Bron: Macrobond

Tot de financiële crisis van 2008 ging het eigenlijk best redelijk. De overheidsschuld in beide landen was jarenlang stabiel rond de 60% van het bruto binnenlands product (BBP). Door de steun die nodig was om de economie door die en in het geval van Europa de daarop volgende eurocrisis heen te loodsen liep de schuldratio in beide landen op. Vanaf 2013 tot de pandemie stabiliseerden de schuldratio’s weer, zij het op een veel hoger niveau. De enorme overheidssteun tijdens de pandemie dreef de ratio’s vervolgens weer omhoog, maar de inflatiegolf van 2022 drukte de ratio’s iets naar beneden. Overigens laat het Nederlandse plaatje een heel ander beeld zien. Het kan dus wel.

Bron: Macrobond

Bessent heeft weinig slagkracht

Inmiddels is er een hoop te doen over de Amerikaanse kapitaalmarktrente. Begin dit jaar was de rente op 10-jarige Amerikaanse staatsleningen nog 4,1%, inmiddels is die opgelopen tot circa 4,8%. Historisch gezien is dat niet een uitzonderlijk hoog niveau en in 2023 was die rente ook zo hoog. Maar doordat de Amerikaanse overheidsschuld op een historisch gezien uitzonderlijk hoog niveau is beland, maakt de Amerikaanse minister van Financiën, Scott Bessent, zich er zorgen over. De rentebetalingen van de Amerikaanse overheid belopen momenteel 3,8% van het BBP. Bij ons is dat ongeveer 1%. Ook zijn die rentebetalingen in de VS inmiddels zo’n 9% van alle overheidsuitgaven en ruim 18% van alle federale overheidsuitgaven.

Bessent heeft recentelijk een paar maatregelen getroffen om de stijging van de kapitaalmarktrente te beteugelen. Zo heeft hij Japan geholpen bij valuta-interventies door hen dollars te lenen en heeft hij langlopende obligaties gekocht en die gefinancierd door kortlopende obligaties uit te geven. Mijns inziens zijn dat vooral cosmetische maatregelen. Veel slagkracht heeft Bessent niet. De kapitaalmarktrente wordt bepaald door vraag naar en aanbod van overheidsobligaties. De meeste invloed op die balans kan Bessent uitoefenen door minder obligaties uit te geven, maar daarvoor moet het overheidstekort worden teruggedrongen. Helaas is daar in Washington weinig enthousiasme voor.

De stijgende kapitaalmarktrente suggereert dat beleggers ofwel minder vertrouwen hebben in de kredietwaardigheid van de Amerikaanse overheid of vrezen dat de Fed er niet in zal slagen de inflatie te beteugelen. Of een combinatie van beide uiteraard.

Ten aanzien van Frankrijk hoor je dat soort urgentie met betrekking tot het intomen van de rentestijging niet. De rente op 10-jarige Franse staatsobligaties is momenteel zo’n 4,2%. Lager dan in de VS dus. Hoe kan dat nou? De Franse overheidsschuld is immers vergelijkbaar met de Amerikaanse. Een belangrijk verschil tussen de VS en Frankrijk is dat de Franse overheid veel minder rente betaalt als percentage van het BBP. Hoewel de omvang van de schuld (als percentage van het BBP) vergelijkbaar is, bedragen de rentelasten van de Franse overheid toch maar circa 2,2% BBP, duidelijk lager dan de bovengenoemde 3,8% in de VS.

Maak meer schulden

In ons eigen land hoor je nog wel eens mensen zeggen dat onze overheid meer schulden zou mogen maken. Onze schuldratio is immers ‘slechts’ circa 45% BBP, een stuk lager dan de maximale 60% die geldt voor eurolanden. We kunnen investeringen in onze infrastructuur bijvoorbeeld goed gebruiken. Toch is het oprekken van onze schuldratio veel moeilijker dan je misschien zou denken.

De schuldratio heeft een teller, de overheidsschuld als absoluut bedrag, en een noemer, het nominale BBP. De ratio stijgt alleen als de teller sneller stijgt dan de noemer, dat wil zeggen als het overheidstekort groter is dan de groei van het nominale BBP. Het overheidstekort is immers in principe gelijk aan de toename van de staatsschuld. De ratio stijgt alleen als je omvangrijke begrotingstekorten boekt en je economie weinig groeit.

Franse economie groeit nauwelijks

Dat zijn geen benijdenswaardige zaken. Maar de Fransen zijn er al jaren heel ‘succesvol’ in. Het Franse begrotingstekort is, al jaren, meer dan 5% BBP. Daarmee neemt de staatsschuld dus toe. Het nominale BBP groeit veel minder snel. Dat lag in het tweede kwartaal dit jaar slechts 1,9% hoger dan een jaar eerder. En dat kwam dan vooral door de inflatie. Echt groeien deed de Franse economie nauwelijks.

Ons nominale BBP was in het tweede kwartaal 4,8% groter dan een jaar eerder, al was dat – toegegeven – ook grotendeels aan inflatie te danken, maar we hadden wel bijna drie keer zoveel echte groei als Frankrijk. De schuldratio kan dan alleen maar stijgen als we begrotingstekorten boeken die boven 4,8% liggen. Daarmee zouden we de Europese norm van 3% echter overschrijden. Daar is onze minister van Financiën, Eelco Heinen, mordicus op tegen. En terecht. Ons begrotingstekort beloopt dit jaar volgens de meest recente schatting van het CPB zo’n 2,8% BBP. In theorie kunnen we onze schuldratio laten stijgen door overheidsinvesteringen te doen die buiten de lopende begroting vallen, maar daartoe zijn de mogelijkheden beperkt.

Waarom is de Franse rente zoveel lager dan de Amerikaanse?

Terug naar Scott Bessent. Als de stijgende Amerikaanse kapitaalmarktrente een uiting van wantrouwen van beleggers jegens de Amerikaanse overheid is, dan zullen de acties die Bessent tot nog toe heeft genomen geen zoden aan de dijk zetten. Het vertrouwen keert slechts terug als de schuldratio daalt en dat gebeurt alleen als het overheidstekort danig wordt verkleind of de economische groei toeneemt. Hoge inflatie duwt de ratio ook wel naar beneden, maar dat werkt alleen kortstondig en niemand wil hoge inflatie. Het electoraat wil het niet en beleggers evenmin. Aangezien de regering-Trump weinig aanstalten maakt om de begroting op orde te brengen, is het in de VS vooral hopen op een groei-impuls van AI en op een milde stemming onder de beleggers. Helaas is hoop geen overtuigende strategie.

Dan naar Frankrijk. Hoe kan het dat de Franse rente zoveel lager is dan de Amerikaanse hoewel de Franse overheidsschuld nog minder houdbaar lijkt dan de Amerikaanse? Beleggers gaan er kennelijk vanuit dat beleidsmakers zullen voorkomen dat Frankrijk wanbetaler wordt.

Die verwachting is niet zomaar een veronderstelling. Toen de ECB de rente in 2022 verhoogde en ook de kapitaalmarktrente opliep, brak het zweet ongetwijfeld uit op diverse ministeries van Financiën. De ECB introduceerde het Transmission Protection Instrument (TPI, onder cynici bekend als ‘To Protect Italy’). Dat beleidsinstrument geeft de ECB de mogelijkheid obligaties te kopen van overheden waar de rente in de optiek van de ECB niet meer in overeenstemming is met de ‘fundamentals’. De ECB heeft het instrument nog nooit gebruikt, maar het geeft een soort nucleaire afschrikking tegen beleggers die de Franse kapitaalmarktrente omhoog zouden willen drukken. Volgens mij zou het instrument moeten worden omgedoopt tot Transmission Protection Facility (TPF, ook wel ‘To Protect France’).

Klein koortje

We zijn destijds aan de euro begonnen op basis van afspraken over begrotingstekorten en overheidsschulden. De Franse begroting heeft in slechts twee van de afgelopen twaalf jaar aan die afspraak voldaan en de overheidsschuld overschrijdt de norm al bijna twintig jaar. Zicht op verbetering ontbreekt. De schuldratio blijft oplopen en de Franse economie groeit nauwelijks. Europese instanties kunnen de problemen nog lang voor zich uit schuiven, maar dit gaat een keer verkeerd aflopen.

In Europa zijn we, terecht, kritisch op Trump die probeert het Fed-beleid te beïnvloeden. Dat doen onze politici niet. Maar dat is ook niet nodig, want de ECB faciliteert feitelijk landen bij het overtreden van de begrotingsregels die er juist zijn ten behoeve van de monetaire stabiliteit. Ik vind dat nog veel kwalijker dan wat Trump doet, maar ik maak deel uit van een klein koortje roependen in de woestijn.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wat Europa doet om de Franse economie te beschermen is veel kwalijker dan wat Trump doet verscheen eerst op Wynia's Week.

Fransen, echter, zien het probleem niet echt. En zo poseerde dezer dagen Léa Salamé, de belangrijkste presentatrice van het journaal van de publieke omroep, op een Corsicaans strand met de socialistische presidentskandidaat Raphaël Glucksmann. Tot hun middel in zee, geheel opgaand in een kus die ‘toevallig’ werd vastgelegd door een fotograaf van Paris Match.

