De verkiezingsoverwinning van Magyar was overtuigend. Zijn centrumrechtse Tisza-partij behaalde 53,2 procent van de lijststemmen, tegenover 38,6 procent voor Fidesz-KDNP. Door het Hongaarse kiesstelsel werd die overwinning in het parlement nog veel groter: Tisza beschikt over 141 van de 199 zetels. Magyar controleert daarmee ruim 70 procent van het parlement en beschikt zelfstandig over de tweederde meerderheid die nodig is voor grondwetswijzigingen.

Dat geeft hem de mogelijkheid om in korte tijd veel van de institutionele erfenis van Orbán af te breken. Het geeft hem tegelijkertijd een hoeveelheid politieke macht waar in een democratie altijd enige achterdocht tegenover mag bestaan.

Een ongekende politieke schoonmaak

Wie de eerste honderd dagen van de regering-Magyar overziet, kan moeilijk beweren dat er weinig is gebeurd. De nieuwe premier heeft een ware politieke schoonmaak ingezet.

De belangrijkste maatregelen laten zich als volgt samenvatten:

• De machtsstructuur rond Fidesz wordt ontmanteld. Magyar liet verschillende door Fidesz benoemde bestuurders en functionarissen vervangen en nam instellingen die tijdens de Orbán-periode veel macht hadden gekregen op de schop.

Ook het omstreden Sovereignty Protection Office werd opgeheven. Dit bureau was in 2024 door de regering-Orbán opgericht om buitenlandse beïnvloeding van de Hongaarse politiek te onderzoeken. Het kreeg ruime bevoegdheden om organisaties, media en andere partijen te onderzoeken die mogelijk met buitenlands geld politieke invloed uitoefenden. Critici vreesden dat het bureau daardoor ook kon worden gebruikt om onafhankelijke media en maatschappelijke organisaties onder druk te zetten. De Europese Commissie begon om die reden een juridische procedure tegen Hongarije.

• De grondwet is al meerdere malen gewijzigd. De ambtstermijn van toekomstige premiers wordt beperkt tot maximaal acht jaar en parlementsleden mogen volgens de nieuwe regels maximaal twaalf jaar zitting hebben. Magyar wil bovendien een nieuwe grondwet laten opstellen, waarover de bevolking uiteindelijk in een referendum moet kunnen stemmen.

• De strijd tegen corruptie heeft hoge prioriteit gekregen. Er kwam een nieuw bureau dat onderzoek moet doen naar verdwenen of onrechtmatig verkregen staatsvermogens. Staatscontracten uit de Orbán-periode worden doorgelicht en constructies waarbij publiek vermogen in stichtingen terechtkwam, worden teruggedraaid. Ook contracten met bedrijven die onder Orbán sterk profiteerden van overheidsopdrachten worden opnieuw bekeken. Reuters meldde deze week bijvoorbeeld dat alle overheidscontracten met technologie- en telecombedrijf 4iG worden doorgelicht.

• Magyar heeft ook zichzelf financieel aangepakt. De salarissen van de premier, ministers en parlementsleden zijn met zo’n 40% verlaagd en er wordt gesneden in royale onkostenvergoedingen. Het luxueuze regeringscentrum in het voormalige Karmelietenklooster verloor zijn functie als machtscentrum en Magyar koos voor een aanzienlijk eenvoudiger werkomgeving.

Herstel van de relatie met Brussel

• De overheid wordt opnieuw ingericht. Gezondheidszorg, onderwijs, landbouw, milieu en plattelandsontwikkeling kregen zelfstandige ministeries. Het langdurig regeren via decreten werd beëindigd en vooral in de gezondheidszorg zijn omvangrijke onderzoeken en hervormingen begonnen.

• Ook de media en burgerrechten worden hervormd. De publieke omroep moet onafhankelijker worden, de mediawet wordt aangepast en Magyar heeft maatregelen genomen om het demonstratierecht beter te beschermen.

• Hongarije zoekt nadrukkelijk toenadering tot Europa. De regering werkt aan toetreding tot het Europees Openbaar Ministerie en probeert de relatie met Brussel te herstellen. Dat moet uiteindelijk ook miljarden euro’s aan eerder geblokkeerde Europese fondsen vrijmaken. Tegelijk blijft Magyar op een aantal onderwerpen, waaronder migratie en een versnelde toetreding van Oekraïne tot de EU, aanzienlijk behoudender dan veel West-Europese politici wellicht hadden verwacht.

• Een van de meest zichtbare institutionele veranderingen was het vertrek van president Tamás Sulyok. Op 11 augustus koos het parlement de voormalige president van het Hooggerechtshof András Baka als zijn opvolger. Baka trad op 19 augustus officieel aan en wordt juist vanwege zijn onafhankelijke reputatie gezien als iemand die tegenwicht moet kunnen bieden aan de enorme meerderheid van Tisza.

Hongaren waarderen de openheid

Wat in de Nederlandse berichtgeving over Hongarije soms verloren gaat, is hoe de veranderingen in het land zelf worden ervaren. Ik woon een belangrijk deel van mijn tijd in Boedapest en spreek met Hongaren met uiteenlopende politieke opvattingen. Wat ik de afgelopen maanden veel hoor, is waardering voor de openheid waarmee Magyar opereert. Besluiten worden toegelicht, oude contracten worden openbaar gemaakt en de nieuwe regering probeert zichtbaar afstand te nemen van de besloten bestuurscultuur die vooral tijdens de laatste Orbán-jaren ontstond.

Ook het korten op de salarissen en privileges van politici valt goed. Het klinkt misschien symbolisch, maar symboliek speelt in de politiek een belangrijke rol. Wanneer een regering de bevolking vraagt offers te brengen, helpt het wanneer de premier begint bij zichzelf.

De peilingen ondersteunen het beeld dat Magyar nog altijd veel krediet heeft. Het onafhankelijk onderzoeksbureau Medián meldde in juli dat 72 procent van de ondervraagden Magyar graag in een belangrijke politieke rol zag. Een latere peiling liet wel enige daling van Tisza zien na een onhandig verlopen discussie over de presidentskandidaat, maar zelfs toen zei 57 procent bij nieuwe verkiezingen op Tisza te zullen stemmen.

De premier die nog steeds campagne voert

Toch begint zich ook een ander geluid af te tekenen. Magyar gedraagt zich soms alsof de verkiezingscampagne nog steeds bezig is. Hij communiceert voortdurend, reageert op bijna iedere ontwikkeling en grijpt veel gelegenheden aan om duidelijk te maken wat er volgens hem tijdens zestien jaar Fidesz-bestuur verkeerd is gegaan.

Voor de eerste maanden na zo’n enorme machtswisseling is dat begrijpelijk. Er valt bovendien genoeg op te ruimen. Vooral tijdens de laatste jaren van Orbán raakten politieke macht, economische belangen en persoonlijke netwerken steeds sterker met elkaar verweven. Ook internationaal is uitvoerig gedocumenteerd hoe ondernemers uit de kring rond Fidesz grote belangen verwierven in sectoren die sterk afhankelijk waren van de staat.

Maar ergens moet een verkiezingswinnaar ophouden campagnevoerder te zijn en premier van het hele land worden. Daar ligt naar mijn idee nu de grootste uitdaging voor Magyar.

Fidesz-Hongaren zijn niet ineens verdwenen

Wie Fidesz en alles wat daarmee verbonden is voortdurend als verdacht of verwerpelijk neerzet, bereikt uiteindelijk ook miljoenen gewone Hongaren die op die partij hebben gestemd. Fidesz-KDNP kreeg in april ruim 2,45 miljoen lijststemmen, oftewel 38,61 procent. Dat is een forse minderheid die niet ineens uit de samenleving is verdwenen doordat Tisza de verkiezingen won.

Een democratische regeringswisseling moet uiteindelijk leiden tot normalisering. Wanneer het oude kamp permanent wordt behandeld alsof het uit politieke delinquenten bestaat, dreigt juist de maatschappelijke tweedeling te ontstaan die Magyar zegt te willen beëindigen.

Een eerste waarschuwing dat Magyar niet vanzelfsprekend het vertrouwen van heel Hongarije heeft, kwam begin juni, toen in Boedapest werd gedemonstreerd tegen het Europese migratie- en asielpact. Vooral aanhangers van Fidesz en de rechts-nationalistische partij Mi Hazánk vreesden dat Magyars toenadering tot Brussel ertoe zou leiden dat Hongarije alsnog asielzoekers uit andere EU-landen zou moeten opnemen.

Hek aan Servische grens blijft

Magyar heeft die vrees tot nu toe echter nauwelijks serieuze voeding gegeven. Hij heeft zich nadrukkelijk uitgesproken tegen verplichte verdeling van asielzoekers, wil het hek aan de Servische grens behouden, repareren en waar nodig versterken en zegt de harde aanpak van illegale migratie voort te zetten.

Ook de komst van arbeidsmigranten van buiten de Europese Unie is verder beperkt. Sinds begin juni is de eenvoudige gastarbeidersregeling waarmee vooral werknemers uit Azië naar Hongarije werden gehaald grotendeels afgesloten. Daarmee kwam Magyar een belangrijke verkiezingsbelofte na, al blijft toelating via strengere procedures mogelijk.

Zijn koers laat zien dat toenadering tot Brussel voor hem niet automatisch betekent dat Hongarije zijn strenge migratiebeleid opgeeft. Toch blijft dit politiek een gevoelig onderwerp. Voor veel voormalige Fidesz-kiezers geldt de migratiepolitiek van Orbán nog altijd als een van zijn belangrijkste verdiensten. Juist daarom kan iedere concessie aan Brussel snel het vermoeden oproepen dat Magyar alsnog afstand neemt van die koers, ook wanneer zijn feitelijke beleid voorlopig eerder op het tegendeel wijst.

