst op aandelenbeleggingen, terwijl de rest van de wereld koersverliezen leed. Uit het jaarverslag blijkt: dat is een kwestie van boekhouden, goedgekeurd door accountant KPMG.

Als de hoge rente aanhoudt, is de prognose van De Nederlandsche Bank een cumulatief verlies tot 2028 van ruim 10 miljard euro. De buffers om deze verliezen op te vangen zijn bijna 11 miljard euro. Als het tegenzit heeft de centrale bank tegen die tijd een vermogenstekort. Dan is het opgebouwde kapitaal van meer dan driekwart eeuw in luttele jaren verspeeld. Mamma Mia. Zover had men het niet moeten laten komen.

Kan de centrale bank op die manier bankroet gaan? Nee. Kan De Nederlandsche Bank functioneren met minimaal of negatief kapitaal? Ook nee. Miljardenverliezen wekken geen vertrouwen.

Gaat Knot de hand ophouden bij Kaag?

Zo’n situatie van een minimaal of negatief vermogen roept twee ongemakkelijk vragen op. De eerste is: hoe onafhankelijk is een centrale bank die haar hand moet ophouden bij de overheid voor extra kapitaal? Want: wie betaalt, bepaalt. Over de onafhankelijkheid van de centrale bank bestaan toch al twijfels. Politieke doelstellingen (redden van Italië, klimaatbeleid) hebben prioriteit gekregen boven ECB-doelstelling nummer 1: inflatie beteugelen.

De tweede vraag is over de digitale euro, die centrale banken nu aan het bespreken zijn. Dat moet een veilig alternatief zijn voor geld dat mensen bij commerciële banken aanhouden. Daarmee wordt de centrale bank ook een beetje een gewone, commerciële bank.

Maar hoeveel vertrouwen kun je hebben in een centrale bank zonder adequaat kapitaal? Wie koopt een digitale euro van een centrale bank die volgens de normen van diezelfde centrale bank voor commerciële banken op omvallen staat?

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Knot wil stevige banken. Maar zijn eigen bank draait verlies. Kan De Nederlandsche Bank omvallen? verscheen eerst op Wynia's Week.

Oftewel ‘doormodderen’, alle door de Kamerleden geuite zorgen en onheilsvoorspellingen ontkennend dan wel bagatelliserend. Nederland blijft gewoon in de euro en we zien wel waar het schip strandt. Deze houding van het cabinet RutteVier is onverstandig en zal ons duur komen te staan.

Euro heeft beloften niet waargemaakt

De titel ‘Toekomst van de euro’ was veelbelovend. Eindelijk zou er een fundamenteel debat plaatsvinden over de euro, over de muntunie die in 1992 in Maastricht was gecreëerd. Zijn na 30 jaar de roze geurende voorspellingen uitgekomen en de economieën van de lidstaten van de eurozone naar elkaar toegegroeid? Is er stabiliteit aan de interne markt toegevoegd en heeft de gemeenschappelijke munt een belangrijke plaats op het wereldtoneel veroverd?

De conclusie van de meerderheid van de Kamerleden is: niets van dit alles. De euro heeft de belofte geenszins waargemaakt. Integendeel, de economieën zijn alleen maar verder uit elkaar gegroeid met gigantische schuldenbergen van de achterblijvende economieën als gevolg. Stabiliteit is ver te zoeken gezien de eurocrisis die eind 2009 uitbrak en uiteindelijk slechts in 2012 met de nucleaire optie ‘whatever it takes’ van toenmalig ECB-president Draghi kon worden bezworen. En de dollar is nog steeds oppermachtig.

Gigantische herstructurering van schulden mogelijk

Bovendien vinden de meeste Kamerleden dat de vooruitzchten er niet beter op zijn geworden. De schuldenbergen blijven toenemen, de (zuidelijke) lidstaten willen of kunnen niet hervormen om hun concurrentiepositie te verbeteren en op die manier naar de andere (noordelijke) lidstaten toe te groeien.

