Het is de verplichte waarschuwing bij elke reclame voor het lenen van geld. Irritant, maar wel wáár. Toepasselijk als de Tweede Kamer volgende week debatteert over de staatsfinanciën, inclusief de begroting van de Nationale Schuld.

Gevarenzone

Eelco Heinen (VVD), die het imago koestert van een vastberaden, zuinige minister van Financiën, zoekt in de Miljoenennota 2027 de gevarenzone op. Het financieringstekort van de overheid stijgt tot 2,9 procent van de productie van goederen en diensten.

Dat is een fractie verwijderd van de bovengrens van 3 procent die is afgesproken bij de invoering van de euro. Maar daarbij geldt niet: afspraak is afspraak. Frankrijk negeert de grens al jaren straffeloos. Daar kom ik later in deze column op terug.

In 2027 moet de Nederlandse overheid 11,6 miljard euro rente betalen over de staatsschuld, verwacht Heinen. Dat is bijna een derde meer dan dit jaar. En dát is dan weer bijna het dubbele van 2020. Toen leefden ministers van Financiën over de hele wereld in het paradijs. Centrale banken hadden de rentetarieven kunstmatig gedrukt. De Nederlandse staatschuld kostte toen 4,7 miljard euro rente.

Schulden maken

Inmiddels ziet de wereld er anders uit. De oorlog in Iran heeft de olie- en gasprijzen omhoog gestuwd. De inflatie volgt. Beleggers kijken met argusogen naar spilzieke overheden in de Verenigde Staten en Frankrijk. Ze zien de kolossale behoefte van de Amerikaanse techbedrijven aan extra schulden voor AI-investeringen.

De optelsom van deze trends is dat de rente op de kapitaalmarkt, waar overheden en bedrijven geld lenen met een jarenlange looptijd, halsoverkop is gestegen.

Dat doet pijn, óók in Den Haag. Een deel van de Nederlandse staatsleningen dateert nog uit die periode van ultralage rentestanden. Onderzoekers van RaboResearch becijferden onlangs dat beleggers nog voor 150 miljard euro Nederlandse staatsobligaties bezitten met een rente van minder dan 1 procent. Deze obligaties moeten worden terugbetaald tussen nu en 2032. Het benodigde geld leent Nederland door nieuwe obligaties uitgeven met een rente die zeker driemaal zo hoog is.

Niet alleen de prijs van geld stijgt. Ook de omvang van de schuldenlast van de overheid stijgt. Vrijwel elk kabinet heeft een begroting met een tekort. De kunst en kunde van een minister van Financiën moet zijn om het tekort én de schuldenlast beheersbaar te houden. Dat betekent dat je in de huidige gunstige conjunctuur juist níet de gevarenzone opzoekt.

Giftige cocktail

De beheersbaarheid is ook gediend met robuuste economische groei. Want meer groei betekent meer banen, meer inkomens en meer belastingontvangsten om de stijgende rente te betalen. Ook daar schiet het kabinet-Jetten tekort. Het Centraal Planbureau (CPB) kwam op Prinsjesdag met een groeiraming voor 2027 van 1,2 procent. Dat is onder het kabinetsdoel van 1,5 procent structurele groei.

De stijgende rente én de constant groeiende schuld zijn een potentieel giftige cocktail. Stijgende rentelasten gedragen zich als een koekoeksjong. Eerst gaan ze andere overheidsuitgaven, zoals gezondheidszorg, defensie en sociale uitkeringen in de weg zitten. En als ze doorgroeien duwen de koekoeksjongen de andere uitgaven uit de begroting.

Het koekoeksjong groeit

Hoe werkt dat? Een gestileerd voorbeeld. Je kunt het totale bedrag aan belastingen en premies dat de overheid jaarlijks int bij burgers en bedrijven per dag becijferen. Dan krijg je de gemiddelde ‘belastingdag’. In werkelijkheid is er sprake van seizoenpatroon. Maar het gaat om het voorbeeld van het koekoeksjong.

Uit de Miljoenennota 2020 kun je afleiden dat toenmalig minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) aan de opbrengst van minder dan zes werkdagen belastingen en premies genoeg had om de rente op de staatsschuld te betalen. Nu heeft Heinen daar al bijna negen dagen voor nodig. Het koekoeksjong groeit en zit andere uitgaven dwars.

Gek genoeg gaat het bij de hoogte van het financieringstekort altijd over de Europese 3 procent- norm. Als de tekorten en de schulden ontsporen, zoals nu in Frankrijk, moeten landen steeds meer schulden maken om de rente op hun schuld te betalen, die daardoor steeds verder oploopt. Het is een levensgevaarlijke draaikolk. Schuld is de stille sloper.

Heinen klopt zich in de Miljoennota op de borst over onze comfortabele schulden- en rentelasten in internationaal perspectief. Dat klinkt een beetje gratuit. In de Miljoenennota staat ook dat de hogere rentestanden tot hogere kosten leiden. Nederland betaalt ongeveer 1 procent van zijn economische productie aan rente op staatsschuld, klinkt het sussend, terwijl het gemiddelde van de grote industrielanden rond 3,5 procent ligt.

De diepte in

Voor Frankrijk dreigt inmiddels de draaikolk van schuld en rente. De Franse regering wil bezuinigen om het financieringstekort niet bóven de 6,5 procent te laten stijgen. Frankrijk moet beleggers 4,57 procent rente betalen om voor tien jaar geld te lenen. Nederland 3,6 procent.

Hoe lang zijn zulke verschillen in de eurozone nog houdbaar? Het is alle hens aan dek, anders dreigt bij een reddingactie voor Frankrijk ook de Nederlandse schatkist meegezogen te worden, de diepte in.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom zoekt minister Heinen de gevarenzone op? Onze rentelasten zijn een koekoeksjong dat andere uitgaven verdringt verscheen eerst op Wynia's Week.

De 9 miljard is geen gemeten belastingopbrengst. Het is de uitkomst van een raming van wat het oude forfaitaire stelsel in latere jaren zou hebben opgebracht. Dat is des te opmerkelijker omdat juist dat stelsel door de Hoge Raad juridisch is afgeschoten. Wat de rechter naar de prullenmand verwees, bleef als referentiepunt op de begroting voortbestaan.

Op 11 augustus 2023 kreeg dat een beslissende consequentie. Voor een bespreking met staatssecretaris Marnix van Rij (CDA) stelde het directoraat-generaal Fiscale Zaken een beslisnota op. Daarin stond wat ‘budgetneutraal’ voor het nieuwe stelsel betekende: de geraamde opbrengst moest vanaf 2027 gelijk zijn aan het zogenoemde basispad.

Voor 2028 betekende dat toen 6,6 miljard euro. Inmiddels staat voor hetzelfde jaar 9,3 miljard in het basispad. De afspraak veranderde niet; de rekening wel.

Daarmee ontstond de val waarin box 3 nu zit. Een bewegende raming werd een budgettaire norm. Iedere rechterlijke correctie, politieke verzachting of vertraging die de opbrengst ten opzichte van die norm verlaagt, verschijnt als een derving die moet worden gedekt.

Budgetneutrale hervorming

De politieke oorsprong ligt in december 2021. Het coalitieakkoord van VVD, D66, CDA en ChristenUnie bepaalde dat box 3 zou worden hervormd naar een belasting op werkelijk rendement. De hervorming moest budgetneutraal zijn. Een bedrag werd niet genoemd.

Op 24 december 2021 verdween echter het vanzelfsprekende ijkpunt. In het Kerstarrest oordeelde de Hoge Raad dat de forfaitaire box 3-heffing in strijd kwam met het discriminatieverbod en het eigendomsrecht wanneer zij hoger uitviel dan het werkelijk behaalde rendement. De staat moest rechtsherstel bieden. Later werden ook de Wet rechtsherstel box 3 en de Overbruggingswet box 3 op stelselniveau afgekeurd voor zover het forfaitaire rendement hoger was dan het werkelijke rendement.

Toch bleef de hypothetische opbrengst van dat stelsel het ijkpunt voor zijn opvolger. Tot en met 2022 zijn er gerealiseerde opbrengsten: 4,4 miljard in 2020 en 5,0 miljard in 2021 en 2022. Daarna gaat het om ramingen.

Hoe kon die raming vervolgens zo sterk oplopen? Niet door één besluit, maar door een reeks bewegingen in de variabelen waaruit het basispad is opgebouwd.

Het tarief ging omhoog, forfaits bewogen met rente en langjarige rendementen en beleidsmaatregelen werden in het basispad verwerkt. Van Rij stelde voor 2024 bijvoorbeeld een tarief van 34 procent voor; via een amendement van Tom van der Lee, Steven van Weyenberg, Pieter Grinwis en Attje Kuiken werd het 36 procent. De extra opbrengst diende mede als dekking voor hogere uitgaven voor het minimumloon en de kinderopvangtoeslag.

Ook het spaarforfait liep op met de rente, van 0,00 procent in 2022 naar 0,92 procent in 2023 en 1,44 procent in 2024. Voor overige bezittingen wordt met langjarige gemiddelde rendementen gerekend.

Te veel vertrouwen in de toekomst

Opmerkelijk is dat Financiën in dezelfde stukken zelf waarschuwde voor te veel vertrouwen in de toekomst. De structurele raming lag volgens de beslisnota ver weg en was zo onzeker dat werd geadviseerd er ‘niet al te zeer op te sturen’. Toch werd juist het basispad de budgettaire randvoorwaarde voor het nieuwe stelsel.

