De voorstanders van een Nexit hebben er vorige week weer een argument bijgekregen. Toen werd bekend dat Nederlandse rechters de IND overrulen en op eigen houtje verblijfsvergunningen uitdelen aan asielzoekers. Een instantie als de IND, die de nodige kennis en ervaring in huis heeft en onderworpen is aan democratische controle, wordt dus gepasseerd door ongekozen rechters die geen verantwoording hoeven af te leggen.

Zo wordt de greep van de Nederlandse politiek op de asielmigratie verder uitgehold. Een en ander is mogelijk gemaakt door een uitspraak, eerder dit jaar, van het Europees Hof van Justitie in Luxemburg.

De rellen in Parijs

Terwijl onze activistische rechters bezig waren verblijfsvergunningen uit te delen aan asielzoekers, sloeg elders in West-Europa de vlam in de multiculturele pan. Het epicentrum van de onlusten was Parijs, waar groepen jongeren, aangemoedigd door Jean-Luc Mélenchon, de leider van de extreemlinkse partij La France Insoumise (LFI), de straat op gingen om te protesteren tegen ondermaatse onderwijsvoorzieningen, om vervolgens al plunderend een spoor van vernieling te trekken door de straten van de Franse hoofdstad. Voor zover valt na te gaan was het merendeel van de betrokken jongeren afkomstig uit de banlieues, die overwegend worden bevolkt door personen met een (Noord-)Afrikaanse migratieachtergrond.

Het valt buiten het bestek van dit artikel om uitgebreid stil te staan bij de dieperliggende oorzaken van deze troebelen. Wel lijkt duidelijk dat zowel interetnische spanningen, als het onvermogen van de Franse samenleving om, in antwoord op de ontspoorde overheidsfinanciën, de tering naar de nering te zetten, een rol spelen.

Niet alleen in Parijs, maar ook in andere steden in Frankrijk en in de buurlanden (Milaan, Brussel) deden zich ongeregeldheden voor die met veel geweld gepaard gingen. In Den Haag dreigden eveneens gewelddadige acties. Winkeliers timmerden hun etalages dicht, en supporters van ADO Den Haag kondigden aan zo nodig tegen zulke acties op te zullen treden. Uiteindelijk is het hier met een sisser afgelopen.

Het gezamenlijk optrekken van de linkse politiek met islamitische migranten zagen we recent ook elders in Europa. In Zweden wist het linkse blok bij de verkiezingen in september zoveel islamitische kiezers aan zich te binden, dat het rechtse blok, dat regeerde met gedoogsteun van de immigratie-kritische Zweden-democraten, het nakijken had.

Eveneens in september, bij de deelstaatverkiezingen in Berlijn, werd Die Linke, een partij die is voortgekomen uit de SED (de communistische partij van de DDR), met ruim een kwart van de stemmen de grootste fractie in het Abgeortnetenhaus. De partij verwierf hierdoor het voortouw bij het formeren van een linkse coalitie.

Die Linke wordt in Berlijn geleid door Elif Eralp, dochter van Turkse immigranten, en het succes van haar partij in de Duitse hoofdstad is in belangrijke mate te danken aan de steun van – veelal islamitische – kiezers met een migratieachtergrond. Saillant detail: op een overwinningsfeest was onder andere Issa Remmo aanwezig, een bekende figuur uit de beruchte Remmo-clan, die in Duitsland regelmatig in verband wordt gebracht met de etnische georganiseerde criminaliteit.

Vergrijzing en overheidsfinanciën

Terug naar de oorzaken van de geweldsuitbarsting in Parijs en elders. We zoomen in op de ontspoorde overheidsfinanciën, met als belangrijke, zo niet belangrijkste, oorzaak dat landen niet adequaat hebben ingespeeld op de voorzienbare kosten van de vergrijzing.

De onderstaande grafiek brengt indicatoren in beeld die hiervoor illustratief zijn. Zij hebben betrekking op de zes founding members van de EEG, waaronder de drie grootste economieën van de huidige EU: D(uitsland), F(rankrijk) en I(talië).

De staatsschuldquotes van België, Frankrijk en Italië liggen boven de 100 en dus ver boven het afgesproken maximum van 60 voor landen in de eurozone. De drie landen zijn technisch gesproken failliet en kunnen alleen nog op de been blijven als de ECB hun rente kunstmatig laag houdt, bijvoorbeeld middels het opkopen van hun staatsobligaties. Google maar eens op ‘Transmission Protection Instrument’ (TPI), bijgenaamd ‘To Protect Italy’.

Aldus worden de gevolgen van onverantwoord financieel beleid afgewenteld op de meer solide landen die als aandeelhouders van de ECB mede-eigenaar worden van dubieuze activa – en dit is nog eufemistisch geformuleerd.

Breuk met Duitse traditie

Vergeleken met de drie genoemde landen staat Duitsland er beter voor. De staatsschuldquote ligt in de buurt van de EMU-norm van 60. Hierin manifesteert zich het solide financiële beleid waar onze oosterburen tot voor kort om bekend stonden. Tot voor kort, want met het aantreden van Friedrich Merz als leider van de christendemocraten en bondskanselier is met die traditie gebroken.

Zoals de grafiek laat zien kent Italië niet alleen de hoogste staatsschuldquote, maar ook het laagste kindertal per vrouw (1,2), onder demografen aangeduid als Total Fertility Rate (TFR). Dat lage kindertal is de drijvende kracht achter – en tevens een indicator voor – de mate van de vergrijzing van de bevolking.

Voor een gelijkblijvende bevolkingsomvang is een TFR nodig van 2,1. Bij gelijkblijvende TFR is in Italië iedere generatie circa 40 procent kleiner dan de vorige. Terzijde: de vergrijzing wordt niet alleen veroorzaakt door het lage kindertal, maar ook door de stijgende levensverwachting.

De daling van de bevolkingsomvang in vergrijzende landen wordt getemperd door immigratie, maar dit biedt geen soelaas voor de uit de hand lopende staatsschuldquotes. In Jan van de Beeks bestseller Migratiemagneet Nederland valt te lezen dat goed presterende immigranten na verloop van tijd meestal weer vertrekken, en dat minder goed presterende migranten, die per saldo een negatieve bijdrage leveren aan de overheidsfinanciën, juist vaker blijven. Er zijn overigens nog meer redenen waarom immigratie niet werkt als middel om de financiële gevolgen van de vergrijzing op te vangen.

Alle zes founding members hebben een TFR die duidelijk beneden het vervangingsniveau van 2,1 ligt. Zij hebben dus te dealen met een vergrijzende bevolking en de daarmee samenhangende hogere uitgaven voor zorg en pensioenen. Dat probleem komt niet uit de lucht vallen, want men kon het al decennia van tevoren zien aankomen. De torenhoge staatsschuldquotes in België, Frankrijk en Italië kunnen meerdere oorzaken hebben, maar dat men daar heeft verzuimd om te anticiperen op de vergrijzing is er één van, zo niet de hoofdoorzaak.

Niet vergrijzingsbestendig

Anticiperen op de vergrijzing, hoe doe je dat? Als het gaat om de pensioenen kan dat wel degelijk.

De meeste landen in de EU, waaronder ook de landen met hoge staatschuldquotes in de grafiek, hebben hun pensioenen geregeld via een omslagstelsel dat wordt uitgevoerd door de overheid. De werkende generaties betalen voor de gepensioneerden.

Het valt niet moeilijk in te zien dat zo’n systeem niet vergrijzingsbestendig is. Naarmate de vergrijzing doorzet worden de lasten voor de werkenden steeds hoger. In tegenstelling tot een omslagstelsel is een systeem dat is gebaseerd op kapitaaldekking wel vergrijzingsbestendig. Werkenden sparen dan, collectief of individueel, voor hun eigen pensioen.

Gemengd systeem

Nederland kent als een van de weinige landen in de EU een gemengd systeem. Het basispensioen, de AOW, wordt geregeld door de overheid en is gebaseerd op een omslagstelsel. Daar bovenop bouwen de meeste werknemers via hun bedrijf een aanvullend pensioen op dat is gebaseerd op kapitaaldekking. Dat het beleid van de pensioenfondsen en van de toezichthouder niet onomstreden is, zoals Eduard Bomhoff hier bij herhaling duidelijk heeft gemaakt, doet niets af aan de merites van dit systeem.

In Duitsland is wel een begin gemaakt met dergelijke bedrijfspensioenfondsen, maar die leggen nu nog weinig gewicht in de schaal. Concluderend kunnen we stellen dat de meeste EU-landen, waaronder Duitsland, Frankrijk en Italië, hebben verzuimd voor hun pensioenen te sparen en dat zij daar nu de gevolgen van ondervinden in de vorm van uit de hand lopende overheidsfinanciën.

Mede dankzij een meer vergrijzingsbestendig pensioensysteem ligt de Nederlandse staatsschuldquote ruim onder de norm van 60 procent van het bbp. De periodiek uitgevoerde vergrijzingssommen van het Centraal Planbureau (CPB) laten dan ook zien dat de gevolgen van de vergrijzing voor de overheidsfinanciën in Nederland beheersbaar zijn. Hieraan draagt tevens bij dat de overheid nog een flinke claim heeft op die aanvullende pensioenen doordat de premies aftrekbaar zijn, maar de uitkeringen worden belast.

Koploperdenken

Je kunt je wel afvragen hoe het komt dat, ondanks ons meer vergrijzingsbestendige pensioensysteem, de Nederlandse burger toch de ene na de andere lastenverzwaring over zich heen krijgt. Zou dat misschien kunnen liggen aan de spilzucht van de progressieve kabinetten die hier doorgaans de dienst uitmaken, en van het door D66 gepromote koploperdenken?

Moeten we geld uittrekken voor klimaatbeleid, dan willen we wel klimaatkoploper van Europa zijn. Moet de natuur beschermd worden, dan hanteren wij de strengste stikstofnorm ter wereld, zodat noodzakelijke economische activiteiten geen doorgang vinden. Moet er meer geld naar Oekraïne, dan willen we wel meer betalen dan andere landen, et cetera.