Eerder leek het een geënsceneerd kiekje ter voorbereiding op de aankondiging, afgelopen zondag, van Glucksmanns kandidatuur. Salamé, een geliefde televisiepersoonlijkheid, stopt met presenteren van het journaal. In elk geval tot de verkiezingen, over acht maanden. Verliest haar ‘compagnon’ – ze zijn niet getrouwd – dan kan ze haar oude rol weer oppakken. Bij winst wordt dat lastig, een première dame die elke avond om acht uur het nieuws voorleest is toch moeilijk denkbaar. Hoewel, een van Salamé’s voorgangsters bij het journaal ging parttime door nadat haar man was benoemd tot minister.

Weinig interesse

De foto in Paris Match – dat vaak wordt ingeschakeld door bekende Fransen die hun romance willen ‘delen’ – interesseerde weinigen. Misschien omdat de Fransen zo gewend zijn aan de nauwe verwevenheid van de levens en carrières van journalistes (v) met die van politici (m). Salamé behoort tot het vijftiental mediavrouwen dat sinds het begin van de jaren tachtig een verhouding kreeg met politici, zo blijkt na kortstondig rondneuzen in de archieven van de Franse (roddel)pers.

Sommige romances liepen uit op een huwelijk of een langdurige relatie, andere eindigden in tranen, vooral van de vrouwen. Zoals van Valérie Trierweiler, de oud-journaliste van Paris Match die met president François Hollande kortstondig in het Elysée verbleef. In het boek Toujours l’amour. Liefde, lust en bedrog in Frankrijk door de eeuwen heen (2023) van Henk Steenhuis leren we dat het presidentieel paleis toen tevens diende als decor voor kluchten van Georges Feydeau.

In dit stukje noemen we alleen journalistes die werkzaam zijn of waren bij landelijk verspreide kranten en tijdschriften, radio en televisie en nieuwssites. Hun partners of echtgenoten moeten president of presidentskandidaat (geweest) zijn, premier, partijleider, minister of staatssecretaris. De lat ligt dus hoog.

Kwamen we de laatste jaren dan geen gevallen tegen van het omgekeerde, van mannelijke journalisten als partner van vrouwelijke ministers? Twee, in beide gevallen ministers van Sport die met sportjournalisten trouwden. Ook werd een bekende journalist van radio en tv enige tijd op non-actief gesteld wegens zijn romance met een ‘beleidsadviseuse’ van een minister. Hoger gaat het niet.

François Mitterrand had, voordat hij in 1981 voor het eerst president werd, een verhouding met de correspondente in Frankrijk van de Zweedse publieke omroep. Ook een van de inmiddels hoogbejaarde iconen van de Franse politieke journalistiek, Michèle Cotta, had iets met hem. Een andere vrouwelijke journalistieke coryfee in die jaren was getrouwd met de minister van Justitie. Minnaressen van de latere presidenten Jacques Chirac en Nicolas Sarkozy werkten voor de conservatieve krant Le Figaro. De specialiste in milieuzaken van RTL, de best beluisterde radio-omroep, kreeg een verhouding met de leider van de Groenen. Ze hielp hem zelfs bij het schrijven van zijn verkiezingsprogramma.

Bij rechts en bij links

Volgens een onderzoeker van het Franse media-instituut INA werd Mitterrand ooit op tv geïnterviewd door twee journalistes, en drie mannelijke collega’s, die getrouwd waren met zijn ministers. Vier ministers van president Hollande leefden samen met vrouwen uit de journalistiek.

Ze zijn of waren niet alleen werkzaam bij rechtse media als Le Figaro, maar ook bij het linkse weekblad L’Obs, het economische blad Les Échos of het katholieke La Croix. De gezaghebbende krant Le Monde gaf de chef(fin) van de politieke redactie een andere functie wegens haar verhouding met een adviseur van de toenmalige premier Gabriel Attal.

Britse en Amerikaanse media drijven graag de spot met het Franse huwelijk tussen journalistiek en politiek, dat eerlijke berichtgeving in de weg zou staan. Simon Kuper van de Financial Times schreef ooit: ‘Als Franse journalisten de machthebbers de waarheid zeggen, gebeurt dat vaak op het hoofdkussen. In hun artikelen zijn ze voorzichtiger.’

Hand in eigen boezem

Soms steken Franse media de hand in eigen boezem, zoals in 2011 toen Dominique Strauss-Kahn in New York werd gearresteerd wegens aanranding van een Afrikaans kamermeisje. ‘DSK’, oud-minister van Financiën, was toen directeur van het IMF. Hij was getrouwd met, ja hoor, de journaliste Anne Sinclair, die destijds in de media hiërarchie nog hoger stond dan Léa Salamé nu.

Hadden Franse media hun beroemde collega Sinclair beschermd door te zwijgen over eerdere seksuele strapatsen van haar man? Zoals ze ook hadden gezwegen over het hardnekkig vreemdgaan van presidentskandidaten Sarkozy en Hollande, en hen daarbij hielpen de mythe in stand te houden dat het koek en ei was met hun officiële partners?

Geen wonder dat volgens een peiling van La Croix 69 procent van de Fransen vindt dat hun media niet onafhankelijk zijn. Net als in Nederland hekelt rechts in Frankrijk de beweerde linkse vooringenomenheid, vriendjespolitiek en spilzucht van de publieke omroep. Privatisering is dan ook het lot van onder meer France 2, de omroep van Léa Salamé, als de radicaal-rechtse Marine Le Pen in mei volgend jaar president wordt.

Waarnemers wijten het hoge ons-kent-ons gehalte in de Franse media en politiek aan vriendschappen en amoureuze relaties opgedaan tijdens studies aan dezelfde opleidingsinstituten voor de bestuurlijke, intellectuele en media-elites.

Vaste prik

Fulmineren tegen het ‘politiek-mediatieke establishment’ is al decennialang vaste prik bij radicaal-rechts. Het verhinderde Léa Salamé niet om uit te groeien tot een geliefde Française met een vleugje Levant. Als klein meisje ontvluchtte ze Libanon met haar ouders. Ze leerde de joodse Raphaël Glucksmann in 2015 kennen tijdens het praatprogramma op tv waaraan ze nog steeds is verbonden. Beiden zijn 46 jaar en hebben samen een zoon, Gabriel.

Glucksmann, ooit schrijver en cineast, heeft ook een zoon met de Georgische oud-minister van wie hij is gescheiden. Hij is Europarlementariër, leidt het splinterpartijtje Place Publique en acht de radicaal-linkse presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon, die hem antisemitisch bejegende, een even groot gevaar voor Frankrijk als Marine Le Pen.

Tijdens de verkiezingscampagne moet Salamé zich ver van hem houden, maar Glucksmanns status als ‘partner van’ een van Frankrijks populairste mediavrouwen zal hem zeker niet schaden.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht In Frankrijk slapen journalistes en politici zo vaak op één kussen dat niemand er nog van opkijkt verscheen eerst op Wynia's Week.

Het betreft beslist geen marginale bladen, radio-en tv-zenders of nieuwssites. In tegendeel, de tv-omroep CNews is de best bekeken en beluisterde in het land. Ook de radiozender Europe1, de zondagskrant Le Journal du Dimanche en het magazine JDNews schilderen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky af als een corrupte oorlogshitser met nazisympathieën. Net als de media in Moskou.

Voornoemde Franse bladen en omroepen behoren tot het omvangrijke media-imperium van Vincent Bolloré, een oerconservatieve Bretonse miljardair die ‘zijn’ journalisten in stelling heeft gebracht. En wel voor de conservatieve contrarevolutie die, hoopt hij, na de presidentsverkiezingen van volgend jaar begint onder de nieuwe president Marine Le Pen.

Martelares van het vrije woord

Bolloré’s sterreporter en persoonlijk protégée, volgens Franse kranten, is de Russische journaliste Xenia Fedorova. Ze maakte het met haar pro-Kremlin commentaren echter zo bont, dat Parijs haar eind juli opdracht gaf het land te verlaten. ‘Haar desinformatie in Franse media kwam neer op manipulatie van de publieke opinie. Haar gedrag is strijdig met de fundamentele belangen van de staat,’ zo rechtvaardigde het ministerie van Binnenlandse Zaken het besluit. Haar verblijfsvergunning werd ingetrokken. Fedorova, 45 jaar geleden geboren in Kazan, bevond zich in het buitenland en liet haar advocaat beroep aantekenen.

Haar Franse werkgevers, sympathisanten én het Kremlin betichten, uiteraard, de Franse staat van het schending van het recht op vrije meningsuiting. Ze schilderen de verbannen Russin zelfs af als een martelares van het vrije woord. De links-liberale krant Le Monde, en gematigd-linkse Franse politici, vinden echter dat Fedorova’s verbanning te laat kwam.

