Het meten van het volume van de wereldhandel valt niet mee. Het CPB slaat er maandelijks een heroïsche slag naar. Daarbij zijn de rekenmeesters afhankelijk van nationale bronnen uit de hele wereld. Die zijn met de nodige onzekerheden omgeven, dus de cijfers vormen bepaald geen op de millimeter nauwkeurige meting. Maar een redelijk betrouwbaar beeld geven ze waarschijnlijk wel en wereldwijd respecteren economen de CPB-cijfers.

In april voorspelde het IMF nog ongeveer een halvering van de groei van de wereldhandel ten opzichte van de groei in 2025. De CPB-cijfers laten echter juist een versnelling zien. In de eerste vijf maanden van 2026 was het volume van de wereldhandel volgens het CPB 5,3% hoger dan in dezelfde periode vorig jaar. In heel 2025 groeide de wereldhandel nog met 4,3%.

Bron: CPB

Je zou denken dat de vlag dan uit gaat en dat economen zich aan kritische zelfreflectie onderwerpen door zich af te vragen hoe het komt dat ze er (tot dusver) zo spectaculair naast zitten. Niets van dat alles. Met een ogenschijnlijk forse dosis tegenzin passen economen hun voorspellingen aan nu de cijfers een heel ander beeld schetsen dan zij eerder voorspelden.

Het IMF, bijvoorbeeld, heeft de raming voor de wereldhandelsgroei dit jaar in juli met 0,7% verhoogd. Met hun meest recente raming voorziet het IMF evenwel nog altijd een lagere groei dit jaar dan vorig jaar. Doordat de eerste vijf maanden van het jaar juist een hogere groei hebben opgeleverd, impliceert de nieuwste IMF-raming een vrij dramatische – en mijns inziens uiterst onwaarschijnlijke – terugval van de wereldhandel in de rest van het jaar.

Eigenlijk is zo’n aanpassing van de groeiprojectie die het IMF in juli doorvoerde niet veel meer dan het verwerken van realisaties over voorbije maanden. Het is dus meer achterom kijken dan vooruit kijken. In zekere zin ontkent het IMF de cijfers over de eerste vijf maanden van het jaar. Men houdt immers feitelijk vast aan de eerdere visie dat de wereldhandelsgroei dit jaar zal vertragen.

Zo komt de meest evidente vraag bij dit soort instellingen niet eens op tafel, of tenminste niet in het openbaar: hoe kan het dat de groei van de wereldhandel niet terugvalt maar juist versnelt? Laat ik dan maar proberen een antwoord te bedenken.

Ten eerste kan het natuurlijk zijn dat de groei van de wereldhandel in de tweede helft van het jaar alsnog behoorlijk terugvalt. Immers, tijdens de pandemie hebben ondernemers ervaren wat er kan gebeuren als de logistiek in de wereld danig wordt verstoord. Toen kregen ze te maken met ernstige tekorten aan grond- en hulpstoffen en halffabricaten. Om een herhaling van die ellende voor te zijn, hebben ze in de eerste maanden na het uitbreken van de gevechtshandelingen in Iran wellicht uit voorzorg zo veel mogelijk voorraden opgebouwd. Dat heeft de internationale handel in de eerste maanden na het uitbreken van de oorlog ongetwijfeld een tijdelijke impuls gegeven. Maar dat kan mijns inziens niet het hele verhaal zijn.

Een andere verklaring die vaak wordt genoemd, ook door het IMF uiteraard, is dat de explosieve toename van de mondiale investeringen in kunstmatige intelligentie de internationale handel een sterke impuls heeft gegeven. Het lijkt mij evident dat dat het geval is. Wat mij dan niet duidelijk is, is waarom zulke investeringen in de tweede helft van het jaar zodanig zouden terugvallen dat de nogal zuinige groeiraming van het IMF voor de wereldhandelsgroei alsnog uit kan komen. Zouden ze bij het IMF niet luisteren naar wat bedrijven bij de presentatie van hun kwartaalcijfers zeggen over de voorgenomen investeringen in AI?

De wereldhandel kan wel wat hebben

Een derde verklaring voor de onverwacht sterke groei van de wereldhandel is dat de mondiale economie veel veerkrachtiger is dan doorgaans wordt aangenomen. De laatste jaren is vaak betoogd dat de complexe en lange, internationaal verweven toeleverings- en productieketens ons kwetsbaar maken. Het is een reden om meer nadruk te leggen op strategische autonomie.

Vorig jaar viel al op dat de importheffingen van Trump een minder negatieve invloed hadden op de wereldhandel dan verwacht. Mijn conclusie was toen dat die complexe, internationaal verweven productieketens ondernemers dwingen heel alert en flexibel te zijn. Dit jaar zien we dat de wereldhandelsgroei wederom meevalt ondanks een nieuwe schok.

In het volgende plaatje gebruik ik de cijfers die het CPB voor de internationale handel van verschillende regio’s publiceert. De sluiting van de Straat van Hormuz heeft de totale export van de regio ‘Midden-Oosten en Afrika’ vanaf maart een forse knauw gegeven. Aangezien het grootste deel van de olie en het gas die normaal gesproken door de Straat van Hormuz wordt vervoerd naar Azië gaat en daar een belangrijk deel van de totale import uitmaakt, zou je verwachten dat de sluiting van de Straat van Hormuz zich in Azië vertaalt in een vermindering van de importvolumes. Maar dat is helemaal niet het geval.

Mogelijk geeft de handel in AI-gerelateerde zaken – in die landen zowel aan de import- als de exportkant – meer dan voldoende tegenwicht. Daarnaast zijn de hier weergegeven landen er kennelijk in geslaagd hun olie en gas van elders te betrekken en mogelijk ook meer kolen te importeren.

