Hoeveel moest dat zijn? Een percentage van de beschikbare opslagcapaciteit.

Wie was de klos, maar kwam daar pas later achter? Nederland.

Gasrotonde

Nu is Nederland wat het altijd graag had willen zijn als de gaswinning op zijn einde zou lopen, namelijk: de gasrotonde van Europa. Nederland zou de draaischijf zijn van aardgas door pijpleidingen vanuit Rusland en Noorwegen naar landen die gas nodig hebben, zoals het Verenigd Koninkrijk en België.

Als beheerder van de rotonde en de infrastructuur zou Nederland een doorvoertarief rekenen. Kassa! De voorvechter was D66-er Laurens Jan Brinkhorst, minister van Economische Zaken.

Nederland dacht er geld aan te verdienen, maar inmiddels kost het ons juist kapitalen. Een van Brinkhorsts opvolgers, Stientje van Veldhoven, ook D66, minister van Klimaat en Groene Groei, wil er vanaf. Omdat Nederland zoveel opslagcapaciteit heeft dankzij de aardgaswinning moet er zoveel gevuld worden. Dat is peperduur.

Staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) heeft een kredietfaciliteit bij het ministerie van Financiën van maar liefst 21 miljard euro om aardgas in te kopen. Verder krijgt EBN een subsidie van de overheid van 993 miljoen euro voor bijkomende kosten.

Maar wat blijkt nu? Onze Europese partners die aardgas afnemen uit de Nederlandse opslagen willen niet betalen voor de bijkomende kosten, althans dat schreef Van Veldhoven afgelopen week aan de Tweede Kamer. Nederland wil af van de huidige vulplicht. Maar de andere landen zitten op hun handen en kijken naar buiten.

Demasqué

Zie hier het demasqué van bijna vier jaar Europese en Nederlandse aardgaspolitiek. In de zomer van 2022 sprong de aardgasprijs naar ongekende hoogte toen elk Europese land gas sprokkelde. Dat was de eerste gascrisis. Dit jaar veroorzaakte de oorlog in Iran de tweede crisis.

De oude zekerheden gelden niet meer. De aardgasprijzen kenden een seizoenpatroon. Commerciële leveranciers kochten aardgas in de zomer, sloegen het op en verkochten het tegen gestegen prijzen in de winter. Inmiddels is aardgas in de zomer duurder dan in de winter, schrijft minister Van Veldhoven.

Is dat zo? Nee. Op 1 juli was de prijs op de gasbeurs 43 euro per megawatt. Afgelopen week 72 euro.

Ouwe truc

Maar het kabinet wil af van de verplichting om de gasbergingen te vullen. Te duur. Twee weken geleden had Van Veldhoven de verlaging van de Europese verplichting al gretig aangegrepen om de Nederlandse bergingen ook minder vol te laten lopen. Ouwe truc. Als je de doelstellingen niet kunt of wilt halen, verlaag je de criteria en… toch gelukt.

Ondertussen bezweert de minister dat het voor de leveringszekerheid van aardgas niks uitmaakt dat de doelstellingen zijn verlaagd. Je vraagt je als burger wel af: waarom hebben zij en haar voorgangers Mickey Adriaansens (VVD) en Sophie Hermans (VVD) deze doelstellingen op advies van staatsbedrijf Gasunie dan eerder wel ingevoerd?

Afschuiven

Ook het loslaten van de rol van de overheid bij het vullen van de gasbergingen zal geen verschil maken, bezweert Van Veldhoven. Ze wil de vulplicht namelijk afschuiven naar de commerciële leveranciers van het aardgas. Nergens in haar brief schrijft ze over de reactie van deze aanbieders. Die bleken compleet overvallen.

Deze extra plicht voor marktpartijen staat haaks op de oplossing die minister Van Veldhoven aandraagt, namelijk: een goed functionerende gasmarkt. Gaan commerciële partijen met een vulplicht wél gas opslaan? De vraag stellen is ’m beantwoorden. Wie als leverancier kan kiezen zegt: ik verkoop het aardgas wel elders, waar geen vulplicht geldt. Klanten genoeg.

De minister geeft hoog op van het feit dat de zekerheid van levering van aardgas dankzij de aanvoer van vloeibaar gas (LNG) wel snor zit. Daarbij negeert ze twee consequenties.