Als raming zijn veranderende uitkomsten niet ongebruikelijk. Wel vreemd is dat iedere beweging ervan tegelijk de opbrengsteis voor een totaal ander stelsel verplaatst.

Hoe hard is 9 miljard?

Over de onderliggende werkelijkheid bestaat ondertussen aanzienlijke onzekerheid. In de memorie van toelichting bij de Wet tegenbewijsregeling schrijft het ministerie dat individueel behaalde rendementen niet bekend zijn en daarom worden gesimuleerd aan de hand van voorspelde gemiddelde marktontwikkelingen. Het ministerie noemt de raming inherent onzeker. Het CPB wijst erop dat er zeer beperkte gegevens beschikbaar zijn over behaalde rendementen op het niveau van de huishoudens.

Tijdens een rondetafelgesprek in april 2025 wezen belastingwetenschappers op hetzelfde probleem. René Niessen stelde dat bij een onrechtmatig verklaard forfaitair stelsel moeilijk objectief kan worden vastgesteld wat precies te veel of te weinig belasting is. Koos Boer wees op het verschil tussen het fiscale en het economische begrip werkelijk rendement. Edwin Heithuis noemde de bedragen waarmee werd gerekend volstrekt oncontroleerbaar.

Via het inkomstenkader wordt de raming hard. De begrotingsregels bepalen dat een beleidsmatige lastenverlichting in hetzelfde jaar moet worden gecompenseerd door een even grote lastenverzwaring. Een maatregel die ten opzichte van het basispad minder oplevert, veroorzaakt dus een budgettaire derving.

Daar zit een asymmetrie. Als de economie of beleidswijzigingen de geraamde opbrengst van het basispad verhogen, loopt de norm mee omhoog. Als de rechter de feitelijke opbrengst verlaagt via rechtsherstel of tegenbewijs, wordt het basispad niet overeenkomstig naar beneden bijgesteld. Het verschil verschijnt als een derving die moet worden gedekt.

Toen de invoering van de Wet werkelijk rendement vertraging opliep, werd dat mechanisme zichtbaar. Staatssecretaris Tjebbe van Oostenbruggen (NSC) schreef op 13 december 2024 dat een jaar uitstel ongeveer 2,4 miljard euro zou kosten. Met een technische aanpassing erbij bedroeg de totale dekkingsopgave 2,55 miljard. ‘Deze beleidskeuze vraagt, conform de begrotingsregels, om dekking’, schreef hij.

Het kabinet zocht die dekking binnen box 3: het heffingsvrije vermogen moest omlaag en het forfait voor overige bezittingen omhoog.

Van 7,78 procent naar de Wet Hillen

Het scherpste voorbeeld volgde in 2025. Aan het forfaitaire rendement op vastgoed werd een veronderstelde huuropbrengst toegevoegd. Doorberekend in het totale forfait betekende dat een verhoging van 1,78 procentpunt: naar 7,78 procent.

Daarbij werd met brutohuur gerekend. Onderhoud, beheer, verzekering en andere kosten werden niet afgetrokken. De Raad van State wees erop dat bij een brutohuurwaarde een kostenaftrek voor de hand ligt om het nettorendement te belasten.

De Tweede Kamer blokkeerde de verhoging. Op 27 november 2025 werd een amendement van Pieter Grinwis, Chris Stoffer en Henk Vermeer aangenomen. Het forfait ging niet naar 7,78 procent en het heffingsvrije vermogen werd volledig geïndexeerd.

De dekkingsopgave bleef echter staan. De rekening van 1,268 miljard euro per jaar werd verplaatst naar de eigen woning: de afbouw van de Wet Hillen werd versneld. De Kamer kon dus de maatregel verwerpen, maar niet het bedrag dat de maatregel volgens het begrotingsmodel had moeten opleveren.

Begin 2026 kreeg de begrotingslogica een politieke tweede laag. Een motie van JA21-aanvoerder Joost Eerdmans en ChristenUnie-leider Mirjam Bikker over verliesverrekening vroeg zo nodig aanvullende dekking in het brede vermogensdomein te zoeken. Dat volgt niet uit de begrotingsregels zelf. JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen zei later dat zijn partij het geld liever uit het Klimaatfonds had gehaald; volgens hem was vanuit ‘coalitiekringen’ gevraagd de dekking binnen hetzelfde, of in ieder geval het vermogensdomein, te zoeken om de motie aangenomen te krijgen.

In het politieke debat wordt het niet innen van de geraamde miljarden aan de ene kant neergezet als een cadeau aan vermogenden. Aan de andere kant klinkt het spiegelbeeld: tegenstanders zien doorgaan juist als een forse extra belasting op vermogen.

De tegenstelling is minder groot dan het lijkt. Beide kampen beginnen bij de geraamde opbrengst alsof die het vaste gegeven is. Het politieke conflict gaat vervolgens over de vraag of die miljarden moeten worden geïnd en bij wie. De vraag die daaraan voorafgaat, namelijk waarom ongeveer 9 miljard überhaupt de norm is, verdwijnt uit beeld.

Martin van Rooijen, oud-staatssecretaris van Financiën en senator voor 50PLUS, wees bovendien op iets wat in zo’n statische raming gemakkelijk wordt onderschat: gedrag. Beleggers kunnen uitwijken naar box 2, hun vermogen anders structureren of naar het buitenland vertrekken.

Is 9 miljard nog haalbaar?

Daarmee doemt de vraag op die in Den Haag nog nauwelijks hardop wordt gesteld: is die 9 miljard euro nog te halen? De rechter haalt via rechtsherstel en tegenbewijs miljarden uit de feitelijke opbrengst, maar het basispad wordt daardoor niet evenredig verlaagd. Die teruggaven en lagere aanslagen verschijnen als derving en moeten volgens de begrotingssystematiek worden gedekt. De geraamde opbrengst blijft staan.

Tegelijk verandert de werkelijkheid onder die raming. Voor vastgoed wordt gerekend met huuropbrengsten uit 2019 tot en met 2021, terwijl de Wet betaalbare huur daarna de huurprijsregulering fors uitbreidde. Het CPB constateert zelf dat de geraamde huurinkomsten met die wet geen rekening houden, al vindt het dat vooralsnog verdedigbaar. Beleggers kunnen bovendien uitwijken naar box 2, hun vermogen anders structureren of naar het buitenland vertrekken.

De werkelijkheid beweegt dus aan alle kanten, maar ongeveer 9 miljard blijft het bedrag dat het nieuwe stelsel geacht wordt op te brengen.

Terug naar de tekentafel

Op 12 februari nam de Tweede Kamer de Wet werkelijk rendement box 3 aan. Voor liquide beleggingen zou in beginsel jaarlijks vermogensaanwas worden belast, dus ook nog niet gerealiseerde koerswinst. Voor onder meer vastgoed en belangen in startende ondernemingen gold vermogenswinstbelasting.

Nog geen twee weken later zette minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) een fundamenteel vraagteken bij die keuze. Hij wilde af van belasting op papieren koerswinsten. Tegen RTL zei hij: ‘Ik denk dat de wet zo niet door kan.’ Zijn conclusie: terug naar de tekentafel.

Niet vooraf afgestemd

Volgens een reconstructie van NRC had Heinen zijn interventie niet vooraf goed afgestemd met de kort daarvoor aangetreden staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66), de andere coalitiepartijen en zijn ambtenaren. De behandeling in de Eerste Kamer werd later uitgesteld in afwachting van een novelle.

Na jaren ontwerpen concludeerde de minister van Financiën dus dat een fundamenteel onderdeel opnieuw moest worden bekeken. Maar opnieuw beginnen betekent budgettair niet opnieuw beginnen. Een andere vormgeving die minder oplevert dan het basispad creëert opnieuw een dekkingsopgave.

Merkwaardige erfenis

Daar zit de merkwaardige erfenis van het dossier. De Hoge Raad dwong Nederland afscheid te nemen van een stelsel omdat de forfaitaire uitkomsten te ver van de werkelijkheid konden komen te staan. Maar de geraamde opbrengst van datzelfde stelsel bleef bestaan als norm voor zijn opvolger.

Heinen kan dus terug naar de tekentafel. Alleen ligt daar al een rekening van ongeveer 9 miljard euro.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe 9 miljard euro de norm werd voor box 3 – en de rekening belandde op het bordje van Eelco Heinen verscheen eerst op Wynia's Week.

Volgende week, op Prinsjesdag, serveert het kabinet het zoet. Daarna moet u er zelf achter zien te komen wie het in 2027 zuur krijgt. Wie het zoet betaalt van de stijgende overheidsuitgaven en fiscale douceurtjes waarmee ministers op Prinsjesdag graag pronken.

Vandaar het armpje drukken. Wie gaat het eerst door zijn pijngrens en capituleert? Het minderheidskabinet-Jetten dat op zoek is naar een meerderheid in de Tweede Kamer en graag wat meer zoet op tafel zet. Of de burgers en bedrijven die het moeten betalen?

Vakantiewoning

De ontknoping is, helaas, zo goed als zeker als de uitkomsten uit het verleden een leidraad zijn. De regering wint. Het zoet wordt steeds duurder betaald. Daarbij maken politici graag gebruik van de fiscale grondregels die in verschillende varianten steeds terugkeren. Ik noem er vier.