Bron: CPB

Ik zou zeggen dat de verrassend sterke groei van de wereldhandel dit jaar en trouwens ook vorig jaar een heel positief economisch signaal is. Dat signaal vraagt om een doorwrochte uitleg en duiding. In de economische beschouwingen kom ik die niet of nauwelijks tegen. Het wordt opgemerkt als een positieve verrassing zonder dat commentaar wordt geleverd op de vraag wat het over de economie zegt. Ben ik nou zo slim of zijn andere economen zo dom?

Dan rest nog wel de vraag of wij in Europa en in het bijzonder in Nederland ook meedoen in die sterker dan verwachte groei van de wereldhandel. Het antwoord daarop is ja en nee. Ja, omdat we in Nederland gezegend zijn met een aantal bedrijven die in de AI-revolutie een prominente rol spelen. En nee, omdat het laatste plaatje laat zien dat de internationale handel van de eurozone als geheel juist geen structurele groei laat zien, laat staan een versnelling van die groei. Dit staat in schril contrast met wat de cijfers met betrekking tot bijvoorbeeld de VS laten zien. Ook deze constatering vraagt om interpretatie en reflectie. Helaas zijn die evenmin ergens te vinden

Bron: Eigen berekeningen op basis van cijfers van het CPB

Econoom Han de Jong chrijft iedere twee weken voor Wynia’s Week over economie, beleggen en overheidsbeleid. Hij was eerder hoofdeconoom van ABN Amro. Han de Jong is een van de vele tientallen auteurs die Wynia’s Week tot een onmisbaar, ongebonden en onafhankelijk digitaal magazine maken. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Opmerkelijk: hoe komt het dat de wereldeconomie zo snel groeit, en dat ondanks ‘Hormuz’? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is slechts een instrument om tijd te winnen. Tijd tot de midterm-verkiezingen in de VS. Daarna wordt Epic Fury hervat. Of – waarschijnlijker – een Economic Fury om in ieder geval Iran te dwingen z’n militaire nucleaire ambities op te geven, maar met als uiteindelijk doel ‘regime change’. Want Trump heeft geen enkel vertouwen in de oprechtheid van het Iraanse regime. Om die reden heeft hij het Obama-akkoord, het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA), opgezegd. Hij wil dan ook zeker geen JCPOA 2.0.

Adempauze

In het MOU is bepaald dat er 60 dagen worden uitgetrokken voor overleg met Iran, met de optie van een verlenging met nog eens 60 dagen. Dat is ná de midterm-verkiezingen op 3 november. Het MOU opent de Straat van Hormuz, waardoor olie en LNG weer ongehinderd de wereldmarkt kunnen opstromen. Met als gevolg een daling van de prijs, waar de Amerikaanse kiezer blij mee zal zijn. Tevens creëert het MOU een adempauze, rust aan het front, waardoor het 250-jarig bestaan van de VS op 4 juli zonder stoorzender gevierd kan worden. Bovendien wordt het wereldkampioenschap voetbal niet in de waagschaal gesteld en kunnen de westerse bondgenoten hun olie- en LNG-voorraden aanvullen.

De onderhandelingen gaan in die 120 dagen niets opleveren. Trump heeft daar geen belang bij en heeft dus geen haast. In tegenstelling tot het Iraanse regime dat de bevroren assets zo snel mogelijk terug wil en snakt naar de opheffing van de sancties tegen het land.

Na de midterm-verkiezingen heeft Trump z’n handen vrij. Hij hoeft dan geen rekening meer te houden met de boze kiezer, die de hoofdprijs aan de pomp moest betalen. Hij heeft vervolgens 2 jaar de tijd om met Iran af te rekenen. Dat kan met een hernieuwde Epic Fury, maar zeer waarschijnlijk is dat helemaal niet nodig. De Amerikaanse vloot kan de Straat van Hormuz openhouden – kon dat altijd al, maar dat was politiek niet opportuun – en Iran kan met economische oorlogsvoering (sancties en blokkade van de Iraanse olie-export, een Economic Fury) op de knieën gedwongen worden. Als het land zijn olie niet kan exporteren moeten de oliebronnen (met grote schade) worden gesloten en gaat Iran uiteindelijk failliet.

De bevolking zal het niet zo ver laten komen en zal een einde maken aan het onderdrukkende regime. Met een nieuwe democratisch gekozen regering kan een definitieve afspraak worden gemaakt over de vernietiging van het verrijkte uranium en het niet weer opstarten van nieuwe verrijking. Kan, kortom, worden voorkomen dat Iran een atoommacht wordt.

Aanvankelijk overoptimisme

Bovenstaande neemt niet weg dat Trump aanvankelijk veel te optimistisch is geweest. Hij had gehoopt met de gezamenlijke aanval van de VS en Israël het Iraanse regime snel op de knieën te dwingen. Zeker toen de Mossad de top van het regime had uitgeschakeld, was de ‘mood’ dat de klus bijna geklaard was. Het Iraanse theocratische regime bleek echter taaier dan gedacht. Waarschijnlijk bevreesd voor zijn eigen positie en hachje. Als het volk de macht overneemt, zouden de mullahs, de topfunctionarissen en zeker de IRGC (Islamitische Revolutionaire Garde) en de SAVAK (de Iraanse veiligheidsdienst) wel eens het loodje kunnen leggen.