Allereerst ‘vergeet’ ze dat Nederland als het erom spant afhankelijk wordt van slechts enkele grote leveranciers, met name van de wispelturige Verenigde Staten. De angst voor afhankelijkheid gebruikt dezelfde minister wél om windmolens op zee te verkopen aan het publiek. Meer molens maken Nederland minder afhankelijk van snode regimes is haar verhaal. Maar bij aardgas maakt het niks uit? Het is een inconsistent verhaal.

Koopkracht

De tweede ontkenning: de levering van aardgas is misschien zeker, maar tegen welke prijs? De prijs kent inmiddels een duidelijke richting: omhoog. Dat veegt de minister achteloos van tafel. Dan moet u maar minder aardgas gebruiken en meer verduurzamen, zegt de minister. Alsof ook dat geen prijs heeft. De eerste oplossing kost comfort, de tweede vergt hoge investeringen, subsidies en zorgt voor voortdurend stijgende kosten voor consumenten.

Op alle mogelijke manieren minimaliseert de minister haar eigen rol en die van de overheid. Ze houdt zichzelf en de kiezers voor het lapje. Aardgasprijzen zijn gewoon koopkracht. Hogere prijzen komen terug in de portemonnee van de burger. Elke dag.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Minister Van Veldhoven (D66) houdt de burger voor het lapje. Zelfs als gasleveringen zeker zijn, is de prijs volstrekt ongewis. verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze twee data zullen de komende maanden onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Want de opslag van aardgas voor de komende winter staat er beroerd voor. Het is de vraag of de doelen worden gehaald. Er zal een gepeperd prijskaartje aan zitten. Of het daarvoor gereserveerde geld voldoende is, zal op Prinsjesdag duidelijker worden.

Nerveus

De prijs van aardgas op de internationale markt stijgt inmiddels weer tot het niveau van maart, toen de beschietingen in de Straat van Hormuz begonnen. Gashandelaren zijn nerveus. Bovendien weten ze dat afnemers in het Verre Oosten én in West-Europa, waaronder Nederland, naarstig op zoek zijn naar aardgas.

Nederland leeft inmiddels al vijf jaar in een tijdperk van (ongeremd) hoge prijzen voor aardgas. Dat kwam al op gang toen het Russische staatsenergiebedrijf Gazprom zijn in Nederland gereserveerde opslag voor aardgas in 2021 niet bleek te vullen. Achteraf een voorbode van Poetins inval in Oekraïne.

‘Gasparadijs’ Nederland met betaalbare zekerheid bestaat niet meer. Nederland heeft zich uit het paradijs verdreven. Deels door de onomkeerbare sluiting van de Groningse putten. Deels door het kabinetsbeleid dat aardgas wilde ‘uitfaseren’, want fossiel en ‘dus’ slecht. Deels door het zigzagbeleid in reactie op de prijsstijgingen die de oorlogen in Oekraïne en de Golf hebben veroorzaakt.

Hoe staat Nederland ervoor? Op 1 april, toen de voorbereidingen voor de winter begonnen, waren de gasbergingen voor 4,5 procent gevuld. Twee daarvan waren zelfs helemaal leeg. Deze twee waren het domein van Gasterra, het handelsbedrijf in aardgas dat gelieerd is aan Shell en Exxon, de uitbaters van het Groningse gasveld.

Alles verkocht

Gasterra stopt omdat er geen gas meer wordt gepompt. De hele voorraad is verkocht. Dat klinkt logisch, maar is het niet. Gasterra was namelijk voor de ene helft eigendom van Shell en Exxon, maar de Nederlandse Staat en staatsenergiebedrijf EBN bezaten de andere helft. Als aandeelhouder wist de overheid allang dat Gasterra ging stoppen. Waarom niet ingegrepen en gezegd: EBN neemt een deel van de voorraad over, zodat Nederland straks niet vanaf bijna nul zijn gasvoorraden moet opbouwen.

Dat was nog onder de kabinetten-Rutte IV en -Schoof. Het illustreert het politieke ongemak. Nederland is afhankelijkheid geworden van buitenlands aardgas, maar achtereenvolgende ministers staan erbij en kijken ernaar.

Prijsprikkel

Het politieke mantra was: commerciële partijen vullen de gasbergingen. Zij moeten leveren aan hun klanten, burgers en bedrijven. In de zomer is de gasprijs lager en in de winter weer hoger, dus de prijsprikkel doet zijn werk. Niet meer.