Regel één: hoe vaster, hoe fijner. Want wat is er nu vaster dan vastgoed? Een eigen huis. Een vakantiewoning. Een woningbelegging. De belastingplichtige kan geen kant op. Letterlijk. Daarom zijn stenen favoriet bij de ambtenaren op het ministerie van Financiën die het zuur bereiden.

Neem de zogeheten ‘villabelasting’. Een linkse trofee. De heffing kwam uit de koker van Wouter Bos (PvdA), in de jaren 2007-2010 minister van Financiën. ‘Villabelasting’… U ziet het voor zich. Lommerrijke laan, kast van een huis. Hier woont een rijk man die veel geven kan. Bij de invoering gold de belasting voor huizen boven 1 miljoen euro. De belasting is een extra heffing bóvenop de OZB. Hij zou tijdelijk zijn om de schatkist in de economische crisisjaren na 2009 bij te vullen.

De tijdelijke belasting bestaat nog steeds. Het tarief van de extra heffing is steeds hoger geworden. De grenswaarde voor de heffing is geïndexeerd, maar de huizenprijzen en WOZ-waardes zijn sneller gestegen. Dus steeds meer huizen vallen onder deze belasting. Niet alleen in lommerrijke lanen, ook in gewone straten in (middel)grote steden.

Melkkoe

De tijdelijke maatregel is een permanente melkkoe. Waarom? Omdat belasting heffen makkelijker is dan bezuinigen.

Zolang de overheid inzet op betaalbaar bouwen en kleinere afmetingen, zullen grotere huizen schaarser en duurder worden. Kassa voor de fiscus.

Een variant hierop is de vermogensheffing in box 3 op recreatiewoningen. De fiscus volgt de burger. Tijdens de coronapandemie was er een run op recreatiewoningen. Meer huizenbezitters, hogere waarde, een ideale basis voor belastingheffing. Het fictieve rendement in box 3 ging, afgezien van de vrijstelling, voor vakantiehuizen van 5,28 procent (2020) naar 6 procent nu. De belastingheffing daarop van 30 procent naar 36 procent. De fiscus veronderstelt een hoger rendement én heft daarover meer belasting.

Het fictieve rendement hield geen stand bij de rechter, dus nu kunt u zelf met de zogeheten tegenbewijsregeling bezwaar maken. Waarom hebben politici zelf niet erkend dat het fiscaal rijzend bakmeel onredelijk was? Omdat belasting heffen makkelijker is dan bezuinigen.

Tweede grondregel: hoe schadelijker, hoe gretiger. Omdat de overheid zich zorgen maakt over het schadelijk karakter van ons gedrag probeert ze dat te ontmoedigen met steeds hogere belastingen. De accijnzen op tabak zijn de afgelopen jaren stapsgewijs tot records verhoogd. Gevolg? Consumenten stappen in de auto of de bus om in België en Luxemburg rokertjes in te slaan. Niet meer inkomsten voor de fiscus, maar minder.

Brandstoftoerisme

De suikerbelasting past ook in deze categorie. Evenals de accijns op alcohol. Deze heffing is voor het laatst in 2024 verhoogd, dus dat is een kanshebber voor het zuur in 2027…

Derde regel: hoe mobieler, hoe makkelijker. Deze belastingen en heffingen zijn een combinatie van de eerste en de tweede grondregel. Een auto is weliswaar beweeglijk en niet vastgeklonken, zoals een huis, maar auto én bezitter zijn wel gemakkelijk identificeerbaar én traceerbaar. De aanschaf wordt belast, het gebruik wordt belast, de benzine wordt belast. Omdat de accijns op benzine in Nederland veruit stijgt boven die in Duitsland en België, is er levendig brandstoftoerisme.

Leuke dingen

De knipperlichtvariant is de vliegbelasting. Knipperlicht omdat-ie verhoogd wordt, verlaagd wordt, aangepast wordt per afstand. Je kunt er alle kanten mee op. Uit de naar RTL gelekte plannen voor 2027 zit een verlaging in het vat.

Vierde grondregel is: hoe leuker, hoe beter. Slechte gewoontes zoals roken en suikerzoete drankjes moeten bestraft worden, maar leuke dingen voor de mensen lenen zich óók heel goed voor belastingheffing. Juist ómdat de activiteiten leuk zijn, vinden burgers het vervelend om ermee te stoppen.

De vliegbelasting is al genoemd. Denk hier aan de btw verhoging voor hotels, B&B’s en vakantieparken. Ze vielen onder het tarief van 9 procent, sinds dit jaar 21 procent. Gevolg: minder overnachtingen. Gevolg daarvan: gemeenten moeten hun toeristenbelasting verhogen anders halen ze hun beoogde bedrag niet.

Genot belasten

Wat blijft onder de streep hangen? Waar u plezier aan beleeft, waar u voor heeft doorgewerkt, waar u van geniet, van woongenot tot vakantiegenot, dat is precies wat de overheid graag belast. Onder het motto: geniet ervan, en belast het overvloedig.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Belasting heffen is makkelijker dan bezuinigen – ook het kabinet-Jetten gaat voor de bijl verscheen eerst op Wynia's Week.

Er staat een Europese variant op stapel. Niet voor een Europees leger, maar wel voor een Europese kapitaalmarkt. De tekst zou kunnen zijn: ‘Ik wil dat u gaat beleggen.’ Dat riekt naar plagiaat. Korter is beter. ‘Beleggen zult gij!’

Amerikaanse toestanden

Europese politici kijken verlekkerd naar wat Europeanen samen hebben gespaard. Volgens officiële schattingen zo’n 10.000 miljard euro. O, als die suffe spaarders maar een fractie daarvan binnen de Europese Unie over landsgrenzen heen gaan beleggen en investeren. Dan zou de wereld er voor politici opeens stralend uit. Een geïntegreerde kapitaalmarkt, zoals de Verenigde Staten. Op weg naar de Verenigde Staten van Europa.

Doorgaans moet het spraakmakende deel van Europese politici niks hebben van ‘Amerikaanse toestanden’. Dat is in deze context synoniem met over-de-top beloningen, biljardenvermogens en politieke invloed. Maar als het om extra geld gaat…

Kopgroep

Iedereen die iemand is in Europa, of denkt te zijn, steunt de geïntegreerde kapitaalmarkt. Het stond in 2024 in de adviezen van Mario Draghi (oud-chef Europese Centrale Bank) en Enrico Letta (oud-premier Italië) voor Europese concurrentiekracht. De Europese Commissie heeft er een eigen draai aan gegeven en het plan omgedoopt in de Europese spaar- en investeringsunie.

Omdat besluitvorming in Europa die nationale regels en gebruiken aantast altijd in een slakkengang verloopt, heeft zich een kopgroep gevormd. Ze noemen zich de E6. Ze willen vaart maken. Frankrijk en Duitsland doen mee. Nederland wil bij monde van minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) een leidende rol spelen.

De voorstanders verkopen de plannen als de gouden tip voor spaarders. Zij krijgen een ruimer aanbod van beleggingsmogelijkheden. Met hogere rendementen. In elk geval hoger dan de spaarrentes, die overigens ruim een decennium kunstmatig zijn laag gehouden door de ECB. Mede dankzij Draghi, die nu spaarders oproept beleggers te worden.

Kijk je achter de mooie woorden van meer keuze en meer rendement, dan zie je dat de spaarder een pion wordt in de mondiale concurrentiestrijd. Europa wil een reservoir van investeringskapitaal vullen, zodat Europese bedrijven met Europees kapitaal kunnen groeien en niet afhankelijk zijn van Amerikaanse, laat staan van Chinese financiers.

Groene politiek

Waarin moet dat kapitaalreservoir worden geïnvesteerd?

Dan vallen de grote, abstracte begrippen waar Brussel het patent op heeft. Schone energie en minder energie-afhankelijkheid. Weer die concurrentiekracht. Aansluiten bij technologische verschuivingen en innovatie. Ik zie groene en politiek goedgekeurde bedrijven.

Voor politici snijdt het mes aan alle kanten. Europese spaarders boeken straks hogere rendementen (dus: minder aanspraak op collectieve pensioenvoorzieningen). Europese spaarders financieren extra economische groei (dus: hogere belastingopbrengsten). Europese spaarders leggen investeringskapitaal op tafel voor schone energieprojecten (dus: overheden hoeven hier minder aan te besteden). Europese spaarders financieren Europese industriepolitiek (dus: overheden krijgen lucht op hun overbelaste begroting).

Risico, risico

De Europese Commissie zegt op haar website (mijn vertaling): ‘Veel van de extra investeringsbehoefte komt van kleine en middelgrote ondernemingen en innovatieve bedrijven, die niet op bankkrediet alleen kunnen steunen.’

Het gaat er dus niet om dat u straks als Nederlander in Deutsche Bank belegt of in een grote Spaanse windmolenexploitant. Of een Fransman zijn geld in Heineken steekt.

Nee, het gaat om investeringen in kleine en middelgrote ondernemingen en innovatieve bedrijven. Dat zijn de meest risicovolle beleggingen. Hoe zouden de voorstanders dat concreet voor zich zien? Moet een Poolse loodgieter investeren in een Nederlandse startup in zonnepanelen? Moet een Nederlandse politieman aandelen kopen in een Franse AI-ontwikkelaar? Of denk ik nu te praktisch en niet Europees genoeg?