Met als mogelijk gevolg dat zij, geconfronteerd met de renteverhogingen van de ECB om de inflatie te bestrijden, in de problemen komen en aan hun rente- en aflossingsverplichtingen van schulden, die meer dan 100 procent van hun bbp bedragen, niet langer kunnen voldoen.

Dan zal er een gigantische herstructurering van die schulden plaats moeten vinden, waarbij de herstructurering van de schuld van Griekenland van 2010 zal verbleken. Overleeft de euro(zone) een dergelijke zeer kostbare herstructurering van de Italiaanse schuld (en die van Spanje en wellicht nog andere lidstaten)? Of blijkt Italië in tegenstelling tot Griekenland ‘too big to bail-out’ en moet het de eurozone verlaten met als zeer waarschijnlijke uitkomst dat de euro klapt?

Stabiliteits en Groei Pact (SGP)

Een dergelijke voorgespiegelde gang van zaken werd door minister Kaag onwaarschijnlijk geacht. Het komende aangepaste Stabiliteits en Groei Pact (SGP) voorziet er volgens haar in dat de schuldenbergen over 4 tot 7 jaar worden afgebouwd en het Corona Herstelfonds, sinds kort NextGenerationEU geheten, zorgt ervoor dat de betrokken lidstaten weer op adem komen.

Het fonds dwingt af dat hervormingen eindelijk plaats zullen vinden en met het aangepaste SGP komt begrotingsdiscipline terug. Een eventueel noodzakelijke herstructurering van de schuld van zuidelijke lidstaten komt grotendeels voor rekening van de eigenaren van de schuld en voor het overblijvende deel bieden de EU-crisisbestrijdingsmiddelen ESM en het resolutiefonds voor banken soelaas.

Deze ‘visie’ van de regering, zoals neergelegd in een brief van afgelopen september aan de Kamer, is volgens veel Kamerleden puur wensdenken. Ze ontkent of bagatelliseert het doemscenario van een Italiaanse default en in versterkte mate van een default van meerdere lidstaten.

Opt-out

Terwijl een herstructurering van de schuld van Italië (en andere hoge schulden-lidstaten) Nederland een vermogen gaat kosten. De herstructurering van Griekenland zal Nederland waarschijnlijk tenminste 3,2 miljard euro kosten, mogelijk meer. Een bail-out van Italië zal een veelvoud van dat bedrag vergen.

Beter is volgens een aantal Kamerleden een Nederlandse opt-out bij nieuwe EU-fondsen. Als het fout gaat met de euro, dan staat ons land in ieder geval minder ‘aan de lat’.

Een begrotingsunie is duur

Een andere weg werd nog geprobeerd door Volt. Die partij wil een begrotingsunie met een eigen minister van Financiën en eigen belastinginkomsten, lees: een federale unie. De schulden zouden gemutualiseerd moeten worden en nieuw schuldpapier zou door de Europese Commissie moeten worden uitgegeven om in de hoge schuldenlanden investeringen te kunnen blijven doen.

Maar ook dit scenario kreeg geen applaus van de regering, hoewel ik minister Kaag zelf ervan verdenk dat zij een dergelijk scenario stiekem wel ziet zitten. Ondanks de kosten die dat met zich mee zou brengen. De Groningse hoogleraar economie Lex Hoogduin heeft uitgerekend dat een dergelijke begrotingsunie Nederland tenminste 21 miljard euro per jaar, mogelijk oplopend tot 35 miljard, gaat kosten.

Bovendien lost een begrotingsunie het probleem van divergentie (het uit elkaar groeien van de economieën van lidstaten) niet op. Hoge schulden-lidstaten zullen er zelfs mee aangemoedigd worden om een laks begrotingsbeleid te voeren, het bekende ‘moral hazard’ effect. Anderen betalen tenslotte de rekening …

Self-fulfilling prophecy

Het debat over de toekomst van de euro werd vervolgens kapot geslagen met de opmerking van minister Kaag dat een speculatie over doemscenario’s en een mogelijke uittreding van Nederland uit de eurozone om daaraan te ontsnappen gevaarlijk is. Het zou de financiële markten onnodig ongerust maken en zelfs een ‘self fulfilling prophecy’ kunnen zijn. Van een flexibel eurolidmaatschap wil zij niets weten.