Dat dringt langzaam door tot de ministers. Ze hielden lang vast aan hun mantra dat het wel goed komt. Ze willen aardgas nog altijd graag ‘uitfaseren’. Ze zagen niks in een strategische voorraad voor calamiteiten zoals Nederland dat wel heeft voor olie. Maar langzaam gaan ze door de bocht.

Dat moet ook wel. In sommige landen breken opstanden als er een tekort aan rijst is. In Frankrijk kwamen de ‘gele hesjes’ in verzet toen de overheid een extra belasting op benzine invoerde. In Nederland kan een gastekort tot muiterij leiden.

Nog vertrouwen?

Dus is de hamvraag: hoe bereik je een niveau van de gasreserves waarbij burgers vertrouwen houden in de energievoorziening? Minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei, D66) streeft ernaar dat 86 procent van de gasbergingen gevuld is, exclusief de strategische voorraad die ook wordt aangelegd. Ter vergelijking: de piek vorig jaar was bijna 74 procent.

Het vulpercentage was begin deze week 35 procent. In 2023 en 2024 was het eind juni respectievelijk 78 procent en 68 procent.

De bergingen moeten nu gevuld worden terwijl de prijzen stijgen. Kleine kans dat commerciële partijen dat doen. De enige die móet en al begonnen is, is staatsbedrijf EBN. Juist de kennis dat EBN permanent koopt, zal ook een prijsopdrijvend effect hebben.

De overheid leent EBN 21,6 miljard euro om de klus te klaren. Dat geld moet worden terugverdiend door het opgeslagen gas in de winter weer te verkopen.

De miljardeninterventie illustreert een alarmerende trend die politici niet graag onder ogen zien. Nederland wordt voor zijn energie steeds afhankelijker van het buitenland. In 2015 was ons land voor 70 procent afhankelijk, zo blijkt uit cijfers van statistiekbureau CBS. Vorig jaar was dat opgelopen tot 77 procent. Met name de afhankelijkheid van de Verenigde Staten voor olie en vloeibaar aardgas valt op.

Niks opgeleverd

De afhankelijkheid staat haaks op het overheidsbeleid. Ook het kabinet-Jetten wil de energietransitie liever versnellen om juist mínder afhankelijk te worden van het buitenland. Maar alle subsidies en maatregelen voor elektrische auto’s, zonnepanelen en windmolens de afgelopen jaren hebben hier dus niks opgeleverd.

Nederland zit met een overschot aan elektriciteit dat voor een habbekrats naar het buitenland gaat en een tekort aan aardgas dat duur in het buitenland moet worden gekocht. Niks win-win. Lose-lose.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De gasvoorraad is voor twee derde leeg. Nog maar 96 dagen om ‘m te vullen vóór de winter. Dat wordt spannend – en duur verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat laatste wilde het afgelopen jaar niet lukken. De aardgasopslagen in Nederland waren zelden zo leeg als vandaag.

Hoe komt dat? Wat gebeurt er om herhaling te voorkomen? Of vindt de regering een beetje spanning rond de beschikbaarheid van aardgas eigenlijk wel prima, gezien de ‘van-het-gas af’-klimaatpolitiek?

Morgen, woensdag 1 april (geen grap), is de eerste dag dat de gasvoorraden weer aangevuld moeten worden. Het ‘aardgasseizoen’ loopt namelijk van 1 april tot en met 31 maart.

Gas is koning

Nederland is na de vondst van de rijke gasvelden in Groningen een gasland geworden. Gas is koning. Daar doen wind, zon en kolen niks aan af. De prijspiek van aardgas na de inval van Rusland in Oekraïne in februari 2022 kwam dan ook extra hard aan. In één klap was duidelijk dat Nederland van gasproducent een invoerland was geworden. Sinds 2022 liggen de prijzen hoger dan voorheen. Het conflict in het Midden-Oosten heeft de prijs de laatste vier weken verdubbeld.

Tegen deze achtergrond is het logisch dat burgers de Nederlandse gasvoorraden in de gaten houden. Nederland is een land van spaarders en van verzekeringen. Goed gevulde gasvoorraden komen aan beide voorkeuren tegemoet. Je hebt wat achter de hand en dat geeft zekerheid.

De onrustbarende uitputting van de gasvoorraden de laatste maanden was reden voor groeiende zorg. Wynia’sWeek heeft daar op gewezen (onder meer hier en hier).

Maar het vorige en het huidige kabinet wuiven de zorgen van de burger liever weg. De voorraad sussende woorden is wel goed gevuld.