Twee versprekingen

Het is natuurlijk niet de bedoeling dat Trumps plan uitlekt. Niet naar het Iraanse regime, maar ook niet naar de Amerikaanse kiezer. Een tipje van de sluier werd niettemin door Secretary of State Marco Rubio opgelicht. Wellicht was het een verspreking. Maar hij zei onlangs dat de VS nooit zouden accepteren dat Iran een atoommacht wordt. Dat de Obama JCPOA-deal met Iran een slechte deal was waar de Iraniërs zich niet aan hielden en dat ze zich aan een dergelijke deal weer niet zouden houden, en dat de regering-Trump niet dezelfde fout zou maken. Rubio impliceerde derhalve dat een onderhandelingsresultaat met Iran niet mocht uitmonden in een tweede JCPOA-deal. In een tweede ‘slip of the tongue’ zei Rubio dat alle opties nog steeds op tafel lagen. Het was aan de president welke hij zou kiezen.

Rubio versus Vance

Intussen mag vice-president Vance met het onderhandelingsteam van Steve Witkoff en schoonzoon Jared Kushner de onderhandelingen met Iran gaan voeren. Onderhandelingen die niets mogen opleveren. Oftewel 120 dagen traineren. Een taktiek overigens waar de Iraniërs expert in zijn. Denk bijvoorbeeld aan de onderhandelingen over de JCPOA. Die hebben jaren geduurd. Ditmaal echter zijn het de Amerikanen die geen haast hebben.

Geruchten gaan dat Rubio, die het brein zou zijn achter Trumps plan om tijd te winnen tot de midterm-verkiezingen, niet zelf de onderhandelingen wilde leiden. Hij ziet graag Vance, die zijn concurrent is voor de opvolging van Trump, z’n tanden stukbijten op de onderhandelingen met Iran.

Het is nog te vroeg om te kunnen zeggen of het (geheime) plan van Trump gaat werken. Wil hij z’n handen richting Iran echt vrij hebben ná de midterms, dan zal hij die midterms moeten winnen. Zonder de steun van het Huis zal dat minder makkelijk zijn. Maar of hij die wint, beter gezegd of de Republikeinen erin slagen om de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden te behouden valt te bezien. In de polls staan de Republikeinen op achterstand. Het tij voor Trump kan echter nog gekeerd. Een substantiële daling van de prijs aan de pomp kan de kiezer z’n aanvankelijke boosheid doen vergeten.

Een tweede belangrijke troef is de SAVE America Act (formeel de Safeguard American Voter Eligibility Act genoemd). Als die wordt aangenomen, kunnen de Democraten niet langer rekenen op de stem van de miljoenen illegalen die de VS tijdens het Biden-regime zijn binnengekomen of binnengelaten. Trump chanteert het Congres (het Huis en vooral de Senaat) met obstructie van alle andere wetgeving tot de SAVE America-wet is aangenomen.

Midden-Oosten

Ondertussen moet de Amerikaanse regering lijdzaam toezien hoe in binnen- en buitenland het MOU met Iran neerbuigend wordt afgedaan als het papier niet waard waarop het geschreven is. Trump kennende zal hij dat niet leuk vinden. Als narcist staat hij liever positief in de belangstelling. Zijn erfenis gaat hem echter nog meer ter harte. Hij wil de geschiedenis ingaan als de man die na 3000 jaar conflicten eindelijk vrede heeft gebracht in het Midden-Oosten. Met een uitbreiding van de Abraham-akkoorden, de akkoorden die als doel hebben de betrekkingen tussen Israël en de Arabische landen te normaliseren om vrede, diplomatieke samenwerking, handel en veiligheid te bevorderen in het Midden-Oosten.

Ook Iran zal, na de beoogde regime change, deel gaan nemen aan die akkoorden. Dit uiteindelijke doel zou ook de reden zijn dat Trump Pakistan als bemiddelaar van het conflict met Iran naar voren heeft geschoven en het MOU mede heeft laten ondertekenen, beter gezegd van aval heeft laten voorzien, door alle islamitische landen uit de regio, inclusief Turkije.

Maar nogmaals, het is te vroeg voor een eindoordeel. Vrede brengen in het Midden-Oosten is eerder geprobeerd.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Het VS-Iran memorandum is een schijnmanoeuvre om tijd te winnen. Na de midterm-verkiezingen van 3 november wil Trump definitief afrekenen met het Iraanse regime. verscheen eerst op Wynia's Week.

Symboliek is vaak schone schijn. Vorige week tekende Trump het voorlopige akkoord met Iran in het paleis van Versailles, tijdens een lunch met de Franse president Macron. De MoU bestaat uit 14 punten, wat doet denken aan het 14-puntenplan uit 1918 van de Amerikaanse president Woodrow Wilson; als basis voor een vredesregeling in Europa na de Eerste Wereldoorlog. Veel werd verwerkt in het ‘Verdrag van Versailles’ van 1919; de nieuwe start voor het oude Europa. Dat verdrag dat zou uitlopen op een Tweede Wereldoorlog. Oppassen met Versailles! Niet alles wat schittert in spiegels, is écht.

Partij van God

Trump’s 14-puntenplan struikelt al bij punt 1: ‘een permanent einde op alle fronten, inclusief Libanon’. De laatste 2 woorden verschenen onder druk van Iran dat in Hezbollah een cruciale bondgenoot in Zuid-Libanon heeft. Deze ‘partij van God’ is ‘trigger happy’ en bestookt Noord-Israël voortdurend. Een cascade volgde. Hezbollah, geen partij bij het akkoord VS-Iran, beschiet Israël, evenmin partij bij het akkoord. Israël schiet, vanuit reflex, terug. Iran, dat ‘Libanon’ in het akkoord rommelde, wordt boos op Amerika dat wordt geacht Israël onder controle te houden.

Teheran dreigt daarop met afsluiting van de Straat van Hormuz, en chanteert de hele wereld. Trump krijgt de schuld want het 14-puntenplan garandeert ‘de territoriale integriteit en soevereiniteit van Libanon’. Vervolgens krijgt Trump ruzie met de Israëlische premier Netanyahu. En dat is precies wat Iran beoogt. Over de terroristische handlangers van Iran – Hezbollah, Hamas en Houthi’s – staat niets in het MoU.

