In een korte serie inventariseert Calvin Schukkink voor Wynia’s Week de reeks van pressiegroepen die de massale migratie naar Nederland gaande houden. De eerste drie afleveringen leest u hier, hier en hier. In deze aflevering blijkt dat de Nederlandse universiteiten – plus het bedrijfsleven – permanent ijveren voor het binnenhalen van (meer) studenten en dat het kabinet-Jetten (opnieuw) grote bedragen beschikbaar stelt om die buitenlandse studenten te werven. Hoezo ‘grip op migratie’?

Kabinet stimuleert werving van buitenlandse studenten

Het hoger onderwijs krijgt van het kabinet-Jetten meer geld om buitenlandse studenten aan te trekken. Dat blijkt uit een recente beleidsbrief van minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en staatssecretaris Judith Tielen. Als het aan de D66-minister ligt, wordt in totaal €1,5 miljard beschikbaar gesteld voor onderwijs en onderzoek. Daarvan wordt €154 miljoen speciaal gereserveerd voor de mogelijkheid voor universiteiten en hogescholen om studenten uit het buitenland te werven. Ook wil het kabinet de ‘blijfkans’ van deze internationale studenten verhogen, onder meer door de studenten de Nederlandse taal te leren, en ‘in verbinding te brengen met de Nederlandse arbeidsmarkt en maatschappij’.

Hiermee breekt het kabinet met de plannen van de vorige coalitie om te bezuinigen op het aantal buitenlandse studenten en Engelstalige studies. Met name Pieter Omtzigt (NSC) was kritisch op de internationalisering in het hoger onderwijs. Omtzigt stelde in zijn
HJ Schoo-lezing dat de studiemigratie ‘helemaal door het dak’ is gegaan. Hij wees erop dat ongeveer 40 procent van de instroom van studenten aan de universiteit uit het buitenland komt, en dat daar verandering in moest komen. Het aantal internationale studenten aan Nederlandse universiteiten is tussen 2009 en 2018 bijna verdriedubbeld: van 20.591 naar 55.969. In het huidige studiejaar 2025/2026 ligt dat aantal op 91.000.

‘Rector of diversity’ nu minister

Voor wie de achtergrond van minister Letschert kent, is het besluit om meer geld vrij te maken voor ‘internationalisering’ niet vreemd. Ze was vanaf 2016 tot en met begin 2026 rector magnificus en bestuursvoorzitter van de Universiteit Maastricht (UM) – die zichzelf ‘Maastricht University’ noemt. De UM is met ruim 61 procent buitenlandse studenten (14.000 van de 24.000) en 49 procent buitenlandse werknemers de meest internationale universiteit van Nederland.

Bij haar inaugurele rede – met de titel ‘Stronger through Diversity’ – bepleitte Letschert onder meer het belang van diversiteit in wetenschappelijk onderzoek. Letschert heeft zich als zelfverklaard ‘rector of diversity’ lang ingezet voor het ‘diverser’ en ‘inclusiever’ maken van de universiteit. Het lijkt codetaal voor minder westers, meer kleur en meer vrouwen.

Buitenlandse studenten zijn verdienmodel

Achter het halen van buitenlandse studenten schuilt een verdienmodel. Dat begint al met het geld vanuit de overheid. Universiteiten en hogescholen krijgen hun geld uit het onderwijsbudget van de overheid. Dat budget wordt mede verdeeld op basis van het aantal studenten en het aantal uitgereikte diploma’s. Hoe meer studenten en uitgereikte diploma’s, hoe meer budget. Dat geldt niet alleen voor Nederlandse studenten, maar ook voor studenten uit de EU.

Voor studenten van buiten de EU geldt dat zij het zogeheten ‘instellingstarief’ betalen. Dat is het volledige collegegeld, variërend van €6.000 tot €20.000 per jaar, afhankelijk van de studie en het niveau (bachelor of master). Deze studentengroep is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Er verblijven ongeveer 36.000 studenten van buiten de EU (voornamelijk uit China, India en de VS) in Nederland. Dat is bijna 28 procent van de populatie buitenlandse studenten.