Gevaarlijke cocktail

We kunnen concluderen dat twee van de drie leidende landen in de EU (Frankrijk en Italië) blut zo niet failliet zijn, terwijl het derde land (Duitsland) op weg is hen achterna te gaan. Alle hier in beschouwing genomen landen, mogelijk met uitzondering van Luxemburg, hebben voorts te maken met interetnische spanningen die gemakkelijk tot uitbarsting kunnen komen, terwijl EU-rechters beheersing van de asielinstroom frustreren. Hoge energieprijzen, lastenverzwaringen en erosie van overheidsvoorzieningen maken de cocktail compleet.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Geen grip op migratie en hoge energieprijzen, maar anders dan bij ons kunnen ze in Duitsland, Frankrijk en Italië ook de vergrijzing niet betalen. Hoe komt dat? verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat ligt toch iets anders, zegt Sommer. De Gaulle is in Frankrijk nooit weggeweest. Vroeger werd de lange, stramme generaal nog wel gehaat door links, maar zelfs dat is niet meer zo. Geen enkele France politicus kan het zich permitteren geen bewonderaar van De Gaulle te zijn.

De Gaulle en Luns

De twee, meer dan vijf uur durende films over De Gaulle die dé filmhit van het jaar zijn in Frankrijk en ook in Nederland onverwacht veel publiek trekken, gaan over slechts vier jaren uit het leven van De Gaulle: 1940-1944. De toen nog onbekende generaal ging naar Londen, legde zich niet neer bij de nederlaag tegen nazi-Duitsland, probeerde met vallen en opstaan steun te verwerven voor de bevrijding en de Franse eer te redden.

Van 1959 tot 1969 was De Gaulle president van Frankrijk en stond toen merkwaardig genoeg ook model voor de modernisering van het land én voor de verwijdering van de VS en het Verenigd Koninkrijk. De Gaulle weerde de Britten uit de Europese eenwording en onttrok de Franse strijdkrachten aan de militaire bevelstructuur van het door Amerika gedomineerde NAVO-bondgenootschap. Dat wekte de weerstand op van de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns, die in Europa de bekendste tegenstander van De Gaulle werd. Luns wilde Engeland juist wél in de Europese Gemeenschap en was sterk voorstander van militaire samenwerking in de NAVO.

De Gaulle was eind jaren ’50 de grondlegger van de ‘vijfde republiek’, met een sterke rol voor de president. Maar juist die presidentiële republiek is aan het wankelen, met een onmachtige president Emmanuel Macron, een onmachtige premier Lecornu die autoritair regeert, met straatgeweld van links en peilingen die de radicaal-rechtse Marine Le Pen de meeste kans geven volgend jaar president te worden.

‘Niet zenuwachtig over Le Pen’

Martin Sommer vergelijkt de situatie in Frankrijk met die in andere West-Europese landen, Nederland incluis. Hij ziet een belangrijke overeenkomst en haalt ook De Gaulle er bij: ‘De Gaulle was een politicus, geen technocraat, in tegenstelling tot Macron. In Nederland heb je ook dat D66-idee dat politiek geen strijd is van verschillende standpunten, maar een kwestie is van het juiste doen, dat laten uitzoeken door experts en rechters die er uiteindelijk over beslissen. In heel West-Europa heb je dat technocratische van meer EU, meer open grenzen, meer migratie en lang lopende klimaatdoelstellingen.’

Sommer haalt de Italiaanse premier Giorgio Meloni erbij om aan te geven dat het ook mee kan vallen met een verkiezingswinst voor een rechtse populist als Le Pen. ‘Je moet niet te zenuwachtig zijn over de komst van Le Pen,’ zegt Sommer. ‘Ik ben van mening dat het ook wel heilzaam kan zijn. De politiek moet op een gegeven moment toch opengebroken worden, weg van die techneuten. Dat zie je in veel meer landen gebeuren.’

Deze video is ook als podcast te beluisteren. Click HIER.

Wynia’s Week is uniek: vrij toegankelijk voor miljoenen, mogelijk gemaakt door duizenden. Doet u mee? Hartelijk dank!

De boeken van Wynia’s Week verschijnen bij Uitgeverij Blauwburgwal. Bestel hier.

Wilt u ook Wynia’s Week drie keer in de week gratis in de bus? Dat kan!

Het bericht Frankrijk is heftig verdeeld, maar bijna alle Fransen zijn fan van De Gaulle verscheen eerst op Wynia's Week.

Als oudere (75 jaar) voel ik me wel schuldig. Mijn pensioen lijkt tot op heden in orde, al heeft voormalig minister Carola Schouten daar – met de nieuwe pensioenwet en zonder onze mening daarover te vragen – flink wat onzekerheid aan toegevoegd. Maar ja, van die onzekerheid zullen vooral jongere deelnemers aan collectieve pensioenregelingen last krijgen.

Voorgetrokken ouderen

Ook het zorgstelsel is behoorlijk op ouderen ingericht. Mocht ik bijvoorbeeld nog eens slecht ter been worden en (mede) daarom niet meer zelfredzaam zijn, dan moet mijn gemeente mij ondersteunen met een Wmo-voorziening (Wet maatschappelijke ondersteuning). Tenminste, dat moet mijn gemeente voor mij doen als ik onvoldoende hulp heb om het zelf op te lossen.

Dat ik die scootermobiel of die huishoudelijke hulp ook wel zelf zou kunnen betalen, doet er daarbij niet toe. Zo kan het erop neerkomen dat de arme jongeren hogere belastingen moeten betalen voor de zorg van rijke ouderen. Daar zou je als arme jongere spinnijdig over worden, inderdaad. Waarom worden de ouderen toch steeds zo voorgetrokken? Waarom kunnen zij vrijwel gratis huishoudelijke hulp krijgen, ook als ze als Dagobert Duck in het geld drijven?

Maar hebben ouderen wel zo veel invloed op besluiten in de Tweede Kamer? In het meerpartijenstelsel dat Nederland kent, stemmen ouderen niet noodzakelijk op de politieke partijen die later de regeringscoalitie zullen vormen. Voor de huidige minderheidscoalitie van D66, CDA en VVD geldt dat overigens wel. Uit het Nationaal kiezersonderzoek 2025 blijkt namelijk dat vooral ouderen op het CDA en de VVD hebben gestemd. D66 deed het in de laatste Tweede Kamerverkiezingen echter beter onder jongeren dan onder ouderen.

Zoals bekend zal de steun voor de plannen van de minderheidscoalitie van links (vooral Pro) of van het rechtse gelegenheidsverbond (JA21, BBB en SGP) moeten komen. Pro is vooral populair onder ouderen, het rechtse verbond is – enigszins verrassend – daarentegen vooral populair onder jongeren. Het uiteindelijke beleid kan dus zowel naar de kant van de jongeren (bij een keuze voor rechts) als naar de kant van de ouderen (bij een keuze voor links) overhellen.

Hoe dan ook, in Nederland wordt het beleid niet noodzakelijk bepaald door de belangen van de ouderen. Het tamelijk onnodige plan van de huidige coalitie om de AOW-leeftijd extra te verhogen, maakte dat al duidelijk. Of neem de afschaffing van de bejaardenhuizen in 2013; sommigen spreken zelfs van de afbraak van de ouderenzorg. Opmerkelijk genoeg vormden toen de ‘grijze’ partijen PvdA en VVD de regerende coalitie. Beter bewijs voor de stelling dat ouderen weinig gewicht in de politiek hebben, kan er niet geleverd worden.

Leuke dingen voor de kiezers

Je zou haast gaan denken dat momenteel geen enkele leeftijdsgroep serieus aandacht van de politiek krijgt. Mijn interpretatie van het Nederlandse regeringsbeleid van de afgelopen decennia is daarom dan ook als volgt. Opeenvolgende regeringscoalities bedenken leuke dingen voor de kiezers, voeren die in en constateren dan na verloop van tijd dat men de grip op de regeling kwijt is. Dat gold voor de WAO en voor zijn opvolger de WIA, het gold voor de toeslagenregeling. Ook bij de jeugdhulp is de overheid allang haar controle kwijt.

Laten we vooral ook het migratiebeleid niet vergeten. Sinds 2008 is de migratie naar Nederland hoger dan de emigratie vanuit Nederland. Het gevolg is een netto toename van de bevolking met meer dan een miljoen personen, alleen door migratie. De migranten willen en moeten vanzelfsprekend ergens wonen. Het wordt niet vaak gezegd, maar de extra vraag naar woningen die het gevolg is van immigratie, is niet erg gunstig voor de kans op een woning voor jongeren die op zoek zijn naar een huis.

Maar genoeg over beleid. Laten we ter nuancering van het bovenstaande nog even het jaar van het Communistisch Manifest in herinnering roepen: 1848.

Het was in Europa een jaar van revolutionaire woelingen. Het begon in januari met onrust in het zuiden van Italië. Die onrust bereikte al gauw Frankrijk. In februari 1848 werd koning Louis Philippe van zijn troon verdreven. Die koninklijke troon werd letterlijk uit het raam van het paleis gegooid en het paleis werd vervolgens geplunderd. Het schijnt dat studenten een belangrijke rol speelden in die opstand.

Een maand later, in maart 1848, kwam de revolutionaire geest in Berlijn aan. Hier geen plunderingen, maar een opstand die door het Pruisische leger bloedig werd neergeslagen: tweehonderd doden.

En Nederland? Geen grootse protesten, maar onze koning (Willem II) vreesde wel dat de revolutionaire woelingen naar Nederland zouden overslaan. Die vrees deed hem ‘in één nacht van conservatief in liberaal veranderen’. We kregen, dankzij Johan Rudolph Thorbecke, een nieuwe grondwet, waarin onze huidige parlementaire democratie voor het eerst vorm kreeg.

Mei 1968 in Parijs

Dan was er het revolutiejaar 1968. Mijn politieke bewustwording had zich toen zo ongeveer voltooid (ik was 17 jaar oud) en de gebeurtenissen in Parijs slokten mij mentaal helemaal op. Die gebeurtenissen hadden wel wat weg van wat er zich in 1848 afspeelde.

De protesten begonnen in mei 1968 met studenten die demonstreerden tegen het verouderde onderwijssysteem. President Charles de Gaulle probeerde de demonstraties te beëindigen door het inzetten van politie. Dat had echter alleen maar averechtse effecten: straatgevechten tegen de politie in het Quartier Latin en een landelijke staking waren het gevolg.

De leuzen die studenten toen meevoerden bij hun demonstraties lieten vooral hun afkeer van het saaie burgerlijke leven van hun ouders zien. Teksten als ‘Het is verboden te verbieden’ en ‘De verbeelding aan de macht’ beloofden iets nieuws wat er nog niet eerder was.

Praagse Lente

Ook elders in Europa broeide het, zoals achter het IJzeren Gordijn, waar in januari 1968 de zogeheten Praagse Lente was uitgebroken: het streven naar socialisme met een menselijk gezicht. Maar alle revoluties bloedden dood.