Minister Kaag ziet kortom geen brood in de 3 scenario’s die door de Kamerleden werden bepleit:

1. Een transfer-, lees: schuldenunie.

2. Een opt-out bij nieuwe EU-fonds(en).

3. Een flexibel eurolidmaatschap.

Moties

Ingediende moties aan het einde van het debat om de regering te dwingen tot het opstellen van een noodscenario voor het geval de euro in de problemen komt of het aan de kaak stellen van onorthodoxe ingrepen van de ECB om de euro overeind te houden, werden door minister Kaag ‘ontraden’ en werden ook niet aangenomen. Het enige positieve puntje van het hele debat is de aangenomen motie van Pieter Omtzigt om als Nederland niet mee te doen aan nieuwe EU-fondsen à la het Herstelfonds.

Over het geheel genomen beschouw ik het debat over de toekomst van de euro als teleurstellend en een gemiste kans om Nederland op tijd voor te bereiden op doemscenario’s die naar alle waarschijnlijkheid gaan plaatsvinden. Ik kan met Derk Jan Eppink van JA21 niet anders concluderen dan dat de Nederlandse regering met open ogen het ravijn in loopt.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Onze regering loopt met open ogen het euroravijn in verscheen eerst op Wynia's Week.

Op 9 maart is er een belangrijk Kamerdebat over de toekomst van de euro. Twee rapporten van Stichting Milieu, Wetenschap & Beleid werpen een nieuw licht op de prijs van de euro en de EU voor Nederland.

Het eerste rapport vergelijkt de kosten van de euro en de EU voor een land als Nederland dat zowel in de EU als in de euro-muntunie zit, met landen met een andere verhouding tot EU en euro. Deze kosten belopen €25.000 tot €80.000 euro per Nederlands gezin, en zijn buitensporig hoog ten opzichte van andere landen, binnen of buiten EU en euro.

Het tweede rapport verklaart de effecten van de euro voor Nederland, maar ook voor de andere landen van de euro-muntunie. Onze koopkrachtgroei blijkt door de invoering van de euro tot nu toe meer dan 18% lager dan bij het behoud van de gulden het geval zou zijn geweest.

Maar ook voor de andere landen is de euro nadelig. En zelfs als er een centraal bestuurde Verenigde Staten van Europa zou komen, zou dit economisch zeer nadelig zijn ten opzichte van een Europa met landen met eigen munten.

In dit artikel vat ik de rapporten samen aan de hand van de vier grafieken, die er de kern van vormen. Een uitgebreide samenvatting van beide rapporten vindt u via deze link.

Blootstelling van Nederland aan kosten van de EU en de euro

In de eerste kolom wordt ter vergelijking de staatsschuld in 2020 weergegeven

De kolom daarnaast (Totaalbedrag) geeft voor Nederland een bedrag van €475 miljard aan totale ‘blootstelling’, zoals uit de stukken van de EU is afgeleid.
De derde kolom geeft het totaal aan geld dat we sowieso kwijt zijn, zoals bijvoorbeeld de EU-bijdrage, en betaalde subsidies aan Zuid-Europese landen.

De vierde kolom betreft de situatie bij een grote Europese financiële crisis, waarbij de slechte leningen afgeschreven moeten worden en de gegeven garanties uitbetaald moeten worden.

De uitkomst is dat we in 2020 sowieso 100 miljard euro kwijt waren aan EU en euro.
En bij een grote crisis waren we blootgesteld aan een bedrag van €355 miljard, ruim 80% van onze staatsschuld.

Blootstelling van Nederland ten opzichte van niet-EU en niet-eurozone leden

Interessant wordt het als deze blootstelling wordt vergeleken met landen met een andere relatie tot de EU en de euro. De uitkomsten zijn in deze grafiek vervat, in euro per vierpersoonsgezin, met Griekenland in het geel op de eerste rij, en Nederland in het rood op de achterste rij.