‘Cash cow’-opleidingen

De internationale student lijkt aantrekkelijker te zijn dan de Nederlandse. Buitenlandse studenten van binnen en buiten de EU bezorgen de universiteiten in Nederland een betere reputatie op het vlak van ‘internationalisering’. De groep niet-EU-studenten brengen bovendien veel geld in het laatje vanwege het hogere collegegeld dat ze betalen. Om de instroom van buitenlandse studenten te behouden worden speciaal opleidingen in het leven geroepen.

In beleidsdocumenten van de Rijksuniversiteit Groningen van 2014 werd bijzondere aandacht gegeven aan zogeheten ‘cash cow programmes’: studies met een groot internationaal marktpotentieel zoals International Business, International & European Law, Psychology en Chemical Engineering.

Engels is daarmee steeds vaker de standaardtaal in het hoger onderwijs geworden. Cijfers van het ministerie van OCW laten zien dat in 2024 van de 430 wo-bacheloropleidingen maar liefst 144 volledig in het Engels worden gegeven, en 221 in het Nederlands. De wo-masteropleidingen in 2024: 537 in het Engels, tegenover 112 in het Nederlands.

Wervingsbureaus

Die buitenlandse studenten komen niet aanwaaien bij de Nederlandse universiteiten. Ze worden actief geworven, vaak in specifieke ‘focuslanden’. Dat zijn landen waar volgens de onderwijsinstellingen veel potentie ligt. Hoewel die werving enkele decennia geleden vooral werd gedaan door semi-publieke organisaties zoals NESO-kantoren (Netherlands Education Support Offices), zijn het nu vooral ‘private recruitment agents’ die wereldwijd voor universiteiten studenten aantrekken.

Voorbeelden van bureaus die voor de Nederlandse universiteiten en hogescholen werven zijn de CHEER Foundation, Navitas en KC Overseas Education. CHEER Foundation is een recruitmentorganisatie in China en werft Chinese studenten voor Nederlandse instellingen zoals de Universiteit Twente (UT), de Tilburg University, Hogeschool Utrecht en de Erasmus Universiteit. Navitas is een wereldwijde recruitmentmachine en koppelt studenten aan verschillende universiteiten over de hele wereld. KC Overseas zit in India, en werft Indiase studenten voor onder meer Nederlandse universiteiten.

Werving blijkt miljoenenbusiness

Er gaan miljoenen euro’s om in die werving. Dat gaat als volgt: een universiteit schakelt een bureau in, en dat bureau maakt vervolgens reclame voor deze universiteit. Het bureau werft studenten en koppelt deze aan de partneruniversiteit (of hogeschool). De universiteit int het collegegeld van de buitenlandse student, en betaalt commissie aan de agent.

Dit is voor alle betrokken partijen een win-win: de internationale student verrijkt zijn cv (want heeft aan een Nederlandse universiteit gestudeerd), de universiteit zamelt flink wat collegegeld in, en het wervingsbureau krijgt commissie per geplaatste student. Volgens een artikel in De Correspondent verdiende een wervingsbureau in het geval van de Rijksuniversiteit Groningen in 2021 ongeveer 250 euro per EU-student en 800 euro per student van buiten de EU.

Betere scores op de ranglijsten

Daarnaast scoren internationaliserende universiteiten beter op de wereldranglijsten. Zo weegt internationalisering – het hebben van een (groot) internationaal studenten- en personeelsbestand – positief op de Times Higher Education-ranglijst en de QS World University Rankings. Bij de Times Higher Education-ranglijst telt ‘international outlook’ mee voor 7,5 procent van de beoordeling; bij de QS-ranglijst zelfs 10 procent. Universiteiten met meer internationale studenten en medewerkers krijgen meer punten dan soortgelijk presterende, maar minder internationale universiteiten.