Iran speelt schaak terwijl Trump achter een dambord zit

De rest van het MoU zit vol met punten waar, wederom, Amerikanen hun broek scheuren. Zo zegt artikel 2 dat de twee verdragspartijen zich ‘moeten onthouden van bemoeienis met elkaars interne aangelegenheden’. Iran is wereldkampioen schending van mensenrechten en het uitvoeren van doodstraffen. Dat wordt gewoon ‘verzwegen’. Het land is een religieus-ideologische dictatuur, en heeft in de vele duizenden jaren van zijn bestaan nooit een democratie gekend.

Amerika is met zijn 250 jaar (gefeliciteerd!) een nieuwkomer. Wie de geschiedenis van Iran/Perzië doorploegt ziet vele invasies van Grieken tot Romeinen, van Turken tot Arabieren en van Mongolen tot Afghanen. Iran overleefde al zijn veroveraars en speelt nu uit eigen repertoire een spelletje met Amerika.

De onderhandelingen zijn net begonnen in Zwitserland om, in 60 dagen na ondertekening van het MoU, een volwaardig verdrag te kunnen ondertekenen. In de woorden van Trump een ‘final deal’. Er zijn hete hangijzers, zoals het permanent openhouden van de Straat van Hormuz – de strategische troef van Iran.

Er is ook lekkers voor het Iraanse bewind, zoals: een fonds van 300 miljard dollar voor wederopbouw en economische ontwikkeling, een einde van alle sancties, de onmiddellijke export van Iraanse olie (grotendeels naar China), en het vrijgeven van internationaal bevroren Iraanse tegoeden, circa 100 tot 120 miljard dollar; in de VS slechts 2 miljard dollar. Die gelden vloeien echter vooral naar de corrupte Iraanse elite.

Atoomwapens

Maar er is ook een prijs. Iran ‘herbevestigt dat het geen atoomwapens zal aanschaffen of zelf produceren’. Reeds verrijkt uranium moet via de technologie van downblending minder verrijkt worden gemaakt, zodat het niet kan worden gebruikt voor atoomwapens. Het Internationale Atoom- en Energieagentschap (IAEA) in Wenen moet daarop toezien. Voor de VS is dit essentieel, maar is tegelijk het thema waar de islamitische republiek het liegen tot hoogste kunst heeft verheven. Vorig jaar juni heeft de Amerikaanse luchtmacht een grote aanval uitgevoerd met ‘bunker busters’ om opslagplaatsen van hoger verrijkt uranium op te blazen.

Iran moet tevreden zijn met minder verrijkt uranium, maar een atoomwapen is de levensverzekering van het politieke bewind. Zonder atoomwapens zullen de ayatollahs en de generaals van de Islamitische Revolutionaire Gardes (IRGC) zich naakt voelen, onwaardig voor de islamitische republiek. De trukendoos blijft onder handbereik.

Ondanks alle Amerikaanse aanvallen voelt Iran zich winnaar, want het regime heeft de eerste slag overleefd. Het probeert nu via onderhandelingen méér uit de wacht te slepen, door verdeeldheid te zaaien.

De ruzie Trump-Netanyahu is een opsteker voor Iran. Geruzie in Amerika eveneens, want in november zijn de Midterms. Het gebeurt zelden dat een zittende president de Midterms in tweede termijn goed doorkomt. Thema: de benzineprijs, essentieel voor een land met grote afstanden. De benzineprijs is nu 3,94 dollar per gallon; dat komt neer op 0,87 eurocent per liter; in Nederland is alleen de belasting op een liter benzine al hoger dan dit bedrag. In de VS geldt: benzine duur = kiezer boos. Zo medio augustus moet duidelijk worden of de grote ‘Deal’ er komt, of niet.

Regime change

In eigen huis krijgt Trump kritiek, uiteraard van de Democraten vanuit de oppositie, maar ook uit kringen van z’n eigen Republikeinen. Een gerespecteerde senator als Lindsey Graham (70) vindt de MoU tekortschieten evenals als senator Tom Cotton (49), voormalig legerofficier.

In kringen van de Amerikaanse militaire elite zijn er flinke bedenkingen. Zij zijn ‘puzzled’ en hebben het gevoel dat Trump zich door een krokodil het water laat inlokken. Trump wil een ‘deal’. Het zijn vooral gepensioneerde hoge militairen die in de media publiekelijk waarschuwen, zoals 4-sterren generaal Jack Keane. Hij zei onlangs op Foxnews: ‘Iran is niet te vertrouwen, ze liegen en bedriegen; we weten dat allemaal’. Keane: ‘We have to finish the job’. Hij wil ‘regime change’. De Democraten hopen van harte dat Trump stukloopt op Iran. Veel Europeanen hopen hetzelfde.

Franse capitulatie

Er zijn geen onafhankelijk bronnen in Teheran, maar het heersende regime voelt zich sterker. Dat bleek afgelopen weekeinde in Parijs waar de oppositionele Nationale Raad van Verzet in Iran (NCRI) een massademonstratie organiseerde tegen het bewind in Teheran.

De Iraanse minister van buitenlandse zaken, Abbas Araghchi, belde zijn Franse collega Jean-Noël Barrot om te klagen over de betoging van ongeveer 100.000 Iraanse opposanten uit heel Europa. Hij voegde eraan toe dat een bomaanslag niet was uitgesloten. Daarop trok Frankrijk de vergunning voor de betoging in en stuurde alle bussen met betogers weer naar huis. Frankrijk mist zelden een kans om te capituleren.