Fedorova was gedurende enkele jaren hoofdredacteur van de Russische propagandazender RT France, tot het verbod na de Russische inval in Oekraïne in februari 2022. Ze bleef echter in Parijs, waar ze uitgroeide tot een graag geziene gast in het ultrarechtse mediawereldje waar ze nieuw emplooi vond. Haar verblijfsvergunning werd enkele malen verlengd, maar een Franse perskaart kreeg ze nooit.

Ruim een jaar geleden werd ze niet alleen veelgevraagd als commentator en columniste bij omroepen als CNews, maar trad ze ook toe tot de ‘denktank’ van Bolloré over de herinrichting van de Franse maatschappij mocht Marine Le Pen het Elysée betreden. Het ziet er dan in Frankrijk niet best uit voor sommige categorieën ‘buitenlanders’, maar voor Moskou zou de zege van de vrouw die de annexatie van de Krim goedkeurde mooi nieuws zijn. Voorbij is dan Frankrijks hoofdrol in het verzet tegen Poetins poging tot liquidatie van een onafhankelijk Oekraïne.

Op een gegeven moment, aldus Franse media, vonden de inlichtingendiensten dat de ‘contrarevolutionairen’ te ver waren gegaan. Want Fedorova, mogelijk een ‘agent d’influence’ ten dienste van Poetin, bemoeide zich immers met Franse binnenlandse aangelegenheden, zoals de campagne voor de aanstaande presidentsverkiezingen.

Poetin als ‘man van de dialoog’

De druppel, volgens Le Monde, was haar uitval naar de aanwezigheid van Zelensky bij het militaire defilé op de Champs-Elysées op 14 juli. ‘Hiermee dreigt Frankrijk rechtstreeks militair betrokken te worden bij de strijd in Oekraïne,’ stelde ze in een column, wetend dat veel Fransen als de dood zijn dat hun militairen ooit aan het front belanden. Bij de Eiffeltoren werden eerder vijf lijkkisten aangetroffen, gewikkeld in de Franse driekleur, met daarop gekalkt: ‘Soldats français de l’Ukraine’. Frankrijk vermoedt sterk een Russische desinformatiecampagne.

De vrouw die volgens Le Monde eigenlijk Ksenia Borchik heet, spreekt nooit over de ‘oorlog’, maar over de ‘speciale operatie’, net als Poetin. Alles wat de ‘mainstream media’ schrijven over Oekraïne, zijn leugens. Zo heeft Rusland nooit kinderen uit Oekraïne weggevoerd, maar voor hun eigen veiligheid geëvacueerd. Ze acht Oekraïne geen echte staat en Zelensky een oorlogshitser en marionet van de NAVO. Poetin, daarentegen, is een man van de dialoog.

In de kolommen van de Bolloré-bladen of aan de stamtafels van CNews krijgt de Russin niet of nauwelijks tegenspraak (twee gelijkgezind geachte journalisten die dat wél durfden, werden dezer dagen meteen ontslagen, volgens de nieuwszender Franceinfo). In tegendeel, ze krijgt er bijval van politici en intellectuelen die niet per se tot het ultrarechtse kamp behoren.

Vier van hen braken onlangs in JDNews een lans voor overleg met Poetin, die best voor rede vatbaar zou zijn. Een van hen, Philippe de Villiers, noemde Zelensky een ‘kleine nazi’ die nooit de Champs-Elysées had mogen betreden. Een ander, Luc Ferry, oud-minister van Onderwijs, vindt Poetin weliswaar een dictator, maar ook iemand die ‘erg populair is in brede lagen van de bevolking’.

Veel Franse politici, van rechts tot links, zijn altijd in meer of mindere mate russofiel geweest. De Gaulle was de bekendste. Later deden presidenten als Jacques Chirac, Nicolas Sarkozy en Emmanuel Macron er alles aan om Poetin te paaien. Kort na zijn aantreden in 2017 ontving Macron hem met pracht en praal in Versailles en zag zich lang als Poetin-fluisteraar.

Vandaar dat de beschuldigingen van ‘poutinophilie’ aan het adres van Marine Le Pen nooit echt aansloegen, ze was immers een van de velen. Ze zei, bij hun ontmoeting, in 2017 in Moskou, hem te ‘bewonderen’, waar haar concurrent op rechts Eric Zemmour vond dat Frankrijk ‘een Poetin’ nodig had.

Geen blijk van solidariteit

De uiterst linkse presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon beschuldigt sinds jaar en dag de NAVO van agressie tegen Rusland. Een kenner van de Frans-Russische relaties, de journaliste Elsa Vidal, schreef in haar boek La Fascination Russe dat de socialistische president François Hollande zich als een van de weinigen nooit illusies heeft gemaakt over Poetins ware aard en intenties.

De inval in Oekraïne heeft de Franse russofilie ernstig beschadigd, maar zij leeft dus nog voort in de ultra- conservatieve media die doorgaans vooral de pijlen richten op het multiculturalisme en de niet-westerse immigratie.

Daar vonden ze Marine Le Pen aan hun zijde, die echter nooit de lijn van Fedorova en haar Franse collaborateurs volgde. Verzoeken aan haar adres om een blijk van solidariteit met de uitgewezen Russin bleven dan ook onbeantwoord. Ze kijkt wel uit. Zo’n gebaar zou haar immers terugduwen in de rechts-extremistische hoek waaruit ze zich tracht te ontworstelen. Met succes; ze gaat met grote voorsprong aan kop in de peilingen voor de presidentsverkiezingen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Buitenkans voor Moskou: in Frankrijk is radicaal-rechts fan van Poetin en is radicaal-links tegen de NAVO verscheen eerst op Wynia's Week.

Franse media berichten verbaasd over het meningsverschil in het autoritair geleide RN, dat dus kennelijk net zo min is gevrijwaard van intern geharrewar als de concurrentie. Het dragen van een hoofddoek en andere vormen van islamitische kleding is in Frankrijk al verboden op onder meer scholen, maar het RN wil ze ook daarbuiten niet meer zien.

Toch bepleitte Bardella onlangs het schrappen van de aloude verkiezingsbelofte om te streven naar een geheel hoofddoekvrij Frankrijk.

Verraad

Bij die gelegenheid, een besloten bijeenkomst van kaderleden van de partij, wees Le Pen volgens het weekblad L’Express het voorstel meteen af. Het zou ‘rampzalig’ zijn als ze ook op dit punt water bij de wijn deed bij pogingen haar partij van een extremistisch imago te verlossen. Zo verdwenen gaandeweg haar voorstellen de EU te verlaten, de franc en de doodstraf weer in te voeren en de pensioenleeftijd terug te brengen naar 60 jaar.

Haar kiezers konden daarmee leven, zeker Le Pens lof voor de Brexit was slecht gevallen bij oudere aanhangers, die hechten aan Frankrijks leidende rol in de EU. Maar het loslaten van het ideaal van een ‘Stadtbild’ vrij van hoofddoeken, nikabs en hidjabs zou voor haar kiezers neerkomen op verraad.

Dus is ze de verkiezingscampagne ingegaan met de belofte om na haar zege in mei volgend jaar de kwestie zo snel mogelijk in een referendum voor te leggen aan de kiezers. Mogen we recente peilingen geloven, dan is 66 procent van de Fransen voor een hoofddoekverbod op straat, zelfs 94 procent onder aanhangers van het RN. Le Pen kan nu rekenen op 34 procent van de stemmen, volgens een peiling vorige week van Ifop, tegen 19 procent voor haar ‘naaste’ concurrent, de centrum-rechtse oud-premier Edouard Philippe.

Clash met ‘D66-rechters’

Komt daarmee het ideaal van een ont-islamisering van het straatbeeld in zicht? Niet zo snel… Want het is allerminst zeker of in de République des Juges, waarmee rechts Frankrijk vooral ‘D66-rechters’ bedoelt, het Constitutioneel Hof toestemming geeft voor een volksstemming over een dresscode voor een deel van de vrouwelijke bevolking. Volgens de krant Le Monde is die kans klein, en geldt hetzelfde voor Le Pens veel belangrijker verkiezingsbelofte: het in de constitutie vastleggen dat geboren Fransen voorrang krijgen boven ‘vreemdelingen’ bij het toewijzen van sociale woningen, allerhande subsidies, banen en rechten.

Ook Jordan Bardella vindt dat op termijn de hoofddoek moet verdwijnen uit plaatsen als de Parijse voorstad Saint-Denis, waar hij opgroeide. Maar het actief werken aan een straatverbod, zoals nu alleen geldt voor de boerka, is volgens hem een recept voor ellende. Het staatshoofd zou meteen na haar verkiezingszege in een clash belanden met Frankrijks hoogste rechtsinstantie, vrezen medestanders in de top van de partij. Ze wilden alleen met Le Monde praten als hun naam niet in de krant kwam, zo gevoelig ligt de kwestie kennelijk.

Oorlogsverklaring

Een hoofddoekverbod staat niet alleen op gespannen voet met de grondwet, maar ook met de vrijheid van godsdienst. Bovendien zullen moslims een verbod in het beste geval uitleggen als stigmatisering, in het slechtste als een oorlogsverklaring.