Ook bedrijfsleven wil meer buitenlandse studenten

Ook het bedrijfsleven en de Economic Boards (samenwerkingsorganisaties van bedrijven, overheden en het hoger onderwijs) lobbyen voor het halen van buitenlandse studenten. In februari van dit jaar schreven de Universiteiten van Nederland (UNL) samen met de Economic Boards van Nederland en de CEO’s van grote bedrijven (Ahold Delhaize, Bol, Takeaway, Marktplaats, Booking) een brief aan de nieuwe regering met een pleidooi voor een ‘coherent en toekomstbestendig talentbeleid’. Volgens de opstellers zou het bedrijfsleven ook ‘ruim baan’ moeten krijgen om het talent aan te trekken ‘dat zij nodig hebben’.

Ook wordt in de brief gepleit voor het in stand houden van de regelingen die Nederland aantrekkelijk maken voor internationale studenten: een herstel van de 30%-regeling (de regeling voor expats waarbij een werkgever 30 procent van het salaris belastingvrij mag uitbetalen), het behoud van de kennismigrantenregeling maar ook het ‘versimpelen en versnellen van visumaanvragen’. De politiek moet het internationale ‘talent’ ook meer stimuleren zich langdurig in Nederland te vestigen, ‘zodat kennis en ervaring niet verloren gaan aan het buitenland’.

Nederlandse studenten verdrongen?

Hoogleraar Boudewijn van Dongen trok in het universiteitsblad Cursor van de TU Eindhoven vorige maand aan de bel over een minder bekend aspect van het werven van buitenlandse studenten. Hij vertelde dat niemand uit de klas van zijn zoon is toegelaten tot de numerus fixus-opleidingen werktuigbouwkunde en bouwkunde. Vermoedelijk werden daarvoor in de plaats internationale studenten toegelaten, die in steeds grotere aantallen populaire studies bezetten.

In het geval van werktuigbouwkunde hadden slechts 279 van de 1445 aanmelders de Nederlandse nationaliteit, en bij bouwkunde 236 van de 509 aanmelders. Nederlandse studenten lijken dus te worden verdrongen door internationale instromers, wat ook een bijzonder licht werpt op de klacht van (grote) bedrijven dat er in Nederland te weinig hoogopgeleide technici beschikbaar zijn.

Hoe dan ook, met hernieuwde financiële middelen vanuit het kabinet kan het werven van buitenlandse studenten onverminderd worden voortgezet. En universiteiten, wervingsbureaus en grote bedrijven zullen zich daarvoor blijven inzetten. Van veel ‘grip op migratie’ is er ook bij de studiemigratie geen sprake.

Wynia’s Week stelt de vragen en zoekt de antwoorden waar anderen al te vaak voor weglopen. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke, ongebonden en ongesubsidieerde journalistiek? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Hoezo ‘grip op migratie’? Onze universiteiten gebruiken onverminderd belastinggeld om buitenlandse studenten naar Nederland te lokken verscheen eerst op Wynia's Week.

In populaire studentensteden in binnen- en buitenland heerst kamernood en zijn de collegezalen overvol. Er zijn zorgen over de gebrekkige integratie van studenten en in Angelsaksische landen over het teruglopende niveau van het Engels op universiteiten. Ook in ons land is het taalniveau een probleem: de kwaliteit van het onderwijs holt mede door de ‘verengelsing’ snel achteruit.

Vertragingstactiek

Ook de taalvaardigheid van toekomstige studenten biedt weinig reden tot optimisme. Onlangs bleek uit onderzoek van PISA dat Nederlandse scholieren van vijftien jaar slechter lezen dan hun leeftijdgenoten in ander Europese landen, op Griekenland na. 

Een meerderheid van de Tweede Kamer – zowel de huidige als de vorige – is voorstander van de beperking van het aantal internationale studenten en het Engelstalig onderwijs. Toch is het maar de vraag of er op korte termijn efficiënte maatregelen komen. Het hoger onderwijs, met name de universiteiten, is niet van plan om zonder slag of stoot aan de politieke wensen te voldoen. Universiteiten kiezen steeds nadrukkelijker voor de tactiek van de vertraging. Demissionair minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs zegt de zorgen van de Kamer te delen, maar maakt tegelijkertijd weinig haast met maatregelen.