De voorstanders van de spaar- en investeringsunie schermen met hogere rendementen dan spaarrentes. Maar klopt dat? In Nederland is dat twijfelachtig. Onlangs onderzocht SRA, een vereniging van accountantskantoren in het mkb, 7.061 jaarrekeningen van mkb-bedrijven met minimaal twee personeelsleden. ‘Over 2025 zien we een magere winstgroei ten opzichte van de omzet, waardoor er steeds minder geld overblijft voor investeringen,’ zegt bestuurslid Pieter van der Kwaak, op de SRA-website.

Da’s geen vetpot voor de toekomstige belegger.

Sappelen

Gaat het op de Amsterdamse beurs misschien beter? Een losse greep uit groene en duurzame kleinere bedrijven versterkt het beeld dat het sappelen is. Aan goede bedoelingen geen gebrek, maar de omstandigheden, en mogelijk hun eigen tekortkomingen, zitten beleggers lelijk in de weg.

De innovatieve bioplasticfabriek Avantium bleek afgelopen week extra kapitaal nodig te hebben. Vorig jaar ook al. De afgelopen twaalf maanden daalde de koers 62 procent. De elektrische bussenbouwer Ebusco: minus 30 procent in de laatste twaalf maanden. Sif, bouwer van stalen funderingen voor windturbines op zee: minus 58 procent in de laatste twaalf maanden. In deze periode steeg de relevante beursgraadmeter van kleine bedrijven met 25 procent.

Politici die van spaarders zo nodig beleggers willen maken kijken alleen naar hun eigen belangen en overtuigingen, niet naar de belangen van beleggers.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Europese politici willen van spaarders beleggers maken. Maar vergeten één ding: het rendement is een aanfluiting verscheen eerst op Wynia's Week.

Door Dorien Rookmaker*

Het politieke debat over de Europese Unie focust traditioneel op de direct zichtbare begrotingscijfers. Wanneer de Europese Commissie een verhoging van het budget naar 2000 miljard euro voorstelt, reageert de politiek op basis van de formele boekhouding.

Uit macro-economische doorrekeningen blijkt dat deze plannen voor nettobetaler Nederland een structurele, extra contributie vereisen van maximaal 5,5 miljard euro per jaar. Dit betekent dat onze jaarlijkse afdracht explodeert: van de huidige verplichtingen van circa 10 miljard euro naar 15,5 miljard euro per jaar. Een toename van 55 procent.

Omgerekend naar de 9,8 miljoen Nederlandse belastingbetalers stijgt de jaarlijkse premie voor de EU hiermee met 560 euro – bovenop de bestaande verplichting van 1020 euro per belastingbetaler per jaar.

Terwijl de besluitvorming in Den Haag zich toespitst op deze directe budgettaire mutaties, blijven de indirecte macro-economische effecten onderbelicht. De directe EU-contributie vormt slechts een fractie van de totale financiële impact. De werkelijke, astronomische, kostenpost voor de Nederlandse belastingbetaler zit in de verborgen, indirecte kosten van de EU.

Weglekkende welvaart

Omdat de Europese Commissie weigert om de begrotingsregels hard te handhaven en dit gecombineerd wordt met een onafgebroken stroom aan knellende regelgeving uit Brussel, lekt er via de achterdeur op gigantische schaal welvaart weg. In de Nederlandse polder is hier schrikbarend weinig oog voor. Onze politici sturen er niet op, en economen lijken het structureel te negeren of mijden ‘slecht nieuws’ over de EU. Een tot kunst verheven instelling.

Hoewel de Nederlandse staatsschuld solide is en het begrotingsbeleid relatief strak wordt beheerd, zorgt de diepe verwevenheid binnen de EU voor indirecte welvaartsafdracht. Om een indicatie te geven van de omvang van deze dynamiek drie belangrijke voorbeelden van deze verborgen kosten.

Het eerst en meest impactvol is de doorwerking van buitenlandse overheidsschulden op de Nederlandse markt. Die verloopt via de wetmatigheden van de internationale kapitaalmarkt. Landen als Frankrijk en Zuid-Europese lidstaten kampen met een gierende schuldenlast en structurele begrotingstekorten. Die ondanks beloften en toezeggingen nog steeds de verkeerde richting op bewegen.

Omdat de Europese Commissie het Stabiliteits- en Groeipact feitelijk niet handhaaft, lopen de schulden ongehinderd op. Zodra beleggers (de kapitaalmarkt) een hogere risicopremie eisen op Franse of Italiaanse staatsobligaties, stijgt de algehele Europese kapitaalmarktrente (het swaptarief) evenredig mee.

Aangezien Nederlandse financiële instellingen en hypotheekverstrekkers op de internationale kapitaalmarkt hun geld aantrekken, worden de hogere inkoopkosten direct doorberekend in de binnenlandse hypotheektarieven. Wat dat aan extra kosten met zich meebrengt, maakt het volgende voorbeeldje inzichtelijk:

Nederland telt circa 4,2 tot 4,5 miljoen huishoudens met een woninghypotheek. Wanneer de extra rentelasten over een gemiddelde looptijd worden gecumuleerd met de opportuniteitskosten (het kapitaal dat door hogere maandlasten niet kan worden gespaard of belegd), loopt de financiële impact per hypotheeknemer gemiddeld op tot circa 80.000 euro. Dit resulteert in een macro-economisch welvaartsverlies van 336 tot 360 miljard euro.

Permanente kapitaaltransfer

Bovendien dwingen deze schuldenbergen tot een monetair beleid dat de facto fungeert als een permanente kapitaaltransfer van Noord- naar Zuid-Europa, wat het rendement op Nederlandse pensioenen en spaargeld structureel uitholt.

Dat wil zeggen dat de ECB door middel van kunstmatige ingrepen de rente voor Zuid-Europese schuldenlanden laag houdt, en de rekening daarvoor door Noord-Europese lidstaten wordt betaald.

Inflatie door regeldruk

Brussel zadelt de economie op met een onzichtbare, parallelle miljardennota aan administratieve lasten die direct prijsopdrijvend werken. Bekend voorbeeld hiervan is de Green Deal, de gedwongen overgang naar duurzame energie die een explosieve stijging van specifieke, schaarse basisgrondstoffen veroorzaakt.

Minder bekend is de implementatie van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). Dat introduceert een asymmetrische, groene inflatieschok aan de buitengrens van de EU.

Deze Europese importheffingen op industriële basisgrondstoffen, zoals staal en aluminium, werken direct door in de binnenlandse toeleveringsketens. Dit verhoogt de kostprijs van de woningbouw, de automotive-sector en dagelijkse industriële consumptiegoederen in Nederland.

De belastingbetaler betaalt de hoofdprijs voor de Brusselse ambities via kunstmatig opgestuwde prijzen in de winkel. Het structurele tarief voor energie ligt tot circa 30 à 40 procent boven het niveau van vóór de energietransitie. Uitgaande van de gemiddelde energierekening van belastingbetalers hebben we het al snel over honderden zo niet duizenden, extra euro’s per jaar.

Maar het zijn niet alleen politieke keuzes zoals de Green Deal en CBAM die leiden tot extra verborgen kosten, ook de regeldrift van de EU an sich veroorzaakt extra kosten. Ook die moeten uiteindelijk door de consument worden opgehoest.

De inflatoire effecten van de enorme berg aan EU-regels eist een astronomische tol op het gebied van handhaving en compliance. De naleving van generieke richtlijnen zoals de CSRD (duurzaamheidsrapportages), CSDDD (alle toeleveranciers wereldwijd op duurzaamheid en sociaal beleid toetsen) en de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming oftewel privacywet) kost de Nederlandse private en publieke sector tussen de 8,2 en 9,9 miljard euro per jaar. Voor administratieve rompslomp en de controle erop.

Brussel probeert de opgelopen administratieve schade inmiddels te herstellen door in sneltreinvaart zogenaamde omnibuswetgeving te introduceren. Dit proces – dat sterke gelijkenissen vertoont met de introductie van de Nederlandse Omgevingswet – behelst het grootschalig samenvoegen en harmoniseren van bestaande wetten en regels. Het officiële doel is nobel: het vereenvoudigen van de bureaucratische structuur om zo de regeldruk en de nationale uitvoeringskosten omlaag te brengen.

Handhavingsbureaucratie

Echter, net zoals bij de Nederlandse Omgevingswet het geval is, is het maar zeer de vraag of deze exercitie in de praktijk gaat werken. De geschiedenis leert dat zulke grootscheepse, gecentraliseerde wetgevingsoperaties vaak verzanden in ongekende transitiekosten en operationele verwarring, waardoor de regeldruk paradoxaal genoeg juist toeneemt.

Het meest merkbare voorbeeld van doorgeschoten handhavingsbureaucratie is nu al te vinden in de Know Your Customer (KYC) en Anti-Money Laundering (AML): verplichtingen die direct voortvloeien uit Europese richtlijnen voor banken, en die geleid hebben tot sterk stijgende tarieven voor hun klanten. Ter naleving van deze wetgeving hebben de vier grote Nederlandse inmiddels een leger van 12.000 tot 15.000 fte aan compliance-analisten in dienst, wat de sector circa 1 miljard euro per jaar kost en bovendien de klant een hoop ergernis verschaft.

Deze kosten worden via verhoogde tarieven direct doorberekend aan het MKB en de non-profitsector, terwijl ondernemers en penningmeesters honderden miljoenen aan productiviteit verliezen door het invullen van eindeloze hoeveelheden formulieren. De Algemene Rekenkamer concludeerde al dat de operationele kosten van deze opsporingsstructuur disproportioneel stijgen in verhouding tot het marginale volume aan opgespoorde criminele geldstromen. Het is een schoolvoorbeeld van de Wet van de Verminderde Meeropbrengst.