De rest van West-Europa is weinig anders. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz verklaarde dat de confrontatie tussen de VS en Iran niet ‘onze oorlog’ is, al eist hij wel dat de Straat van Hormuz openblijft. Alsof dat vanzelf gaat. Groot-Brittannië zoekt zichzelf, Spanje is uitgesproken pro-ayatollah en bij de Italiaanse premier Meloni is het geknuffel met Trump voorbij. Weer zo’n onnodige ruzie van Trump.

De Amerikaanse toponderhandelaar is de stugge vicepresident J.D. Vance; voordien was dat vooral minister van buitenlandse zaken, Marco Rubio. Vance komt uit de MidWest, het Amerikaanse binnenland, en schreef er een boek over: Hillbilly Elegy (Klaagzang). Rubio heeft Cubaanse ouders en voelt de buitenwereld beter aan, maar leidt de dans niet.

Het stappenplan wordt een hordenloop, onder tijdsdruk; niet zozeer voor Iran, wél voor Amerika.

Derk Jan Eppink was als journalist onder meer actief in Den Haag, Brussel en New York en opereert nu deels vanuit Wenen. Wynia’s Week is ook scherp als het gaat om internationale politiek, in het bijzonder als het gevolgen heeft voor Nederland. Steunt u onze onafhankelijke berichtgeving? Hartelijk dank!

Het bericht Trump zet zijn voet in de Iraanse klem. En Europa capituleert voor de ayatollah’s verscheen eerst op Wynia's Week.

Toch blijft de crisis een waarschuwing. Hormuz toont hoe bepalend energie en strategische afhankelijkheid zijn geworden — en hoe kwetsbaar Europa daarin staat.

Het MOU is geen vredesakkoord, maar een tijdelijke regeling over de-escalatie, maritieme veiligheid en beperkte sanctieverlichting. Over het Iraanse nucleaire programma en de regionale invloed van Teheran blijven de verschillen groot.

Teheran wil tijd winnen

Iran zoekt economische ademruimte zonder strategische concessies te doen. Door tijd te winnen probeert Teheran sanctiedruk te verlichten en tegelijk voldoende regionale invloed en nucleaire capaciteit te behouden voor afschrikking.

Voor Washington lag de focus elders: een kostbare oorlog vermijden, terwijl hogere energieprijzen gunstig bleven voor de Amerikaanse olie- en LNG-export. De VS combineerde dus druk op Iran met versterking van de eigen energiepositie.

De Straat van Hormuz verwerkt ongeveer een vijfde van de wereldwijd verhandelde olie en een groot deel van het vloeibaar aardgas. Zelfs beperkte verstoringen hebben directe economische gevolgen.

De crisis maakte duidelijk hoe kwetsbaar het mondiale energiesysteem blijft. Eén regionale confrontatie volstond om energieprijzen op te drijven, strategische reserves aan te spreken en financiële markten te verstoren.

Daarmee bevestigde Hormuz opnieuw dat energie een geopolitiek machtsmiddel is. Landen die productie of transportroutes controleren, oefenen directe invloed uit op de wereldeconomie.

Maandenlang bleef de vraag waarom de Verenigde Staten de scheepvaartroute niet volledig militair veiligstelden, hoewel ze de capaciteit hadden om dat te doen. De reden was politiek, niet militair.

Voor Europa en Azië veroorzaakte de blokkade economische schade, maar voor Washington lag dat genuanceerder. Hoge olieprijzen maakten Amerikaanse schalieproductie winstgevender, versterkten de LNG-export en vergrootten de afhankelijkheid van bondgenoten van Amerikaanse energie. Zo kon de VS tegelijk druk zetten op Iran en economisch profiteren van de situatie.

Amerika koos een tussenweg

Toch kon Donald Trump de crisis niet onbeperkt laten voortduren.

Ook in de VS dreven hogere energieprijzen inflatie en consumentenprijzen op. Bovendien wilde een groot deel van de Republikeinse achterban juist minder buitenlandse militaire betrokkenheid. Trump had tijdens zijn campagne beloofd nieuwe eindeloze oorlogen te vermijden.

Daarnaast speelde Israël een belangrijke rol. De regering-Netanyahu stond uiterst sceptisch tegenover elk akkoord met Iran en bleef inzetten op maximale verzwakking van Teheran.

Volgens verschillende berichten leidde dat geregeld tot spanningen tussen Washington en Jeruzalem. Trump wilde een gecontroleerde deal; Netanyahu zag vooral risico’s in normalisering.

Washington koos uiteindelijk voor een tussenweg: geen volledige confrontatie, maar ook geen duurzame verzoening.

Twee strategische doelen

De Amerikaanse strategie draaide om twee doelen.

Ten eerste wil Washington voorkomen dat Iran een militaire nucleaire capaciteit ontwikkelt. Diplomatie, sancties en militaire druk moeten het nucleaire programma beperken.

Ten tweede probeert de VS de regionale invloed van Iran terug te dringen. Via veiligheidsgaranties aan de Golfstaten wil Washington de samenwerking tussen Arabische landen en Israël verdiepen en de Abraham-akkoorden uitbreiden, liefst met Saoedi-Arabië als sleutelspeler.

Riyad koppelt verdere normalisering echter aan vooruitgang voor de Palestijnen, waardoor een volledige doorbraak voorlopig moeilijk blijft.

Rusland profiteert stilletjes mee

Rusland stelde zich tijdens de crisis opvallend terughoudend op.

Moskou is officieel een strategische partner van Iran, maar beperkte zich grotendeels tot diplomatieke steun. Economisch gezien is dat logisch.

De onzekerheid rond Hormuz dreef energieprijzen omhoog en vergrootte de vraag naar Russische olie en gas. Dat leverde het Kremlin extra inkomsten op terwijl de oorlog in Oekraïne veel middelen blijft kosten.