Orbán was meer dan de karikatuur uit Nederland

In de verslaggeving na de verkiezingswinst in april werd Magyar door een flink deel van de Nederlandse media neergezet als een soort Hongaarse Rob Jetten: uitgesproken pro-Europees en iemand die, in tegenstelling tot Viktor Orbán, waarschijnlijk weinig moeite zou hebben met de Europese herverdeling van asielzoekers. Nu Magyar juist vasthoudt aan een streng migratiebeleid, zich verzet tegen verplichte opname van asielzoekers en zelfs het grenshek met Servië wil versterken, is het opvallend stil in die hoek.

Ook het feit dat een aanzienlijk deel van de Hongaarse bevolking Orbáns Fidesz bepaald niet in de ban heeft gedaan, lijkt moeilijk in dat beeld te passen. Viktor Orbán werd in Nederland jarenlang vrijwel uitsluitend voorgesteld als een autoritaire leider die Hongarije systematisch te gronde richtte. Dat miljoenen Hongaren zijn beleid op terreinen als migratie, gezinspolitiek, belastingen en nationale soevereiniteit nog altijd waarderen, past minder gemakkelijk in die voorstelling.

Er is alle reden om kritisch te kijken naar de machtsconcentratie onder Orbán, de aantasting van institutionele tegenmachten en vooral de manier waarop tijdens zijn laatste regeringsjaren een kring van bevriende ondernemers buitengewoon rijk werd. De onvrede daarover heeft uiteindelijk sterk bijgedragen aan zijn verkiezingsnederlaag. Reuters omschreef economische stagnatie, internationale isolatie en de groeiende rijkdom van oligarchen rond Orbán als belangrijke factoren achter het verlies van Fidesz.

Maar zestien jaar Orbán laat zich niet reduceren tot corruptie en autocratie. Onder zijn regeringen daalde de werkloosheid sterk, nam het aantal werkenden aanzienlijk toe en werden omvangrijke programma’s voor gezinnen ingevoerd. Hongarije koos voor een inkomstenbelasting van 15 procent en een vennootschapsbelasting van 9 procent. Het land trok grote industriële investeringen aan van onder meer Audi, Mercedes en BMW. Het dertiende maandpensioen werd heringevoerd en huishoudens werden jarenlang beschermd tegen hoge energieprijzen.

Orbán-jaren zijn niet vergeten

Ook zijn harde migratiepolitiek werd buiten Hongarije fel bekritiseerd, terwijl die onder een heel groot deel van de Hongaarse bevolking juist brede steun genoot. Hetzelfde geldt voor zijn nadruk op het gezin, nationale soevereiniteit en traditionele waarden. Hongaren zijn een trots volk en laten zich historisch gezien niet graag van buitenaf de les lezen, of dat nu door Habsburgers, Duitsers of Russen gebeurde, of anno 2026 door Brusselse bestuurders.

Zeker op het Hongaarse platteland zijn de Orbán-jaren daarom niet vergeten. Daar woont nog altijd een aanzienlijke groep mensen die Orbán ziet als de premier die haar economische positie verbeterde en Hongarije een duidelijker nationaal profiel gaf.

Magyar zal ook premier van die Hongaren moeten worden.

Te sterke concentratie van de politieke macht

Daarmee komen we bij de paradox van de eerste honderd dagen.

Péter Magyar heeft zijn enorme parlementaire meerderheid nodig om delen van het systeem dat Orbán heeft opgebouwd daadwerkelijk te kunnen hervormen. Met een gewone meerderheid zou een groot deel van de institutionele erfenis van Fidesz nauwelijks kunnen worden veranderd.

Tegelijk is precies die tweederde meerderheid zijn grootste risico.

Tisza beschikt over genoeg zetels om zonder steun van de oppositie de grondwet wijzigen. Het parlement kan op die manier even gemakkelijk een instrument van Magyar worden als het vroeger een instrument van Orbán was. Ook organisaties die de democratische hervormingen in grote lijnen toejuichen, zoals het Hungarian Helsinki Committee, Amnesty International Hongarije en het Committee to Protect Journalists, hebben gewaarschuwd voor het hoge tempo, de soms beperkte publieke consultatie en het risico dat de politieke macht opnieuw te sterk op één plaats wordt geconcentreerd.

Magyar lijkt zich daarvan bewust. Kort na zijn verkiezing zei hij zelf dat een teveel aan macht het grootste gevaar voor zijn regering zou zijn. Volgens Le Monde houdt hij in zijn werkkamer zelfs een lijst bij met zaken die hij als regeringsleider juist niet moet doen.

Dat is geruststellend, zolang die lijst niet alleen aan de muur hangt.

Na honderd dagen is de voorlopige balans naar mijn mening absoluut positief.

Hongarije had behoefte aan meer openheid, sterkere instituties en een serieuze aanpak van de verwevenheid tussen politiek en economische belangen. Magyar heeft daar in drie maanden meer beweging in gebracht dan velen vooraf voor mogelijk hielden. De stemming in het land is vooralsnog hoopvoller en de peilingen geven hem ruim het voordeel van de twijfel.

De volgende fase wordt moeilijker.

Kan hij politieke tegenstanders verzoenen?

Een politieke revolutie winnen is iets anders dan een land besturen. Magyar zal moeten laten zien dat hij werkelijk de rechtsstaat wil herstellen en dat hij niet slechts de ene dominante politieke macht door een andere vervangt. Hij zal bovendien een manier moeten vinden om ook de miljoenen Hongaren die Orbán trouw bleven het gevoel te geven dat zij nog steeds volwaardig deel uitmaken van hun land.

Zijn eerste honderd dagen laten zien dat Péter Magyar Hongarije snel kan veranderen.

De komende jaren moeten uitwijzen of hij ook in staat is het land weer dichter bij elkaar te brengen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Honderd dagen Péter Magyar: Hongarije breekt met Orbán, maar niet met diens strenge migratiebeleid verscheen eerst op Wynia's Week.

Als inwoner van Boedapest zag ik die dag al vroeg hoe de stad zich op de avond voorbereidde. In de supermarkten werd op grote schaal champagne en andere drank ingeslagen. Het was geen gewone zondag, men verwachtte iets, maar niemand durfde het nog echt hardop te zeggen.

Een andere werkelijkheid

Daarvoor had ik met verwondering naar de Nederlandse televisie gekeken. In de week voorafgaand aan de verkiezingen werd Hongarije op de NPO afgeschilderd als een totalitaire dictatuur, met aan het hoofd een dictator die nooit zonder slag of stoot zijn macht zou afstaan. Er werd gesproken over spanningen, dreiging en onzekerheid.

De werkelijkheid die ik hier zag, was een andere. De Hongaren gingen vredig naar de stembus, verkozen in alle rust een andere politieke kleur, en de vermeende dictator belde zijn tegenstander om tien uur ’s avonds netjes op om hem te feliciteren met de uitslag. Daarna was er feest voor een groot deel van de bevolking, en teleurstelling voor het andere deel. Zoals dat gewoon is bij democratische verkiezingen, waar dan ook. Wat ik wel heb gemerkt, is een zichtbare opluchting onder veel Hongaren dat het land nu een nieuwe, vooralsnog frisse richting opgaat.

Dat neemt niet weg dat de vragen die deze verkiezingsuitslag oproept, groot en serieus zijn. Want wie is de man die Orbán versloeg, wat staat hem te wachten, en verandert er nu werkelijk iets in Hongarije?

Om te begrijpen waarom de uitslag van 12 april zo bijzonder is, moet je weten wie Viktor Orbán was voordat hij werd wie hij werd. In juni 1989 verwerft een jonge rechtenstudent bekendheid met een opzienbarende toespraak tijdens de herbegrafenis van Imre Nagy, die door de Russen was terechtgesteld als leider van de Hongaarse opstand in 1956. De 26-jarige Viktor Orbán roept op tot vrije verkiezingen en eist dat de Sovjettroepen zich terugtrekken uit Hongarije.

Het publiek is onthutst. Zoiets zeg je niet hardop, niet op het Heldenplein in Boedapest, niet in een land dat nog onder communistisch bewind staat. Haar grootouders, herinnert een Hongaarse getuige zich later, waren totaal emotioneel. ‘Wij dachten: het communisme gaat nooit weg. En toen je zo’n dappere speech hoorde, waren de mensen in tranen.’

Jongste premier in de Hongaarse geschiedenis

Een jaar eerder had Orbán samen met medestudenten van de Boedapestse universiteit Fidesz opgericht, een afkorting van Bond van Jonge Democraten. Alleen wie jonger was dan 35 kon lid worden, zo was statutair vastgelegd. De brutale, goedgebekte Orbán viel direct op en werd met een beurs van de Soros Foundation naar Oxford gestuurd. Het waren de jaren dat de Vlaamse journaliste Lieve Joris in Boedapest verbleef en het einde van het communisme van dichtbij aanschouwde. In haar boek De melancholieke revolutie (1990) beschrijft ze hoe Hongarije worstelde met zijn bevrijding, hoe de euforie vermengd was met verwarring en schuld, en hoe een generatie jonge politici zich opeens zag gesteld voor de taak om een land opnieuw uit te vinden. Orbán was een van hen.

Bij de eerste vrije verkiezingen voerde Fidesz campagne onder jongeren, met een ludieke poster waarop een zoenende Brezjnev en Honecker te zien waren. De partij behaalde bijna tien procent van de stemmen en de 27-jarige Orbán nam zitting in het Hongaarse parlement. De frisse studentikoze liberalen van Fidesz werden al snel de oogappel van West-Europese politici. In 1998 wist Orbán met 38 procent van de stemmen de verkiezingen te winnen en werd hij op 35-jarige leeftijd de jongste premier in de Hongaarse geschiedenis.

Acht jaar oppositie

Maar ergens in die jaren verschoof er iets. De vlotte liberaal in spijkerbroek ruilde zijn imago in voor dat van de in keurig krijtpak gestoken, kerkgaande vader van vijf kinderen. Hij benadrukte gemeenschapszin, christelijke waarden en nationale trots en liet zich voorstaan op zijn afkomst als boerenzoon uit een Hongaars dorpje. Het was een bewuste strategische keuze: waar Fidesz het voorheen van hippe jongeren uit Boedapest moest hebben, werd de partij nu de partij van het Hongaarse platteland, waar werkloosheid, wanhoop en wrok heersten.