De onlangs gekozen burgemeester van Saint-Denis, Bally Bagayoko, een moslim, voorspelt al een ‘volksopstand’ als Marine Le Pen de verkiezingen wint. Hij is lid van de ultra-linkse partij La France Insoumise van presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon, uiterst populair in voorsteden waar hoofddoeken het straatbeeld mede bepalen. Politie-agenten die daar het verbod zouden moeten handhaven, lopen het risico te worden gelyncht. En een opstand in één banlieue of stad kan zich razendsnel over het hele land verspreiden, zo is de afgelopen jaren herhaaldelijk gebleken.

Scheuring?

Een politieke opponent had Bardella er eerder van beschuldigd dat hij ‘islamitische vrouwen de doek van hun hoofd wil rukken’. Dat was in de jaren dat de premier-in-spe nog voor een algemeen verbod pleitte, voortschrijdend inzicht bracht hem op andere gedachten, puur om praktische redenen.

Heeft de kwestie inderdaad tot een scheuring geleid in het RN, de grootste partij in het parlement? De oppositie ter rechter en linker zijde hoopt dat natuurlijk. Opvallend was hoe koeltjes Bardella onlangs een plaats bezocht waar een RN-burgemeester was gekozen. Waar ‘Marine’ joviaal op de foto ging met fans, liep hij wat sip en gespannen naast haar.

Niet alleen rechts-extremistische Fransen vinden dat de islamitische hoofddoek niet in hun land thuishoort, althans niet zo massaal als nu. Maar liever mijden ze het onderwerp, met het argument dat kledingvoorschriften niet passen in een democratie. Marine Le Pen vindt de hoofddoek niet alleen een symbool van de onderwerping van de vrouw, maar ook van de groeiende invloed van de islamisten die Frankrijk zoveel kwaad hebben berokkend.

Een haar welgezinde columnist schreef dezer dagen in het blad Causeur dat de ‘voile islamique’ ook op basis van bestaande wetgeving kan worden verboden. Het dragen staat volgens hem ‘symbool voor het aanhangen van een sociaal en politiek stelsel waarin de vrouw niet gelijk is aan de man, homoseksualiteit een misdaad is en polygamie legaal’.

Heeft Karel Martel wel echt gewonnen?

De voortschrijdende islamisering en afrikanisering van het straatbeeld treft ook voor Frankrijks identiteit belangrijke plaatsen als de kathedraal van Saint-Denis, voor burgemeester Bagayoko zichtbaar vanuit zijn werkkamer. Hij haalde daar meteen na zijn verkiezing het portret van president Emmanuel Macron van de muur. Dit als straf voor diens onvoldoende geachte inspanningen tegen het racisme.

De Franse koningen liggen in de basiliek begraven, evenals Karel Martel, die volgens de legende in 732 bij Poitiers de noordwaarts oprukkende Arabieren terugsloeg. Douglas Murray schrijft erover in The Strange Death of Europe: ‘Een bezoeker aan de basiliek kan zich afvragen of Karel Martel echt heeft gewonnen, want wie vandaag de dag rondloopt in Saint-Denis waant zich eerder in Noord-Afrika dan in Frankrijk. De markt buiten de basiliek heeft meer weg van een souk. Ze verkopen er hidjabs in alle soorten en maten.…’

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Zelfs het Franse radicaal-rechts twijfelt of de afkeer van de islamitische hoofddoek wel moet leiden tot een verbod verscheen eerst op Wynia's Week.

Marine Le Pen schokte dinsdagavond het politieke en mediawereldje met haar kandidatuur voor de verkiezingen op 18 april en 2 mei volgend jaar. De verwachting was dat ze wegens haar veroordelingen wegens fraude met EU-gelden plaats zou maken voor haar kroonprins Jordan Bardella.

Maar dinsdagmiddag zwakte het Hof van Beroep het eerdere vonnis af. Le Pen blijft schuldig, maar het verbod op elk gekozen politiek ambt gedurende vijf jaar werd teruggebracht naar vijftien maanden, die ze volgens het Hof al heeft ‘uitgezeten’ sinds het vonnis uit maart vorig jaar. De eerder opgelegde gevangenisstraf van vier jaar werden er drie. Daarvan zijn er twee voorwaardelijk. Ze hoeft niet een jaar te brommen, maar moet een enkelband dragen terwijl ze campagne voert voor het Elysée.

Campagne zonder enkelband

Eerder had Le Pen laten weten in dat geval af te zien van deelname, omdat ze weigert telkens aan justitie toestemming te vragen om haar woning te verlaten.

Maar na de uitspraak in hoger beroep trok zij zich met Bardella en andere leidende figuren van de radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) terug op het partijhoofdkwartier in Parijs. De Franse media volgden de zaak alsof het hier een belegerd staatshoofd betrof.

Even na acht uur maakte Le Pen op het avondjournaal van het eerste net een eind aan de suspense: ze ging toch meedoen, maar zónder enkelband. Want de voormalige advocaat Le Pen ging ook nu in beroep, en wel bij de hoogste rechtsinstantie, het Hof van Cassatie, in Nederland de Hoge Raad. De veroordeling blijft opgeschort tot het Hof uitspraak doet, dus kan ze op campagne zonder die gênante band om haar enkel.

Kenners verwachten op z’n vroegst in januari volgend jaar een uitspraak. De verkiezingscampagne draait dan op volle toeren. Het Hof kan het vonnis nietig verklaren – waar Le Pen op gokt – maar ook handhaven. In dat geval moet Marine toch de enkelband om. Wint ze de verkiezingen, dan zou ze daarmee het Elysée moeten betreden.

Maar kringen rond Le Pen beweren dat zelfs een uitspraak van het Hof van Cassatie kan worden omzeild. Op dat punt in de politiek-juridische soap zullen de meeste Fransen zijn afgehaakt.

Toch lijkt Le Pen minder zeker van haar zaak dan ze veinst. Zo gaat ze de campagne in met Jordan Bardella, de 30-jarige leider van het RN, permanent aan haar zijde. Ze sprak in het journaal van een ‘binôme’, een twee-eenheid. Waarbij Le Pen (57) kandidaat is voor het Elysée en Bardella voor het premierschap. Zoiets is volstrekt strijdig met de Franse tradities waarbij de premier ver ondergeschikt is aan het staatshoofd. ‘Jordan et moi-même,’ zei ze herhaaldelijk in het journaal.

Commentatoren suggereren dat de ‘clan’ rond Marine Le Pen, goeddeels bestaand uit familieden, haar heeft ontraden het stokje over te dragen aan Bardella, immers ‘not one of us’. Wat daar ook van waar is, de laatste maanden doen geruchten de ronde over tweespalt. Bardella zou lonken naar samenwerking met gematigd-rechtse partijen en liberale denkbeelden koesteren over de economie, waar Le Pen vasthoudt aan een rechts-populistische koers.

Ook Bardella’s recente verloving met een Italiaanse prinses, na zijn relatie met een nicht van Le Pen te hebben verbroken, valt slecht bij sommigen in de volkspartij. Bovendien is hij volgens peilingen net iets populairder dan zij.

De campagne is al begonnen

Rechts en links zullen tijdens de campagne Le Pen om de oren slaan met haar veroordelingen wegens gesjoemel gedurende meer dan tien jaar met EU-gelden voor assistenten in het Europees Parlement die in werkelijkheid voor het Front National, later het RN, werkten. Ze moet ook een boete betalen van 100.000 euro. Elf andere partijleden zijn eveneens in hoger beroep veroordeeld.

Uiteraard wordt Le Pen nu herinnerd aan haar uitspraken dat wegens corruptie veroordeelde politici nimmer president mogen worden. Het zal de aanhangers van Le Pen en Bardella weinig kunnen schelen: gesjoemel met overheidsgeld is in Frankrijk beslist niet voorbehouden aan uiterst rechts. In de dagen voor de uitspraak van het Hof van Beroep scoorden beiden tussen de 31 en de 36 procent in de peilingen, bijna twee maal zoveel als de ‘naaste’, centrumrechtse, concurrent Edouard Philippe.

Ze laten er geen gras over groeien: woensdag al begonnen ze hun verkiezingstournee in de plaats La Flèche, waar onlangs een jonge partijgenoot als burgemeester aantrad. Meteen verlaagde hij de subsidie aan een vereniging die zich bekommert om migranten.

Journalist René ter Steege bericht in Wynia’s Week regelmatig over ontwikkelingen in Frankrijk. Hij vertaalde voor Uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘De laatste dagen van Samuel Paty’.

Wynia’s Week houdt naast de binnenlandse politiek ook de politiek van de buurlanden in de gaten. Steunt u deze onafhankelijke berichtgeving? Hartelijk dank!

Het bericht Juridische truc maakt presidentscampagne van Marine le Pen mogelijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Prijsstabiliteit en financiële stabiliteit handhaven, daar gaat het om. De bewuste econoom sprak zijn teleurstelling uit. Volgens hem trekt de ECB zich terug van terreinen als duurzaamheid en klimaat. Onterecht, oordeelde hij, want in zijn optiek vormt klimaatverandering, bijvoorbeeld, een bedreiging voor de prijsstabiliteit en de financiële stabiliteit.