Op 30 mei 1968 hield de oude, 78-jarige De Gaulle een fameuze radiotoespraak waarin hij nieuwe verkiezingen aankondigde en waarschuwde voor een communistische dictatuur. De Gaulle won de verkiezingen overtuigend. De straatrevolutie was voorbij en de studenten gingen weer naar hun collegebanken.

Op 21 augustus 1968 werd ik ’s ochtends wakker en hoorde op de radio de boze en verdrietige stem van An Salomonson. Zij gaf als ooggetuige een verslag van het gewelddadige einde van de Praagse Lente: Sovjettanks waren Praag binnengevallen. Dit deed me nog meer dan het einde van de mei-revolutie in Parijs. Het leek wel of alle hoop op vernieuwing en verbetering de grond werd ingeslagen.

Permanente vernieuwing

Maar dat was natuurlijk niet waar. Er is altijd vernieuwing – hoewel niet altijd ten goede – maar die komt niet van straatrevoluties. Wie had in 1968 kunnen bedenken dat je met een enkele druk op de AI-knop de geschiedenis van de strijd van jong tegen oud weer voor je kunt zien? Wie had na 21 augustus 1968 nog het idee dat de Sovjet-Unie ooit zou verdwijnen? Maar de Sovjet-Unie loste toch op. Helaas kregen we er een andere dictatuur voor terug: die van Vladimir Poetin.

Sommige dingen verdwijnen dus niet. Zo zullen er altijd protesterende jongeren zijn die zich later naar de macht weten te werken. Een voorbeeld is Joschka Fischer. Hij nam als jongere deel aan de studentenprotesten van de jaren 1960. In 1998 werd hij in Duitsland minister van Buitenlandse Zaken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Overal in Europa jongerenprotesten. Maar hoe terecht is hun onvrede? En zijn ouderen echt beter af? verscheen eerst op Wynia's Week.

Toevallig vloog ik op 17 oktober van Caïro terug naar Engeland op het moment dat in Frankrijk de rellen – de jacquerie – uitbraken. Toen het plunderfestijn voorbij was, ontstond er, daar kon je de klok op gelijk zetten, een festijn van commentaar op wat er was gebeurd en wat de oorzaken waren. Iedereen wilde de werkelijke oorzaak vinden, de uiteindelijke verklaring. Zo’n zoektocht eindigt meestal met het aanwijzen van een zondebok. Dat is psychologisch bevredigend, maar niet per se verhelderend.

Hoe dan ook, één vraag werd veel opgeworpen: is er een relatie tussen de islam, het islamisme en de onrust in Frankrijk? Het staat als een paal boven water dat jonge mannen met een moslimachtergrond onevenredig vaak betrokken waren bij het geweld en de plunderingen. Dat wordt door niemand betwist. Maar de exacte cijfers zullen nooit bekend worden, vooral niet omdat de Franse wet het opzetten van statistieken op basis van etniciteit verbiedt (een verbod dat zowel voor- als nadelen heeft).

Veilig, ondanks grote armoede

Ik kwam net terug uit Caïro en dat heeft mijn kijk op dit alles zeker beïnvloed. De armoede die ik daar aantrof was met geen pen te beschrijven. De vervuiling, de overbevolking, de chaos, het lawaai, het vuil, de voortdurende strijd om te overleven, het zag er allemaal veel erger uit dan toen ik Caïro 44 jaar geleden voor het eerst bezocht. En toch, je liep in die armoedige straten minder kans om beroofd of overvallen te worden dan in de straten van Londen of Parijs.

Die veiligheid ondanks grote armoede is geen nieuw fenomeen. Vierenveertig jaar geleden bezocht ik de Stad der Doden, de uitgestrekte en eeuwenoude begraafplaats van Caïro, waar duizenden mensen tussen de graven woonden. Helemaal niemand wilde me beroven, iedereen was gastvrij, ondanks de overduidelijke armoede. Dat het er veilig was, kwam niet doordat de politie daar in groten getale patrouilleerde: er was geen politie. De bevolking handhaafde zelf de orde en dieven kregen van de buurtbewoners onmiddellijk een pak slaag; maar ook dat was, denk ik, niet de reden dat er geen criminaliteit was. In hun cultuur, waarin de islam een grote rol speelde, hoorde zulke misdadigheid gewoon niet thuis.

We kunnen er dus vanuit gaan dat er geen intrinsiek en direct verband bestaat tussen de islam en crimineel gedrag waarmee we dan de oververtegenwoordiging van moslims onder de plunderaars in Frankrijk zouden kunnen verklaren. Het ligt veel ingewikkelder.

In 1976 voerden de als conservatief bekendstaande politici Valéry Giscard d’Estaing en Jacques Chirac, de een president, de ander premier, gezinshereniging in voor uit de Maghreb afkomstige fabrieksarbeiders in Frankrijk. Tot dat moment leefden die mannen als vrijgezel, vaak in hostels die veel weg hadden van barakken. De omstandigheden waarin ze leefden waren vaak onaangenaam en vernederend, en er werd van hen verwacht dat ze zich volledig zouden aanpassen of naar huis zouden terugkeren. Maar plotseling mochten ze hun vrouwen te laten overkomen.

Ontwikkeling van een parallelle samenleving

Helaas kwam deze uit humanitaire overwegingen doorgevoerde verandering precies op het verkeerde moment. Er kwam net een einde aan de Trente Glorieuses, de (ongeveer) dertig jaar na de oorlog waarin de Franse samenleving in razend tempo getransformeerd was tot een modern en zeer welvarend, sterk geïndustrialiseerd land, dat grote aantallen arbeiders uit Noord-Afrika had aangetrokken.

Die gezinshereniging, gecombineerd met het einde van de volledige werkgelegenheid voor handarbeiders, en dat alles in de context van een verzorgingsstaat, leidde tot de ontwikkeling van een parallelle samenleving, grotendeels in nieuwe sociale woningbouwgebieden, en afhankelijk van de kille vrijgevigheid van die verzorgingsstaat.

Bergafwaarts

Sindsdien is het eigenlijk alleen maar bergafwaarts gegaan. Er is geen enkel jaar meer geweest met een sluitende begroting, de overheid is als verlamd en daardoor blijven immigranten in groten getale binnenkomen, al is er economisch geen behoefte aan die mensen en geen mogelijkheid om ze in de samenleving te laten opgaan.

In de ogen van de tweede generatie, en nog meer in die van de derde, is het land van vrijheid, gelijkheid en broederschap een land van onderdrukking, ongelijkheid en afwijzing geworden. Ik generaliseer natuurlijk: veel immigranten hebben wel degelijk hun plek gevonden en het goed gedaan. Maar vanuit het oogpunt van latere ontwikkelingen ging het niet om hen, en zij hadden niet de grootste impact.

Superieur maar ondergeschikt

Een groot deel van de nieuwe immigranten was moslim (hoewel in Frankrijk meer Chinese en Vietnamese immigranten wonen dan waar ook elders in Europa; mensen die overigens niet meedoen met de rellen). De islam lijkt helaas een religie die slecht gedijt in een minderheidssituatie: die godsdienst heeft haar volgelingen er met veel succes van weten te overtuigen dat de islam de ultieme en absolute waarheid vertegenwoordigt, zelfs wanneer die volgelingen zelf niet erg streng in de leer zijn of verder weinig van hun geloof afweten.

Deze overtuiging leidt tot een gevoel van superioriteit of minachting voor andere culturen en religies, maar tegelijkertijd bevinden de mensen die dit zo voelen zich in de praktijk meestal in een ondergeschikte en sociaal en economisch inferieure positie.

Tot de onderklasse behoren, sociaal en economisch de mindere zijn, dat alles is zelden prettig, maar al helemaal niet wanneer je je tegelijkertijd superieur voelt in moreel, religieus en cultureel opzicht. Deze omstandigheden beschouwen die mensen daarom als onrechtvaardig en niet normaal; ze zien er het bewijs in dat een samenleving die zoiets toestaat kwaadaardig is, of het in ieder geval niet goed voor heeft met moslims. Zij voelen daardoor geen loyaliteit jegens het land waarin ze leven en kunnen zich vijandig gaan gedragen, zelfs of vooral als ze er volledig van afhankelijk zijn.

Militant extreemlinks

Diepe wrok is een natuurlijk gevolg van dit alles, en helaas zijn er politieke opportunisten die daar maar al te graag misbruik van maken en het uitvergroten. Met het oog op verkiezingswinst verkondigen ze ijverig het idee dat de Franse samenleving, zowel in economisch als raciaal opzicht, diepgaand en onherstelbaar onrechtvaardig is, en dat dat zo zal blijven totdat de huidige orde omvergeworpen wordt. Zo kan militant extreemlinks, dat de scheiding tussen kerk en staat onderschrijft, zich verenigen met mensen die de officiële seculiere positie van de staat verafschuwen.

De sluwe linkse leiders in Frankrijk (zoals Jean-Luc Mélenchon en de burgemeester van Saint-Denis, Bally Bagayoko) zetten niet expliciet aan tot geweld. Ze roepen op tot vreedzaam, maar wel continu en ontwrichtend protest, en tegelijkertijd zeggen ze dat ze begrijpen waarom er geweld uitbreekt en dat dat net zo onvermijdelijk is als een aardbeving of een tsunami. Ze zien zichzelf – heel romantisch – als de erfgenamen van de Franse Revolutie (en ook van de revoluties uit 1830 en 1848, en de Commune van Parijs in 1871), en dus beweren ze regelmatig dat politiek geweld soms gerechtvaardigd is. Zo komen ze al snel bij een pseudo-syllogisme terecht: politiek geweld is soms gerechtvaardigd; wij gebruiken politiek geweld; daarom staan wij in ons recht.

Rechters sympathiseren meer met relschoppers dan met hun slachtoffers

Dit is een mooi voorbeeld van wat wel para-Cartesiaanse psychologie genoemd wordt, tegenwoordig vrij algemeen in het Westen, waarbij woede en wrok hun eigen rechtvaardiging vormen. De Cogito van Descartes is veranderd in: ‘Ik ben boos, dus ik heb gelijk.’ En als ik gelijk heb, dan is dus alles wat ik doe gerechtvaardigd.

Hele generaties hebben geleerd en geaccepteerd dat de westerse beschaving bestaat uit slavernij, uitbuiting en massamoord – en verder niets wat het vermelden waard is. Van de jongere generatie hoeft die beschaving niet verdedigd te worden tegen vernietiging: nee, die vernietiging zou de bekroning op hun werk zijn, iets om vurig naar te verlangen, en ze bewijzen hun eigen morele superioriteit door stilzwijgend of actief de protesten te steunen waarvan van tevoren bekend is dat ze hoogstwaarschijnlijk in geweld zullen ontaarden.