Weinigen zullen tot nu toe beseft hebben dat de cumulatieve kosten van EU en euro nu al sowieso €25.000 per Nederlands gezin bedragen, en bij een crisis volgens de grafiek kunnen oplopen tot ruim €80.000 aan welvaartsverlies per Nederlands gezin.

Opvallend is verder dat Nederland als netto bijdrager aan de EU en als eurozone-lid buitensporig hoge lasten draagt, in vergelijking met niet-euro en niet-EU-landen, maar ook vergeleken met de ontvangende EU-landen.

Direct daarna valt op dat Denemarken (blauw), dat economisch redelijk vergelijkbaar is met Nederland, en dat ook in verhouding evenveel bijdraagt aan het EU-budget, maar niet de euro voert, nog geen kwart betaalt van Nederland. Blijkbaar zijn ¾ van de kosten gerelateerd aan deelname aan de eurozone, en ¼ aan deelname aan de EU.

Onze achterblijvende koopkracht en de euro

Het tweede rapport analyseert de al 20 jaar stagnerende koopkracht in ons land, terwijl de economie sterk groeide.

Monetaire Welvaartoptimalisatie

In de situatie vóór de euro was de gulden de facto een onafhankelijke munt, waarvan de waarde steeg als het handelsoverschot toenam. Daardoor daalde in Nederland de prijs van energie en andere importgoederen, en daardoor steeg de koopkracht. (Koopkrachtgroei wordt hier weergegeven als de percentuele groei van de inflatiegecorrigeerde inkomsten van de huishoudens (1998 = 100%), dus de netto toename van het vermogen van de huishoudens om iets te kopen.)

Onze eigen producten werden juist duurder door de sterke gulden, waardoor de exportgroei beperkt bleef, en onze industrie moest innoveren om concurrerend te blijven. Dit leidde tot een geremde maar stabiele groei: koopkracht, GDP en overheidsuitgaven gingen tussen 1970 en 2000 keurig gelijk op: de economie was in evenwicht, ondanks een diepe economische crisis in de 80er jaren. En onze bedrijven werden de innovatiefste van de wereld.

Het rapport stelt dat dit monetaire mechanisme zorgt voor een optimale groei van de economie en een maximale groei van de welvaart, en – vooral – dat deze welvaart via de koopkracht optimaal verdeeld wordt over de bevolking. Het mechanisme krijgt daarom de naam ‘Monetaire welvaartoptimalisatie’.

Na 2000 zien we de koopkracht stagneren (groei 25% in 20 jaar) en sterk achterblijven bij het BBP (groei 40%) en de overheidsuitgaven (groei 50%): de economie is volledig uit balans. Dit valt samen met het invoeren van de euro, en dat is geen toeval: de euro maakte een einde aan de monetaire welvaartoptimalisatie.

Handelsoverschot

We zien dat door de (voor Nederland) veel te goedkope euro het handelsoverschot absurde proporties heeft aangenomen: een stijging van 200%. Zelfs in absolute zin (in euro’s dus) is het handelsoverschot van Nederland inmiddels het derde van de wereld, na China en Duitsland, als je de energie-exporteurs buiten beschouwing laat.

De oorzaak hiervan is dat de euro zeker 25%, maar waarschijnlijk meer dan 50% minder waard is dan de gulden waard zou zijn als we niet in de euro gestapt waren. Onze producten gaan dus wereldwijd voor ramsjprijzen over de toonbank.

Koopkracht en verstoorde arbeidsmarkt

Prachtig resultaat zou je zeggen, en veel dank aan de zwakke euro! Maar het probleem is dat we als bevolking bijna niets meer hebben aan een enorm handelsoverschot, omdat het de koopkracht niet meer vergroot. Het creëert banen, dat is fijn, maar daaraan is helemaal geen tekort, integendeel.

De voor ons veel te zwakke euro werkt eerder verstorend: exporterende bedrijven lopen binnen, en kunnen best hogere lonen betalen, maar het MKB en de overheid (zorg, onderwijs, uitkeringen), samen veruit het grootste deel van de economie, kunnen zich geen hogere lonen permitteren: het MKB omdat de koopkracht achterblijft en dus ook de bestedingen, en de overheid omdat hogere lonen de overheidsuitgaven nog verder omhoog zouden jagen dan sinds de euro al het geval was.