Na zijn eerste regeringstermijn verloor Orbán in 2002 de verkiezingen en belandde hij acht jaar in de oppositie. Kiezers voelden zich in die jaren in de steek gelaten door de wisselende partijen die aan de macht waren, en Orbán zag zijn kans. In 2010 won hij de verkiezingen met overmacht. Wat volgde, was in eerste instantie begrijpelijk: een land dat jarenlang slecht was bestuurd, had behoefte aan daadkracht. Door samen te werken met de christendemocratische partij KDNP verkreeg Orbán een ruime tweederde meerderheid en begon hij de grondwet te herschrijven.

Dat hij dat deed zonder enig overleg met de oppositie, was het eerste teken. Daarna volgden de rechtbanken, de media, de universiteiten, de aanbestedingen. Vrienden van Orbán werden in korte tijd steenrijk via overheidscontracten. Zijn jeugdvriend Lőrinc Mészáros, de voormalige dorpsinstallateur van Felcsút, groeide in enkele jaren uit tot de rijkste man van Hongarije. De man die in 1989 nog riep dat de Russen moesten vertrekken, onderhield dertig jaar later nauwe banden met Poetin en blokkeerde EU-steun aan Oekraïne. De vroege Orbán, zegt een Hongaarse tijdgenoot, ‘was het tegenovergestelde van wat hij is geworden: westers georiënteerd, liberaal, een geleerde man met een eigen visie’.

Dat is de paradox die het verhaal van Viktor Orbán zo buitengewoon maakt. Hij begon als iemand die opstond tegen de macht, en eindigde als iemand die de macht niet meer wilde loslaten. Hij had het lef om als 26-jarige op het Heldenplein te staan en de Sovjet-Unie de huid vol te schelden. Datzelfde lef gebruikte hij later om Europa te trotseren, Brussel te beschimpen en zich te omringen met gelijkgestemden als Trump en Poetin. Het verschil is dat hij in 1989 sprak namens een volk dat zijn vrijheid zocht. De afgelopen zestien jaar sprak hij namens zichzelf.

Péter Magyar: de man met bagage

Péter Magyar werd geboren op 16 maart 1981 in Boedapest en studeerde rechten en geesteswetenschappen aan de Pázmány Péter Katholieke Universiteit. Hij groeide op in een uitgesproken conservatief milieu. Zijn peetvader was Ferenc Mádl, president van Hongarije van 2000 tot 2005. Zijn ex-vrouw Judit Varga, met wie hij van 2006 tot 2023 getrouwd was en drie kinderen heeft, was jarenlang minister van Justitie onder Orbán en gold als een van de meest veelbelovende politici binnen Fidesz. Magyar zelf werkte jarenlang als jurist en diplomaat bij de Europese instellingen in Brussel en bekleedde leidinggevende functies binnen aan Fidesz gelieerde organisaties. Tot voor kort was hij iemand die op de eerste rij applaudisseerde bij de herverkiezing van Orbán.

Zijn breuk met het systeem begon met een schandaal dat hem persoonlijk raakte. In februari 2024 werd bekend dat de Hongaarse president Katalin Novák in het geheim gratie had verleend aan een man die kinderen had gedwongen seksueel misbruik in een kindertehuis te verzwijgen. Medeondertekenaar van die gratie was Judit Varga, toenmalig minister van Justitie. Novák trad af, Varga eveneens.

Verbaal en fysiek geweld

Magyar reageerde niet met stilzwijgen maar met een audiobom. Hij publiceerde een heimelijk gemaakte geluidsopname van een gesprek met zijn ex-vrouw, waarop zij impliceerde dat kabinetschef Antal Rogán documenten in een corruptiezaak had laten manipuleren. De opname was zonder medeweten van Varga gemaakt. Dat detail zou hem later achtervolgen.

Want nog diezelfde dag sloeg Varga terug. Op Facebook beschuldigde zij Magyar van verbaal en fysiek geweld gedurende hun huwelijk, waaronder het opsluiten van haar in een kamer en het bedreigen van haar met een mes. Zij stelde dat haar uitspraken op de opname onder druk waren gedaan. Magyar verwierp de beschuldigingen als propaganda van de Orbán-regering, bedoeld om aandacht af te leiden van de corruptie-onthullingen op de band.

Die beschuldigingen werden breed uitgemeten in de pro-regeringsmedia, maar een substantieel deel van de Hongaarse bevolking beschouwde ze als een gecoördineerde aanval. Dat oordeel is begrijpelijk in een land waar staatsmedia en partijkrant al jaren ononderscheidbaar zijn geworden. Maar feit is ook dat er meerdere incidenten zijn die om opheldering vragen. Ook een latere ex-vriendin, Evelin Vogel, deed publiekelijk beschuldigingen van misbruik en bracht heimelijke opnames naar buiten waarop Magyar zijn eigen aanhang kleineerde. In februari 2026 circuleerden foto’s van een slaapkamer op sociale media, in de context van beschuldigingen van een seksschandaal. Magyar erkende de ontmoeting maar zei dat hij door overheidsgezinde figuren in een valstrik was gelokt en deed aangifte bij de politie.

Het patroon roept ongemakkelijke vragen op. Magyar maakte naam door een heimelijke opname van zijn ex-vrouw te publiceren. Zijn ex-vriendin deed vervolgens hetzelfde bij hem. Hij beschuldigt het systeem van smeercampagnes, wat gezien Orbáns trackrecord niet ongeloofwaardig is. Maar een leider die de rechtsstaat wil herstellen en die meerdere beschuldigingen van vrouwen in zijn omgeving op zich heeft geladen, heeft zelf ook uit te leggen.

Bemoedigende woorden

Zijn eerste uitspraken na de overwinning zijn vooralsnog bemoedigend. Magyar riep president Sulyok, een Orbán-benoeming, op onmiddellijk af te treden. Hij eiste dat alle door Orbán geplaatste loyalisten in de rechtbanken, het staatsauditorium, de mediatoezichthouder en de concurrentieautoriteit hun functies neerleggen. Hij beloofde de komende vier jaar te werken aan een ‘vrij, Europees, functionerend en humaan Hongarije’ en kondigt als eerste buitenlandse reizen naar Warschau en Wenen aan, gevolgd door Brussel, om de bevroren EU-fondsen vrij te krijgen. ‘We zullen het systeem van checks and balances herstellen. We zullen toetreden tot het Europees Openbaar Ministerie. We garanderen het democratisch functioneren van ons land’, zei hij.

Dat zijn de mooie bemoedigende woorden. De vraag is of ze over vier jaar ook de goede daden zijn gebleken.

Magyar en de EU

Wie Magyar hoort praten over Europa, hoort een ander geluid dan dat van Orbán. Hij spreekt over herstel van vertrouwen, over samenwerking in plaats van obstructie, over een Hongarije dat zijn plaats aan de Europese tafel terugneemt. Brussel reageerde met zichtbare opluchting.

Maar wie goed kijkt naar wat Magyar de afgelopen twee jaar in Europa feitelijk deed, krijgt een genuanceerder beeld.

Na de EU-verkiezingen van juni 2024, waarbij zijn partij Tisza verrassend bijna dertig procent van de Hongaarse stemmen behaalde en Magyar een zetel in het Europees Parlement won, verwachtten velen dat hij de Brusselse podia zou gebruiken om de Europese agenda mee vorm te geven. Dat gebeurde niet. Sinds zijn verkiezing als Europarlementslid heeft Magyar geen enkel parlementair rapport opgesteld, ondertekende hij slechts één resolutie in een vergadering die er maandelijks tientallen produceert, en woonde hij volgens medewerkers zelden commissievergaderingen bij.

De verklaring die Magyar zelf geeft is strategisch en niet onbegrijpelijk: hij had één doel, namelijk Orbán verslaan bij de Hongaarse parlementsverkiezingen, en daarvoor moest hij in Hongarije zijn. Brussel was voor hem in de eerste plaats een platform dat hem diplomatieke immuniteit en internationale zichtbaarheid verschafte terwijl hij thuis campagne voerde. Dat mag zo zijn, maar het verklaart niet alles.

Spreekverbod

Tisza stemde in het Europees Parlement in 48 procent van de gevallen gelijk aan Fidesz, en was daarmee de op vier na meest Fidesz-georiënteerde delegatie binnen de Europese Volkspartij, ruim boven het groepsgemiddelde van nog geen 40 procent. Dat is opmerkelijk voor een partij die zich presenteert als het pro-Europese alternatief voor Orbán. De stemanalyse laat zien dat die convergentie het sterkst was op dossiers waarop Magyar kwetsbaar was voor Orbáns campagnenarratief, dat hem afschilderde als marionet van Brussel. Het lijkt eerder op voorzichtigheid dan op overtuiging.

Concrete voorbeelden onderstrepen dat beeld. Tisza stemde bijvoorbeeld tegen het EU-Mercosur handelsakkoord, met een beroep op de belangen van Hongaarse boeren. En bij de vertrouwensstemming over Commissievoorzitter Von der Leyen in januari 2026 stemde Tisza niet vóór, waarna het een spreekverbod van zes maanden in plenaire vergaderingen kreeg opgelegd van de rest van de fractie.

Minder theater en meer tact

Op het dossier Oekraïne is Magyar eveneens opvallend terughoudend. Hij verzette zich in 2024 al tegen een versnelde EU-toetreding van Oekraïne, stelde dat het toetredingsproces niet aan de regels en waarden van de EU voldeed, en wilde een bindend referendum over Oekraïens EU-lidmaatschap. Magyar is pro-Europees, maar hij is geen federalistisch liberaal in de Brusselse traditie. Hij benadrukt Hongaarse soevereiniteit naast Europese integratie, en zijn partij verwerpt het EU-migratiepact en migratiequota.

Voor de EU is de implicatie duidelijk: Orbáns nederlaag is symbolisch significant, maar lost de spanningen met Brussel niet automatisch op. Vroege en aanhoudende dialoog zal nodig zijn om Magyars werkelijke intenties te toetsen en zijn binnenlandse beperkingen te begrijpen.