Bovendien sympathiseren veel rechters in Frankrijk, dankzij psychologie, sociologie en criminologie, meer met relschoppers dan met de slachtoffers van hun plunderingen. Een van de rechtersvakbonden – rechters in Frankrijk zijn georganiseerd in vakbonden! – liet een verklaring uitgaan waarin de politie werd verweten dat die ‘de jeugd onderdrukte’ tijdens de schoolrellen die vooraf waren gegaan aan de grote gebeurtenis op 17 oktober, alsof de politie plotseling zomaar besloten had om alle jongeren te grazen te nemen.

Een carnavalesk volksoproer

De jongeren van de aldus ontstane parallelle samenleving voelen geen enkele dankbaarheid of verplichting jegens het land waar hun voorouders – om redenen waar die jeugd niets over wil horen – naartoe zijn geëmigreerd. Ze zijn bovendien zeer ontvankelijk voor de socialistische boodschap dat het economische systeem hun onthoudt waar ze recht op hebben, en dat rijkdom in hun samenleving het resultaat is van uitbuiting. Bezit is diefstal, dus wanneer de kans zich voordoet, wordt diefstal bezit, alle morele en praktische bezwaren voor diefstal zijn immers weggevallen.

De politie van Marseille schat dat op 17 oktober 30.000 mensen betrokken waren bij de plunderingen in die stad. Dat cijfer is zeer omstreden. Maar zelfs als dat aantal zwaar overdreven is, dan nog ging het bij die plunderingen niet zomaar om een handjevol criminelen; daar kan eigenlijk niemand omheen. De plunderingen leken op een volksoproer, vaak in een carnavaleske sfeer. Het was heerlijk om jezelf illegaal en gratis te verrijken, en daarbij kwam dan ook nog de vreugde om de wraak en de dienst die je hiermee bewees aan de gemeenschap, althans in de ogen van de plunderaars.

De grootschalige rellen van 2005 (waaraan toen misschien wel de ouders, met name de vaders, van sommige relschoppers van 17 oktober hebben deelgenomen) verschilden wezenlijk van die van 2026. Geen enkele keer hebben de rellen van 2005 zich naar het centrum van een grote stad verplaatst, want de relschoppers waren toen nog bang voor de CRS, de Compagnies républicaines de sécurité, de oproerpolitie – in wier gelederen zich overigens inmiddels een aanzienlijk aantal afstammelingen van Noord-Afrikaanse migranten bevindt. Maar de relschoppers van 17 oktober zijn helemaal niet bang meer voor de politie, ze zijn de stadscentra in gegaan, en dat is precies wat ik voorspelde dat zou gebeuren als het aantal relschoppers te groot zou worden voor de CRS. Dan zou er pure anarchie in de wereld losbreken.

Iedereen maakt zich zorgen over de verkiezingen van 2027. Rellen kunnen uitmonden in opstanden; plunderingen in moordpartijen. Een aanzienlijk deel van de Franse jeugd vindt politiek geweld nu al gerechtvaardigd.

Het meest recente boek van Theodore Dalrymple is Embargo and Other Stories (2020).

Dit artikel is eerder gepubliceerd in online magazine Law & Liberty.

Vertaling: Willy Hemelrijk

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als moslim superieur maar in de praktijk ondergeschikt. Dat leidt tot grote vijandigheid jegens de westerse samenleving. verscheen eerst op Wynia's Week.

Europa heeft veel revoluties meegemaakt; niet zelden begonnen ze in Parijs en sloegen over naar andere landen. Op 18 april 2027 zijn er presidentsverkiezingen in Frankrijk. Spanje heeft parlementsverkiezingen op 29 november dit jaar; Italië stemt volgend jaar. Duitsland telt enkele deelstaatverkiezingen, zoals op 25 april 2027 in het naburige Noordrijn-Westfalen.

De Europese Unie kan wel een onwelgevallige verkiezing in een lidstaat aan, maar Frankrijk is ‘buiten categorie’. En zeker met politiek straatgeweld. De vrees dat een mogelijke overwinning van Marine Le Pen tot een vorm van burgeroorlog leidt, is niet ongegrond. Radicaal-links zal die uitslag niet aanvaarden en de straat opgaan. De politie kan het niet aan en het leger is de laatste redding.

Islamo-socialisme

Frankrijk revolteert en Duitsland blokkeert zichzelf in een politieke impasse. Bondskanselier Friedrich Merz is de weg kwijt en verliest elk aanzien. Nu is Duitse humor beperkt, maar hij maakt een clowneske indruk. Zijn CDU wordt volledig voorbijgestreefd door de rechtse Alternative für Deutschland (AfD) maar sluit elke samenwerking met die partij uit. Daarmee is Merz gevangene van links, zoals zijn coalitiegenoot de sociaaldemocratische SPD, die tegelijk heult met uiterst-links, zowel met de Groenen als Die Linke.

Beide situaties hebben twee oorzaken gemeen: een binnenlandse machtsverschuiving door overmatige immigratie en een onbetaalbaar energie- en klimaatbeleid dat de economie doet stagneren. Méér mensen met een kleinere koek.

Op 21 januari 2015 schreef ik een column in de Volkskrant met de titel: ‘Het islamo-socialisme explodeert in de straten van Europa’. Dit als gevolg van talloze aanslagen in Parijs en Brussel. Een dergelijke titel zou nu niet meer mogen, bij de Volkskrant althans. Desondanks is het probleem groter geworden. Wat is de crux?

Socialistische partijen verloren steeds meer aanhang, vooral kiezers met lagere inkomens, die een proteststem gingen uitbrengen op een rechtse partij zoals destijds het Front National van de familie Le Pen. Om dat stemmenverlies te compenseren gingen socialistische partijen op zoek naar aanhang in het groeiend moslimelectoraat en pasten hun retoriek navenant aan.

Door overmatige immigratie werd een nieuwe bron van stemmen aangeboord. Het seculiere socialisme werd wat meer islamitisch (minder Marx, meer Allah) en zo ontstond het islamo-socialisme. Naarmate groene partijen groeiden, kwamen zij ook in die mix terecht. Men zou in het Frans kunnen spreken van ‘islamo-gauchisme’. Dat gebeurde in landen met een grote en groeiende islamitische gemeenschap; in Frankrijk, Duitsland, België en ook in Nederland.

Antizionisme en antisemitisme

Want ook Pro is het resultaat van zo’n constructie: de sociaaldemocraten van de PvdA werden de facto opgeslokt en het GroenLinks-segment kreeg feitelijk de macht. In Frankrijk is dat La France Insoumise (LFI) van Jean-Luc Mélenchon, een socialist uit het stenen tijdperk. Tweede in de partij is Rima Hassan, een Frans-Palestijnse activiste die het bestaansrecht van Israël betwijfelt. In Duitsland Die Linke, rechtsopvolger van de communistische regeringspartij in de DDR, die nu dicht aanschurkt tegen De Groenen. Bij recente verkiezingen in Berlijn bestond de helft van de kiezers van Die Linke uit moslims.

Een dergelijke symbiose heeft een gemeenschappelijke noemer nodig in de strijdcultuur. Dat werd ‘antizionisme’ en ‘antisemitisme’. Dat is het ideologische bindweefsel van ‘islamo-links’. In grote West-Europese steden, zoals Amsterdam, lopen joden gevaar.

De ‘moslim-visie’ op joden is essentieel voor socialisten en groenen, als legitimatiebasis voor stemmenwinst. Zo islamiseert seculier links in West-Europa zichzelf, wat ook zichtbaar is bij Pro. Dat is een anti-Israël partij geworden, ondanks de joodse wortels van de PvdA. Islamo-links wordt verenigd door de Palestijnen vlag; ook Greta Thunberg zwaait ermee.

In Frankrijk worden presidentsverkiezingen wellicht een tweestrijd tussen nationalistische rechts en het ‘islamo-gauchisme’ waarbij de verliezer de uitslag niet accepteert. De gewelddadigheden van de afgelopen weken lieten zien hoe snel die tweespalt kan groeien. Indien nodig, moet de noodtoestand worden uitgeroepen in grote Franse steden.

De Italiaanse premier Meloni heeft bij gelijksoortige rellen in Milaan onmiddellijk het leger ingezet. Militairen sloegen raddraaiers met stokken uiteen, zodat de kathedraal van Milaan, de Duomo, werd beschermd. Zij kwam in actie, terwijl Macron danste. Meloni heeft met haar ferme aanpak al een goede beurt gemaakt voor de komende verkiezingen.

Parteiverbot

De Duitse christendemocratische zusterpartijen CDU/CSU hebben zichzelf klemgezet. Ze weigeren elk contact met AfD; zelfs een ‘Guten Tag’ kan er niet af. CDU/CSU is helemaal overgeleverd aan coalitiegenoot SPD die echter op de linkerflank wordt bedreigd door Groenen en Die Linke.

Deze partijen eisen zelfs een Parteiverbot van de AfD, want de AfD trekt Merz naar rechts, terwijl de SPD hem naar links trekt. Gevolg is politieke verkramping en economische stagnatie. De ooit zo bloeiende Duitse industrie staat praktisch stil, bedrijven vertrekken en de Duitsers verliezen hun zelfvertrouwen.

Spanje heeft parlementsverkiezingen op 29 november nadat de socialistische premier Pedro Sanchez ontslag nam. Ook hij zette zijn kaarten op het aantrekken van moslimstemmen en besloot om 500.000 illegalen te legaliseren. Dat werden er zelfs 1,2 miljoen, terwijl de werkloosheid onder Spaanse jongeren tot 25 jaar 24 procent bedraagt. Er is dus al massieve jeugdwerkloosheid. De ware reden is het importeren van een nieuw electoraat.

Sanchez ging echter de mist in toen Ceuta, een Spaanse enclave in Noord-Afrika, werd bestormd door circa 50.000 Noord-Afrikanen, vooral Marokkanen. Hij bezocht de enclave, werd weggehoond en ging terstond op vakantie. Een bezoek van de Spaanse koning moest de gemoederen bedaren.

Bij de parlementsverkiezingen maken de conservatieve Partido Popular (PP) en het nog conservatievere Vox goede kans het roer over te nemen. De aanhang van Vox zit vooral in Andalusië en de drie leuzen luiden: patria, familia, reconquista. Heldere taal.