Zonder de monetaire welvaartoptimalisatie van een zelfstandige munt is het evenwichtig verhogen van de koopkracht een groot probleem, ook al groeit de economie.

Dat onze economie sinds invoering van de euro uit evenwicht is, leidt dus tot een achterblijvende koopkracht, tot een verstoorde arbeidsmarkt, tot afnemende innovatie in het bedrijfsleven en tot een rem op de productiviteitsgroei.

Ook een houdbare muntunie is slecht voor de welvaart

Om te kijken of een muntunie houdbaar is, gebruiken economen de ‘optimal currency area criteria’ van Mundel. Het rapport gaat echter een stap verder dan deze criteria. Het stelt dat zelfs een houdbare muntunie, zoals een centraal geregeerd Europa dat bovendien zou voldoen aan de ‘optimal currency area criteria’ vergelijkbaar met de VS, economisch slecht is voor de aangesloten landen. Binnen een muntunie trekken de zwakke landen zich niet op aan de sterke, maar worden de sterke mee omlaag gezogen door de zwakke. Door het wegvallen van de ‘monetaire welvaartoptimalisatie’ voor alle afzonderlijke landen daalt de welvaart in de muntunie als geheel.

Het opgaan in een Federale Europese staat, bestuurd vanuit Brussel, is dus geen oplossing van de problemen die de euro veroorzaakt. Niet voor de sterke en niet voor de zwakke landen.

Dat is dan ook de belangrijkste conclusie die uit het rapport te trekken is.

De auteur van bovenstaand artikel, Theo Wolters, is voorzitter van de Stichting Milieu, Wetenschap & Beleid.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De euro is heel slecht voor de koopkracht van de Nederlanders verscheen eerst op Wynia's Week.

De euro dreigt een zwakke munt te worden, met hoge inflatie en lage rente. Een soort Italiaanse lire – een Latijnse munt dus. Het Nederlandse kapitaalgedekte pensioenstelsel wordt daardoor onhoudbaar. Het belegde vermogen van 1500 miljard euro zal snel in waarde afnemen.

De overige lidstaten van de eurozone zal het een zorg zijn, zij hebben een omslagstelsel (pensioen wordt uit de lopende begroting betaald) en geen last van verdamping. Integendeel, de waardevermindering van hun hoge schulden komt hen alleen maar goed uit.

De pensioenwet helpt hier niet bij

De nieuwe pensioenwet – als deze er onverhoopt komt – biedt geen soelaas. Het Nederlandse pensioenstelsel blijft kapitaalgedekt.

De enige remedie is: terug naar de afspraken van Maastricht (1992) met een strikt begrotingsbeleid, terug naar een sterke euro. Lukt dit niet, dan resteert slechts één ding, uit de euro. Dat zal de Nederlandse inzet moeten zijn bij de komende onderhandelingen over het begrotingsbeleid in de eurozone, over de aanpassing van het Stabiliteits en Groei Pact (SGP).

Onhoudbaar

In een interview met Syp Wynia heeft voormalig directeur van de Nederlandse Bank Lex Hoogduin het onomwonden gezegd. Als Nederland in de eurozone blijft, het huidige ECB-beleid niet verandert en de hoge schulden van de zuidelijke lidstaten niet worden afgebouwd, met als gevolg een persistente hoge inflatie, wordt ons kapitaalgedekte pensioenstelsel onhoudbaar. Het spaargeld van de Nederlanders, hun uitgestelde loon, zal verdampen als sneeuw voor de zon.

Het is niet moeilijk in te zien waarom dit gebeurt. Om de hoge schuldenlanden als Griekenland (193 % staatsschuld), Italië (150 %), Spanje en Portugal (ruim boven de 100 %) en zelfs Frankrijk (113 %) uit de wind te houden – niet failliet te laten gaan – houdt de ECB de rente kunstmatig laag. Teneinde de huidige torenhoge inflatie te bedwingen had de ECB de rente – evenals de FED in de VS dat gedaan heeft – drastisch moeten verhogen, maar deed dat niet.