Magyar zat twee jaar in Brussel zonder er werkelijk vaak aanwezig te zijn. Dat kan een bewuste keuze zijn geweest van iemand die zijn energie concentreerde op de strijd die er voor hem werkelijk toe deed. Maar het kan ook een voorbode zijn van een premier die Europa op zijn eigen voorwaarden wil bespelen, net als zijn voorganger, alleen met minder theater en meer tact. De vraag is wie het eerst zijn hand laat zien.

Er is iets paradoxaals aan de uitslag van afgelopen zondag. Tisza behaalde iets meer dan de helft van de stemmen, maar dat vertaalde zich naar bijna zeventig procent van de parlementaire zetels, meer dan de tweederde meerderheid waarmee de Hongaarse grondwet kan worden gewijzigd. Die tweederde meerderheid is in Hongarije van bijzonder belang: met zo’n meerderheid kan één partij de grondwet herschrijven zonder dat enige andere partij daarmee hoeft in te stemmen.

Dat een meerderheid van de helft plus twee zich vertaalt in zo’n dominante machtspositie, is geen eigenaardigheid van de democratie. Het is de opzettelijke constructie van Viktor Orbán zelf. Na zijn verkiezingsoverwinning in 2010 hertekende hij de kiesdistricten op een manier die Fidesz structureel bevoordeelde. Het systeem was ontworpen om met een bescheiden stemmenvoorsprong toch totale controle te verwerven. Zondag werkte dat systeem voor de eerste keer in het nadeel van degene die het bedacht.

Immigratie: strenger dan Orbán

Daarbij is het de vraag in hoeverre die uitslag werkelijk een breed mandaat voor Magyars programma vertegenwoordigt. Veel van zijn plannen, waaronder zijn concrete belastingvisie, zijn nog altijd vaag gebleven. Een groot deel van de Hongaarse kiezers stemde dan ook niet zozeer vóór Magyar, maar tégen Orbán. Zestien jaar machtsmisbruik, institutionele corruptie en een bestuurscultuur waarbij de grenzen tussen partijbelang en staatsbelang volledig vervaagden, bleken voor de meeste Hongaren uiteindelijk te veel.

De verwachting bij sommigen dat Hongarije onder Magyar zijn grenzen zou openzetten voor vluchtelingen, is aantoonbaar onjuist. Magyars standpunten over immigratie zijn zelfs strenger dan die van Orbán: hij heeft gezegd het gastarbeidersprogramma te zullen beëindigen. Magyar klaagde in 2024 al openlijk dat de Orbán-regering jaarlijks 60.000 Aziatische arbeidsmigranten binnenhaalde, ten koste van de veiligheid en het levensonderhoud van Hongaarse burgers.

Tisza zegt nultolerantie te hanteren tegenover illegale immigratie en mensensmokkel, wil de zuidelijke grensmuur langs Servië handhaven, verwerpt het EU-migratiepact en migratiequota, en wil vanaf 1 juni 2026 het binnenhalen van gastarbeiders van buiten Europa verbieden.

Onderwijs, zorg en eerlijke concurrentie

Op de terreinen die Hongaren dagelijks raken, heeft Magyar wél concrete plannen gepresenteerd. Het 240 pagina’s tellende partijprogramma van Tisza, opgesteld door meer dan duizend experts verdeeld over zestig vakgroepen, stelt dat een nieuwe regering zich vanaf de eerste dag moet richten op het herstellen van de gezondheidszorg, het onderwijs, de sociale dienstverlening en het openbaar vervoer.

Op het gebied van zorg garandeert Tisza gratis kwalitatieve gezondheidszorg voor alle Hongaren, waarbij de staatsuitgaven voor 2030 worden verhoogd naar 7 procent van het bruto binnenlands product. Dat is een forse stijging ten opzichte van het huidige niveau.

Op onderwijsgebied belooft het programma de heroprichting van een onafhankelijk onderwijsministerie, een loonsverhoging van 25 procent voor onderwijsondersteunend personeel, minder administratieve lasten voor leraren en het herstel van de autonomie van universiteiten. Dat laatste verwijst naar een van de meest omstreden beslissingen uit het Orbán-tijdperk: het gedwongen vertrek van de Central European University uit Boedapest.

Op economisch gebied richt Tisza zich op het doorbreken van de monopolies en vriendjespolitiek die onder Orbán zijn ontstaan. Het programma legt sterke verbanden tussen het herstel van de rechtsstaat, het verbeteren van de EU-betrekkingen en het heractiveren van de economie, met de redenering dat het door corruptie en opgeblazen aanbestedingen verloren overheidsgeld kan worden teruggewonnen. Of dat lukt in een land waar Orbán-gelieerde ondernemers zestien jaar lang bevoorrecht zijn geweest bij overheidscontracten, zal de praktijk moeten uitwijzen.

Er is één erfenis van Orbán die zelden wordt genoemd in de internationale berichtgeving, maar die voor veel gewone Hongaren reëel is: de openbare veiligheid. Het totale aantal geregistreerde misdrijven daalde van ruim 447.000 in 2010, het eerste jaar van Orbáns bewind, naar 178.000 in 2023, wat resulteerde in een van de laagste criminaliteitsindices van Europa. In 2025 stabiliseerde dat cijfer zich op ongeveer 179.000. Hoe je ook denkt over Orbáns latere machtsmisbruik en de aantasting van de rechtsstaat, op het gebied van openbare veiligheid verdient hij een oprecht compliment.

Veiliger dan Nederland

Boedapest is volgens de Numbeo Crime Index 2025 een 33,9, een van de veiligste grote steden van Europa. Hongarije heeft bovendien Europa’s laagste overvalspercentage: 5,5 incidenten per 100.000 inwoners. In 2024 waren er maar liefst 186 Hongaarse gemeenten waar geen enkel misdrijf werd gepleegd.

Ter vergelijking: Eurostat-gegevens uit 2023 laten zien dat Nederland, Frankrijk, Spanje en België hogere criminaliteitscijfers hebben dan het EU-gemiddelde, terwijl Hongarije, Polen en Tsjechië daar significant onder blijven. Nederland kampt bovendien met structurele problemen op het gebied van georganiseerde misdaad en fungeert als belangrijk knooppunt voor drugshandel, waarbij de haven van Rotterdam geldt als voornaamste invoerhaven voor cocaïne bestemd voor heel Europa.

De structurele valkuil

Tisza beschikt over 138 van de 199 zetels, meer dan de tweederde meerderheid waarmee de grondwet kan worden gewijzigd. Dat is precies de positie die Orbán zestien jaar heeft gebruikt om de rechtsstaat naar zijn hand te zetten, de rechterlijke macht te ondermijnen en zijn macht te consolideren. Hoewel Magyar aankomt met beloften van transparantie en rechtsstatelijkheid, biedt dezelfde structurele machtspositie op de lange termijn dezelfde verleiding tot corruptie die Orbán uiteindelijk fataal werd.

De kwaliteit van een democratie wordt niet alleen bepaald door wie aan de macht is, maar ook door de structuren die macht begrenzen. Compromissen met andere partijen zijn bij een tweederde meerderheid niet nodig. Zolang één partij tweederde van het parlement controleert, blijven die structuren kwetsbaar, ongeacht de goede bedoelingen waarmee men begint.

De geopolitieke verschuiving is onmiskenbaar. Magyar heeft beloofd de relaties met de Europese Unie en de NAVO te herstellen, banden die onder Orbán sterk waren verslechterd. Orbáns vertrek ontneemt de Russische president Poetin een bondgenoot binnen de EU en verstuurt schokgolven door rechts-populistische kringen. De bevroren EU-fondsen zouden kunnen worden vrijgegeven als hervormingen overtuigend worden uitgevoerd. Maar op welke termijn dit zal zijn is nog volslagen onduidelijk.

De uitslag van 12 april 2026 is historisch. Voor het eerst in zestien jaar heeft een Hongaarse kiezer zijn stem gebruikt om macht te begrenzen in plaats van te bevestigen. Een meerderheid koos tegen de zittende leider die zijn macht bijna schaamteloos in zijn eigen voordeel en dat van zijn inner circle gebruikte.

Bewijs van verandering over vier jaar

Maar geschiedenis schrijven is iets anders dan geschiedenis begrijpen. Orbánisme was nooit alleen Viktor Orbán. Het waren netwerken van loyalisten, juridische structuren, economisch cliëntelisme en culturele narratieven die in meer dan een decennium zijn opgebouwd. Dat ontmantelen kost waarschijnlijk meer dan één regeerperiode, zelfs met een tweederde meerderheid.

Het echte bewijs van verandering ligt niet in de overwinningstoespraak langs de Donau, maar in de vraag of Magyar over vier jaar bereid is dezelfde machtspositie in te leveren die hij vandaag heeft gewonnen. Hoe dan ook, de Hongaren die die avond champagne dronken langs de rivier, verdienen een premier die hun vertrouwen de komende jaren niet beschaamt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Weekendverhaal: Na het feest in Hongarije komt het besef dat Péter Magyar dezelfde structurele machtspositie zal innemen als Victor Orbán verscheen eerst op Wynia's Week.

Op 19 mei 2021 sprak Piri in haar maidenspeech in de Tweede Kamer over haar vader en diens vertrek uit Hongarije, tijdens de opstand tegen de inval van Warschau-Pact-landen in 1956. Hij zag er geen toekomst meer maar keerde af en toe terug als toerist, vanuit Nederland. Hij zei dan: ‘we zijn weer in dat donkere land’.

Uitgekeken op Orban, maar niet op zijn beleid

Orban groeide in Hongarije op als jonge dissident en eiste in 1989 terugtrekking van de nog aanwezige Sovjettroepen. Als premier werkte hij aan de Hongaarse toetreding tot de Navo en de EU. In 2022 was er grote opwinding in de Kamer want prognoses voorspelden dat Orban de parlementsverkiezingen zou verliezen. Kamerleden als Piri, Sjoerdsma (D66) en Van der Lee (GroenLinks) verheugden zich op de val van de ‘potentaat’. Maar Orban won en een domper resteerde.