‘We told you so!’

Wat zijn de gevolgen van deze situatie? Zodra Frankrijk in een machtsvacuüm komt, om welke oorzaak dan ook, stijgt de rente op de staatsschuld. Die bedraagt maar liefst 120 procent van het bnp. Frankrijk heeft wel geluk, geen toeval overigens, dat de voorzitster van de Europese Centrale Bank (ECB) een Française is: Christine Lagarde. Frankrijk wordt het grootste probleem, maar het gedeprimeerde Duitsland niet veel minder. In beide landen is Hollands ‘polderen’ niet bijster bekend.

De Amerikanen zullen toekijken met de blik van: ‘we told you so!’ Vicepresident JD Vance heeft in februari 2025 tijdens de internationale veiligheidsconferentie in München (in het Bayerischer Hof Hotel) leidend Europa striemend toegesproken over de gevolgen van overmatige immigratie. Het publiek van oude jongens krentenbrood was geschokt. Amerika zal nu zeggen: zoek het zelf maar uit.

Zelenski de klos

Grootste slachtoffer is de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. De Amerikanen vinden hem een ‘sta-in-de-weg’ en verminderen steun. Zelensky klopt daarom aan bij de EU-landen: 70 miljard euro! West-Europese landen raken zelf platzak. De Belgische premier Bart De Wever heeft eerder dit jaar geopperd om te praten met Rusland, omdat Oekraïne ‘de oorlog niet kan winnen’.

Er zijn weinig redenen voor de Russische president Vladimir Poetin om concessies te doen. De rijpe appel valt vanzelf uit de boom. De EU kan enkel onderhandelen vanuit zwakte want Frankrijk ruziet met zichzelf en Duitsland is dolende.

Niet getreurd! Ursula von der Leyen, voorzitster van de Europese Commissie, presenteerde een ‘ambitieuze’ Europese meerjarenbegroting: 2000 miljard euro! Laten we eerst maar even wachten hoe Europa eruitziet na de Franse presidentsverkiezingen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wordt 2027 een rechts Europees revolutiejaar? Het begon wel vaker in Parijs verscheen eerst op Wynia's Week.

Door vreedzame demonstranten streng in het gareel te houden, zouden ze de relschoppers vrij spel hebben gegeven. Daar zit wat in, maar het heeft iets onkies om de zwaarbeproefde agenten aan te wijzen als hoofdverantwoordelijken. Rond de duizend politiemensen en gendarmes raakten gewond op één dag.

De ultralinkse leider Jean-Luc Mélenchon verweet de politie ‘absurd’ optreden bij de vreedzaam begonnen demonstratie in Parijs, waarin hij meeliep en juichte dat de protestbeweging ‘nog sterker was’ dan in mei ’68, de heilige maand voor links Frankrijk. Zelfs de voor gematigd links doorgaande presidentskandidaat Raphaël Glucksmann achtte de politie medeverantwoordelijk voor de ellende.

Controle verloren

In werkelijkheid konden agenten van de oproerpolitie en de gendarmerie op veel plaatsen de stadsguerrilla niet of nauwelijks de baas. Agenten voor een politiebureau in Brest moesten zich terugtrekken voor de stenen- en vuurwerkregen, ook in Marseille konden agenten het gajes niet aan en bliezen de aftocht. Stadhuizen en historische gebouwen in tal van steden werden bestormd, vernield of in brand gestoken.

In Parijs negeerden gemaskerde relschoppers het demonstratieverbod rondom het Elysée en kwamen tot driehonderd meter van de daar verblijvende president Emmanuel Macron. Misschien kon hij hun gebral en de knalgranaten van de politie horen.

’De Staat heeft de controle verloren,’ constateerde de krant Le Monde. Het woord ‘schaamte’ duikt op in commentaren over de indruk die Frankrijk wereldwijd maakt. Net als ‘siddering’, die door het land waart nu het beseft dat groepen relschoppers, brandstichters en plunderaars een grote natie op de knieën kunnen krijgen.

Alleen al in Marseille waren dat er zo’n 30.000, volgens minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez. Hij gaf toe dat de ordetroepen op veel plaatsen het overwicht hadden verloren en bood zijn ontslag aan, dat president Macron weigerde te aanvaarden.

En dat allemaal in de maalstroom van het eind september begonnen scholierenprotest, waarbij zich studenten aansloten en dat zaterdag een hoogtepunt had moeten bereiken met de ‘convergence des luttes’, het samenkomen van de strijd tegen het lerarentekort, slecht onderhouden scholen en de hoge kosten van levensonderhoud, vooral de brandstofprijzen. Ook de Gele Hesjes weerden zich weer.

Het revolutionaire vuurtje werd opgepookt door een humorist op Radio Nova, die voorstelde om Frankrijks rijkste mannen, Bernard Arnault en Vincent Bolloré , te ‘pakken’. Eerstgenoemde, onder veel meer de baas van Luis Vuitton, verdiende een ‘nieuwe das’, die dan wel als een strop steeds strakker diende te worden aangetrokken. Dat was humor, verduidelijkte hij voor de zekerheid, maar de directie bood op het hoogtepunt van de onlusten toch excuses aan.

Diepe wortels

De haat tegen ‘rijken’ en de ‘flics’, politieagenten, is in Frankrijk diep geworteld, althans bij linkse politici en andere ‘bekende Fransen’. Gewone burgers ergeren zich daar groen en geel aan, zoals een mevrouw in Brest die zaterdag tot haar ontzetting zag hoe agenten op een haar na werden gelyncht door de tierende en met stenen gooiende meute.

Ze herinnerde, in een gesprek met de nieuwszender Franceinfo, aan de islamistische aanslagen in 2015 in Parijs en omgeving, toen politiemensen werden toegejuicht wegens hun bescherming van de zwaar getraumatiseerde burgers. De zanger Renaud kwam daarop met het lied ‘Ik omhelsde een flic, in plaats van stenen naar hem te gooien’. Hij doorbrak met die omhelzing een links taboe, maar weldra werd het stenen gooien weer de norm.

In het blad Causeur breekt de onderwijsspecialiste Lisa Hirsig de staf over de ‘kinderlijke revolutionaire romantiek’ die volgens haar Frankrijk in een even conformistische als verstikkende greep houdt. En die leidt tot een vergoelijking of verheerlijking van het geweld.

Hirsig: ’Frankrijk cultiveert sinds twee eeuwen een revolutionaire vorm van romantiek. Van 1789 tot mei 1968, van de revolutie van 1848 tot de Commune van Parijs in 1871 hebben we de barricade verheven tot esthetisch symbool. Onze leerboeken, onze films, onze chansons zingen nog altijd de lof van de jongere die in opstand komt tegen een onrechtvaardige, kapitalistische, patriarchale en stigmatiserende orde. De school draagt daaraan haar steentje bij, door van de Franse revolutie de alfa en de omega van onze geschiedenis te maken en moedwillig de bloedige uitwassen van de Terreur te negeren.’

Het verzwijgen van de misdaden van revoluties, en uitsluitend de positieve kanten eruit te pikken, normaliseert volgens Hirsig ‘het gebruik van geweld om je doel te bereiken’.

Ook leraren krijgen een veeg uit de pan. Inderdaad, als journalisten dezer dagen quootjes vergaren bij ‘bezette’ scholen, houden leraren en leerlingen precies hetzelfde, schreeuwerige en van cliché’s vergeven discours. Het journaal van de publieke omroep toonde beelden van leraren die fysiek agenten te lijf gaan als ze tieners willen aanhouden. Jongeren hebben op hun protestborden vaak geestige verwijzingen gekalkt naar ‘Mai 68’ toen ze nog niet geboren waren, maar waarover hun oudste leraren zo gloedvol kunnen vertellen.

Lisa Hirsig gaat in haar mooie stuk die gemakkelijke karikatuur niet helemaal uit de weg; enige lof voor onderwijspersoneel in de ‘moeilijke’ en door niet-westerse immigratie versjteerde voorsteden en stadswijken zou niet hebben misstaan.

De mythe van mei 1968

Rechts klaagt sinds jaar en dag over de mythe van Mei ’68 en in een lange toespraak beloofde Nicolas Sarkozy in 2007, als succesvol presidentskandidaat, die erfenis ‘voor eens en voor altijd uit te roeien’. Hij betichtte het linkse relikwie van een lange reeks kwalen die Frankrijk teisteren, zoals een minachting voor gezag en kennis.

Daarmee bekrachtigde Sarkozy bij links zijn reputatie van een reactionaire onbenul, te simpel om de ‘verworvenheden’ van de Mei-revolutie te kunnen begrijpen. Zoals het gebruik van militant geweld om je zin te krijgen.

Het moet gezegd, in Frankrijk werkt dat. Zo zwichtten opeenvolgende regeringen voor vaak gewelddadige betogers tegen hogere brandstofprijzen en belastingen, snelheidslimieten op provinciale wegen, banenplannen voor jongeren en, veruit het belangrijkst, het plan om de Fransen ietsje langer te laten werken voor hun pensioen.

Machteloze president

Geïsoleerd in het Elysée onderstreepte president Macron zondagavond in een speciaal ingelaste toespraak zijn machteloosheid: ‘Hoe kunnen ze Frankrijk dit aandoen?’ Ook zei hij zich te ‘schamen’, en droeg de politie op om de methodes van ordehandhaving drastisch te herzien.

Macrons laatste maanden in functie – in april is de eerste ronde van de parlementsverkiezingen – vallen samen met steeds verontrustender cijfers over de Franse overheidsschulden. Zorgen daarover, vooral in Europa, zullen met het zoveelste oproer alleen maar zijn toegenomen. ‘France is Burning!‘ constateerde president Donald Trump, die Macron ongevraagd adviseerde om de grenzen te sluiten: ’De immigratie van mensen uit een geheel andere wereld, mensen met haat in hun hart, hebben deze ooit grootse natie kapotgemaakt.’

Herstel van de orde

Dat gaat zelfs rechts Frankrijk wat ver. Politicus en schrijver Eric Zemmour spreekt van een coalitie tussen ‘extreemlinks en het gajes’, codetaal voor jongeren uit de banlieues. In Le Figaro noteert de schrijver Pascal Bruckner dat in ‘zijn’ wijk in Parijs jongens ‘wallah, wallah!’ riepen tijdens hun rooftochten. Bruckner: ’En de politie was nergens te bekennen!’