Slechts mondjesmaat werd de rente door de ECB aangepast. Ver beneden de vereiste rente om de inflatie de kop in te drukken verhoogde de ECB de rente tot slechts 1,5 % en is de verwachting dat daar niet veel bij zal komen, hooguit zal worden opgehoogd tot 2,5 %. Terwijl volgens de zogenaamde Taylor-rule deze 6,4 % had moeten zijn.

Het effect laat zich raden. De inflatie wordt niet voldoende bedwongen. Fijn voor de hoge-schulden-landen, die hun schulden met hoge inflatie zien verdampen. Desastreus voor Nederland, dat als enige land in de eurozone een kapitaalgedekt pensioenstelsel heeft. Van de pot van circa 1500 miljard euro zal weinig overblijven. Nominaal blijft het bedrag wel gelijk, maar in reële termen, in koopkracht, zal het sterk verminderen.

Rendement

De nieuwe pensioenwet biedt geen soelaas. Het probleem van een zwakkere euro – met een hogere rente in de VS wordt de euro ten opzichte van de dollar steeds minder waard – wordt alleen maar verergerd. In de nieuwe wet mag voor ouderen nog slechts voor maximaal 35 procent in lucratieve aandelen worden belegd.

Het overgrote beleggingsdeel dient besteed aan (slecht renderende) staatsobligaties en groene (eveneneens slecht renderende) investeringen. Het Algemeen Burgelijk Pensioenfonds (ABP) loopt al voor de muziek uit en maakte onlangs een miljardeninvestering in een windpark op de Noordzee bekend.

De koop van staatsobligaties en groene investeringen is leuk voor de overheid (financiering van het jaarlijkse begrotingstekort en steun voor het klimaatbeleid) – die om die reden deze voorwaarden ook in de nieuwe wet heeft opgenomen – maar slecht voor de gepensioneerden. Want niet alleen verliest de gepensioneerde koopkracht door het ECB-beleid, met een lager dan haalbaar rendement op het belegde vermogen krijgen de pensioengerechtigden nóg minder inkomen.

Eerste Kamer

Het is derhalve te hopen dat de nieuwe pensioenwet niet wordt aangenomen. De coalitie probeert deze er door te drukken, maar heeft geen meerderheid in de Eerste Kamer. Wellicht dat GroenLinks en de PvdA zich voor een karretje laten spannen (paar mooie burgemeestersfuncties, verdere nivellering of nog wat ‘leuke dingen voor de mensen’) en de coalitie in de EK aan een meerderheid helpen, maar als de discussie te lang duurt – en daar ziet het naar uit – zal het wetsvoorstel aan de nieuwe EK moeten worden voorgelegd. De verhoudingen zouden daar wel eens anders kunnen zijn.

Als de peilingen het bij het rechte eind hebben, zou er voor de nieuwe pensioenwet wel eens een blokkerende meerderheid in de Eerste Kamer kunnen ontstaan. De coalitie heeft volgens de laatste peiling van Maurice de Hond nog maar 43 zetels in de Tweede Kamer over. Samen met de verwachte steun van Groenlinks en PvdA zijn het er 65. Extrapoleren we dit resultaat naar de Eerste Kamer, dan is er geen meerderheid voor de nieuwe pensioenwet.

Geen soelaas

Maar afgezien van deze hoopvolle omstandigheid: het biedt geen soelaas. Het Nederlandse pensioenstelsel blijft kapitaalgedekt. Het voorkomen van verdamping van het uitgestelde loon van de Nederlanders zal derhalve uit een andere hoek moeten komen. Uit de euro stappen om precies te zijn. Een dergelijke stap lijkt de enige remedie.

Niet iedereen is echter tot een dergelijke vrij rigoreuze stap bereid. De cummunis opinio in de coalitie is dat het zo’n vaart niet zal lopen. Met een verstandige aanpassing van het Stabiliteits- en GroeiPact en een betere handhaving zouden de hoge schulden van de zuidelijke lidstaten worden afgebouwd en met hervormingen, afgedwongen door het Herstelfonds, zou de convergentie binnen de EU toenemen en zal de ECB niet langer een goedkoop-geld-beleid hoeven te voeren om hen uit de wind te houden.