Het laatste hoofdstuk in de vertragingstactiek is het besluit van Dijkgraaf om een wetsvoorstel over meer grip op internationalisering niet meer dit kalenderjaar naar de Kamer te sturen. De D66-bewindsman heeft de Onderwijsraad, het hoogste adviesorgaan voor de regering op het gebied van onderwijs, gevraagd om advies, dat medio januari moet verschijnen. Criticasters als Beter Onderwijs Nederland zetten vraagtekens bij de onafhankelijkheid van de Onderwijsraad, die vooral bestaat uit medewerkers van ‘verengelste’ universiteiten als Tilburg, Maastricht en Utrecht. 

Dijkgraaf doet ook een beroep op universiteiten en hogescholen om zelf met een voorstel te komen voor beheersing en sturing van het aantal internationale studenten. Het is niet de eerste keer dat de minister het hoger onderwijs vraagt om ‘zelfregie’. Medio 2022 sloot Dijkgraaf al een bestuursakkoord met onder meer de Vereniging Universiteiten van Nederland, de koepelorganisatie van de veertien publieke universiteiten. Daarin werd afgesproken dat de universiteiten de actieve werving van internationale studenten en de toename van Engelstalig onderwijs zouden beperken.

‘Niet rücksichtslos doorvoeren’  

De universiteiten hielden zich niet aan de eigen afspraken, waarna Dijkgraaf onder druk van de Kamer een conceptwetsvoorstel indiende om de instroom van internationale studenten te beperken. Maar ook in dit nieuwe wetsvoorstel, waarvan de definitieve versie dus nog moet verschijnen, biedt Dijkgraaf de universiteiten ruimte voor zelfregie.

De universiteiten schuiven niet onder stoelen of banken maar weinig op te hebben met de wensen van de Tweede Kamer. Jouke de Vries, interim-voorzitter van Universiteiten van Nederland, schreef onlangs in een open brief in Trouw dat ‘de politiek de ruiten van universiteiten ingooit door zich terug te trekken achter de dijken’. De Vries vindt dat de terugkeer van het Nederlandstalige onderwijs en de inperking van het aantal buitenlandse studenten vooral niet te rücksichtslos doorgevoerd moet worden. Een van zijn belangrijkste argumenten is dat buitenlandse studenten nodig zijn om de tekorten in bepaalde sectoren op te vangen.

Hoger onderwijs als exportproduct

De Vries is als voorzitter van de Universiteiten van Nederland de opvolger van Pieter Duisenberg, die tijdens Rutte II en Rutte III een cruciale rol speelde in het beleid van de verregaande internationalisering. Het kon niet op. Er lag volgens het toenmalig VVD-Kamerlid een hele markt open van internationale studenten, waarvan onze universiteiten konden profiteren. Buitenlands talent moest onze welvaart vasthouden. De universiteiten en hogescholen moesten een topsector en exportproduct worden.

Voor Duisenberg gold Canada als lichtend voorbeeld. Hij zei de plannen van dat land ‘lineair te willen vertalen’ naar de Nederlandse situatie. Zo moest het aantal internationale studenten omhoog van 75.000 in 2017 naar 225.000 in 2025. Zo’n vaart zal het niet lopen; op dit moment studeren ruim 120.000 internationale studenten in Nederland. De groei van het aantal internationale studenten houdt aan, maar vlakt sinds een paar jaar wel iets af.

Gebeurt er dan helemaal niets om de internationale studentenpopulatie in te dammen? Jawel, demissionair minister Dijkgraaf heeft aangekondigd dat vanaf het collegejaar 2025-2026 Nederlands de voertaal moet worden bij minimaal twee op de drie vakken van een opleiding in de bachelorfase. Dit klinkt als een helder en ferm voorstel, maar de crux zit ’m vooral in de details. Zo zijn er in de voorlopige plannen allerlei uitzonderingen mogelijk, zoals ‘specifieke regionale of economische omstandigheden, de beschikbaarheid van onderwijzend personeel, de internationale positionering van een specifieke opleiding’. Deze formuleringen zijn dusdanig vaag dat de verwachting is dat veel opleidingen een beroep zullen doen op de uitzonderingsgronden.