In een debat in de Tweede Kamer over de economische gevolgen van het Midden-Oosten conflict gaf minister Stientje van Veldhoven (D66, Klimaat en Groene Groei) afgelopen week weer een ‘niets-aan-de-hand’-show. Wordt u onzeker van de lage gasvoorraden? Van Veldhoven zegt: ‘Daarover kan ik gerust stellen. Het is een normaal fenomeen dat de voorraden aan het eind van de winter leeg zijn.’ Maar, voegde ze toe: dit jaar zijn ze extra leeg. Leeg en extra leeg… Dat kan kennelijk ook nog.

Er is een plan

Waarom extra leeg? Omdat er een nieuwe beheerder komt voor twee opslaglocaties. Was dat nieuw misschien? Welnee. Daarover verderop wat meer.

Mochten er toch nog twijfelaars zijn, dan adviseert de minister: gaat u rustig slapen. Als het echt erg wordt, is Nederland voorbereid, zei ze. Hoe dan? Ergens een noodvoorraad? Een geheime deal met president Trump voor vloeibaar aardgas? Toch het Groningen gasveld openhouden? Nee. Nederland heeft een Bescherm- en Herstelplan Gas. Dat plan regelt de rantsoenering. Geruststellend, toch?

Pijnlijk

De minister spreekt sussende woorden, terwijl overduidelijk is dat Nederland weigert om de realiteit onder ogen te zien. Nederland miste vorig najaar zijn eigen doelstelling voor het peil van de gasvoorraden. De norm is dat 74 procent gevuld is, de realiteit was ruim 73. Bedenk wel: Nederland heeft een uitzondering gekregen op de Europese norm van 90 procent! Bedenk ook: Nederland streefde officieel naar 80 procent. Deze doelstelling is vervolgens weggemoffeld, want gemist. Pijnlijk.

Achter deze cijfers gaan twee verschuivingen schuil. Het vullen van de gasvoorraden laten ministers over aan commerciële partijen. Wie dat zijn, hoeveel gas zij opslaan, dat is allemaal bedrijfsgeheim. In essentie is het simpel: in de lente en de zomer aardgas inkopen, opslaan en in de winter verkopen als de prijzen hoger zijn.

Laatste uitverkoop

Maar vorig jaar begonnen partijen al opgeslagen gas te verkopen, terwijl de vulgraad nog niet op de norm van 74 procent, laat staan 80 procent zat. Dus moest staatsbedrijf EBN alle zeilen bijzetten om gas te kopen en de voorraad op te krikken. Maar er speelde nog iets.

Een van de grootste in- en verkopers is GasTerra. De eigenaren daarvan zijn de twee aandeelhouders van de NAM, Shell Nederland en Esso Nederland (elk 25 procent van de aandelen), en verder EBN (10 procent) en de overheid (40 procent). GasTerra stopt er mee, want het Groningse gasveld is gesloten. GasTerra hield de afgelopen maanden ‘uitverkoop’ van zijn voorraden. Dat bedoelde Van Veldhoven met ‘extra leeg’.

De overheid deed niet, of veel te laat, wat je zou verwachten als een grote partij alles verkoopt. Dan zorg je dat er juist een extra buffer van aardgas is, zodat je de ‘uitverkoop’ opvangt en niet doodleuk zegt: ach, het is nu extra leeg.

Alle remmen los

Extra leeg is een extra strop omdat de aardgasvoorraden vanaf morgen weer bijgevuld moeten worden. Gezien de hoge prijzen wachten commerciële bedrijven af. Neerlands hoop in bange dagen is staatsbedrijf EBN. Het mandaat van EBN is vorig jaar al stelselmatig verruimd om de gaten in de gasopslag te vullen. Eerst 20 Terawattuur. 1 TWh is genoeg om 55.000 huishoudens een jaar lang van energie te voorzien. Vervolgens 25 TWh. Toen de nood aan de man kwam 28 TWh.

Dit jaar gaan alle remmen los: een mandaat tot 80 TWh. Ter vergelijking: Nederland streeft naar een totále gasvoorraad van 115 TWh.

Het ministerie van Financiën heeft een tijdelijk krediet van maar liefst 23,1 miljard euro ingeruimd voor EBN om gas te kopen.

Is dat genoeg? Wat zijn de gevolgen voor de gasprijs thuis? Niemand die het weet.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De Nederlandse gasvoorraden zijn nu extra leeg, zegt minister Van Veldhoven. Maar gaat u rustig slapen, ze heeft een rantsoenplan. verscheen eerst op Wynia's Week.