Het is een mooie gedachte, maar puur wensdenken. Sinds de invoering van de euro is het nog nooit gelukt om de economieën tussen de noordelijke en de zuidelijke lidstaten te laten convergeren. Hervormingen bleken keer op keer niet te lukken of te worden teruggedraaid. Waarom zou dit nu opeens anders zijn?

Realistischer is de veronderstelling dat hervormingen zullen blijven mislukken en convergentie een illusie blijft. Met als consequentie dat de ECB haar beleid niet zal kunnen/willen veranderen en de eurozone een hogere dan haalbare inflatie houdt. Dan is er maar één oplossing: uit de euro.

Uit de euro

Binnen de huidige EU-verdragen is dat nog niet mogelijk. Alleen volledig uit de EU stappen kan, op basis van art 50 VEU (Brexit). Maar met de komende onderhandelingen over de aanpassing van het Stabiliteits en Groei Pact (SGP) kan Nederland een flexibel eurozonelidmaatschap als voorwaarde stellen om in te stemmen met door de Europese Commissie en de zuidelijke lidstaten gewenste aanpassingen.

Indien – of beter gezegd, wanneer – de afgesproken hervormingen wederom mislukken en de hoge schulden niet (substantieel) worden afgebouwd, moet Nederland de mogelijkheid krijgen om op een ordelijke wijze de euro te verlaten. Of – als alternatief: de lidstaten die niet hervormen en niet afbouwen gedwongen moeten de eurozone verlaten.

Onderhandelingen

In de loop van volgend jaar beginnen de onderhandelingen. Het is zaak dat Nederland daar goed beslagen ten ijs aan begint. Daar is nog tijd voor. In januari zal er in de Tweede Kamer een fundamenteel debat plaatsvinden over de ‘toekomst van de euro’ (initiatief Omtzigt/Dassen). Het is dé gelegenheid om het Nederlandse belang goed op het netvlies te krijgen en de regering op te roepen de SGP-onderhandelingen in te gaan met de eis het eurolidmaatschap flexibel te maken.

Wordt deze eis niet ingewilligd – het ligt niet onmiddelijk voor de hand, want waarschijnlijk zijn verdragswijziging en unanimiteit vereist – dan staat Nederland voor een moeilijke keuze. Dan is een ordelijke uittreding niet mogelijk en zal Nederland eenzijdig uit de euro moeten stappen, indien blijkt dat de goede voornemens om te hervormen en de hoge schulden af te bouwen op niets uitlopen.

De enige weg

Het is niet een leuk afscheid, een noodscenario zal met beroering op de financiële markten gepaard gaan. Maar het is de enige begaanbare weg om het rendabele Nederlandse pensioenstelsel te behouden en te voorkomen dat Nederland in de fuik van een transfer- en zwakke muntunie zwemt.

Dit noodscenario met herinvoering van een eigen munt – waarschijnlijk weer de gulden – ligt overigens al klaar. Tijdens de voorlaatste bijeenkomst van de commissie Financiën van de Tweede Kamer heeft minister Sigrid Kaag (Financiën) op sterk aandringen van enkele fracties toegezegd de Tweede Kamer vertrouwelijk inzage van dat scenario te geven.

Johannes Vervloed is columnist en was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaaten onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Nederlandse pensioenen verdampen als de euro een Latijnse munt wordt verscheen eerst op Wynia's Week.

Toen tien jaar geleden de eurocrisis dagelijks in het nieuws was, werden ook scenario’s over de splitsing van de eurozone in een noordelijke en zuidelijke (‘neuro’ en ‘zeuro’), over de terugkeer van Nederland naar de gulden en de uitstap van Griekenland (of zelfs Italië) openlijk bediscussieerd, ook in Nederland.

Referendum over de euro?