De vraag is of de centrumrechtse meerderheid in de Tweede Kamer de universiteiten de ruimte wil bieden voor deze uitzonderingsgronden. PVV, VVD, NSC en BBB zullen het tijdens de coalitieonderhandelingen vermoedelijk sneller eens worden over studentenmigratie dan over arbeids- en asielmigratie. Internationale verdragen spelen een kleinere rol en bovendien is er de ‘taalknop’ waaraan kan worden gedraaid.

Significante vermindering van Engelachtige vakken zal, naast de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs, zo goed als zeker leiden tot minder interesse voor het studeren aan universiteiten als de Universiteit van Amsterdam, de Rijkuniversiteit Groningen en de Universiteit Utrecht. Bij buitenlandse studenten die wel bereid zijn Nederlands te leren, is de kans groter dat zij beter integreren en na hun studie langer in ons land blijven.

Angelsaksische landen nemen maatregelen

NSC heeft de duidelijkste ideeën over het onderwerp. Het is nog lang niet zover, maar het zou niet verbazen als de partij van Pieter Omtzigt het voortouw neemt bij het opstellen van deze paragraaf in het regeerakkoord. NSC wil de toestroom van buitenlandse studenten fors omlaag brengen, met enkele duidelijk geformuleerde uitzonderingen per regio en sector.

Canada, het Verenigd Koninkrijk en Australië hebben vanzelfsprekend niet de mogelijkheid om het Engels terug te schroeven om zo studeren aan hun universiteiten minder aantrekkelijk te maken. Dus neemt de politiek in die landen andere maatregelen. In Canada moeten studenten vanaf januari een studievisum aanvragen en bewijzen over voldoende financiële middelen te beschikken. Ze moeten aantonen dat ze ruim 20.000 dollar beschikbaar hebben voor levensonderhoud. De druk op de huizenmarkt is ook in Canada een belangrijke reden om strengere eisen aan internationale studenten te stellen.

Het Verenigd Koninkrijk schort het tweejarig post-studie werkvisum op en verscherpt de regels voor internationale studenten die gezinsleden willen meebrengen. Het Britse kabinet wil zo misbruik voorkomen en de kwaliteit van het hoger onderwijs beschermen.

In Australië gaan strengere visumvoorschriften en verhoogde toelatingseisen gelden voor buitenlandse studenten. Australië wil dat studenten de Engelse taal goed onder de knie hebben, omdat dat de kans op een positief aandeel in de maatschappij aanzienlijk vergroot. Deze landen willen met de nieuwe wetgeving ook het welzijn van de internationale studenten zelf waarborgen. Nu worden buitenlandse studenten vaak nog uitgebuit. Zo betalen ze vaak veel te veel voor woonruimte, iets dat ook in Nederland speelt.

Nog steeds wervende teksten en zonnige plaatjes

Bestuurders van universiteiten in Angelsaksische landen zijn in toenemende mate doordrongen van het besef dat een hoog percentage buitenlandse studenten leidt tot maatschappelijke problemen en een lagere kwaliteit van onderwijs. Op de Nederlandse universiteiten moet dat kwartje nog vallen. Zoals wel vaker is de volgeling fanatieker dan de voorganger.

Nu Canada, het Verenigd Koninkrijk en Australië afvallen als aantrekkelijk land om te gaan studeren, zal Nederland voor sommige studenten in beeld komen als alternatief. Op de Engelstalige websites van onze grootste universiteiten is de waarschuwing dat woonruimte lastig te vinden is, nog steeds weggestopt achter zonnige plaatjes en wervende teksten. Desalniettemin lijkt het onomkeerbaar dat de instroom van het aantal internationale studenten beperkt gaat worden. Tot die tijd zullen Kamer en kabinet weerstand moeten bieden aan de vertragingstactieken van universiteiten, die maar geen afscheid kunnen nemen van de international classroom.

Benno de Jongh is freelance journalist te Groningen en hij publiceert onder meer over sport, politiek en cultuur.

Wynia’s Week is er het hele jaar door. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Doorbreek vertragingstrucs universiteiten: beperk de toestroom van buitenlandse studenten verscheen eerst op Wynia's Week.