Ik heb die speech van Lagarde ook gelezen, meerdere malen zelfs. Duurzaamheid en klimaat komen er helemaal niet voor. Maar misschien geeft ze daarmee juist het signaal af dat mijn aangehaalde collega-econoom erin leest. Ik had het er niet uit opgemaakt.

De ECB heeft sinds een aantal jaren een duidelijke klimaatagenda ontwikkeld. Ze motiveert dat door te betogen dat klimaatverandering invloed heeft op de inflatie en op de financiële stabiliteit. Hoe anders is dat in de VS. Vooral Fed-bestuurder Chris Waller is heel sceptisch. Volgens hem kan klimaatverandering economische schokken opleveren, maar wijkt dat niet af van andere schokken. Geen reden dus, zijns inziens, voor apart klimaatbeleid bij een centrale bank.

Ook op het punt van de financiële stabiliteit ziet Waller het anders dan de ECB. Al jaren wordt er bijvoorbeeld in het kader van financiële stabiliteit gesproken over ‘stranded assets’. Als banken langlopende kredieten verstrekken ter financiering van de fossiele industrie lopen zij het risico dat de assets van die projecten door de energietransitie hun economische waarde verliezen voordat de leningen zijn afgelost.

Waller betoogt dat als er al voor het systeem als geheel op relevante schaal sprake zal zijn van ‘stranded assets’ dat zover in de toekomst ligt, dat het voor de huidige kredietportefeuille van banken irrelevant is. Je kunt je trouwens ook afvragen of het niet een tikkeltje arrogant is om te veronderstellen dat een centrale bank beter zou kunnen oordelen over de kredietwaardigheid van fossiele investeringen dan het bankwezen als geheel. Welke superieure inzichten heeft een centrale bank hier ten opzichte van de markt?

Natuurlijk kan de winstgevendheid van projecten in gevaar komen door onvoorziene ontwikkelingen, zoals technologische doorbraken, een verandering van consumentenvoorkeuren, regelgeving of gesubsidieerde concurrentie. Maar dat is niet uniek voor fossiele projecten. Banken proberen zulke risico’s in te schatten en te beheersen door diversificatie in hun leningenportefeuille. Ik sluit mij daarom aan bij Waller.

Fossiel is nog lang niet weg

Onlangs publiceerde het ‘Energy Institute’ de toonaangevende, jaarlijkse ‘Statistical Review of World Energy’. We zijn voor onze totale energievoorziening nog altijd voor ruim 80% van fossiel afhankelijk. Of we het leuk vinden of niet, we blijven nog decennialang afhankelijk van fossiel. En aangezien bestaande olie- en gasvelden op een zeker moment minder produceren, zal er voortdurend geïnvesteerd moeten worden in de sector.

De cijfers van het ‘Energy Institute’ laten ook zien dat het verbruik van olie, gas en kolen nog altijd jaarlijks toeneemt, met uitzondering van jaren waarin de economie krimpt. Dat is ondanks de energietransitie. Al jaren hoor ik alarmerende waarschuwingen voor ‘stranded assets’, maar voorlopig zijn die niet in zicht.

Waarom klimaatverandering de inflatie zou aanjagen, begrijp ik evenmin. Inflatie is een aanhoudende stijging van het algemene prijspeil. Ik ontken niet dat een veranderend klimaat sommige prijzen kan opstuwen, maar dat is nog geen aanhoudende stijging van het algemene prijspeil, nog los van het feit dat door klimaatverandering andere zaken goedkoper kunnen worden.

Terug naar Parijs?

Als Lagarde met haar speech een signaal wilde geven dat de ECB minder nadruk op duurzaamheid en klimaat zal leggen, lijkt me dat een goede ontwikkeling. Kevin Warsh, de nieuwe baas van de Amerikaanse Federal Reserve, heeft, toen hij in de Senaat werd gehoord voorafgaand aan zijn benoeming, nadrukkelijk aangegeven dat hij de Fed op een spoor van ‘terug naar de kerntaken’ zal zetten. En dat terwijl de Fed zich de laatste jaren, vergeleken met de ECB, veel minder met zaken als duurzaamheid en klimaat is gaan bezighouden.

Een paar dagen na haar Sintra-speech gaf Lagarde een interview aan een Franse krant waardoor het concept ‘Back to Basics’ voor mij plotseling in een heel ander daglicht kwam te staan. Al eerder deden geruchten de ronde dat Lagarde haar termijn bij de ECB, die tot en met oktober volgend jaar loopt, niet zal uitdienen. Toen was het verhaal dat president Macron graag nog een stem zou hebben in de opvolging van Lagarde. De presidentsverkiezingen in Frankrijk zijn in april en mei 2027. Lagarde heeft een voortijdig vertrek bij de ECB echter steeds ontkend.

Maar nu is er een nieuw narratief dat door Lagarde zelf de wereld is in geholpen. Ze zou haar termijn misschien niet uit willen dienen om een rol in die verkiezingen te gaan spelen. Over welke rol dat zou zijn, was ze niet heel expliciet. Nu ze er zelf mee komt, moeten we de mogelijkheid van een vroegtijdig vertrek serieus nemen.

Transfers tussen de wereld van centrale bankiers en de politiek zijn niet zonder precedent. Wim Duisenberg was eerst minister van Financiën en werd, na een periode bij de Rabobank, president van DNB en later van de ECB. De huidige president van de Spaanse centrale bank, José-Luis Escrivá was voordat hij die functie kreeg minister in de regering-Sanchez. Beiden gingen van de politiek naar de centrale bank.

Mario Draghi bewandelde de omgekeerde weg. Hij werd na zijn presidentschap bij de ECB kortstondig premier in Italië. Ook de Griekse Lucas Papademos werd premier nadat hij lang centrale bankier was geweest, inclusief vicepresident van de ECB. Wat Draghi en Papademos onderscheidt van Lagarde is dat zij een soort zakenkabinet leidden zonder verkiezingsmandaat. Bovendien namen ze het ambt van premier aan toen ze al weg waren bij de ECB.

Lagarde lijkt daarentegen duidelijk politieke ambities te hebben. Dat lijkt me nogal een verschil. Het werpt voor mij de vraag op of ze daarmee nog wel naar behoren kan functioneren als ECB-president. Ik vind eigenlijk van niet en verbaas me erover dat die vraag niet breed wordt gesteld. Lagarde komt oorspronkelijk natuurlijk uit de politiek. Voor haar zou het dus echt ‘Back to Basics’ zijn. Droeg haar Sintra-speech daarom die titel?

Econoom Han de Jong schrijft om de week op donderdag in Wynia’s Week zijn heldere columns over (internationale) economie.

Wynia’s Week is een onmisbare, onafhankelijke bron voor nieuws en achtergronden op het gebied van politiek, economie, cultuur en samenleving. Wynia’s Week heeft een unieke formule: alle 5000 artikelen en dossiers en 200 video’s zijn vrij beschikbaar, te allen tijde en voor iedereen. Dat wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Euro-president Christine Lagarde heeft het niet meer over duurzaamheid en gaat misschien terug, de Franse politiek in verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is klein bier vergeleken met Trumps botte bijl tegen culturele instellingen die hem mishagen als ze, onder meer, aandacht besteden aan het slavernijverleden. Maar in Frankrijk heerst de overdreven vrees dat de lokale ‘censuur’ een voorbode is van wat het hele land te wachten staat als de ultrarechtse Jordan Bardella of Marine Le Pen volgend jaar aan de macht komt.

Geschrapt toneelstuk

In Franse media gaat dezer dagen de meeste aandacht uit naar het stadje Castres, ten oosten van Toulouse.

Daar schrapte burgemeester Florian Azéma het voor volgend jaar geplande toneelstuk Passeport uit het programma van de stadsschouwburg. Regisseur en schrijver Alexis Michalik schetst daarin het leven van een jonge Eritrese migrant die belandt in het beruchte kamp ‘de jungle’ bij Calais, maar er toch in slaagt zich legaal in Frankrijk te vestigen.

Passeport is elders in Frankrijk zonder problemen opgevoerd, maar geldt in zeer rechtse kringen als ‘immigrationniste’, te weten schuldig aan ‘collaboratie’ met niet-westerse immigratie. Bovendien stelt het stuk de politie in een kwaad, gewelddadig, daglicht, aldus burgemeester Azéma, lid van de partij Rassemblement National (RN) van Le Pen en Bardella.

Sinds de gemeenteraadsverkiezingen in maart telt Frankrijk, vooral in het zuiden, een zeventigtal plaatsen met aan het hoofd burgemeesters van het RN of verwante partijen. Dat zijn er zo’n vijftig meer dan bij de vorige lokale verkiezingen van 2020. Ze zijn vaak jong, zoals de 29-jarige Azéma, welbespraakt, zien er goed uit en werden gekozen op een keihard rechts programma. Sommigen verwijderden meteen de vlag van de gehate Europese Unie van het stadhuis, na de plaatselijke media te hebben uitgenodigd dit vast te leggen. Vaak was een andere ‘eerste’ maatregel de verhoging van de eigen toelagen.