Nu overheerst de stilte, en dat ondanks het feit dat de eurozone voor belangrijke beslissingen staat, zoals het oprekken van de regels voor begrotingstekort en staatsschuld. Nederland was daar altijd tegen (doorgaans samen met Duitsland), maar tot leedwezen van Hoogduin lijkt Duitsland het nu zonder ‘full swing’ steun van het kabinet RutteVier te moeten stellen.

Het voorstel van Hoogduin om te overwegen uit de euro te stappen maar in de Europese Unie te blijven komt in de buurt van wat de partij JA21 vorig jaar bepleitte in haar verkiezingsprogramma: ’een afgeslankte, meer flexibele samenwerking tussen EU-lidstaten met een focus op economische samenwerking.’ JA21 wilde een referendum over de euro.

De SGP – lid van dezelfde Eurofractie als JA21 – probeerde in 2020 een debat over de toekomst van de muntunie op gang te brengen. Europarlementariër Bert-Jan Ruissen zei destijds: ‘We moeten in Europa toe naar een flexibelere unie. Lidstaten moeten, wat ons betreft, desgewenst de eurozone kunnen verlaten terwijl zij tegelijkertijd lid van de Europese Unie blijven. In de praktijk kan dit, denk aan Denemarken.’ De SGP vroeg de regering om een onderzoek naar alternatieven voor de euro. Dat kwam er niet.

VVD: geen transferunie

De VVD pleitte in haar verkiezingsprogramma van 2021 voor automatische sancties voor landen die de begrotingsregels uit het Stabiliteits- en Groeipact overtreden; regels die volgens Hoogduin boterzacht bleken, want geen land heeft ooit een boete gekregen voor het schenden van de afspraken.

De VVD verzette zich in haar programma tegen een Europese ‘transferunie’ – waar Hoogduin zich ook tegen keert – en waarin permanent geld van noord naar zuid zou worden gepompt. Het CDA laakte ‘eurobonds’, gedeelde schulden. Die zijn er toch gekomen, om het coronaherstelfonds te financieren. Waar Italië, als land dat het zwaarste door de pandemie werd getroffen, het meeste geld uit krijgt: 222 miljard. De transferunie is zo weer een stapje dichterbij gekomen.

Er zijn ook twee partijen die niet alleen van de euro af willen, maar de hele Europese Unie willen verlaten: PVV en FvD. Forum koerste enige tijd op een compromis (een referendum over het lidmaatschap van de EU), maar over die volksuitspraak wordt sinds de afsplitsing van JA21 weinig meer vernomen.

SP deelt de analyse van Hoogduin

Uit de Tweede Kamer komt op het eerste gezicht misschien verrassende steun voor het pleidooi van Lex Hoogduin – van de SP. ‘De euro blijkt in de huidige vorm telkens onhoudbaar,’ zegt Tweede Kamerlid Mahir Alkaya, ‘omdat de economieën die er bij horen onderling te veel van elkaar verschillen.’

Alkaya, voormalig beleidsmedewerker op het ministerie van Economische Zaken, ziet net als econoom Hoogduin dat monetair beleid dat goed is voor het ene land, slecht uitpakt voor het andere. Zo wakkert een lage rentestand inflatie aan, waardoor de staatsschuld van landen als Italië en Griekenland in relatieve zin afneemt, maar waardoor ook de beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen, onder meer in staatsobligaties, minder waard worden.

‘Alleen als landen soevereiniteit inleveren en de economieën daadwerkelijk gaan convergeren, kan de euro behouden blijven,’ zegt Alkaya. ‘Maar de SP is geen voorstander van het afdwingen daarvan. En telkens blijkt dat de bevolking dit ook niet wil.’ De euro is volgens Alkaya op termijn onhoudbaar. ‘Ordentelijke ontvlechting’ zou als optie moeten worden onderzocht.

Wynia’s Week is er iedere woensdag en zaterdag. Dat wordt mogelijk gemaakt door alle grote en kleine donateurs. Zo valt Wynia’s Week ook in 2023 weer 104 keer bij tienduizenden lezers in de mailbox. Doet u ook mee? Hartelijk dank!

Het bericht Debat over een mogelijke Nederlandse uitstap uit de euro moet nog op gang komen verscheen eerst op Wynia's Week.