Hebben deze partijen nu reden tot feest? Eigenlijk niet, behalve dat Orban vertrekt en na 16 jaar premierschap werd dat tijd. Hongaren waren uitgekeken op de bombastische Orban, maar niet op diens beleid. In het nieuwe Hongaarse parlement haalde TISZA, de partij van Péter Magyar, 53,3% van de stemmen en vergaarde 138 van de 199 parlementszetels. Een overtuigende overwinning. Het Fidesz van Orban bleef met 38,1% steken op 55 zetels, terwijl een kleine nationalistische partij met 5,8% 6 zetels haalde.

In het nieuwe Hongaarse parlement zetelen: centrumrechts, rechts en extreemrechts. Geen enkele linkse partij haalde de kiesdrempel van 5%; sociaalliberalen van het type VVD/D66, socialisten en groenen (PRO) vielen ook buiten de boot. En dan waren er vorig jaar juni nog wel Tweede Kamerleden van VVD, PvdA/GL, D66 en de burgemeester van Amsterdam, Femke Halsema, om in Boedapest te demonstreren tegen het verbod van de Pride-mars, die overigens ongestoord plaatsvond. Kortom: Nederlandse politici demonstreerden in Boedapest voor eigen politiek profiel. Hun geestverwanten in Hongarije werden niet verkozen. De naam Orban diende in Nederland als geïmporteerde verzetsglorie.

Amigocratie

Kritiek op Orban is grotendeels terecht. Magyar splitste zich af van Fidesz nadat zijn vrouw, Judit Varga, ontslag nam uit de regering-Orban als minister van Justitie. De Hongaarse president had een man gratie verleend die betrokken bleek te zijn bij kindermisbruik. Varga had het gratieverzoek medeondertekend. Voor Magyar was dat aanleiding Fidesz te verlaten en zijn eigen partij te stichten. De affaire berokkende de regering-Orban grote schade.

Een schandalencarrousel ontstaat als partijen en personen te lang aan de macht blijven. Dat gold zeker voor Orban. Hij vocht als dissident voor democratie die onder hem geleidelijk overging in ‘amigocratie’; een heerschappij van vrienden die elkaar de bal toespelen. Hoe groter de amigocratie hoe meer ruimte voor corruptie die uiteindelijk de maatschappij doordrenkt en de economie blokkeert. Wie een afspraak bij de dokter nodig heeft, moet eerst een bundel Hongaarse flappen op tafel leggen. Dat treft de gewone burger in het hele land en verklaart ook de omvang van Orbans verlies. Zodra doktersbezoek moeilijk wordt, is het geduld bij de kiezer snel op. Een luidruchtige escorte van de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance om Orban een handje te helpen, helpt niets. Een groot aangekondigd aanbod van miljarden investeringen uit de VS stuit op ongeloof. De kiezer wil ‘bread and butter’.

Haagse amigocratie

Die amigocratie deed Orban de das om. Maar Nederland heeft zijn eigen ‘Haagse amigocratie’? Een weinig transparant systeem van (politieke) benoemingen en subsidiestromen waar uitgerekend een ‘progressieve bestuurlijke elite’ banen en subsidies uitdelen. Burgemeesters, directeuren van overheidsinstanties, hoge ambtelijke functies, NGO’s. ‘Netwerken’ is het sleutelwoord. ‘Netwerkcorruptie’ het gevolg. Gevolg: de staat groeit, de economie stagneert.

Lange tijd regerende partijen liggen aan de basis ervan, zoals vroeger het CDA. Orban regeerde 16 jaar; de VVD nu ook. D66 en PRO nemen het vaandel over. Topposities voor vriendjes, en vooral vriendinnetjes. Dat amigocratie intellectuele inteelt en diploma-hyperinflatie voorbrengt, ziet men aan het zittende kabinet. De burger is de klos en wreekt zich uiteindelijk aan de stembus. Precies wat Orban overkwam.

Terror Háza

In Brussel ging de vlag uit toen de Hongaarse kiezer Orban naar huis stuurde. De voorzitster van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, feliciteerde Magyar meteen. Ze vergeleek de verkiezingsoverwinning met de Hongaarse Opstand van 1956. Die vergelijking typeert een onkundige Commissievoorzitster die zich als ‘Deutsche’ moet schamen.

Recent was ik in Boedapest om wat sfeer te proeven en bezocht het Terror Háza (Huis van Terreur) waar de Hongaarse geheime politie korte metten maakte met andersdenkenden in 1956. Er volgden schijnprocessen. Ter dood veroordeelden werden in het gruwelgebouw aan de Andrássy 60 opgesloten in kleine cellen, onder wie premier Imre Nagy die een ‘eigen weg naar het socialisme’ bepleitte. Von der Leyen dacht te schitteren, maar speelde valse noten. Het neerslaan van de Opstand was erger dan Orban.

Wie denkt dat de regering-Magyar naar de pijpen van Von der Leyen danst, komt bedrogen uit. Op 22 januari dit jaar diende de fractie ‘Patriotten voor Europa’ een motie van wantrouwen in tegen Von der Leyen. Magyar is momenteel Europees Parlementslid met 6 TISZA-partijgenoten in de EVP-fractie van christendemocraten. Zij steunden de motie tegen Von der Leyen, via afwezigheid, en kregen straf opgelegd van de fractieleiding: een ‘spreekverbod’ van een half jaar. Die straf trof ook de tweekoppige BBB-delegatie, die overstapte naar de Europese Conservatieven (ECR). Britse conservatieven typeerden de EVP ooit als: ‘a prison run by Germans’.

Von der Leyen verwacht dat Magyar gehoorzaamt. Maar die heeft een andere agenda. Magyar kondigde aan dat Hongarije doorgaat met import van Russische olie, dat het niet meedoet met EU-leningen voor Oekraïne, dat het zich verzet tegen een snelle EU-toetreding van Oekraïne, en hij bepleit eveneens sancties tegen Rusland op te heffen. Bovendien moet Oekraïne beter omgaan met zijn Hongaarse minderheid. Magyar keert zich tegen het EU-migratiepact; vooral geen islamitische asielzoekers. Zoek de verschillen met Orban.

Historische bijscholing voor Von der Leyen

Dat is niet wat Brussel wenst, noch het Hollandse minderheidskabinet. De EU heeft tijdens de periode-Orban 17 miljard euro bevroren in EU-fondsen over ‘de rechtsstatelijkheid’. En 10 miljard in het Corona Herstelfonds. Von der Leyen gebruikt die bedragen om Hongarije tot ommekeer te dwingen: geld in ruil voor concessies. Kortom: een Brussels Dictaat! Magyar heeft ruimte bij het Oekraïne-steunpakket, maar als hij omgaat op asiel, tekent hij zijn politieke doodvonnis. Zelfs de Poolse premier Donald Tusk, voormalig ‘President van Europa’, durfde dat niet aan.

Misschien dat Von der Leyen Boedapest bezoekt, met op de agenda het Huis van Terreur en wat resteert van de Joodse wijk, voor haar nodige historische bijscholing. De hoogmoedige en sloganeske stijl van Von der Leyen komt in Nederland al ergerlijk over, maar staat haaks op de mentaliteit in Oost-Europa, waar men Brussel gaat percipiëren als nieuwe versie van het vroegere Moskou.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Den Haag mag wel wat minder zelfgenoegzaam zijn over het Hongarije van Victor Orban: zoveel fraaier is onze netwerkcorruptie niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Orbán zei na afloop op een persconferentie dat hij het komend half jaar ziet als ‘vredesmissie’, zolang Hongarije het roulerende EU-voorzitterschap in handen heeft. Hongarije is immers het enige  

Europese land dat met iedereen kan praten. De standpunten van Rusland en Oekraïne liggen zover uit elkaar dat ze er samen niet uitkomen. Ondanks enorme verliezen aan beide kanten zal het conflict in Oekraïne voortduren zolang er geen diplomatieke interventie van buitenaf plaatsvindt.  

Weer een paar dagen later ging hij naar Peking om de Chinese president Xi Jinping te ontmoeten. Vervolgens reisde Orbán door naar de NAVO-top in de Amerikaanse hoofdstad Washington. Daar ging hij iets eerder weg om oud-president Trump te ontmoeten. In een brief aan de leiders van de Europese Unie schreef Orbán over deze ontmoeting dat Trump ‘gedetailleerde en goed onderbouwde plannen’ heeft om de oorlog in Oekraïne te beëindigen.  

Moeizame relatie met Oekraïne 

Hongarije heeft een moeizame relatie met Oekraïne. Na de machtswisseling in Oekraïne in februari 2014, die volgde op de afzetting van president Janoekovitsj, heeft Oekraïne geprobeerd zijn banden met het Westen te versterken en de invloed van Rusland te verminderen. Dit leidde echter ook tot conflicten met andere minderheidsgroepen, waaronder de Hongaren in Oekraïne. Hongarije heeft de Oekraïense regering opgeroepen de rechten van de Hongaarse minderheid te respecteren.  

Hongarije heeft wel na de Russische inval in Oekraïne in februari 2022 de eerste opvang verzorgd van 1 miljoen Oekraïense vluchtelingen. De meeste daarvan zijn daarna doorgereisd naar andere Europese landen. 

In een artikel in Newsweek van 2 augustus stelt Orbán dat de NAVO zich weer moet beperken tot zijn verdedigende rol. Het gaat om de veiligheid van de lidstaten. Dat was voor Hongarije ook de reden om lid te worden van de NAVO. Het huidige NAVO-beleid is volgens Orbán te veel gericht op confrontatie met opkomende geopolitieke machten.  

Orbán heeft ook herhaaldelijk kritiek geuit op de rol van de Europese Unie in de oorlog in Oekraïne. Hij stelt dat de EU te sterk afhankelijk is van de Verenigde Staten en vooral van de Democratische partij, waardoor het beleid van de EU niet meer aansluit bij de belangen van de lidstaten.  