Institutionele blindheid

De prangende vraag is waarom deze astronomische kostenposten, waarvan hierboven slechts een deel in beeld is gebracht, in het Nederlandse beleidsdebat structureel worden doodgezwegen.

De oorzaak ligt bij een hardnekkige tunnelvisie binnen de Nederlandse economische elite: Het ‘handel-is-heilig’-dogma van economen. Gevestigde macro-economen in Nederland (bij instituten zoals het Centraal Planbureau) zijn getraind om naar de EU te kijken – door een uiterst roze bril: die van de open handelseconomie.

Hun computermodellen berekenen perfect hoeveel de Rotterdamse haven verdient aan de interne markt. Maar de schaduwzijde – de indirecte kosten van monetaire verwatering door de ECB, de inflatie door regeldruk, of het productiviteitsverlies door KYC-bureaucratie – valt buiten de parameters van deze modellen. Wat niet in de computer zit, bestaat in de economische advisering niet. Er lijkt een diepgewortelde onwil te zijn om het ‘slechte nieuws’ over de negatieve welvaartseffecten van de EU objectief te kwantificeren.

Het is de ambtelijke wegkijkreflex: voor topambtenaren op de ministeries geldt Europees recht als een voldongen feit. Zodra een richtlijn in Brussel is goedgekeurd, verschuift hun taak van ‘kritisch beoordelen’ naar ‘technisch implementeren’.

Omdat er in de Rijksbegroting geen aparte post bestaat voor ‘welvaartsverlies door falende EU-handhaving’ hoeven ambtenaren deze kosten formeel nergens te verantwoorden. Er is simpelweg geen prikkel om de totale, verborgen schade voor de burger op te tellen. Daardoor blijft de politiek volledig stuurloos.

Contrast met Duitsland

Terwijl de Nederlandse economische top opmerkelijk stil blijft, kent Duitsland een veel actiever en kritischer debat over de verborgen kosten van de EU.

Gerenommeerde Duitse instituten zoals het Ifo Institut en het Zentrum für Europäische Wirtschaftsforschung (ZEW) waarschuwen al jaren luidkeels voor de gevaren van de sluipende transferunie. Duitse economen analyseren scherp de risico’s van het T2-systeem (het centrale betalingssysteem binnen direct realtime voor banken) en tonen aan hoe overschotlanden voor honderden miljarden euro’s aan virtuele vorderingen open hebben staan op Zuid-Europa – claims die bij een crash oninbaar blijken.

Waar men in Duitsland de monetaire risico’s en de uitholling van het spaargeld door falend EU-beleid als een direct gevaar voor de nationale welvaart bestempelt, blijft het in de Nederland angstaanjagend stil.

Maar ook de Duitse politiek roert zich veel meer wanneer EU-acties teveel nadelige gevolgen voor de Bondsrepubliek met zich meebrengen – niet alleen in Duitsland zelf maar ook in de EU, en prominent in de grootste fractie (EVP) van het Europees Parlement. Duitse Europarlementariërs zijn veel directer verbonden met hun kiezers, en houden nadelige gevolgen van EU wet- en regelgeving strak in het vizier.

Inzichtelijk en transparant

Er is maar één conclusie mogelijk. Wanneer de productieve kern van de samenleving – de belastingbetaler – niet weet hoeveel hij feitelijk bijdraagt aan en verliest door Europese mechanismen, is effectieve democratische controle een fictie. Vanuit democratisch oogpunt bezien is het dan ook een absolute vereiste om álle kosten en baten van de Europese Unie volledig inzichtelijk en transparant te krijgen. Hoewel het methodologisch doorrekenen van deze indirecte effecten uiterst complex en ingewikkeld is, blijft het voor een soevereine staat als Nederland een onmisbare en noodzakelijke voorwaarde.

De eenzijdige focus van de Nederlandse beleidstop op directe handelsbaten creëert een significante blinde vlek voor de werkelijke kosten van het Unie-lidmaatschap. Zolang onze economen weigeren de schaduwzijden te berekenen, de Europese Commissie nalaat om budgettaire tucht strak af te dwingen en de schulden in het zuiden onbeteugeld blijven oplopen, betaalt de Nederlandse belastingbetaler de verborgen rekening.

Waar de directe EU-contributie al oploopt naar 1580 euro per belastingbetaler per jaar, bedragen de indirecte lasten via inflatie, handhavingsbureaucratie en gecumuleerde hypotheekrentes nog eens duizenden euro’s extra per huishouden. Pas wanneer de volledige financiële balans op tafel ligt, kan de Nederlandse politiek haar democratische plicht vervullen en gericht bijsturen.

Den Haag, dwing uw economen tot de feiten, en let op uw zaak!

*Dorien Rookmaker was risicomanager bij onder meer ProRail en was lid van de Eerste Kamer en het Europees Parlement, tot 2024 als lid van de fractie van Europese Conservatieven en Hervormers (ECH).

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Ook de verborgen kosten van de EU moeten nu eindelijk eens op tafel komen. Anders wordt de rekening uit Brussel onbetaalbaar verscheen eerst op Wynia's Week.

Je stuurt de conclusies naar de media. Bingo. Aandacht.

Arm en rijk

Zo doen lobby’s dat. Zo deed het Centraal Planbureau (CPB) dat vorige week met een eigen enquête over de hoogte van de belastingtarieven op erfenissen en schenkingen. Conclusie: er is brede steun voor hogere erfbelastingen.

De uitkomsten zijn niet verrassend, de enquête zelf wel.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) peilt al jaren de opvattingen over maatschappelijke onderwerpen. Het CPB gebruikte voor zijn onderzoek hetzelfde panel als het SCP. In de antwoorden die het SCP krijgt op sociaaleconomische vragen zitten een paar constanten. Een is: Nederland houdt niet van de verschillen tussen arm en rijk.

Voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen zette het SCP vorig jaar vier trends in zijn peilingen tussen 2008-2025 op een rijtje. Een daarvan is economische achteruitgang. Dat ‘draait om het gevoel dat de verdeling van middelen en kansen oneerlijk is geworden. Mensen missen solidariteit en rechtvaardigheid in beleid, ervaren dat werken niet loont en zien een groeiende kloof tussen rijk en arm.’

Dus wat krijg je als je mensen vraagt naar hogere erfbelastingtarieven? Brede steun, zoals het CPB bijna triomfantelijk noteert.

Populistisch vaarwater

De uitkomsten liggen zo voor de hand dat de vraag is: waarom doet het CPB dat? Het instituut staat naar eigen zeggen voor beleidsrelevant onderzoek. ‘We vertalen wetenschappelijke kennis naar begrijpelijke informatie voor beleidsmakers en de Nederlandse samenleving.’

Met publiekspeilingen drijft het CPB heel ver af van zijn opdracht. Daarmee komt het Planbureau in politiek, en in dit geval ook populistisch vaarwater. Dom.

Het CPB is een cruciale schakel in de jaarlijkse begrotingsvoorbereiding. Daarom moet het CPB rolvast zijn. Geen meningen. Ramingen. Anders word je een politiek geïnspireerde denktank op kosten van de belastingbetaler. Einde mandaat.

Ongelijkheid? Bah

Al langer heb ik de indruk dat het CPB de analyses aandraagt die tot een ogenschijnlijk onvermijdelijke uitkomst leiden: een hogere heffing op (nagelaten) particuliere vermogens om de ongelijkheid te bestrijden. Twee maanden geleden publiceerde het CPB een studie naar de belastingdruk op vermogens. Ook hierin werden erfenissen en schenkingen van mensen met de hoogste vermogens aangemerkt als drijvende kracht achter ongelijkheid.

Kleine stap van ongelijkheid naar onrechtvaardigheid. Naar afschuw. En dus overheidsingrijpen. De voorzet is van het CPB, politici hoeven de bal alleen maar in te koppen.

De publicaties effenen de weg voor de politieke lobby die vermogens zwaarder wil belasten. Dat zag je eerder bij de voorgenomen verhoging van de vermogensheffing in box 3, die de Tweede Kamer ongedaan heeft gemaakt. Je ziet het in het krampachtig ambtelijk vasthouden aan de heffing op fictieve vermogenswinst. Waarom? Geldhonger. De fiscus loopt miljardenopbrengsten mis bij een wijziging.

Het duo geldhonger en ongelijkheidsafschuw bonst nu ook op de poorten van het Binnenhof. In zijn haast om een minderheidskabinet op de bordes te krijgen vóór de gemeenteraadsverkiezingen van maart ging D66-leider Rob Jetten akkoord met afspraken in de D66-VVD-CDA coalitie voor hogere defensie-uitgaven, hogere lasten (vrijheidsbijdrage) en besparingen op de sociale zekerheid.

Miljardengat

Het kabinet wilde bovendien een sociaal akkoord met vakbonden en werkgevers. Helaas. De bonden pikken geen sociale besparingen. De werkgevers sloten zich daarbij aan. Een miljardengat dreigt. Uiterlijk 1 september moet de Miljoenennota 2027 in concept naar de Raad van State voor het verplichte advies.

Hoe moet het gat gedicht worden? Afgelopen zaterdag nam minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief (D66) stelling in Het Financieele Dagblad. Als er een sociaal akkoord komt, maar de besparingen niet worden gehaald, mag een hogere belasting op vermogens (spaargeld, beleggingen, eigen huizen?) geen taboe zijn.