Jordan Bardella, leider van het Rassemblement National, legde de schuld bij ‘delinquenten uit de banlieues’. En riep, na een bezoek aan een politiebureau in Parijs, de Fransen op om zijn mentor Marine Le Pen straks tot president te kiezen: ‘Dan gaan wij de orde herstellen.’

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Gajes uit de banlieues dwingt het gezag op de knieën. Maar de échte Franse kwaal is de romantisering van links geweld verscheen eerst op Wynia's Week.

Friedman had het goed gezien. Op 18 november 1967 devalueerde premier Wilson het pond met 14 procent.

Een alternatieve munteenheid in Frankrijk

Zo’n asymmetrische gok (Engels: ‘one-way bet’) is zelden te vinden op de aandelenbeurs. Daar zijn er voor de koersen altijd drie scenario’s: hoger dan gisteren, lager, of onveranderd. Die symmetrie ontbreekt soms bij wisselkoersen: er is een mogelijke crash en de wisselkoers wordt veel zwakker, óf er gebeurt niets, maar er is zeker geen stijging met een sterkere wisselkoers. Twee scenario’s in plaats van drie en soms leidt dat tot een cascade, waarbij iedereen tegelijk naar de uitgang rent.

Daarom is het echte risico van Frankrijk het gevaar dat de linkse presidentskandidaat J.L. Mélenchon blijft volhouden dat er naast de euro in Frankrijk een andere, eigen munteenheid moet komen. Zo’n hypothetische eigen alternatieve munteenheid zal zeker zwak worden tegenover de euro. Tegelijk hopen sommige rechtse kiezers dat hun kansrijke kandidaat Marine Le Pen opnieuw (ze deed dat eerder in de campagne van 2017) een vertrek van Frankrijk uit de euro eist ingeval de Europese Centrale Bank Frankrijk (ECB) niet wil helpen bij een crisis.

Mijn Belgische vriend prof. Paul de Grauwe benadrukt precies dat wisselkoersrisico: ‘Het is niet denkbeeldig dat, mocht het Front National aan de macht komen, een ECB (die Frankrijk niet volop helpt) voor Marine Le Pen de aanleiding zou zijn om haar oude droom te realiseren en uit de Eurozone te stappen. Dat perspectief blijft als een zwaard van Damocles boven de Eurozone hangen.’ De Grauwe ziet dat politieke risico niet voor België, en verklaart zo dat Belgische staatsschuld ‘normaal’ geprijsd blijft, omdat Belgische politici niet voor zo’n breuk met de ECB en de euro pleiten.

Vluchtkapitaal

Hoe zou het scenario er uit zien? Klanten van Franse banken openen een bankrekening over de grens, bij voorbeeld in Luxemburg, en brengen hun spaargeld zo in veiligheid. Blijft Frankrijk in de eurozone, dan komt dat geld over een tijd gewoon weer terug. Gaat het fout met Frankrijk, dan is de Luxemburgse bankrekening een veilige parkeerplaats voor Frans vluchtkapitaal.

Een cascade van kapitaalvlucht

En het zou binnenkort al ernstig fout kunnen gaan. Als Franse banken veel cliënten verliezen, hebben ze geen geld in kas om nieuwe hypotheken en leningen te verstrekken en moeten ze misschien bestaande kredieten verkopen aan – bij voorbeeld – de banken in Luxemburg die wel genoeg geld in kas hebben. Dat brengt natuurlijk afboekingen en verliezen. In 2008 hebben we in Nederland met ABN-Amro en ING gezien hoe kwetsbaar banken zijn wanneer opeens hun vluchtige bronnen van geld verdwijnen en ze dus hals over kop bezittingen moeten verkopen aan concurrenten.

Banken kunnen niet alleen omvallen omdat ze roekeloze leningen hebben verstrekt. In 2008, en nu misschien opnieuw in Frankrijk, kwamen de problemen van de andere kant, door het grootschalig weglekken naar het buitenland van ingelegde gelden bij de banken. Vanwege de afweging van kosten en opbrengsten – een rekening openen in Luxemburg kost niets maar biedt neerwaartse bescherming – kan een cascade van kapitaalvlucht ontstaan. In dat scenario weten Mélenchon en Le Pen dat hun kiezers zullen redeneren: ‘Als de ECB in 2012 Griekenland kon helpen met Europees geld, waarom dan niet Frankrijk in 2027?’

Druk op de ECB

Wanneer de politici in een crisis alleen maar kunnen kiezen uit afschuwelijke opties van lagere pensioenen, hoge werkloosheid of nog hogere belastingen, terwijl kiezers zich nog Mario Draghi’s stoere uitspraak uit 2012 herinneren: ‘we zullen (met de ECB) alles doen wat nodig is’, dan komt druk op de ECB voor een herhaling van die toverkunst.

De modieuze Franse econoom Thomas Piketty heeft al eens gepleit dat als Frankrijk, of enig ander land (Italië?), een staatsschuld heeft van meer dan 60 procent van de economie, dat dan de EU het meerdere collectief moet overnemen, want zo kunnen afzonderlijke landen weer snel inzetten op economische groei. Als zulk advies steun krijgt in de Franse campagne, stijgt de Franse rente nog veel meer.

De ECB heeft gezag verloren door na de crisis van 2008 de rente te lang te laag te houden. Geweldig voor beleggers en huizenbezitters; niet zo goed voor bescheiden spaarders. In 2016 schatte de ervaren Duitse minister van financiën Wolfgang Schäuble dat winst van de AfD voor 50 procent kwam door die lage-rente politiek van de ECB. Als nu in Frankrijk een bancaire crisis komt, moet de ECB oppassen voor het beeld dat de bankiers natuurlijk weer hulp krijgen, terwijl gewone ondernemers failliet gaan.

Confrontatie

De ECB zet zich schrap; president Le Pen of president Mélenchon kiezen voor confrontatie. Niet ondenkbaar en dus kan de Franse rente de komende maanden nog veel meer stijgen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom de Franse rente verder gaat stijgen verscheen eerst op Wynia's Week.

Op 1 oktober stelden de markten de diagnose. Beleggers vroegen bijna 5 procent rente om de Franse staat tien jaar geld te lenen, het hoogste niveau sinds 2002. Het renteverschil met Duitsland liep op tot 152 basispunten, het niveau van de eurocrisis van 2011. Parijs betaalt nu meer voor zijn geld dan Rome en Athene. Beleggers hebben Frankrijk schuldig verklaard.

De symptomen

De Franse staatsschuld staat op 3.600 miljard euro, 119 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Het tekort is dit jaar 5,4 procent. De Franse overheid gaf vorig jaar een bedrag uit dat gelijk is aan 57,2 procent van het bbp, alles wat het land in een jaar verdient. Binnen de EU zit alleen Finland nog net iets hoger. Het Europese gemiddelde ligt op 49,5 procent, Nederland op 44,9 procent. Aan belastingen en premies haalde Parijs 52,1 procent van het bbp binnen. Het gat leent het elk jaar bij. Een sluitende begroting had Frankrijk sinds het midden van de jaren zeventig niet meer. De rentelast is volgens de Franse Rekenkamer opgelopen tot 77 miljard euro per jaar. Italië, de eeuwige zondebok van de muntunie, houdt zonder rente geld over. Frankrijk leent nog altijd om de lopende rekening te betalen. Frankrijk slaapwandelt op een muur van schuld af.

Het erge is dat de patiënt de diagnose kent en de medicijnen weigert. De Franse pensioenleeftijd ligt tussen de 62 en 64 jaar. Toch zette het parlement vorig jaar de bescheiden verdere verhoging in de ijskast, tot na de presidentsverkiezingen. De socialisten eisten het als prijs voor het overleven van de regering.

Dan de boeren. Frankrijk is de grootste ontvanger van Europees landbouwgeld: bijna 9,5 miljard euro in 2022, ook van Nederlandse belastingbetalers. Maar bij elke hervorming van de sterk verouderde agrarische sector laaien de protesten op waardoor zij direct weer worden ingetrokken. In 2018 zetten de gele hesjes het land maandenlang op stelten om een hogere brandstofaccijns. Deze maand riepen de vakbonden een staking uit tegen een loonbevriezing voor ambtenaren.

Alleen de markt kan deze patiënt nog genezen

En nu zijn de scholieren aan de beurt. Sinds eind september blokkeren Franse middelbare scholieren honderden lycées; op 2 oktober gingen ruim vierhonderd scholen preventief dicht. Premier Lecornu reageerde zoals Franse premiers altijd reageren: met geld. In een televisietoespraak wees hij erop dat het onderwijsbudget volgend jaar met 1,2 miljard stijgt. Zo leert Frankrijk zijn kinderen de les van de Franse ziekte al op school: wie de stenen uit de straat trekt, krijgt geld.

Daarom kan alleen de markt deze patiënt nog genezen. Moritz Kraemer, hoofdeconoom van de Duitse Landesbank LBBW en voorheen hoofd landenratings bij S&P, concludeerde dit voorjaar dat het Stabiliteitspact heeft gefaald en dat de obligatiemarkt nu de discipline moet afdwingen. Dat werkt. In 2011 joeg een renteverschil van meer dan 500 basispunten Silvio Berlusconi weg. In 2022 had de Britse obligatiemarkt minder dan een maand nodig om Liz Truss na haar ongedekte begroting uit Downing Street te jagen. De Franse ziekte stopt pas als de markt Parijs de rekening presenteert en niemand anders hem betaalt.

Wanneer knapt het?

Het eerste moment komt deze herfst. Premier Sébastien Lecornu heeft geen meerderheid voor zijn pakket van 54 miljard aan bezuinigingen en lastenverzwaringen. De socialisten dreigen met een motie van wantrouwen als de rijken niet meer gaan betalen. 

Op 18 april 2027 begint Frankrijk aan de presidentsverkiezingen. Marine le Pen maakt een grote kans de nieuwe premier te worden. Zij wil de pensioenleeftijd terug naar 62 jaar. De extreem-linkse Jean-Luc Mélenchon wil de 600 miljard euro aan staatsschuld die bij de Franse centrale bank ligt niet meer terugbetalen en laten afschrijven.

Het onderzoeksbureau Continuum Economics schetst als slechtste scenario een Franse begrotingscrisis in de tweede helft van 2027: een nieuwe president tegenover een verdeeld parlement, verdere afwaarderingen en buitenlandse beleggers die hun Franse staatsleningen dumpen. Ruim 57 procent van de verhandelbare Franse staatsschuld ligt bij buitenlanders. De eerste begroting van de nieuwe president, in het najaar van 2027, kan zo het Truss-moment van Frankrijk worden.