Opt-outregeling inzake Oekraïne 

De visie van Orbán op de oorlog in Oekraïne speelt ook een rol bij het lange tijd blokkeren van de kandidatuur van Rutte als opvolger van Jens Stoltenberg als secretaris-generaal van de NAVO. Rutte is een uitgesproken voorstander van intensivering van wapen- en munitieleveranties aan Oekraïne. Orbán vindt dat het Westen en de NAVO daarmee de oorlog blijven voeden. Daarom laat Orbán geen Westerse wapenleveringen over Hongaars gebied naar Oekraïne toe. 

Uiteindelijk heeft hij een opt-out regeling bedongen. Hij wil de toezegging dat Hongaren niet mee hoeven doen aan toekomstige NAVO-missies voor Oekraïne. Stoltenberg heeft daarmee tijdens een bezoek aan Boedapest ingestemd en beloofd dat er geen beroep op Hongarije zal worden gedaan als het gaat om Oekraïne. 

Nationale belangen 

Het is natuurlijk niet moeilijk om in te zien dat de vredesmissie verre van belangeloos was. Hongarije is in grote mate afhankelijk van Russische energiebronnen. Orbán heeft dus ook een pragmatisch belang bij een goede relatie met Rusland. Ook in Peking heeft hij goede zaken gedaan. Later in juli werd bekend dat Hongarije een nieuwe omvangrijke staatslening bij drie Chinese banken was aangegaan. Ook zijn er afspraken gemaakt over investeringen van Chinese bedrijven en financiële instellingen.  

Opvallend is dat ook de Italiaanse premier Meloni eind juli een bezoek aan Peking bracht. In december 2023 is Italië uit de Nieuwe Zijderoute ‘het Belt and Road Initiative’ van China gestapt, maar tijdens haar bezoek in juli 2024 kondigde Meloni aan dat Italië de samenwerking tussen beide landen nieuw leven wil inblazen.  Mogelijk speelt daarbij een rol dat Meloni tot voor kort braaf aan de leiband van Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft gelopen, maar daar onvoldoende voor is beloond.  

In de visie van Orbán is opkomen voor je nationale belangen de kerntaak van een regeringsleider. Dat staat ook centraal in zijn geopolitieke visie. Hoe kan hij de belangen van Hongarije het best behartigen in een veranderd geopolitiek landschap? In een lezing op 27 juli voor Roemeense studenten spreekt hij over een wereldwijde systeemverandering. Het dominante centrum van de wereld verschuift richting Azië, naar landen zoals China, India, Pakistan en Indonesië.  Die landen hebben al verschillende economische samenwerkingsverbanden gecreëerd, zoals de BRICS en de Shanghai Cooperation Organisation.  

Deze mondiale verandering is al begonnen en zal nog eens twintig tot vijfentwintig jaar duren. Dit proces is onomkeerbaar.  De wereldeconomie zal niet uitsluitend westers of oosters zijn. Hongarije moet in beide zitten, in het westen en in het oosten. 

Nationale soevereiniteit 

Het grootste verschil tussen het wereldbeeld van de westelijke helft van Europa en de landen van Centraal-Europa is de waardering van de natiestaat. De West-Europese leiders leven in een post-nationale wereld, waarin het logisch is dat de bevoegdheden en de soevereiniteit van de natiestaten naar Brussel worden overgedragen.  

Het wereldbeeld van Midden-Europeanen is juist gebaseerd op natiestaten. In zijn relaties met andere staten is de natiestaat soeverein en heeft de capaciteit om onafhankelijk zijn buitenlandse en binnenlandse beleid te bepalen. In die opvatting is de natiestaat geen juridische abstractie, want de natiestaat is geworteld in een bepaalde cultuur en een gedeelde set van waarden, waarover een bepaalde consensus is ontstaan. 

Staatsvijand nummer 1: die andere Hongaar 

In april 2018 won de regerende Fidesz-partij van premier Orbán de parlementsverkiezingen met een ruime meerderheid. In de verkiezingscampagne van 2018 was een hoofdrol weggelegd voor de Hongaars-Amerikaanse miljardair George Soros. De Open Society Foundation van Soros steunt wereldwijd non-gouvernementele organisaties die opkomen voor minderheden, open grenzen en het bevorderen van de liberale democratie. In Nederland werd de Open Society Foundation (OSF) bekend door prinses Mabel. In 1997 kreeg zij de leiding over het OSF Instituut in Brussel, in 2003 over de vestiging in London en sinds december 2012 is ze lid van het bestuur van de OSF. 

Soros staat symbool voor alles waar Orbán tegen is. Soros pleit voor open grenzen en vindt dat Europa de plicht heeft grote aantallen migranten en vluchtelingen op te nemen. Daarbij zou hij zijn geld gebruiken om de besluitvorming in Brussel te beïnvloeden. Orbán vindt juist het tegenovergestelde. In 2015, op het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis, reageerde Orbán met harde maatregelen en de bouw van een dubbel grenshek aan de zuidgrens.  

Tijdens de verkiezingscampagne in 2018 stonden in Hongarije overal borden langs de weg waarop Soros te zien was met linkse oppositieleiders die met heggenscharen en prikkeldraad op het punt stonden om het door Orbán geplaatste hek langs de grens door te knippen. Halverwege 2018 voert Orbán zelfs de Stop Soros-wet in, die het strafbaar maakt illegale immigranten te helpen. 

Over het Europa zonder grenzen zegt Orbán dat als er meer gasten dan gastheren zijn, thuis niet langer thuis is. Bovendien waarschuwt hij dat er in het kielzog van de vluchtelingenstroom ook terroristen (IS) en criminelen Europa binnenkwamen.  

Tijdens een conservatieve conferentie in Texas in 2022 stelt Orbán dat Hongarije het veiligste land van Europa is en dat Boedapest een van de weinige Europese hoofdsteden is waar je zelfs ’s nachts veilig kunt rondlopen. 

Staatsvijand nummer 2: de vrouw die Hongarije wilde straffen 

In september 2018 stemde een meerderheid van het Europarlement in met strafmaatregelen tegen Hongarije. Aanleiding was een kritisch rapport van de Nederlandse Europarlementariër Judith Sargentini (GroenLinks), waarin zij stelt dat in Hongarije sprake is van een systematische bedreiging van de democratie en de rechtstaat. Er is grootschalige corruptie, geen onafhankelijke rechtspraak en de rechten van migranten worden met voeten getreden. Daarnaast komt de persvrijheid in de knel doordat Orbán samen met bevriende rijke zakenlui vrijwel alle onafhankelijke media opkoopt.  

Als reactie op het rapport kwam de Hongaarse regering met televisiespotjes tegen Sargentini, waarin zij samen te zien is met George Soros. De boodschap: ‘Laat ze ons niet chanteren. Laten we Hongarije verdedigen!’  

Inmiddels heeft Orbán er een geduchte concurrent bij gekregen. Peter Magyar, een voormalige partijgenoot, richtte een rivaliserende partij op, de Partij voor Respect en Vrijheid. Hoewel Magyar in grote lijnen het conservatief christelijke gedachtegoed van Orbán deelt, wil hij de corruptie bestrijden en de rechtsstaat herstellen. De partij van Magyar behaalde bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in juni 31 procent van de stemmen en werd daarmee vanuit niets de tweede partij na Fidesz, die met 44 procent de grootste bleef. 

Staatsvijand nummer 3: de man die Hongarije op de knieën wilde krijgen 

Volgens Orbán heeft het Westen zijn spirituele fundament verloren. Het christelijk geloof is door de politieke elite overboord gezet, evenals de natiestaat, de familiebanden en het gezin. In de plaats daarvan is de genderideologie gekomen, waarin het gezin gezien wordt als een onderdrukkend patriarchaat, liefde is losgekoppeld van het huwelijk en er meer dan twee geslachten bestaan. 

In 2021 nam de Hongaarse conservatieve regering in 2021 een wet aan om kinderen onder de 18 jaar te beschermen tegen boeken, films en andere media met een seksuele inhoud die niet heteroseksueel is. Ook reclame-uitingen waarin homo- of transseksualiteit als normaal wordt voorgesteld mogen niet meer worden getoond. De wet was eerst per referendum voorgelegd aan de Hongaarse bevolking, die er met een grote meerderheid mee instemde. 

‘Kolonisator Rutte’ 

Volgens Orbán is de nieuwe wetgeving helemaal niet gericht tegen homo’s, maar wordt ouders de mogelijkheid gegeven hun kinderen te beschermen tegen seksueel getinte media. Bovendien is hij naar eigen zeggen niet anti-homo. ‘Ik ben vrijheidsstrijder en tijdens het communisme heb ik gestreden voor de homorechten.’ 

De gemoederen liepen hoog op in Europa. Het felst was de Nederlandse premier Rutte: ‘Mijn doel is Hongarije op dit punt op de knieën te krijgen. Ze moeten zich realiseren dat ze lid zijn van de Europese Unie en zich moeten houden aan de Europese waarden. Voor Hongarije is geen plek meer aan de Europese tafel als het land de wet niet intrekt.’  

Volgens de Hongaarse minister Varga sprak Rutte ‘met de stem van oude koloniale arrogantie’. ‘Zolang ik leef, zal ik vechten zodat Hongaren nooit hoeven te knielen voor Rutte of een andere kolonisator.’ 

Hongarije eerst 

Opmerkelijk is dat het Bulgaarse parlement begin augustus 2024 een vrijwel identieke wet heeft aangenomen. Net zoals volgens de in Brussel sterk bekritiseerde Hongaarse wet, is het nu ook in Bulgarije illegaal om ‘niet traditionele seksuele geaardheid’ aan te moedigen op school. Daarover is echter geen storm van verontwaardiging uitgebroken, noch in de EU noch in de West-Europese media. 

Hoe je ook over Viktor Orbán denkt, hij is niet de baarlijke duivel die de EU en de westerse media vaak van hem maken. Hij denkt inderdaad anders over het belang van het gezin, van seksualiteit en, vooral, over het belang van de natiestaat. Voor hem staat het belang van Hongarije en de Hongaren voorop. En hij heeft zich tot taak gesteld dat belang ten koste van alles te waarborgen. Ook in West-Europa, in Nederland incluis, zullen er heel wat kiezers zijn die zouden willen dat hun politici in dat opzicht wat van Orbáns mentaliteit zouden hebben. 