Tegelijk verzwakte de energiecrisis vooral Europa — precies het continent dat Rusland geopolitiek onder druk probeert te zetten.

Ook China voelde de gevolgen.

De Chinese economie blijft sterk afhankelijk van energie-import uit de Golfregio. Verstoring van die aanvoer vergroot de kwetsbaarheid van Beijing. Daarom investeert China versneld in alternatieve routes, strategische reserves en langlopende energiecontracten.

Voor Washington is dat niet ongunstig: hogere Chinese energiekosten beperken indirect de economische en geopolitieke slagkracht van Amerika’s belangrijkste concurrent.

Europa betaalt de hoogste prijs

Uiteindelijk betaalt vooral Europa de rekening.

De Europese economie steunde jarenlang op goedkope energie: eerst uit Rusland, later via mondiale handelsstromen uit het Midden-Oosten en LNG-import uit de VS.

Binnen de EU leefde bovendien lang het idee dat economische verwevenheid geopolitieke conflicten zou temperen. Die aanname blijkt steeds minder houdbaar.

De oorlog in Oekraïne en de crisis rond Hormuz tonen dat energie opnieuw een strategisch machtsmiddel is geworden.

Europa beschikt over weinig eigen fossiele grondstoffen, kampt met hoge energiekosten en combineert ambitieuze klimaatdoelen met een kwetsbare industriële basis. Daardoor is het continent extra gevoelig voor externe schokken.

Vooral energie-intensieve sectoren zoals chemie, staal en kunstmest verliezen concurrentiekracht tegenover regio’s met goedkopere energie. Investeringen nemen af en groei vertraagt.

Tegelijk groeit de politieke spanning binnen Europa. Burgers accepteren de stijgende energierekeningen steeds minder, terwijl regeringen klimaatbeleid, sancties en economische stabiliteit proberen te combineren. Dat vergroot de verdeeldheid.

Tijd voor realiteitszin

De grootste fout die de EU nu kan maken, is denken dat het MOU automatisch leidt tot een terugkeer van goedkope energie, stabiele globalisering en vanzelfsprekende Amerikaanse bescherming.

De wereld verandert structureel.

De Verenigde Staten richten zich steeds meer op hun eigen belangen. Rusland gebruikt economische ontwrichting als geopolitiek instrument. China bouwt wereldwijd aan grondstoffen-, energie- en infrastructuurnetwerken om zijn bevoorrading veilig te stellen.

De EU reageert daarentegen vaak traag en versnipperd.

Wil de Europese Unie economisch en geopolitiek relevant blijven, dan moet zij sterker inzetten op strategische autonomie: eigen energievoorziening, bescherming van vitale infrastructuur, industriële versterking en geopolitieke weerbaarheid.

Dat vraagt moeilijke keuzes op economisch en strategisch vlak en ook als het gaat om klimaatbeleid.

In een wereld waarin energie opnieuw de basis van macht vormt, is weinig ruimte voor geopolitieke naïviteit.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Voor de oorlog met Iran betaalde Europa de hoogste prijs – en dat is helemaal onze eigen schuld verscheen eerst op Wynia's Week.

Zoonlief stuurde even later vanuit een berm langs de weg een filmpje met vuurballen in de lucht, de afweer van het Iron Dome. Het maakte zijn moeder niet rustiger. Later bleken er 22 ballistische raketten vanuit Iran te zijn gekomen, alle neergehaald. Brokstukken van drie ervan vielen binnen onze gemeente Hof HaCarmel. Vandaar de harde knallen. Ook werden er vanuit Jemen weer raketten (twee) afgevuurd.

De ene vergelding volgt de andere op. Iran schoot omdat Israël appartementen van Hezbollah in Beiroet had gebombardeerd, wat weer een reactie was op drones en raketten van Hezbollah die Israël waren binnengekomen, wat weer een reactie was op Israëlische acties aan beide zijden van de Litani-rivier, wat weer enz. enz. Het begin van deze keten moeten we op zijn minst zo’n 80 jaar terug situeren, zo niet nog veel langer geleden.

De door twee Nederlandse burgermoeders en een burgervader uit onuitputtelijke maar uiterst selectieve medemenselijkheid herdachte ‘Nakba’ (sinds wanneer voeren gemeenten buitenlandse politiek?) heeft een prominente plaats in deze keten. De Joodse staat Israël was nog niet uitgeroepen (1948) of Arabische legers verklaarden hem de oorlog. Een misrekening, want de Arabieren wisten de oorlog niet te winnen, met als gevolg dat vele Arabieren die op Israëlisch grondgebied woonden vertrokken, daartoe opgeroepen door hun eigen leiders.

Een deel werd ook verdreven door het Israëlische leger en sommigen namen op eigen gezag de benen. Hun aantal wordt op 6 à 700.000 geschat. Tegelijkertijd vluchtte een ongeveer even groot aantal Joden uit Iran, de Arabische wereld en Egypte, Libië en Marokko. For the record: naast de al veel langer tussen de rivier en de zee wonende Palestijnse Joden (het Britse mandaatgebied heette tot 1948 immers Palestina), waren het dus lang niet alleen Europese holocaustoverlevenden (Asjkenaziem) die hun toevlucht in de nieuwe Joodse staat vonden, maar ook de voornoemde voor de Islam gevluchte Mizrachim. Ware volksverhuizingen, omvolking avant le mot.

Dagkoersen

Terug naar nu. Trump liet aan het begin van de week voor de zoveelste keer weten dat er binnen een paar dagen een vredesdeal met Teheran zal zijn. Vicepresident Vance vervolgde afgelopen dinsdag met dat het ‘een homerun voor de Amerikanen zou worden’. Wat Israël ervan vindt, doet niet ter zake. Hoofddoel van Trump is de verzekering dat Iran geen nucleaire wapens zal hebben.