Daarmee zou hij de steun verwerven van de FNV, die bij monde van voorzitter Hans Spekman pleit voor hogere belasting op vermogens en/of bedrijfswinsten. En omdat de PRO-fractie in de Tweede Kamer alles goed vindt als de FNV het goed vindt, gloort ook een parlementaire meerderheid.

Probleem: belastingen zijn het domein van VVD-minister van Financiën Eelco Heinen. De VVD heeft bij de formatie juist extra vermogensheffingen in de ban gedaan.

Illusie armer

Hoe sterk staat Heinen nog? Vijlbriefs ‘partijchef’ Jetten zei vrijdag op zijn persconferentie: wellicht komt er bij een sociaal akkoord een aanpassing van de begroting zoals ze die in potlood hebben ingetekend bij het coalitieakkoord.

‘In potlood’? Dat is zo weggegumd. En ‘ze’? Jetten was er niet bij…?

Wie dacht dat Nederland een stabiel kabinet had gekregen is een illusie armer. De formatieonderhandelingen die tot het kabinet-Jetten hebben geleid zijn nooit afgesloten. Ze duren voort. Het kabinet regeert én het formeert. Dat laatste hindert stabiel beleid en leidt tot hogere belastingen, een hoger financieringstekort of beide om aan de verlangens van de FNV en de linkse oppositie te voldoen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Zo scoort links: het CPB geeft een voorzet voor hogere belastingen op vermogen, minister Vijlbrief kopt ‘m in en de VVD staat erbij en kijkt ernaar verscheen eerst op Wynia's Week.

Menno Tamminga beschreef in Wynia’s Week al hoe het kabinet vanaf 2028 wil heffen over vermogensaanwas: 36 procent belasting over de jaarlijkse waardestijging van beleggingen, óók als die stijging alleen op papier bestaat en de belegger er geen cent van in handen heeft. Dat dit internationaal een uitzonderingspositie is, en dat de overheid het vooral doet omdat vermogen een makkelijke melkkoe is, hoeft hier niet nogmaals betoogd te worden. De vraag die blijft liggen, is een andere: houdt dit stelsel eigenlijk wél ergens stand, als je de beste argumenten vóór serieus neemt?

Oude en nieuwe fictie

Voorstanders hebben die argumenten, en de eerlijkheid gebiedt ze te noemen.

Ten eerste zou een aanwasbelasting economisch juist superieur zijn: door elk jaar af te rekenen voorkom je dat mensen beleggingen enkel vasthouden om de fiscus te ontlopen. Op het schoolbord klopt dat. Maar het veronderstelt een wereld zonder liquiditeitsproblemen, zonder inflatie en met volledige verliesverrekening, precies de drie punten waarop deze wet faalt. Een theoretisch elegante heffing die de burger dwingt te verkopen om een winst te betalen die hij niet in handen heeft, is in de praktijk geen verbetering maar een verslechtering.

Ten tweede: vermogen werd jarenlang te licht belast, want onder het oude forfait bleef rendement boven de zes procent ongemoeid. Dat is waar, maar het is een argument tégen dat oude forfait, niet vóór het belasten van niet-gerealiseerde winst. Rechtvaardigheid bereik je door werkelijk gerealiseerd inkomen te belasten, niet door de oude fictie te vervangen door een nieuwe.

Ten derde zou uitstel juist vóór invoering pleiten, omdat elk jaar op de huidige ‘puinbak’ de rechtsonzekerheid verlengt. Ook waar. Maar dat is geen reden om dan maar het verkeerde stelsel in te voeren. Van de puinbak moeten we inderdaad af, en wel richting een systeem dat wél deugt, niet richting een volgende regeling die over een paar jaar eveneens bij de rechter sneuvelt.

Weeg dat alles, en er blijft geen houdbaar argument voor deze wet over, tenzij je jaloezie inmiddels tot deugd hebt verheven.

En de praktijk bevestigt het. In Noorwegen joeg een verhoging van de vermogensbelasting naar 1,1 procent juist kapitaal het land uit: vermogenden verlegden voor miljarden euro’s hun fiscale woonplaats naar het buitenland. Het resultaat was niet méér maar minder opbrengst: de gehoopte meeropbrengst sloeg volgens berekeningen om in een derving van honderden miljoenen. In Nederland vloeit naar schatting zestig tot tachtig miljard euro uit box 3 weg, naar het buitenland en naar andere structuren. Prins Constantijn waarschuwde dat aandelen- en optieregelingen voor personeel bij start-ups onwerkbaar worden. En de huurmarkt raakt door de uitponding van beleggers verder in de verdrukking.

Goedkoop populisme

Laten we het misverstand wegnemen dat onder dit alles ligt. Politici durven de wet niet af te schieten, uit angst voor het verwijt dat zij ‘de rijken’ ontzien. Maar dat is goedkoop populisme, want het zijn niet de rijken die box 3 het hardst voelen. Het zijn de zzp’er zonder pensioenfonds, de bakker en de huisarts die van hun nettoloon iets opzij hebben gezet voor later, en de mensen met een paar verhuurde pandjes als oudedagsvoorziening. Wie hen aanslaat over winst die enkel op papier bestaat, beschermt niemand tegen de rijken, maar straft de zelfredzame middenstand.

Daar komt de willekeur bij. Het collectieve pensioenvermogen, veruit de grootste vermogenspot van het land, blijft in box 3 volledig buiten schot, terwijl de spaarder en de kleine zelfstandige die zonder pensioenfonds hun eigen oudedag regelen wél jaar na jaar worden aangeslagen. Wie voor zichzelf zorgt, betaalt de rekening. En dat terwijl het hele stelsel drijft op één getal: ergens is bepaald dat box 3 negen miljard euro moet opbrengen. Wordt de wet niet ingevoerd, dan heet dat plotseling een ‘gat’ van 2,4 miljard per jaar, grotendeels gewenste belasting, ingeboekt in een raming en daarna gepresenteerd als verlies. Niet de rechtvaardigheid stuurt hier, maar de begroting.

Den Haag hakt geen knopen door

En het pijnlijke is: het alternatief is niet ingewikkeld. Er zijn twee internationaal beproefde routes. Ofwel een eenvoudige, gematigde vermogensbelasting van rond de één procent, zoals Zwitserland en Noorwegen die kennen. Ofwel een belasting op werkelijk gerealiseerde winst tegen een gematigd tarief van rond de 20 procent. Dat is onder de tarieven in Duitsland (ruim 26 procent) en Frankrijk (30 procent), die nu al tot de hoogste ter wereld behoren, en internationaal goed te verdedigen. Met de voorgestelde 36 procent zou Nederland juist, ná Denemarken en Noorwegen, het op twee na hoogste tarief van Europa hebben. Kies er één, lijn hem uit met het buitenland, en klaar.

Maar daarvoor is leiderschap nodig, en juist daar wringt het. Ook als het gaat om stikstof, woningbouw en de energievoorziening durft Den Haag geen knopen door te hakken. Overal dezelfde slappe hap: uitstel, compromis, en de rekening vooruitgeschoven. Box 3 is daarvan het schoolvoorbeeld geworden.

Het is niet ingewikkeld om te weten wat juist is: belast wat werkelijk wordt verdiend, niet wat wordt verzonnen. Het is alleen ingewikkeld geworden om het te dúrven. En zolang dat zo blijft, strompelt de wet van reparatie naar reparatie, met nergens een oplossing in zicht.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Het probleem heet niet box 3, het heet besluiteloosheid en slap leiderschap verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoe veilig is dat nog?

President Donald Trump voert een politiek die Europese landen niet de indruk geeft dat zij bondgenoten zijn. Importheffingen. Dreigementen om de NAVO te verlaten. Om Groenland in te lijven. Wetgeving en wetsontwerpen die ons industriële paradepaardje ASML dwarszitten.

Rechtse hobby?

Het is derhalve logisch dat Tweede Kamerleden de veiligheid van onze goudvoorraad agenderen. Tony van Dijck (PVV), Pepijn van Houwelingen (FVD) en Mona Keijzer (ex-BBB, nu onafhankelijk lid) zijn hierover de laatste tijd in de clinch gegaan met minister Eelco Heinen van Financiën (VVD). Je zou bijna denken dat goud een rechtse hobby is. In debatten hierover kan Heinen overigens zo nu en dan kribbig reageren.

Allereerst: ons goud, waar ligt het?

De Nederlandse voorraad goud is 612,5 ton. Daarvan ligt 31 procent in het zogeheten Cash Center van De Nederlandsche Bank in Zeist. Het overgrote deel wordt overzee bewaard. Bij de Canadese centrale bank in Ottawa ligt 20 procent. Dat heeft een historische reden: het goud is er voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog gestald en daar gebleven. Leuk om te weten: Canada bezit zelf sinds 2016 geen officiële goudvoorraad meer.

Fort Knox

Bij de Bank of England ligt 18 procent en in de VS 31 procent. De vier locaties zijn volgens Heinen gekozen vanwege risicospreiding, liquiditeit en veiligheid.

Het is verleidelijk om bij de goudvoorraad en Verenigde Staten onmiddellijk te denken aan Fort Knox… Het kluizencomplex in Kentucky. Wereldberoemd, mede dankzij de James Bond-film Goldfinger. In Fort Knox ligt ongeveer de helft van de Amerikaanse goudvoorraad, maar Fort Knox duldt geen buitenstaanders.