De ECB komt de patiënt niet zomaar redden. Ze kan de rente van een land omlaag proberen te krijgen door massaal staatsobligaties op te kopen, maar die noodknop is bedoeld voor landen die hun begroting op orde brengen. Frankrijk zit sinds juli 2024 in een Europese tekortprocedure. Jörg Krämer, hoofdeconoom van Commerzbank, verwacht dat de ECB pas ingrijpt als de markt dreigt te ontsporen.

Hoe groot is de kans op een eurocrisis?

Een acute crisis dit jaar verwacht vrijwel niemand. De Franse schuld loopt gemiddeld ruim acht jaar, dus een hogere rente werkt langzaam door. Maar de markt gelooft Parijs niet meer. ‘Als Frankrijk in gebreke blijft, of zelfs in een zware financiële crisis belandt, kan dat het einde van de eurozone betekenen’, schreef Steven Kamin, oud-directeur internationale financiën bij de Amerikaanse centrale bank, dit voorjaar in het Amerikaanse vakblad The International Economy.

Het grootste gevaar is daarom stille verdeling van de rekening. Frankrijk is te groot om te laten vallen en te groot om te redden. Het Europese noodfonds ESM heeft nog 433 miljard euro leencapaciteit, terwijl Parijs volgend jaar alleen al 340 miljard aan nieuwe leningen moet plaatsen. Dus zoekt de patiënt een andere kuur: de schuld Europees maken.

Club Med krijgt een nieuwe aanvoerder

Precies daarom wil Emmanuel Macron eurobonds, en toont hij zich de ware aanvoerder van Club Med. Hij pleit voor nieuwe gezamenlijke leningen; Portugal, Spanje en Griekenland staan achter hem. Bondskanselier Friedrich Merz noemt eurobonds uitgesloten. Clemens Fuest, president van het Duitse economisch instituut Ifo, waarschuwt dat gezamenlijke aansprakelijkheid ‘de prikkels voor begrotingsdiscipline zou vernietigen’.

Het Franse onderhandelingsmodel is bekend. Fuest noemde het in 2024 ‘populistische chantage’, gebouwd op de rekensom dat de andere Europeanen niet kunnen toestaan dat een groot euroland uit elkaar spat. In 2003 zetten Frankrijk en Duitsland het Stabiliteitspact buiten werking toen zij zelf over de schreef gingen. Een boete in een tekortprocedure is nooit aan enig land opgelegd. Frankrijk heeft vijftig jaar geleefd alsof ze de rekening uiteindelijk kan vermijden.

En Den Haag?

De VVD zegt: ‘Met Eurobonds betaalt de Nederlandse belastingbetaler mee aan de kosten van de staatsschuld van andere Europese landen.’ Het coalitieakkoord sluit garanties voor andermans schulden uit, maar staat ‘constructief’ tegenover gezamenlijk lenen. Die kier zullen D66 en het CDA vermoedelijk gebruiken, met Progressief Nederland als juichende supporter vanaf de oppositiebanken. Alleen het coronafonds kost de EU tussen 2028 en 2034 volgens de denktank Bruegel al 140 tot 168 miljard euro aan aflossing en rente.

Het antwoord aan Parijs moet kort zijn. Geen eurobonds, onder welke naam dan ook. Geen ECB die Franse schuld opkoopt zonder harde voorwaarden. Wil Frankrijk Europese hulp, dan gelden dezelfde regels als voor Griekenland: een programma, hervormingen, controle. Wat goed genoeg was voor Athene, is goed genoeg voor Parijs.

Dwing Frankrijk tot hervormingen

Philippe Riès, jarenlang hoofd economie van het Franse persbureau AFP, vindt dat de Europese instellingen Parijs tot hervormingen moeten dwingen, zoals ze dat tussen 2011 en 2013 bij de Zuid-Europese probleemlanden deden. ‘Frankrijk is geen ander dier en verdient dezelfde behandeling’, schreef hij in The International Economy.

In hetzelfde blad waarschuwde de Duitse econoom Klaus Zimmermann, oud-president van het onderzoeksinstituut DIW, dat de ECB niet de rol mag aannemen van ‘eeuwige koper van Franse begrotingstekorten’. De Britse econoom Bernard Connolly, auteur van het eurokritische boek The Rotten Heart of Europe, schreef dat het redden van Frankrijk ‘een enorm moreel risico zou scheppen en crises alleen zou uitstellen’.

De Franse ziekte heeft maar één bewezen geneesmiddel: de patiënt moet zelf de kuur afmaken. Wie hem eurobonds voorschrijft, wordt uiteindelijk zelf ziek.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Franse ziekte stopt pas als de markt Parijs de rekening presenteert en niemand anders hem betaalt verscheen eerst op Wynia's Week.

LFI-leider Jean-Luc Mélenchon beschuldigde de politie van racisme en buitensporig geweld bij de honderden lycées en andere middelbare scholen waar de protestacties vaak uitlopen op veldslagen. Mélenchon is kandidaat bij de presidentsverkiezingen van volgend jaar en veruit de populairste leider op links.

Revolutionaire lading

LFI-politici zijn over Frankrijk uitgezwermd om de protesten, waarbij tot nu toe 78 schoolhoofden en hun medewerkers werden mishandeld, van een revolutionaire lading te voorzien. Veel aandacht kreeg LFI-burgemeester Bally Bagayoko van de noordelijke Parijse voorstad Saint-Denis, die nog net niet op de schouders werd gehesen toen hij stakende scholieren bij bezette scholen een hart onder de riem kwam steken.

Opmerkelijk, want de man was jarenlang gemeenteraadslid en wethouder van Saint-Denis, onder meer belast met jeugdzaken. Toch lijden ook in zijn stad scholen onder verwaarlozing, smerige omstandigheden, lerarentekorten en wat niet al, als we de betogers mogen geloven. Maar een LFI-bestuurder hoeft daarover kennelijk geen lastige vragen te beantwoorden, waar een rechtse collega zijn leven niet zeker zou zijn geweest, ware hij zo dapper of dom om met scholieren in debat te gaan.

Bagayoko, zoon van immigranten uit Mali, had de rellende scholieren naar de mond gepraat met de stelling dat geweld ‘gerechtvaardigd kan zijn’, alvorens dat een beetje te nuanceren. Zoals ook Mélenchon, die ‘geen genade’ zei te kennen voor gewelddadige politiemensen. Even later bezwoer hij dat zijn partij uitsluitend vreedzaam verzet bepleit.

Veel gedoe om de zoveelste scholierenstaking, zou je zeggen. Maar in Frankrijk, weet elke regering, kan de jeugd het land ontwrichten. Mei ’68, nog steeds een heilige maand voor links, is een oud voorbeeld, maar in 2005 stond het land in brand nadat immigrantenkinderen waren omgekomen bij een achtervolging door de politie. Drie jaar geleden kreeg het jeugdoproer in de verarmde en deels geïslamiseerde banlieues het karakter van een opstand. Aanleiding was de dood van de jonge Nahel Merzouk die door een politieman werd doodgeschoten in de Mercedes waarin de 17-jarige niets te zoeken had. Voetbalvedette Kylian Mbappé noemde Nahel een ‘engel’.

Mélenchon weigerde destijds de jeugd tot kalmte te manen en te stoppen met vernielen, plunderen en brandschatten. De politie moest haar kalmte bewaren, niet de jeugd. Hij is de populairste politicus onder jongeren in de banlieues, waar volgens een recente peiling meer dan 40 procent op hem zou stemmen, tegen 20 procent op de radicaal-rechtse presidentskandidaat Marine Le Pen. De opkomst is er echter laag.

Ook scholen in betere buurten

Het huidige scholierenprotest speelt zich lang niet uitsluitend af in de banlieues; ook scholen in de betere buurten van grote steden zijn het doelwit van de gewelddadige hysterie die Frankrijks jeugd met enige regelmaat bevangt. De deelnemers aan de opstand na Nahels dood waren voornamelijk jongens uit de armere voorsteden en buurten, meisjes waren verstandig, gehoorzaamden hun ouders en bleven binnen.

Toch wisten die jongens in de zomer van 2023 in 675 gemeenten amok te maken, twee maal zoveel als bij de opstand in 2005. Er vielen twee doden; zo’n 2500 gebouwen, 105 gemeentehuizen, 243 scholen en 1500 winkels werden in brand gestoken, vernield of geplunderd, aldus een onderzoeksrapport over wat zich afspeelde tussen 27 juni en 3 juli 2023.

Wat als de jeugd uit de armere banlieues gemene zaak maakt met de huidige oproerkraaiers uit de middenklassen, die ook weten hoe je een ‘revolutie’ van de grond moet krijgen? Zeker nu Mélenchon zich op z’n 75ste meer dan ooit doet gelden. De Franse autoriteiten krijgen koude rillingen bij de gedachte, aldus de krant Le Monde.

De prerevolutionaire voorwaarden zijn immers aanwezig nu Marine Le Pen een goede kans maakt op 18 april de eerste verkiezingsronde te winnen. Mélenchon is al bezig zijn aanhang in stelling brengen tegen het ‘fascisme’, het scholierenprotest geldt als de ‘generale repetitie voor wat in 2027 kan gebeuren als Marine Le Pen zou winnen’, aldus de centrum-rechtse presidentskandidaat Bruno Retailleau. Die van de weeromstuit voorstelde om Mélenchons partij buiten de wet te stellen.

Gematigd links durft hem niet al te hard te vallen. Presidentskandidaat Raphaël Glucksmann ging nog het verst door Mélenchon ‘onverantwoordelijk’ te noemen. Als de dood om voor rechts te worden versleten, voegde Glucksmann er meteen aan toe dat hij ook het ‘politiegeweld’ veroordeelt. Echter, dagelijks raken aanzienlijk meer agenten gewond dan scholieren. Dat blijkt uit de ‘balansen’ die Franse media nauwgezet bijhouden.

Nu treedt de politie niet altijd zachtzinnig op, enkele jongeren raakten ernstig gewond door anti-rel munitie. Maar agenten worden vaak van korte afstand beschoten met illegaal zwaar vuurwerk, minstens twee agenten werden door slaande en schoppende meutes gelyncht terwijl ze op de grond lagen. Ze overleefden het, hun belagers riskeren een aanklacht wegens poging tot moord.

Terechte klachten

De klachten over de slechte staat van schoolgebouwen zijn vaak terecht, ook president Emmanuel Macron zei de ‘angst en de woede’ over deze en andere grieven te begrijpen. Maar inmiddels hebben relschoppers die scholen nog verder de vernieling in geholpen. Ook is zware schade aangericht aan scholen die pas een paar jaar geleden werden geopend.