Twee eerdere hoofddoelen – vernietiging van het ballistisch wapenarsenaal en verdrijving van het regime – zijn terzijde geschoven. Voor Israël is het slikken of stikken. De militaire afhankelijkheid van de VS is te groot. Een dag later al amendeerde Vance de ‘paar dagen’ tot ‘misschien een week’ of ook wel ‘enkele maanden’.

Het neerhalen van een Amerikaanse helikopter door Iran en de Amerikaanse vergeldingsacties leidden in de twee dagen daarna tot Amerikaanse aanvallen op Iraanse doelen en de dreiging van Trump om het eiland Kharq te bezetten, een vitale hub voor Iran’s olie-export. Het leek op de countdown naar een volledige hervatting van de oorlog. Donderdagavond, kort voor de voetbal-aftrap in Mexico, kwam evenwel de verrassende mededeling dat er een akkoord was, later gevolgd door het bericht dat de oorlog beëindigd is. Details zijn op deze vrijdagmorgen (nog) onbekend. Scepticisme alom. Een nieuwe ‘dagkoers’ of gaat er echt getekend worden?

In het zuiden van Libanon opereert het Israëlische leger ondertussen met één hand vastgebonden op de rug. De strongholds van Hezbollah in Beirut mogen van Trump niet meer worden aangevallen en de acties moeten zich beperken tot het ruimen van Hezbollah’s infrastructuur.

‘Gedurende de afgelopen jaren heeft Hezbollah in een groot gebied een uitgebreid arsenaal van wapendepots en operationele uitvalsbases gebouwd’, zo informeert een in Libanon gelegerde senior security official Ynet Global. ‘Er is geen dorp in het gebied ten zuiden van de “gele lijn” waar we geen bunkers met ammunitie hebben gevonden. Ongezonde hoeveelheden. Militaire bunkers in moskeeën, woningen, ziekenhuizen en scholen. Precies hetzelfde terreurmodel als we in Gaza vonden.’ Nieuw zijn de FPV-drones (first-person view), ook wel kamikazedrones, die inmiddels vijf Israëlische soldaten het leven hebben gekost. De IDF heeft er nog geen goed antwoord op.

Het in november 2024 overeengekomen bestand met Libanon eindigde op 28 februari van dit jaar met de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran. Hezbollah begon vrijwel meteen weer op Israël te schieten. Een nieuw staakt-het-vuren werd op 16 april door bemiddeling van de VS overeengekomen. Het geldt, met een paar tussenstapjes, nog steeds.

Het vechten werd onder het wakend oog van Trump niet gestaakt, maar wel sterk beperkt. Ondertussen wordt er op hoog niveau gesproken tussen Israël en Libanon. Beide regeringen willen niets liever dan vrede, maar het is een gemankeerd overleg omdat de Libanese regering geen gezag over Hezbollah heeft, waarmee een van de strijdende partijen dus niet aan tafel zit. Hezbollah wil bovendien ook geen bestand. De dood of de gladiolen, of toepasselijker: of eenieder 72 maagden of vernietiging van Israël.

In de vaderlandse pers, voor zover toegankelijk via het internet, wordt vrijwel alleen gerept van slachtoffers aan Libanese kant en schendingen door Israël van het bestand en van de Libanese soevereiniteit. Het woord soevereiniteit is in dit verband een lachertje. Hezbollah is een staat binnen de staat en de Libanese regering heeft er geen enkele grip op.

De andere kant van het verhaal blijft buiten beschouwing. Sinds 7 oktober 2023 (of meer precies sinds 8 oktober van dat jaar) ligt het Israëlische grensgebied met Libanon min of meer lam door voortdurende beschietingen, veel materiële schade, duizenden evacuees en een gemankeerde economie. Er zijn in het noorden inmiddels ongeveer 50 Israëlische burgers gedood en tientallen militairen en veiligheidsfunctionarissen. Het is dus geen wonder dat de bewoners in het noorden een bestand zien als uitstel van executie en de regering smeken om door te pakken.

Gaza

Ondertussen is Gaza geen voorpaginanieuws meer. Aan de Israëlische kant van Gaza is het alweer lange tijd rustig. De bewoners van het noorden van het land kunnen er jaloers op zijn. Binnen Gaza is de situatie nog steeds schrijnend. Tussen de gele lijn aldaar en de zee voert Hamas een waar schrikbewind.

Een deze week verschenen rapport van het Mensenrechtenbureau van de VN documenteert honderden gevallen van buitengerechtelijke strafmaatregelen. Standrechtelijke executies, kneecapping (iemand in de knie of in een been schieten), botten breken en in elkaar slaan, alles voor het oog van wie het wil of moet zien. Een groot deel komt voor rekening van Hamas.

Srinivasan Muralidhar, voorzitter van de VN-commissie, lichtte toe dat de gedocumenteerde wandaden plaatsvonden in een ‘environment engineered by Israel, (where) Hamas-affiliated forces have exploited the vacuum created by relentless Israeli attacks and widespread destruction’. Zo te lezen komt bij de VN de gedachte niet op dat wanneer Hamas de wapens zou neerleggen er in Gaza begonnen kan worden met wederopbouw, de introductie van een menselijk rechtssysteem en een economie waardoor er een einde kan komen aan de jarenlange bedeling (internationale hulp).

De oorlog houdt ondertussen Israël intern min of meer bijeen. Een recente studie van de Universiteit van Tel Aviv waarschuwt dat 59% van de bevolking denkt dat polarisatie en onderlinge haat inmiddels de grootste bedreigingen van het land vormen. De belangrijkste tegenstellingen zijn die tussen seculiere en godsdienstige Israëli’s en tussen hen die geloven in het recht van de meerderheid en hen die geloven in de noodzaak van een staatsbestel met checks and balances.