Ons goud ligt bij de Federal Reserve Bank op Manhattan, New York. Wie daar een film bij wil denken: Die Hard with a Vengeance, met onder meer Bruce Willis in de hoofdrol. Plot: boevenbende verschaft zich toegang tot de kluizen en voert het goud in kolossale kiepwagens af. Het personage van Willis zorgt voor de goede afloop.

Goud van de buren

Tientallen landen hebben een ondergrondse safe bij de Fed op Manhattan. In Londen zouden meer dan zestig centrale banken goud hebben gestald.

Zij vinden de locaties veilig én praktisch. New York en Londen zijn centra van de goudhandel. Landen die goud willen (ver)kopen informeren bij de kluis van hun buren en bij overeenstemming hoeft het goud New York of Londen niet eens te verlaten. Handig. Alleen koopt of verkoopt Nederland al dertig jaar geen goud meer. ‘De goudvoorraad van DNB wordt passief beheerd’, schrijft de centrale bank in haar jaarverslag 2025.

Risicospreiding is een ander argument. Maar welke risico’s? Kennelijk wordt een Russische inval in West-Europa waardoor het goud gevaar loopt geloofwaardiger gevonden dan de grillen van Trump die mogelijk ons goud in gijzeling neemt.

Repatriëren

Vorig jaar diende PVV-Kamerlid Tony van Dijck een motie in die vroeg om het repatriëren van de Nederlandse goudvoorraad uit de VS. Hij kreeg steun van de fracties van PVV, FVD, BBB, Partij voor de Dieren en de SP. 43 zetels, motie verworpen. Goud brengt politieke tegenpolen samen.

Vijf weken geleden was het Mona Keijzer die vragen stelde aan minister Heinen en om een regeringsbrief over het onderwerp vroeg. De Franse centrale bank stoot namelijk zijn goud in de VS af en koopt er goudstaven in Frankrijk voor terug. Waarom? Waarom haalt Nederland zijn geld ook niet weg uit Manhattan?

De Franse actie is volgens Heinen niet politiek gemotiveerd. Maar zijn antwoord op de tweede vraag is het meest interessant. Want wat blijkt? Heinen staat naar eigen zeggen machteloos. Ja, machteloos! Nederland bezit wel voor zo’n 80 miljard aan officiële goudreserves, maar Heinen gaat er niet over. Zegt-ie.

Bij de oprichting van de Europese Centrale Bank is wettelijk vastgelegd dat het monetaire beleid wordt gevoerd door de ECB en dat de ECB onafhankelijk is van politieke inmenging. Het is de regeringen verboden de centrale bank instructies te geven, schrijft Heinen.

Dat is schrikken. De ECB is onafhankelijk in zijn rentepolitiek, zoals het grote voorbeeld, de Duitse centrale bank, totdat de ECB de rentepolitiek overnam. Ook De Nederlandsche Bank is sinds 1948 onafhankelijk van de politiek.

Titanic

Maar goudpolitiek? Goud speelt geen wezenlijke rol meer in het moderne monetaire beleid. De Nederlandsche Bank ziet haar goud, zo blijkt uit het jaarverslag, als een soort reddingsboei als de geldwereld dreigt te vergaan. Lijkt me iets voor een rampenfilm, niet voor prudente geldpolitiek.

Dus welke rol kunnen De Nederlandsche Bank en haar president Olaf Sleijpen dan spelen? Bootsman op de Titanic?

Speculatie

Heinen stuurt de Kamerleden met een kluitje in het riet. Niet voor het eerst. Enkele weken eerder vroeg FVD-Kamerlid Van Houwelingen Heinen in een debatje: ‘Als we straks een deel van ons goud kwijtraken, kunnen we de directeur van DNB daar dan verantwoordelijk voor stellen?’

Logische vraag, gezien de onmacht van Heinen.

Heinen vond dat de categorie ‘ongekende speculatie. Laten we dit debat niet op deze manier voeren’.

De minister maakt zich klein, terwijl het om grote belangen gaat. Hier stinkt iets.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Nederland bezit voor 80 miljard euro goud. Maar schatkistbewaarder Heinen kan er niet bij. Zegt hij. Daar stinkt iets. verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland gaat 36 procent belasting heffen over de koersstijging (aanwas) van beleggingen, zoals aandelen, obligaties, bitcoins en andere cryptovaluta. Ook als je die belegging na de stijging niet hebt verkocht, moet je dokken. In de rest van de wereld reken je af met de fiscus bij verkoop, als de opbrengst op je rekening staat.

Bizar

De Tweede Kamer heeft drie weken geleden met wat tegenzin ingestemd met deze zogeheten vermogensaanwasbelasting in de Wet werkelijk rendement box 3. De Eerste Kamer is nu aan zet. Senatoren zijn geschrokken van de kritiekgolf.

En juist in deze tussenfase kondigt minister Eelco Heinen van Financiën (VVD) plompverloren aan dat zijn ministerie nog eens gaat kijken naar de wet. De timing was bizar. Pal voor het debat over de regeringsverklaring vorige week. De uitspraak zelf was bizar. Heinen zegt: ik neem de Tweede Kamer pas serieus als internationale kritiek opsteekt. En hij sprak voor zijn beurt, want staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66) is eerstverantwoordelijk.

Heinens ommezwaai leidde ertoe dat de Tweede Kamer in het debat over de regeringsverklaring een motie van JA21 en de Christen Unie steunde over de vermogensheffing. Over een wetsontwerp dat al was behandeld. Prijsschieten maar.

Twee vragen dringen zich op. Wat is misgegaan? En wat zegt dat over de rol van het ministerie van Financiën?

Aan de basis van het box 3-debacle ligt Haagse halsstarrigheid. In het belastingstelsel dat in 2001 is ingevoerd wordt inkomen uit vermogen (de eigen woning uitgezonderd) belast op basis van een fictief rendement. Simpel en overzichtelijk. Voor spaargeld was dat toen 4 procent. De spaarrente was duidelijk hoger.

Toen de Europese Centrale bank ruim tien jaar later in een economische recessie haar rente tot onder nul manipuleerde en de spaarrente volgde, bleef de fiscus uitgaan van 4 procent. Spaarders werden belast op basis van sprookjesrendementen. Toch duurde het tot eind 2021 voordat de Hoge Raad aan deze praktijk een einde maakte.

Niet nieuw…

De uitvoering van dat arrest leidde opnieuw tot halsstarrigheid. Alle spaarders (boven de vrijstelling) hadden te veel belasting betaald, maar alleen de minderheid die bezwaar had gemaakt kreeg compensatie. Vervolgens konden ministers en volksvertegenwoordigers het niet eens worden over een realistische en werkbare nieuwe wet. Hoe moeilijk kan het zijn. Andere landen kunnen het wel…

De gewraakte tussenwet, op weg naar een definitieve oplossing, ziet er nu zo uit. Een vermogensaanwasbelasting voor beleggingen (aandelen, crypto’s). Een vermogenswinstbelasting voor vastgoed en durfinvesteringen. Spaargeld wordt belast op basis van de werkelijke spaarrente.

Dat Haagse halsstarrigheid tot kwade uitkomsten leidt is helaas niet nieuw. Zie het toeslagendebacle. Zie de schade in Groningen door de gasboringen.

Tsunami

De besluitvorming over de box 3-wetswijzing wordt gegijzeld door het ministerie van Financiën. De opbrengst van de belastingheffing moet gelijk blijven. Daarom kwam de aanwasbelasting als winnaar uit de bus. Een vermogenswinstbelasting, dus belasten bij verkoop, zou jarenlang een gat slaan in de opbrengsten.

Toen kwam de tsunami aan kritiek.

Was dat te voorzien? Ja. In het debat over de wetswijziging hebben politieke partijen en belanghebbenden de nadelen al verwoord. Maar hun pogingen om wijzigingen aan te brengen stuitten op weinig overtuigende praktische bezwaren (banken zijn niet klaar om gegevens aan te leveren) én op het mantra van de gelijkblijvende opbrengst.

Cryptolobby

Wat Financiën heeft gemist is de mondiale invloed van de luidruchtige cryptolobby. Bitcoin en andere cryptobeleggingen gaan sprongsgewijs omhoog en omlaag. Dat is geen punt als je belast wordt bij verkoop. Maar wél als je belast wordt bij een koerssprong zonder dat je de belegging verkoopt. Hoe betaal je je aanslag?

Dat speelt voor buitenlandse cryptobeleggers en propagandisten als Musk (berichtendienst X) geen rol. Maar de crypto-evangelisten zien de vermogensaanwasbelasting als staatsingrijpen in hun ongereguleerde markt. Dan schieten hun haren recht overeind.

Big Tech, de libertaire missie van Silicon Valley, en crypto hebben de beleggerswereld veranderd. Dat heeft het ministerie van Financiën verrast. En juist dat is niet zo verrassend.

Wie zich krampachtig vasthoudt aan de opbrengst van een belasting komt niet tot een afweging van wat nodig, nuttig, realistisch en haalbaar is bij nieuwe wetgeving. Het ministerie blijkt zich geen raad te weten met de reacties van de buitenwereld op wat de Haagse binnenwereld heeft bedacht.

Grensoverschrijdend

Dat begint een patroon te worden. Nederland dacht online gokken af te remmen met extra regels en hogere kansspelbelasting. Gevolg? Gokkers kiezen illegale sites. De belastingopbrengst stijgt niet, maar daalt. Nederland dacht ongehinderd de accijnzen op tabak te verhogen. Gevolg: mensen nemen de bus naar Luxemburg en slaan goedkoop in. Verwachte extra opbrengsten verdampen.