Feike Reitsma is meer dan veertig jaar werkzaam geweest op het gebied van overheidspersoneelsbeleid, arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek. 

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht Is Viktor Orbán de baarlijke duivel die er in Brussel van wordt gemaakt? verscheen eerst op Wynia's Week.

Waarom kijken West-Europese leiders en EU-excellenties neer op Polen en Hongarije? De Belgische oud-diplomaat Mark Geleyn heeft een idee.

‘Van Stettin aan de Baltische Zee tot Triëst aan de Adriatische Zee, is een ijzeren gordijn neergelaten, dwars door het Europese continent.’  Zo sprak Winston Churchill in maart 1946 tijdens een toespraak op een hogeschool in Fulton, Missouri. Die breuklijn, met muren, prikkeldraad en wachttorens, bepaalde het Europees strategisch landschap bijna een halve eeuw lang.

Tot in 1989 de muur werd neergehaald, het prikkeldraad opgerold, de wachttorens afgebroken. Een nieuw tijdperk van verzoening, samenwerking en optimisme werd ingezet. Heel Europa was blij. Maar er bleven andere breuklijnen lopen: breuklijnen tussen de liberale democratieën van West-Europa en de Midden-Europese naties die in 1989 vanonder de communistische betonlaag waren gekropen en in een beloftevolle, maar bedrieglijke geopolitieke context belandden. Die breuklijnen waren van culturele en emotionele aard en zij gaan tot ver in de geschiedenis terug.

Neerbuigendheid en rancune

Die geschiedenis kende glorieperioden, zoals het Polen van de Jagiellonen of de verfijnde beschaving onder de Habsburgse monarchie. Die geschiedenis kende ook gruwelen zoals de Duitse volkenmoord op Joden, op Polen, op zigeuners, zoals de massale klassenmoorden door de Sovjets, de gedwongen volksverhuizingen van Balten, Polen en Duitsers of de Trianon-vernedering van de Hongaren. Dat liet diepe littekens na in het collectieve denken van de Midden-Europese volken. Maar ook in de relaties tussen West- en Midden-Europa zijn er diepe littekens: de restanten van hoopvolle verwachtingen en van bittere teleurstellingen.

De apocalyptische dimensie van mensenleed dat Midden- en Oost-Europa in de twintigste eeuw doormaakten, is West-Europa bespaard gebleven. West-Europeanen zijn zich amper bewust van wat zich in Midden- en Oost-Europa heeft afgespeeld en hoe dat alles nog weegt op de mentaliteit in die landen. In West-Europa is er sowieso weinig empathie voor de Midden-Europese naties, wel een grote mate van neerbuigendheid bij westerse regeerders tegenover die wirwar van lastige volkeren met hun onmogelijke talen. Op hun beurt hebben Midden-Europese volken rancunes opgekropt omwille van ontgoochelingen uit het verleden.

Die rancunes dateren niet van na 1989, maar gaan een heel stuk in de geschiedenis terug. Keer op keer werden de belangen van landen als Polen, Hongarije en Tsjechoslowakije genegeerd in het voordeel van ‘goede verstandhoudingen’ met de Russische Sovjets. Keer op keer konden ze rekenen op de sympathie en ‘morele steun’, maar keer op keer werden hun protestbewegingen en opstanden zonder tussenkomst van het Westen door de Sovjets gewelddadig in de kiem gesmoord.
 
De ervaringen uit dat dramatische verleden tekenen het denken van nu. Na de communistische ontworteling van hun samenlevingen, zochten de Midden-Europese volken opnieuw houvast in de vroegere cultuurpatronen, in het christelijk geloof en in de eigen natie als eerste kader van solidariteit. Ook speelt de reflex om zich, na de onderdrukking door Moskou, als soeverein land niet opnieuw door het buitenland te laten voorschrijven hoe ze moeten leven.

Niet in de hemel, maar in Brussel

Dat verleden verklaart ook waarom die staten in de jaren negentig frenetiek zochten naar een strategisch dak boven het hoofd, en dus naar de bijstandsgarantie van artikel 5 van de NAVO. Wel moesten Balten en Polen ontgoocheld vaststellen dat Russische delegaties al vόόr hen op de NAVO in Evere ontvangen waren en dat zij zelf pas later uitgenodigd werden. Die eeuwige westerse gevoeligheid voor Russische belangen…

Maar goed: met een zwaar geladen emotionele rugzak vol herinneringen en ontgoochelingen, konden de Midden-Europese landen lid worden van de NAVO en de EU. Maar zij belandden niet in de hemel, maar in Brussel.

Nationale reflex als verwerpelijke ontsporing

West-Europese landen hebben na de oorlog een heel ander parcours afgelegd: een parcours van integratie. De vaders van de Europese gedachte ging het om verzoening, om het overwinnen van oude vijandschappen, om het herstel van het mensbeeld en een herbronning van de christelijke inspiratie van de Europese beschaving. Die wil om Europa één te maken, te integreren, hoorde daarbij. Die wil was zo uitgesproken dat een nationale reflex vaak als voorbijgestreefd afgedaan werd, zelfs als een verwerpelijke ontsporing uit het voorbije verleden. Het resultaat was dat de lidstaten belangrijke aspecten van hun soevereiniteit overdroegen aan supranationale instanties.

Er ontstond een supranationale administratie van hooggeschoolde, hoogbetaalde ambtenaren, met een uitgesproken liberaal levensbeeld, zonder binding met land, geloof, traditie, met een beroepsethos dat neerkijkt op het nationale. De nieuwe lidstaten uit Midden-Europa beschouwen zij als staten ‘die nog veel te leren hebben’, die nog niet keurig meelopen in de pas van het liberalistisch progressivisme.

Daarnaast waren er in West-Europa bevreemdende mentaliteitsveranderingen aan de gang, waar sommige Midden-Europese lidstaten het heel moeilijk mee hadden. Het liberale denkmodel, dat de westerse samenlevingen begon te monopoliseren, maakte de moraal ondergeschikt aan een verabsoluteerde individuele autonomie. Dat denkmodel bleek nefast voor de idealen die de vaders van Europa zich gesteld hadden.

Religie moest verdwijnen uit de res publica. Het liberalisme gold voortaan als enig mogelijke politieke filosofie. Liberalisme en individuele autonomie waren ook de brandstof voor een seksuele revolutie die het gezin en de christelijke moraal zou aantasten, die de natuur van de mens als manipuleerbaar beschouwt, en die nu begonnen is aan de seksualisering van het kind. De West-Europese samenleving ontspoorde.

Hervorming gerechtelijk apparaat in Polen

Het scherpst hebben Polen en Hongarije zich afgezet tegen dit op hol geslagen maatschappijmodel. Beide landen kozen bewust voor een samenlevingsmodel dat voorrang verleent aan het gezin, aan het Godsbesef en aan de natie. Zij kozen voor de terugkeer van the strong gods.

Daarmee kwam het onvermijdelijk tot een botsing met het politieke denken in West-Europa en bij de EU-instellingen, in ‘Brussel’. Het conflict met Warschau spitste zich toe op de controle over de rechterlijke macht. De regering Morawiecki wilde doen wat de Duitsers na 1989 hadden gedaan: de rechterlijke macht zuiveren van communisten. Daarvoor was een hervorming van het gerechtelijk apparaat nodig. Het Europees Hof van Justitie zag die hervorming als een inbreuk op de rechterlijke onafhankelijkheid. Het Pools grondwettelijk hof benadrukte bovendien dat de Poolse wet voorrang had op EU-verdragen. Zijn Duitse tegenhanger vindt dat ook, maar gaat subtieler te werk: het ‘toetst’ EU-recht aan Duits recht.

‘Antihomowet’ in Hongarije

Hongarije streeft nadrukkelijk het herstel na van een ouderwetse christendemocratie, geworteld in Europese tradities, wil prioriteit voor de natie en geen afstand van soevereiniteit aan een supranationaal ‘imperium’. Het wil de immigratie tot een minimum beperken. Boedapest stemde ook voor een wet op kinderrechten die verbiedt dat homoseksualiteit en genderoperaties in scholen en tv aan minderjarigen getoond worden. In West-Europa heet dat dan een ‘antihomowet’. Hongarije werd ervan beschuldigd de vrijheid van pers, universiteiten en ngo’s te beknotten, lgbt-rechten te schenden en immigranten te weigeren.

Liberalisme geen synoniem voor rechtsstaat

Tegen deze twee lidstaten zetten de liberale West-Europese staten, gesteund door de EU-ambtenarij, twee zware wapens in: de beschuldiging van schending van de rechtsstaat en het inhouden van miljarden aan cohesiefondsen als drukmiddel. Het inzetten van het concept rechtstaat toont aan hoe het politieke denken vergiftigd is door een liberale democratie die aanspraak maakt op een monopolie van legitieme autoriteit, die zichzelf ziet als de enig aanvaardbare politieke filosofie en die zich identificeert met de rechtsstaat.

Dat is een grondig foute visie. Liberalisme is geen synoniem voor rechtsstaat. Democratie staat niet gelijk aan liberalisme. Er zijn wel degelijk legitieme alternatieve politieke filosofieën, zoals de christendemocratie of de sociaaldemocratie. Hongarije noemt zich bij monde van premier Orban een christendemocratie zoals die in West-Europa nog tot voor 25 jaar gold. Het gaat hier dus niet om een juridisch geschil, maar om een politiek conflict tussen twee botsende maatschappijvisies.

Er gaapt nog een andere grote kloof door Europa. In het omarmen van het liberale gedachtengoed verwierpen de West-Europese politiek, academische wereld, media en intelligentsia, de metafysische basis van de rechtsorde, die was overgeërfd vanuit het Jodendom, Hellas, Rome en de middeleeuwse christelijke synthese. Juist nu die metafysische basis, na de ravage van een halve eeuw communisme, in Midden-Europa opnieuw ontdekt wordt.