Meer politie op straat, minder geld voor cultuur en andere linkse hobby’s is het motto. In een plaatsje bij Montpellier werd de geplande subsidie voor een fototentoonstelling ingetrokken, omdat de organisator militant lid is van de ultralinkse partij LFI. Elders moet een centrum voor gezinsplanning – ‘een voorpost van het wokisme’ – het voortaan stellen zonder overheidsgeld, werd de herdenking van het einde van de slavernij afgeschaft, stopte de gemeente steun aan Franse taallessen voor buitenlanders en verdwenen linkse organisaties uit gemeentepanden.

‘Jacht op armen’

Dat laatste was het geval in de stad Carcassonne, waar de nieuwe RN-burgemeester Christophe Barthès persoonlijk de uitzettingsbevelen overhandigde aan vakbondsleden die tegen hem hadden gedemonstreerd. ‘Demonstreer wat je wilt, maar niet van onze poen,’ aldus Barthès, tevens wijnboer. De man erkende dat zijn bedrijf en ‘zijn’ stad EU-subsidies ontvangen, maar acht dat niet in strijd met zijn stunt om Europese vlaggen te verwijderen.

Ook stopte Barthès de bescheiden gemeentelijke subsidie aan het plaatselijk kantoor van de Liga voor de Mensenrechten, dat bovendien een ander onderkomen moet zoeken. De Liga had het gewaagd te protesteren tegen Barthès’ besluit om bedelen te verbieden in het prachtige maar door toeristen platgelopen Carcassonne. Een welkome geste aan wie zich ergert aan de talloze agressieve jonge bedelaars met honden in Franse stadjes tijdens de zomermaanden. ‘Barthès opent jacht op armen,’ kopte een LFI-nieuwsbrief.

In Carpentras, niet ver van Avignon, schalde op 8 mei, de nationale Bevrijdingsdag, niet alleen de Marseillaise uit de luidsprekers, maar ook ‘Maréchal nous voilà!’, de ode aan maarschalk Philippe Pétain, leider van het met de nazi’s collaborerende Vichy-regime. De RN-burgemeester bezwoer dat hij hier niets mee te maken had en sprak van een ‘politieke manipulatie’.

Ondanks alle kritiek van binnen en buiten de stad zijn sommige ultrarechtse burgemeesters erg populair. In maart werden die van Fréjus, Perpignan en Béziers met overmacht herkozen. Nice, de vijfde stad van het land, kwam ook in RN-gezinde handen. In Marseille, waar de partij een kans dacht te maken, bleef het centrumlinkse bestuur aan de macht.

Robert Ménard, de burgemeester van Béziers, ooit voorzitter van Reporters sans Frontières, werd landelijk beroemd door zijn weigering een schijnhuwelijk, volgens hem, te voltrekken tussen een criminele Algerijn en een plaatsgenote. Buiten de stad moet tegen 2028 een themapark verrijzen dat Béziers in het centrum plaatst van de rijke Romeinse beschaving in dit deel van Frankrijk, Zulks geheel conform de opvatting over cultuur van RN-burgemeesters: eigen stad, dorp en regio eerst.

Ver van Parijs

Ze stellen zich echter zeer gematigd op vergeleken met de stunts van, toen nog, het Front National (FN) in de jaren negentig. In stadjes rond Marseille stelden FN-burgemeesters ‘fokpremies’ in voor blanke kinderen, bestemden ze sociale huurwoningen uitsluitend voor ‘Europeanen’ en zuiverden ze bibliotheken van subversief geachte lectuur. Linkse kranten als Libération verdwenen uit de leeszaal, ultrarechtse bladen als Minute namen hun plaats in. Rechters maakten korte metten met die modelstadjes van het FN.

Dezer dagen steekt in het zuiden het verzet de kop op. Crowdfunding moet het verlies aan subsidies voor linkse instellingen compenseren.

Het gebeurt allemaal ver van Parijs, waar de culturele contrarevolutie in het zuiden niet onopgemerkt blijft. Minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot reageerde kwaad op het verwijderen van EU-vlaggen: ‘Dit is verraad aan wie wij zijn.’

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Radicaal-rechtse burgemeesters ontketenen in Frankrijk een culturele contrarevolutie verscheen eerst op Wynia's Week.

Marine Le Pen, de voorvrouwe van Rassemblement National (voormalig Front National) mag naar alle waarschijnlijkheid niet meedoen aan de Franse presidentsverkiezingen van mei volgend jaar vanwege een veroordeling voor oneigenlijke besteding van subsidiegeld bedoeld voor haar fractie in het Europees Parlement. Bardella is haar populaire secondant en zal in dat geval namens Rassemblement National (RN) in het strijdperk treden. Terwijl de kandidaat van RN het in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen altijd aflegde tegen de kandidaat ‘republicain’ – een verenigde kandidaat van de gevestigde orde – lijkt Bardella het ditmaal in de tweede ronde op te moeten nemen tegen Jean-Luc Mélenchon, de stokebrand van ultra-links. Centrum-rechts ligt onderling overhoop en blijkt (vooralsnog) geen gezamenlijke kandidaat in het veld te kunnen brengen.

De voormalige premiers Edouard Philippe en Gabriel Attal vechten elkaar de tent uit en maken het aldus mogelijk dat in de tweede ronde ultra-rechts of ultra-links met de eer gaat strijken. Volgens een recente poll gaat Bardella die strijd met Mélenchon overtuigend winnen (72 tegen 26 procent) .

Geen Frexit

De Europese Unie heeft jarenlang geleefd met de geruststellende gedachte dat de grote existentiële dreiging voorlopig was geweken. Brexit was weliswaar een trauma geweest, maar tegelijk ook een vaccin. Sinds het Britse vertrek uit de EU leek het Europese populisme te hebben geleerd dat openlijke uittreding uit de EU electoraal riskant is. Zelfs radicaal-rechtse partijen begrepen dat de meeste Europeanen wel boos zijn op Brussel, maar niet noodzakelijkerwijs uit de EU willen stappen.

Juist daarom is Jordan Bardella interessant. De jonge kroonprins van het Rassemblement National presenteert een strategie die subtieler, slimmer en effectiever is dan de oude anti-EU-retoriek van Marine Le Pen. Zijn ‘titel’ kroonprins heeft hij te danken aan zijn amoureuze verhouding met de Italiaanse kroonprinses Maria Carolina de Bourbon des Deux-Siciles. De Bourbons regeerden eeuwenlang Frankrijk, met als meest bekende koning Lodewijk de Veertiende, de Zonnekoning.

In Le Point vat Bardella zijn Europese project samen in één veelzeggende formule: ‘Alles veranderen zonder iets kapot te maken.’ Dat klinkt gematigd. In werkelijkheid is het een revolutionaire agenda. Geen Frexit, maar een stille machtsverschuiving

Bardella wil Frankrijk niet uit de EU halen. Hij wil de euro niet afschaffen. Hij wil de Europese instellingen ook niet frontaal vernietigen. Precies daarin verschilt hij van eerdere generaties eurosceptici.

Zijn strategie is veel ambitieuzer: de Europese Unie van binnenuit transformeren tot een losse samenwerking van soevereine staten, waarin nationale regeringen de regels bepalen en niet de Commissie, de ongekozen bureaucraten in Brussel.

Dat is een fundamenteel andere visie op de Europese Unie dan die van Brussel, Parijs onder Macron of de traditionele Frans-Duitse integratiemotor. De Europese Commissie ziet Europese integratie als een proces waarbij lidstaten stap voor stap bevoegdheden delen om gezamenlijk sterker te staan. Bardella gelooft niet in een federale unie, daarvoor zijn de verschillen tussen de lidstaten te groot. Hij meent dat de kracht van de EU juist ‘sterke lidstaten’ is.

Migratie als breekpunt

Nergens wordt de spanning tussen federalisme en nationale soevereiniteit duidelijker dan op het terrein van migratie.

Bardella wil permanente grenscontroles binnen Schengen mogelijk maken. Hij wil niet dat niet-EU-burgers met een verblijfsvergunning in één lidstaat zich automatisch vrij door de EU kunnen bewegen. Hij wil asielprocedures buiten de EU organiseren en Frontex veel agressiever inzetten op terugkeerbeleid.

Op zichzelf zijn veel van die voorstellen niet langer marginaal. Het nieuwe Europese migratiepact beweegt immers al duidelijk richting strengere grensbewaking, snellere procedures en meer nadruk op terugkeer. Bardella kan daarom geloofwaardig zeggen dat Brussel uiteindelijk zijn analyse heeft overgenomen. Maar precies daar begint de paradox.

Minder migratie, minder Brussel

Want hoewel het pact strengere regels introduceert, doet het dat juist via méér Europese harmonisatie. De logica van Brussel is: als migratie een Europees probleem is, moeten de regels ook Europees worden. Bardella accepteert de strengere regels, maar verwerpt de Europese logica erachter.