Minister Heinen ondermijnt met zijn box 3-zigzagpolitiek zijn reputatie. Dat doet hij op het moment dat de oppositie in ruil voor samenwerking om extra uitgaven vraagt en zich niet bekommert om zijn financiële kader. Weg deugdelijke begrotingspolitiek.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Minister Heinen zag de kritiekgolf op box 3 en cryptobelasting niet aankomen. Dat krijg je met een ministerie dat niet snapt hoe burgers denken verscheen eerst op Wynia's Week.

Uit een overzicht dat professor Kristof De Witte en zijn collega’s van de Katholieke Universiteit Leuven onlangs maakten, blijkt dat tussen 2009 en 2022 de rekenprestaties van Nederlandse leerlingen daalden met 6,24 procent. De rekenvaardigheden van Nederlandse leerlingen horen nog wel tot de betere in de wereld. De achteruitgang in lezen is een stuk groter: 9,72 procent. Hiermee is Nederland de grootste daler in leesprestaties onder de OESO-landen. Ook de prestaties bij natuurwetenschappen daalden in deze periode en wel met 6,55 procent.

Er zijn ook lichtpuntjes. In Ierland bijvoorbeeld zijn de leerprestaties beter dan in Nederland en de afgelopen jaren zijn ze ook nog eens gestegen. In Finland daarentegen, een land dat twintig jaar geleden als een voorbeeld gold onder Nederlandse deskundigen, zijn de leerprestaties de afgelopen jaren vrijwel net zo hard gedaald als bij ons.

Ongemotiveerde leerlingen

Nederlandse leerlingen lijken niet gebukt te gaan onder hun matige resultaten: zij geven hun leven gemiddeld een 7,3, tegenover een 6,8 gemiddeld in de OESO-landen. Het aantal leerlingen dat hun leven een zware onvoldoende geeft (een 4 of minder) is in ons land ook heel klein.

Leerlingen van nu zijn niet minder intelligent dan die van vroeger. Waarom zijn de leerprestaties dan toch zo achteruit gegaan? Nederlandse leerlingen behoren tot de minst gemotiveerde leerlingen in de wereld. Dit gebrek aan motivatie en de zesjes-cultuur zal zeker een rol spelen. Maar de belangrijkste oorzaak ligt toch bij het onderwijs zelf.

Laten we eerst naar het geld kijken. Nederland besteedt ongeveer 1,5 procent van het nationaal inkomen aan basisonderwijs. Gemiddeld in westerse landen is dat 1,8 procent. Daarentegen geven we meer dan gemiddeld uit aan voortgezet onderwijs: ongeveer 2 procent van het nationaal inkomen, tegenover 1,6 procent gemiddeld in de westerse wereld.

Meer geld voor onderwijs leidt niet automatisch tot betere prestaties van leerlingen. Wel kan meer geld voor salarisverbetering helpen om de beste mensen aan te trekken voor het onderwijs. Alle goede onderwijsstelsels in de wereld hebben gemeen dat ze daarin slagen. Helaas kiezen bij ons de beste mensen niet meer voor het lerarenberoep.

Goed onderwijs hangt niet alleen af van de kwaliteit van de leraar. Ook de school speelt een rol. Goede schoolleiders die leraren vrijheid geven in hun werk maar ook ondersteuning bieden waar dat nodig is, zijn heel belangrijk. Ook ondersteuning door collega’s is zeer belangrijk voor het functioneren van leraren.

Daarnaast zijn mogelijkheden voor leraren om zich bij te scholen van belang. Hier is de afgelopen decennia wel wat belangrijks veranderd. Scholing wordt tegenwoordig vooral gebruikt om de kennis en vaardigheden van leraren te verbreden en veel minder als een middel om vooruit te komen en promotie te maken. De opwaartse mobiliteit van leraren is sterk verminderd.

Met aktes hogerop

Dat was vroeger anders. Johannes van der Waals (1837-1923), zoon van een timmerman die in 1910 de Nobelprijs ontving voor zijn onderzoek naar thermodynamica, begon zijn loopbaan als hulponderwijzer op een lagere school. Door het behalen van allerlei onderwijsaktes werd hij vervolgens leraar natuurkunde en later hoofdonderwijzer op de hbs. Naast zijn drukke baan als leraar studeerde hij natuurkunde in Leiden. Na zijn promotie werd hij de eerste hoogleraar natuurkunde aan wat toen nog de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam heette. Of neem de historicus Jacques Presser (1899-1970), zoon van een diamantbewerker die met behulp van een particuliere studiebeurs kon studeren. Na zijn promotie werd hij geschiedenisleraar aan het Amsterdamse Vossius Gymnasium. Later maakte hij de overstap naar de Gemeentelijke Universiteit, waar hij eerst lector en later hoogleraar werd.

Vanzelfsprekend was niet voor iedere leraar een dergelijke carrière weggelegd. Maar het was vroeger heel gebruikelijk dat een leraar in het basisonderwijs via het behalen van aktes een bevoegdheid behaalde om in het voortgezet onderwijs les te geven. Of dat een academisch geschoolde leraar in zijn vrije tijd een proefschrift schreef.

Uit mijn eigen onderzoek naar sociale mobiliteit bleek dat in de jaren vijftig en zestig de kweekschool – de voorloper van de pabo – een middel was voor jongeren met laag opgeleide ouders die werkzaam waren in de agrarische sector of de industrie om te stijgen op de maatschappelijke ladder. Voor intelligente en intellectueel geïnteresseerde kinderen uit gezinnen waar de vader boer was of in een fabriek werkte, was de stap naar de universiteit in die tijd nog te groot. De opleiding tot leraar bood dan een aantrekkelijk alternatief om een baan met meer intellectueel aanzien en een hoger salaris te krijgen.

Het gevolg was dat een grote groep getalenteerde jongeren kozen voor een baan in het onderwijs. Vanaf de jaren zeventig veranderde dat en gingen jongeren uit gezinnen met laag opgeleide ouders direct naar de universiteit om daar sociologie, economie of rechten te studeren. Daardoor daalde de kwaliteit van de instroom op de lerarenopleidingen.

Inmiddels is niet alleen de kwaliteit maar ook de omvang van de instroom in de lerarenopleidingen gedaald en zijn er personeelstekorten in het onderwijs. In het voortgezet onderwijs zijn er momenteel 2200 voltijdsvacatures voor leraren. Wel is de laatste paar jaar het aantal studenten aan de pabo toegenomen. Tussen 2021 en 2025 nam deze met 7,6 procent toe, terwijl de instroom in de tweedegraadslerarenopleiding met 8,6 procent afnam.

Gelijkgetrokken salarissen

Een van de oorzaken is dat de salarissen van leraren in het basisonderwijs zijn gelijkgetrokken met die van tweedegraads leraren in het voortgezet onderwijs. Dit maakt het aantrekkelijker om voor het basisonderwijs te kiezen. Les geven aan basisschoolleerlingen is nu eenmaal makkelijker dan aan pubers op het voortgezet onderwijs, zeker die op het vmbo.

Zorgelijk is ook dat het aantal academisch geschoolde leraren in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs enorm is afgenomen. De meeste eerstegraads leraren komen tegenwoordig van het hbo. Deze leraren moeten leerlingen voorbereiden op de overstap naar de universiteit. Omdat ze zelf die ervaring niet hebben, zijn zij daar minder goed voor toegerust dan academisch geschoolde leraren.

Bij de aanpak van het lerarentekort wordt vooral gekeken naar het opleiden van meer leraren. Het vergroten van de instroom in de lerarenopleidingen en het stimuleren van zij-instromers wordt gezien als de oplossing. Dit is echter dweilen met de kraan open als aan de achterkant leraren in groten getale het onderwijs verlaten en elders werk zoeken. Deze stille reserve is in beginsel meer dan voldoende om het lerarentekort op te lossen. Het salaris en de arbeidsomstandigheden in het onderwijs zijn echter vaak niet goed genoeg om leraren te behouden.

Uit mijn eigen onderzoek komt naar voren dat leraren die het onderwijs hebben verlaten vaak beter af zijn dan leraren die nog wel werkzaam zijn in het onderwijs: ze zijn tevredener over hun salaris, zeggen dat ze meer autonomie en zeggenschap over hun werk en werktijden hebben, dat hun nieuwe baan emotioneel minder zwaar is en dat ze minder vaak burnout-symptomen hebben. Wel vinden leraren hun baan interessanter en zeggen ze dat ze meer kunnen leren in hun werk.

Investeren in leraren is investeren in de toekomst van onze kinderen en daarmee in de toekomst van onze economie en samenleving. Het is daarom goed dat het kabinet-Jetten de bezuinigingen op onderwijs van het vorige kabinet terugdraait. In het nieuwe coalitieakkoord is ook aandacht voor het verbeteren van de lees-, schrijf- en rekenvaardigheid van leerlingen en voor het aanpakken van het lerarentekort.

Dat is goed, maar mist de kern: we moeten meer investeren in het aantrekken en het behouden van de beste mensen voor het lerarenberoep en ze meer mogelijkheden geven carrière te maken in het onderwijs.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De beste mensen moeten weer gaan kiezen voor het lerarenberoep, anders is het schrappen van de bezuinigingen op onderwijs zinloos verscheen eerst op Wynia's Week.