Atheïstische stoottroepen

Tekenend voor die kloof is de manier waarop het godsbesef in de grondwetten wel of niet is ingeschreven. De Europese Grondwet verwijst niet naar God. Van 2003 tot 2007 liep daarover een scherp debat, in nationale parlementen en in de Europese Raad. Het waren president Chirac en kanselier Schröder die zich tegen een nominatio Dei verzetten. Het grof gevecht lieten ze over aan de Belgische liberalen Verhofstadt en Michel, die dat met gusto deden en zich als atheïstische stoottroepen gedroegen.

Het is op dat niveau, dat van het goddelijke, dat de kern van de nijd van het West-Europees liberalisme voor landen als Polen en Hongarije moet worden gezocht.

Dit artikel verscheen op 18 januari op doorbraak.be.

*Mark Geleyn is voormalig directeur-generaal op Buitenlandse Zaken en ambassadeur van België in Israël en in Duitsland.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom kijken West-Europese leiders en EU-excellenties neer op Polen en Hongarije? verscheen eerst op Wynia's Week.

Mag ik even opnoemen? Er vliegen kogels door de Haagse en Amsterdamse straten en het lijkt wel alsof we het Palermo aan de Noordzee zijn geworden. We staan er als land zelfs zo ernstig voor dat het vooraanstaande Duitse magazine Der Spiegel een complete cover wijdde aan ‘Frau Antje und die Drogen-Staat’. Het is al lang niet supertoll meer.

Die kogels zorgden er recent voor dat op klaarlichte dag een eind aan het leven van journalist Peter R. de Vries kwam. In de grote steden lopen gewone mensen al lang niet meer rustig door bepaalde wijken en straten. Het is zaak om eerst goed om je heen te kijken.

Controleren op messen en pistolen mag niet, want dat is ‘etnisch profileren’. Niemand die de vraag stelt hoe het kan dat met name allochtonen oververtegenwoordigd zijn in de misdaad-statistieken. Droogjes merkte iemand onlangs op Twitter op dat de kans dat een witte tiener met atheneum in de Achterhoek iemand berooft aanzienlijk minder is dan een zwarte tiener met vmbo in de grote stad. Er blijken nog mensen te zijn die zich daarover verbazen.

Bestuurlijk misbruik

En dan de kwestie van de kinderopvangtoeslag-affaire. Nou ja, ‘affaire’. Het mag zo langzamerhand wel de nationale schande genoemd worden. Een overheid die tolereert dat ruim duizend kinderen uit huis worden geplaatst wegens schulden bij de Belastingdienst is absoluut geen hoeder van de rechtsstaat meer. Als het ook nog eens gebeurt zonder tussenkomst van een rechter dan is de kinder- en jeugd’zorg’ de titel ook niet langer waard. Dan is er sprake van bestuurlijk misbruik. Nooit gehoord van het internationale VN Kinderverdrag?

Gelukkig dat wakkere Kamerleden als Renske Leijten en Pieter Omtzigt bleven hameren op recht en gerechtigheid voor de gedupeerden, daarbij gesteund door journalisten als Pieter Klein c.s. Er is nog steeds nauwelijks een begin gemaakt met het oplossen van de vele schrijnende problemen.

Lijntjes naar terreur

Nederland heeft überhaupt niet zoveel op met internationale juridische verdragen en afspraken, zo blijkt. Voormalig minister Kaag van Buitenlandse Zaken ging vrolijk door met het financieren van Palestijnse ‘hulp’organisaties, terwijl zij meerdere keren nadrukkelijk signalen kreeg van Israëlische, Amerikaanse en Europese zijde dat het fout zat met de gesubsidieerde clubs en dat er lijntjes naar terreur waren.

De financiële hulp werd dan wel ’tijdelijk bevroren’ – na lang aandringen door de Tweede Kamer – en een Europees onderzoek zou worden afgewacht, maar op verzoek van de DENK-fractie weer ‘gedeeltelijk hervat’. Kaag had specifiek lak aan internationale verdragen en regelgeving die (co)financiering van terrorisme verbiedt, door wie dan ook.

Attributiebeginsel

En zo stond onze premier te vingerwijzen in Brussel, want ‘Polen’ en ‘rechtsstaat’. Polen had echter niet veel anders gedaan dan andere landen. Hongarije evenmin. De EU heeft namelijk verdragen opgesteld, waarin opgenomen is welke competentie onder nationale bevoegdheid en welke onder EU-bevoegdheid valt: het zogenaamde attributiebeginsel: de EU kan slechts bevoegdheden uitoefenen die aan haar zijn toegekend op basis van de verdragen. Zo vallen de douane-unie, mededingingsregels, monetair beleid en visserij onder de EU, maar de nationale rechtspraak niet.

De Hongaarse premier Orbán kwam dan ook Polen te hulp en zei dat de EU bezig was met een heimelijke uitbreiding van bevoegdheden, terwijl ‘juridische lichamen van de lidstaten, met name het hooggerechtshof of constitutioneel hof het recht hebben de EU te controleren op reikwijdte en grenzen’.

Poolse overheid mag rechters benoemen

Polen en Hongarije staan bepaald niet alleen in hun kritiek op het Europees Hof van Justitie. De Franse presidentskandidaat Michel Barnier, nota bene destijds onderhandelaar namens de EU met ‘Brexit’, riep Frankrijk op om ‘legale soevereiniteit te herpakken’ en niet langer onderworpen te zijn aan uitspraken van dat Europees Hof. Leden van het Duitse Constitutioneel Hof spreken zich heel geregeld kritisch uit over de groeiende invloed van de EU op nationale wetgeving.

In Polen waren rechters-kandidaten afgewezen voor een functie. Zij gingen niet klagen bij de nationale Raad voor de Rechtspraak, maar klaagden in Brussel. De kandidaten vonden namelijk dat de Poolse beroepscommissie ‘niet politiek onafhankelijk was’. De Poolse overheid heeft echter het volstrekte recht om rechters te benoemen. De Poolse minister van Justitie mag naar eigen inzicht voorzitters van rechtbanken benoemen en ontslaan, met toestemming van een Kamermeerderheid, bepaald bij Poolse wet. Die Poolse kamerleden bekrachtigen al dan niet een rechterlijke benoeming.

EU moet binnen haar bevoegdheden blijven

In Nederland is er een selectiecommissie (de Raad voor de Rechtspraak) en kandidaten worden voorgedragen ter benoeming bij de Tweede Kamer. Bij ons gaat het dus niet veel anders dan in Polen. Marc Chavannes schreef dan ook terecht in maart in de Correspondent: ‘De ‘minister voor Rechtsbescherming’ wijst de leden van de Raad voor de Rechtspraak aan. Die Raad kiest de bestuursleden van de gerechten, die op hun beurt rechters kansen geven of niet. Een Nederlandse regering die vindt dat rechters hinderlijke of politiek ongewenste uitspraken doen kan zorgen dat er meer rechters komen die haar visie delen. Met de huidige regels.’

Eurocommissaris Didier Reynders vindt dat Polen en Hongarije zich aan de EU wet- en regelgeving moeten houden, ‘anders maken we de Unie kapot’. Nou nee, de EU moet zich dus binnen de bevoegdheden bewegen die haar op grond van verdragen toekomen en niet daarbuiten, waar de bevoegdheden van de nationale lidstaten liggen.

EU wordt beheerst door progressieve ideologie

Het conflict heeft echter een dieper liggende laag. Polen en Hongarije zijn conservatief en de kerk heeft er invloed. Dat is niet zomaar ontstaan, want er ligt een roerige geschiedenis aan ten grondslag. In tijden van communistische en socialistische bezetting was het doorgaans de kerk die als enige onafhankelijke partij een plaats van rust bood voor vervolgden, ook de al dan niet ondergrondse oppositie. Men denke aan Solidarnosc. Polen en Hongarije zijn landen bij uitstek die hun nationale soevereiniteit wensen te bewaken en zelf in te richten. Niemand kan hen dat kwalijk nemen.

Dat alles is tegen het zere been van ‘Rupsje Nooitgenoeg’ EU en haar ‘progressieve’ ideologie. Democratie mag dan mooi zijn, maar slechts als middel om te komen tot de wereld die zij, ‘liberalen’ en ‘progressieven’, wensen.

Laten partijen als de Poolse PiS en Hongaarse Fidesz nu bijzonder geliefd zijn onder de bevolking, met hun conservatieve beleid van strenge grensbewaking, fatsoenlijke kinderbijslag, goed onderwijs zonder kinder-indoctrinatie door woke minderheden, verhoging van salarissen en pensioenen en belastingvrijstelling voor jongeren! Dat is nog eens werkelijk conervatief-liberaal beleid.

Rutte ziet niet de balk in eigen oog

De EU poogt uit alle macht die nationale bevoegdheden af te breken. Alles moet stuk en wijken voor een elitair-kosmopolitische nachtmerrie. Tegelijkertijd vreest Brussel een Pools en/of Hongaars ‘exit’ in hoge mate.

Premier Rutte gaat helaas volop mee in de EU-waanzin. Om in een verbasterd Bijbels woordgebruik te blijven: hij meent wel een splinter in het oog van de buurman te zien, maar niet de balk in eigen oog. Rutte sloopt de rechtsstaat met haar inherente beleidsmatige integriteit in eigen land en foetert internationaal landen uit waar de rechtsstaat minstens zo goed, zo niet beter, democratisch ingebed is én wordt bewaakt.

Constitutionele toetsing

Het onlangs uitgekomen Venetië Rapport inzake rechtsstaat Nederland geeft een moeizaam beeld. Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, zei dan ook terecht: ‘Het rapport laat zien dat we echt werk moeten maken van de democratische rechtsstaat’.

Eén van de belangrijkste aanbevelingen van de Venetië Commissie is om in Nederland constitutionele toetsing in de voeren, ofwel: een Constitutioneel Hof. Dat is nu nog bij Grondwet verboden; een unicum in Europa. Rutte wappert, onze rechtsstaat kreunt in al haar voegen. Hoeveel losgezongen van de – nationale én internationale – werkelijkheid kun je zijn?

Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Voor de EU zijn Polen en Hongarije niet progressief genoeg verscheen eerst op Wynia's Week.