Zijn voorstel van ‘twee grenzen’ – waarbij vrij verkeer binnen Schengen in de praktijk alleen voor EU-burgers zou gelden – raakt direct aan een van de fundamenten van de Europese integratie: het vrije verkeer van personen. Juridisch botst dat met Schengenregels, met jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie en uiteindelijk met het beginsel van voorrang van Europees recht.

Daarom legt Bardella zo sterk de nadruk op constitutionele soevereiniteit. Frankrijk moet volgens hem uiteindelijk zelf bepalen waar Europese regels ophouden. Dat is geen detaildiscussie. Het is de kern van zijn andere opvatting over de EU.

Die soevereine gedachte blijkt ook uit zijn opstelling ten opzichte van defensie en energie.

De NAVO te Amerikaans

Bardella is niet anti-NAVO in de zin van er direct uit stappen, maar hij ziet de NAVO eerder als een nuttig maar te Amerika-dominant systeem dat volgens hem moet worden herwogen ten gunste van meer Europese strategische autonomie. Hij verzet zich evenwel tegen een Europese defensiemacht onder leiding van de Ursula von der Leyen. Defensie moet volgens hem nationaal blijven, al staat hij wel open voor industriële samenwerking tussen Europese landen.

Wat energie en kernenergie betreft wil hij dat Frankrijk elektriciteit voor eigen burgers verkoopt tegen bijna de productiekosten van Franse kerncentrales. Voor export naar andere EU-landen zou het Europese marktmechanisme blijven gelden. Zijn slogan daarbij: Frankrijk moet opnieuw een ‘energieparadijs’ worden.

Wie Bardella wil begrijpen, moet niet naar Nigel Farage kijken, maar naar Giorgia Meloni.

De Italiaanse premier heeft laten zien dat een nationalistische regering prima binnen de Europese Unie kan functioneren zonder permanent oorlog te voeren met Brussel. Anders dan de Hongaarse oud-premier Viktor Orbán placht te doen, probeert Meloni de EU niet voortdurend te blokkeren. Ze kiest voor een veel pragmatischer strategie: formeel loyaal blijven aan Europese structuren, terwijl ze ondertussen de machtsbalans langzaam verschuift richting nationale regeringen.

Bardella bewondert precies dat model.

Zijn project is daarom niet anti-Europees in klassieke zin. Het is post-federalistisch. De EU mag blijven bestaan als markt, als diplomatiek platform en als samenwerkingsverband — maar niet langer als politieke entiteit die boven nationale staten staat.

Dat verklaart ook waarom Bardella zich nadrukkelijk distantieert van de oude Frexit-lijn van zijn eigen partij en van radicalere bewegingen zoals de Duitse AfD. Hij wil regeringsgeschikt lijken, markten geruststellen en tegelijk de ideologische koers van Europa veranderen.

Een nieuwe Europese machtsas

Interessant is ook de geopolitieke dimensie van Bardella’s project.

Naast Meloni positioneert hij zich ook opvallend positief tegenover de Duitse bondskanselier Friedrich Merz. Bardella benadrukt voortdurend de ideologische convergenties tussen hun standpunten over migratie, grenzen en kritiek op delen van de Green Deal. Als hij gekozen wordt zal Bardella zich waarschijnlijk aansluiten bij het duo Merz-Meloni. Een nieuwe machtsas Duitsland, Italië, Frankrijk zal dan ontstaan.

Jarenlang gold Frankrijk onder Macron als de grote motor achter verdere Europese integratie, terwijl Duitsland onder Angela Merkel vaak pragmatisch bemiddelde tussen noord en zuid, oost en west. Maar een as van Merz, Meloni en Bardella zou een totaal andere dynamiek creëren: economisch liberaler, cultureel conservatiever, harder op migratie en veel sceptischer tegenover verdere machtsoverdracht aan Brussel.

Voor Nederland is dat geen abstract scenario

Den Haag heeft traditioneel een dubbelzinnige positie in de EU gehad: economisch sterk pro-Europees, maar politiek vaak terughoudend tegenover federalisering. Op begrotingsdiscipline, migratie en nationale bevoegdheden zit Nederland geregeld dichter bij conservatieve noordelijke lidstaten dan bij de federalistische reflexen van Parijs of de Europese Commissie. Hoewel die sceptische houding tegenover de Ever Closer Union in het nieuwe kabinet wel is gaan schuiven. Het cabinet-Jetten wil zelfs weer eens koploper worden op sommige integratiedossiers.

Een Frankrijk onder Bardella zou Nederland dus voor een strategisch dilemma plaatsen.

Enerzijds zouden er raakvlakken ontstaan op migratie, begrotingsdiscipline en kritiek op Brusselse centralisatie. Anderzijds raakt Bardella’s nadruk op constitutionele suprematie direct aan het fundament waarop kleine handelslanden als Nederland juist vertrouwen: stabiele Europese regels die ook grote landen binden.

Want zodra Frankrijk selectief Europese regels kan negeren, waarom zouden Polen, Italië of Duitsland dat dan niet ook doen?

De sluipende institutionele crisis

Dat is uiteindelijk de echte inzet van Bardella’s project. Niet een spectaculaire breuk met Europa, maar een geleidelijke uitholling van de Europese rechtsorde.

De EU functioneert namelijk alleen zolang alle lidstaten accepteren dat Europees recht in bepaalde domeinen voorgaat boven nationaal recht. Zodra grote lidstaten dat principe conditioneel maken – wij volgen Europese regels zolang ze passen bij nationale belangen’ – ontstaat een fundamenteel probleem. Dan verandert de Unie van een rechtsgemeenschap in een permanent onderhandelingsplatform tussen nationale regeringen.

Dat proces is overigens al begonnen. Polen en Hongarije hebben het primaat van Europees recht al eerder ter discussie gesteld. Het Duitse Constitutionele Hof heeft eveneens grenzen gesteld aan Europese bevoegdheden. Bardella probeert die precedenten nu politiek te normaliseren binnen een van de kernlanden van de EU.

En precies daarom zou een presidentschap van Bardella veel ingrijpender kunnen zijn dan Brexit ooit was. Brexit was zichtbaar, abrupt en geografisch begrensd. Een nationalistische machtsverschuiving binnen Frankrijk raakt daarentegen het hart van de Europese integratie zelf.

Europa na Macron

De ironie is dat Emmanuel Macron jarenlang waarschuwde voor het gevaar van nationalistisch populisme, maar er tegelijk niet in slaagde een overtuigend alternatief te bouwen.

Onder Macron werd Europa ambitieuzer, centralistischer en interventionistischer — op begrotingsbeleid, klimaat, defensie en industriepolitiek. Maar juist daardoor groeide in veel lidstaten ook het gevoel dat nationale democratie steeds minder invloed kreeg op fundamentele keuzes. Bardella exploiteert dat sentiment uiterst effectief. Zijn boodschap is niet dat Europa moet verdwijnen, maar dat Europeanen hun land moeten ‘terugkrijgen’. Dat klinkt gematigder dan het oude euroscepticisme, maar is potentieel ingrijpender omdat het veel breder electoraal aanslaat.

De Europese Unie staat daardoor mogelijk aan het begin van een nieuw tijdperk. Niet langer een strijd tussen voor- en tegenstanders van Europese integratie, maar een conflict over de vraag wat Europa eigenlijk nog is: een politieke unie gebaseerd op gedeeld recht, of een alliantie van staten die het subsidiariteitsprincipe huldigen, samenwerken zolang het nationaal nuttig is. Jordan Bardella begrijpt dat die strijd inmiddels begonnen is. De rest van Europa misschien nog niet.

Wynia’s Week kijkt over de dijken en houdt dus ook de politiek van andere Europese landen in de gaten – vooral als het gevolgen kan hebben voor burgers van Nederland. Steunt u deze journalistieke aanpak? Graag! Hartelijk dank!

Het bericht Dit is de revolutionaire Europese agenda van Franse ‘kroonprins’ Jordan Bardella. Kennen ze die al in Den Haag? verscheen eerst op Wynia's Week.

Geen van hen is echter nog in staat dat onheil af te wenden. In plaats daarvan meldt zich daar de ene na de andere presidentskandidaat. In de eerste ronde dreigt zo de gematigde stem dermate versnipperd te raken, dat niemand genoeg stemmen haalt voor de beslissende tweede ronde. En die zal volgens alle peilingen gaan tussen Mélenchon en Bardella, waarbij laatstgenoemde met overmacht zal winnen.

Opstand in de banlieues

Voorstelbaar is dan dat de goeddeels allochtone banlieues, Mélenchons kernelectoraat, in opstand komen. De man spreekt gewelddadige taal, hitst op tot de strijd tegen het ‘fascisme’. Dat raakt ook een revolutionaire snaar bij zijn andere aanhangers, goed opgeleide jongeren in de grote steden. Ook zij kunnen ten strijde trekken tegen de ‘fascist’ Bardella.

Maar ook Europa ziet hem ongaarne in het Élysée, een eurofobe populist die vindt dat de Europese Unie Rusland te hard valt. Frankrijk, pijler van de EU, krijgt het onder president Bardella moeilijk. Hij neemt als kandidaat hoogstwaarschijnlijk de plaats in van Marine Le Pen als in juli haar veroordeling tot onverkiesbaarheid, wegens fraude met EU-gelden, in hoger beroep intact blijft.