Het journaal van de publieke omroep toonde een filmpje over het uiterst moderne Nelson Mandela Lyceum in Nantes, waar vernielers, niet per se leerlingen van die school, vreselijk te keer gingen. Ook het enorme portret van Mandela boven de hoofdingang moest het ontgelden.

Gemaskerde beroepsrevolutionairen

Leerlingen huilden, op zo’n vijfhonderd zwaar beschadigde scholen is voorlopig geen onderwijs mogelijk, in allerijl worden alternatieve lesprogramma’s opgezet. Maar ‘de strijd’ gaat door: tieners die brandjes bij hun school blussen, worden soms door gemaskerde beroepsrevolutionairen – de beruchte casseurs – in elkaar geslagen.

Ziedaar de pre-electorale sfeer in het land waar volgens premier Sébastien Lecornu ‘LFI en zijn proxys’ jongeren tot geweld aanzetten. Hij baseerde zich op informatie van inlichtingendiensten van de politie.

Bij zijn aantreden in 2017 beloofde Macron dat de Fransen weldra ‘geen redenen meer zouden hebben om te stemmen op extremen’. Hij had even tevoren Marine Le Pen verslagen. Nu zijn tweede en laatste ambtstermijn zich naar het einde sleept, moet hij constateren dat Le Pen is uitgegroeid tot ’s lands populairste politica. ‘Maar ook,’ aldus een commentator in de conservatieve krant Le Figaro, ‘dat extreemlinks in ons land niet eerder tot zo’n grote hoogte is gestegen’.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe ultralinks Franse scholieren tot gewelddadige hysterie drijft verscheen eerst op Wynia's Week.

Bron: Macrobond

Tot de financiële crisis van 2008 ging het eigenlijk best redelijk. De overheidsschuld in beide landen was jarenlang stabiel rond de 60% van het bruto binnenlands product (BBP). Door de steun die nodig was om de economie door die en in het geval van Europa de daarop volgende eurocrisis heen te loodsen liep de schuldratio in beide landen op. Vanaf 2013 tot de pandemie stabiliseerden de schuldratio’s weer, zij het op een veel hoger niveau. De enorme overheidssteun tijdens de pandemie dreef de ratio’s vervolgens weer omhoog, maar de inflatiegolf van 2022 drukte de ratio’s iets naar beneden. Overigens laat het Nederlandse plaatje een heel ander beeld zien. Het kan dus wel.

Bron: Macrobond

Bessent heeft weinig slagkracht

Inmiddels is er een hoop te doen over de Amerikaanse kapitaalmarktrente. Begin dit jaar was de rente op 10-jarige Amerikaanse staatsleningen nog 4,1%, inmiddels is die opgelopen tot circa 4,8%. Historisch gezien is dat niet een uitzonderlijk hoog niveau en in 2023 was die rente ook zo hoog. Maar doordat de Amerikaanse overheidsschuld op een historisch gezien uitzonderlijk hoog niveau is beland, maakt de Amerikaanse minister van Financiën, Scott Bessent, zich er zorgen over. De rentebetalingen van de Amerikaanse overheid belopen momenteel 3,8% van het BBP. Bij ons is dat ongeveer 1%. Ook zijn die rentebetalingen in de VS inmiddels zo’n 9% van alle overheidsuitgaven en ruim 18% van alle federale overheidsuitgaven.

Bessent heeft recentelijk een paar maatregelen getroffen om de stijging van de kapitaalmarktrente te beteugelen. Zo heeft hij Japan geholpen bij valuta-interventies door hen dollars te lenen en heeft hij langlopende obligaties gekocht en die gefinancierd door kortlopende obligaties uit te geven. Mijns inziens zijn dat vooral cosmetische maatregelen. Veel slagkracht heeft Bessent niet. De kapitaalmarktrente wordt bepaald door vraag naar en aanbod van overheidsobligaties. De meeste invloed op die balans kan Bessent uitoefenen door minder obligaties uit te geven, maar daarvoor moet het overheidstekort worden teruggedrongen. Helaas is daar in Washington weinig enthousiasme voor.

De stijgende kapitaalmarktrente suggereert dat beleggers ofwel minder vertrouwen hebben in de kredietwaardigheid van de Amerikaanse overheid of vrezen dat de Fed er niet in zal slagen de inflatie te beteugelen. Of een combinatie van beide uiteraard.

Ten aanzien van Frankrijk hoor je dat soort urgentie met betrekking tot het intomen van de rentestijging niet. De rente op 10-jarige Franse staatsobligaties is momenteel zo’n 4,2%. Lager dan in de VS dus. Hoe kan dat nou? De Franse overheidsschuld is immers vergelijkbaar met de Amerikaanse. Een belangrijk verschil tussen de VS en Frankrijk is dat de Franse overheid veel minder rente betaalt als percentage van het BBP. Hoewel de omvang van de schuld (als percentage van het BBP) vergelijkbaar is, bedragen de rentelasten van de Franse overheid toch maar circa 2,2% BBP, duidelijk lager dan de bovengenoemde 3,8% in de VS.

Maak meer schulden

In ons eigen land hoor je nog wel eens mensen zeggen dat onze overheid meer schulden zou mogen maken. Onze schuldratio is immers ‘slechts’ circa 45% BBP, een stuk lager dan de maximale 60% die geldt voor eurolanden. We kunnen investeringen in onze infrastructuur bijvoorbeeld goed gebruiken. Toch is het oprekken van onze schuldratio veel moeilijker dan je misschien zou denken.

De schuldratio heeft een teller, de overheidsschuld als absoluut bedrag, en een noemer, het nominale BBP. De ratio stijgt alleen als de teller sneller stijgt dan de noemer, dat wil zeggen als het overheidstekort groter is dan de groei van het nominale BBP. Het overheidstekort is immers in principe gelijk aan de toename van de staatsschuld. De ratio stijgt alleen als je omvangrijke begrotingstekorten boekt en je economie weinig groeit.

Franse economie groeit nauwelijks

Dat zijn geen benijdenswaardige zaken. Maar de Fransen zijn er al jaren heel ‘succesvol’ in. Het Franse begrotingstekort is, al jaren, meer dan 5% BBP. Daarmee neemt de staatsschuld dus toe. Het nominale BBP groeit veel minder snel. Dat lag in het tweede kwartaal dit jaar slechts 1,9% hoger dan een jaar eerder. En dat kwam dan vooral door de inflatie. Echt groeien deed de Franse economie nauwelijks.

Ons nominale BBP was in het tweede kwartaal 4,8% groter dan een jaar eerder, al was dat – toegegeven – ook grotendeels aan inflatie te danken, maar we hadden wel bijna drie keer zoveel echte groei als Frankrijk. De schuldratio kan dan alleen maar stijgen als we begrotingstekorten boeken die boven 4,8% liggen. Daarmee zouden we de Europese norm van 3% echter overschrijden. Daar is onze minister van Financiën, Eelco Heinen, mordicus op tegen. En terecht. Ons begrotingstekort beloopt dit jaar volgens de meest recente schatting van het CPB zo’n 2,8% BBP. In theorie kunnen we onze schuldratio laten stijgen door overheidsinvesteringen te doen die buiten de lopende begroting vallen, maar daartoe zijn de mogelijkheden beperkt.

Waarom is de Franse rente zoveel lager dan de Amerikaanse?

Terug naar Scott Bessent. Als de stijgende Amerikaanse kapitaalmarktrente een uiting van wantrouwen van beleggers jegens de Amerikaanse overheid is, dan zullen de acties die Bessent tot nog toe heeft genomen geen zoden aan de dijk zetten. Het vertrouwen keert slechts terug als de schuldratio daalt en dat gebeurt alleen als het overheidstekort danig wordt verkleind of de economische groei toeneemt. Hoge inflatie duwt de ratio ook wel naar beneden, maar dat werkt alleen kortstondig en niemand wil hoge inflatie. Het electoraat wil het niet en beleggers evenmin. Aangezien de regering-Trump weinig aanstalten maakt om de begroting op orde te brengen, is het in de VS vooral hopen op een groei-impuls van AI en op een milde stemming onder de beleggers. Helaas is hoop geen overtuigende strategie.

Dan naar Frankrijk. Hoe kan het dat de Franse rente zoveel lager is dan de Amerikaanse hoewel de Franse overheidsschuld nog minder houdbaar lijkt dan de Amerikaanse? Beleggers gaan er kennelijk vanuit dat beleidsmakers zullen voorkomen dat Frankrijk wanbetaler wordt.

Die verwachting is niet zomaar een veronderstelling. Toen de ECB de rente in 2022 verhoogde en ook de kapitaalmarktrente opliep, brak het zweet ongetwijfeld uit op diverse ministeries van Financiën. De ECB introduceerde het Transmission Protection Instrument (TPI, onder cynici bekend als ‘To Protect Italy’). Dat beleidsinstrument geeft de ECB de mogelijkheid obligaties te kopen van overheden waar de rente in de optiek van de ECB niet meer in overeenstemming is met de ‘fundamentals’. De ECB heeft het instrument nog nooit gebruikt, maar het geeft een soort nucleaire afschrikking tegen beleggers die de Franse kapitaalmarktrente omhoog zouden willen drukken. Volgens mij zou het instrument moeten worden omgedoopt tot Transmission Protection Facility (TPF, ook wel ‘To Protect France’).

Klein koortje

We zijn destijds aan de euro begonnen op basis van afspraken over begrotingstekorten en overheidsschulden. De Franse begroting heeft in slechts twee van de afgelopen twaalf jaar aan die afspraak voldaan en de overheidsschuld overschrijdt de norm al bijna twintig jaar. Zicht op verbetering ontbreekt. De schuldratio blijft oplopen en de Franse economie groeit nauwelijks. Europese instanties kunnen de problemen nog lang voor zich uit schuiven, maar dit gaat een keer verkeerd aflopen.

In Europa zijn we, terecht, kritisch op Trump die probeert het Fed-beleid te beïnvloeden. Dat doen onze politici niet. Maar dat is ook niet nodig, want de ECB faciliteert feitelijk landen bij het overtreden van de begrotingsregels die er juist zijn ten behoeve van de monetaire stabiliteit. Ik vind dat nog veel kwalijker dan wat Trump doet, maar ik maak deel uit van een klein koortje roependen in de woestijn.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wat Europa doet om de Franse economie te beschermen is veel kwalijker dan wat Trump doet verscheen eerst op Wynia's Week.