Het gevreesde rampscenario zou gematigde politici moeten dwingen hun geharrewar te staken en zich achter één kandidaat te scharen. Zeker nu in de peilingen geen enkele kandidaat beter scoort dan het gevreesde tweetal.

Bij centrumrechts heeft oud-premier Edouard Philippe de beste papieren, maar zijn 13 procent steken pover af bij de 30-plus scores van Bardella en Le Pen. Ex-premier Gabriel Attal en voormalig minister van Binnenlandse Zaken Bruno Retailleau maken eveneens weinig indruk. En dan hebben we niet alle kandidaten op rechts genoemd.

Stuurloos en diep verdeeld

Bij gematigd links, dat volgens Mélenchon het socialisme heeft verraden, overweegt zelfs oud-president François Hollande een nieuwe gooi naar het Élysée. Links had hoge verwachtingen van de jonge sociaaldemocraat Raphaël Glucksmann, kandidaat nummer zoveel, maar zijn ster verbleekt alweer. Onderwijl doen Bardella en Le Pen het bij elke peiling beter en blijft Mélenchon, ondanks zijn antisemitische oprispingen, stabiel rond 15 procent.

Stuurloos en diep verdeeld begint gematigd Frankrijk de race om het Élysée, waar alleen de extremisten vastberadenheid uitstralen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De nachtmerrie van een machtsstrijd tussen extreemlinks en extreemrechts komt in Frankrijk steeds dichterbij verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Wij belichamen La Nouvelle France, het Frankrijk van de grote vervanging, waar de ene generatie de andere vervangt. Zo is het sinds de eeuwigheid gegaan,’ aldus Mélenchon eerder dit jaar tot aanhangers in Toulouse.

Een opmerkelijke woordkeus, die hij van de uiterst rechtse Franse schrijver en denker Renaud Camus heeft overgenomen.

Eerder noemde de in 1951 in het Marokkaanse Tanger geboren Mélenchon zich een ‘Maghrébin’, iemand afkomstig uit de Maghreb, de weinig meer gebruikte aanduiding voor Tunesië, Algerije en Marokko. ‘Maghrébin’ kreeg in het Frans gaandeweg een ongunstige klank, als codewoord voor een Noord-Afrikaanse crimineel.

Autoritaire leider

Mélenchon, van Spaanse afkomst en voortreffelijk Spaans sprekend, verliet Tanger toen hij elf jaar was. Met zijn moeder begon hij in Normandië een nieuw bestaan. Hij beweert er voor ‘bougnoule’ te zijn uitgemaakt, een scheldwoord voor een Noord-Afrikaan. ‘Zoals velen onder u,’ vertelde hij onlangs zijn toehoorders.

Mélenchon is de autoritaire leider van de door hem in 2016 gestichte partij La Franse Insoumise (LFI), de grootste linkse partij in Frankrijk. Bij de vorige presidentsverkiezingen, in 2022, scheelde het slechts 420.000 stemmen of niet Marine Le Pen, maar híj́ had het in de beslissende ronde opgenomen tegen president Emmanuel Macron.

Sindsdien speelt hij meer dan ooit de rassenkaart in de veronderstelling daarmee zijn beoogde, goeddeels allochtone, electoraat te plezieren: 69 procent van de Franse moslims stemde in 2022 op hem, volgens onderzoeker Jérôme Fourquet. Onlangs beweerde hij dat de Franse kathedralen niet zouden bestaan zonder de kennis van Arabische bouwmeesters uit Al Andalus, het deel van het Iberisch schiereiland waar de islamitische beschaving eeuwenlang de norm was.

Bij dezelfde gelegenheid prentte hij zijn gehoor in dat ‘de mens’ niet ontstond in Europa, maar in Afrika. Dat moeten jullie ‘blanke lelijkerds’ maar eens goed in de oren knopen, zei hij in de Parijse voorstad Saint-Denis waar LFI-kandidaat Bally Bakayoko, van Malinese afkomst, zojuist tot burgemeester was gekozen.

Rechtse media verweten Mélenchon prompt anti-blank racisme, hijzelf hield hij op een poging tot humor. Zijn tegenstanders bij de omroep CNews, Frankrijks best bekeken nieuwszender, kunnen er ook wat van. Daar was Bakayoko uitgemaakt voor een dominante mannelijke aap die het stadhuis van Saint-Denis als zijn apenrots beschouwt.

Op dat moment was de breuk tussen Mélenchons LFI en de gematigder Parti Socialiste (PS), waar hij ooit een bescheiden carrière had gemaakt, al onherstelbaar. Aanleiding vormden nieuwe beschuldigingen van antisemitisme, zoals zijn pogingen om joodse namen overdreven ‘Duits’ uit te spreken. ‘Jeffrey Epstein’, pardon, Epstine, dat klinkt Russisch,’ zei hij in februari bij een lFI-bijeenkomst. Ook verbasterde hij expres de naam van de linkse politicus Raphaël Glucksmann. Zijn publiek moest daar erg om lachen. Die antisemitische hondenfluitjes herinnerden aan de uiterst rechtse Jean-Marie Le Pen (1929-2025). Deze placht op bijeenkomsten van zijn Front National de namen van hem onwelgevallige politici en journalisten aan de volkswoede over te leveren. Bijna allemaal waren het Joden.

Joodse namen

Mélenchon heeft altijd geweigerd Hamas te veroordelen voor de gruwelen in Israël in oktober 2023, een ‘gewapend offensief’, volgens zijn partij. Wel kraakte hij parlementsvoorzitter Yaël Braun-Pivet toen zij kort daarop in Israël haar medeleven betuigde. De joodse Braun-Pivet had volgens Mélenchon ‘haar kamp opgeslagen in Tel Aviv om de massamoord aan te moedigen’, te weten Israëls respons. Een LFI-spotprent van een joodse tv-presentator herinnerde een commentator van Le Monde aan prenten in Der Stürmer, het verminken van joodse namen aan Franse schrijvers van antisemitische pamfletten als Louis-Ferdinand Céline.

Mélenchon was voor de PS, die hij in 2008 verliet, korte tijd staatssecretaris onder premier Lionel Jospin, later bezette hij zetels in beide kamers van het parlement. Inmiddels wijdt hij zich volledig aan het besturen van LFI en zijn kandidatuur bij de presidentsverkiezingen in de lente van volgend jaar. Tegenspraak leidt tot verstoting, schreven twee journalisten in hun vorig jaar verschenen boek La Meute. Als presidentskandidaat hoeft hij dus in eigen kring geen concurrentie te vrezen. Hoe anders is dat bij de gematigder concurrenten op links, waar de ene na de andere kansloze zich meldt. Alsof het trauma van de presidentsverkiezingen van 2002 al is vergeten, toen dankzij de versnippering van de linkse stem Jean-Marie Le Pen kon doordringen tot de beslissende tweede ronde.

De nederlaag in 2022 bracht Mélenchon ook successen. Zo kreeg hij in immigrantenwijken en in voorsteden als Saint-Denis bij Parijs meer dan zestig procent van de stemmen, tegen 22 procent landelijk. Meer dan ooit richt hij zich nu op deze ‘quartiers populaires’, wat ooit gewoon ‘volksbuurten’ betekende, maar waar de blanke arbeidersklasse goeddeels is vervangen door niet-westerse immigranten, hun nakomelingen en nareizigers. Het gaat daar voortvarend met de door Mélenchon gewenste ‘créolisation’, een term die hij heeft gemunt. Hij woont, na zijn scheiding van een volbloed Française, samen met een vrouw van Algerijnse afkomst, tevens LFI-parlementariër.

Bij een snelle rondgang van het tv-journaal van de publieke omroep, maandagavond, bleken vroegere stemmers op Mélenchon inmiddels te twijfelen. Zeker, zij waarderen ’s mans keiharde opstelling tegen Israël, de ‘kapitalisten’ en de ‘elites’. Maar met het klimmen der jaren is hij niet milder, maar fanatieker geworden. Te agressief, minachtend jegens anderen, een sloper van de eenheid op links, oordeelde een gepensioneerde werkneemster van het Parijse vervoersbedrijf. Ze beraadt zich nog.

Beslissend duel

Met flinke slagen om de arm houden waarnemers rekening met een beslissend duel om het Elysée, volgend jaar, tussen Mélenchon en Jordan Bardella of Marine Le Pen van het Rassemblement National. ‘Extreemlinks’ tegen ‘extreemrechts’, hoe opwindend zou dat zijn! Gevaarlijk ook, voor de stabiliteit van Frankrijk waar geweld altijd op de loer ligt. Mélenchon pochte zondag dat hij Bardella of Le Pen, die het beroep afwacht tegen haar veroordeling tot uitsluiting van deelname, ‘gaat inmaken’. De eerder genoemde opiniepeiler Fourquet zei even later daar niets van te geloven.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Openlijke propaganda voor ‘omvolking’: ultralinks schrikt in Frankrijk nergens meer voor terug verscheen eerst op Wynia's Week.