Anders gezegd: de weigering van een belangrijk deel van het orthodoxe volksdeel om te dienen in het leger splijt de bevolking, evenals de vraag in hoeverre de politieke en de rechterlijke macht gescheiden dienen te zijn. Het leger komt al enige tijd manschappen tekort, waardoor het de seculiere Israëli’s nog meer steekt dan voorheen dat veel orthodoxen buiten het leger blijven.

De strijd tussen de spelers in de regeringscoalitie en die van de oppositie begint inmiddels elk greintje beschaving te verliezen. In de herfst zullen er verkiezingen voor de Knesset zijn en het lijkt erop dat het voor beide kampen erop of eronder is. De ongekroonde premier van Israël, Donald Trump, lijkt, afgaande op een bericht in de Times of Israel, inmiddels zijn vriend Netanyahu te laten vallen door publiekelijk te memoreren dat 61% van de Israëli’s hem niet meer als premier wil.

Gelukkige bevolking

Al zo’n 20 jaar wordt me hier gevraagd ‘Waarom blijf je eigenlijk? Je kunt toch zo weer terug naar Nederland?’ Ik mompel dan wat in de geest van: mijn kinderen zijn hier geworteld, ik houd niet van kou en regen, wat moet ik in Amsterdamistan (de enige stad die voor mijn echtgenote in aanmerking zou komen)?

En vooral: ik houd van gelukkige mensen om me heen. Israël bevindt zich, blijkens onderzoek, paradoxaal genoeg in de top 5 van landen met de meest gelukkige bevolking. En voor iemand met een Israëlische achtergrond en een Joodse vrouw en kinderen schrikt het in Europa voortwoekerend antisemitisme dan wel anti-Israëlisme af.

Dat laatste kan ook in kleine dingen zitten, zoals ik deze week op tv zag na afloop van de voetbalinterland Israël-Schotland. De Schotse dames liepen na het laatste fluitsignaal, aangemoedigd door hun aanvoerster, meteen het veld af zonder hun tegenstanders een blik waardig te gunnen, laat staan de hand te schudden. ‘90% bitches’ aldus mijn dochter, ‘al was er één die tijdens de wedstrijd wel wat tegen me zei’. Eén ding is zeker: in Israël hoef ik me in ieder geval geen vermeende oorlogsmisdadiger te voelen.

Willem Dercksen bericht om de paar maanden voor Wynia’s Week over het leven en over de actuele politiek vanuit Noord-Israël.

Wynia’s Week kijkt over de dijken, ook als het om het Midden-Oosten gaat. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht And the beat goes on… Hezbollah, Hamas, Houthi’s en Iran. Bericht uit belaagd Noord-Israël. verscheen eerst op Wynia's Week.

Het slechte nieuws voor Taiwan dat mogelijk in Trump’s opmerkingen schuilt is duidelijk. Maar de rest van de wereld kan eveneens de borst nat maken. Want ook als er geen directe oorlog met China komt, kunnen de VS immers zo’n Chinese aanval niet over hun kant laten gaan en bijna tachtig jaar vriendschap met Taiwan en andere Aziatische landen overboord gooien. Wat kunnen ze dan wel doen?

Belachelijk simpel, maar briljant

Nou, bijvoorbeeld een blokkade op afstand, zoals die op dit moment al op Iran wordt toegepast. Zo’n distant naval blockade van China, dat wil zeggen het afsnijden van aanvoerlijnen op plekken waar Beijing ze niet kan beschermen en Amerikaanse marineschepen niet geraakt kunnen worden door drones en raketten – in de zeestraten van Zuidoost-Azië, Japan en de Filipijnen bijvoorbeeld of nog veel verder in Panama of het Midden-Oosten – wordt een blokkade waarbij die van Hormuz de geschiedenis in zal gaan als een vingeroefening.

Decennialang braken westerse analisten hun hoofd over een mogelijke Iraanse afsluiting van de Perzische Golf, zonder met een oplossing te komen. Toen die afsluiting er enkele maanden geleden dan eindelijk daadwerkelijk kwam, zetten de Amerikanen er een belachelijk simpel maar briljant plan tegenover (een eigen blokkade van Iran, op enige afstand), waarmee Washington niet alleen Iran zelf onder druk zet maar bovenal China – dat zeer afhankelijk is van energieleveranties vanuit de Golf.

De Amerikaanse schepen die de blokkade uitvoeren liggen ver weg in de Indische Oceaan en hebben niet of nauwelijks last van Iraanse tegenacties. Maar ze kunnen wel alle schepen tegenhouden die ze willen en niemand kan er iets tegen beginnen. Collateral damage – in de vorm van directe en indirecte economische schade aan tal van landen in de wereld – inclusief het onze – telt even niet mee voor Trump.

Het toepassen van een dergelijk model om China af te knijpen in geval van conflict is iets wat al ver voor Trump’s eerste termijn is onderzocht en waarover destijds genoeg is gepubliceerd. Zo schreef in een artikel uit 2013 in het Amerikaanse militaire blog War on the Rocks voormalig onderzeeboot-commandant Jason Glab (US Navy) over de pros en cons van een dergelijke operatie, die China’s oliebevoorrading – de achilleshiel van het land – moet ontregelen.

Blokkade en embargo’s

Het meest effectief, schreef Glab, is een blokkade van het Chinese scheepvaartverkeer door de VS met expliciete steun van landen die belangrijke internationale zeestraten controleren, waaronder Indonesië en Maleisië. Maar ook moeten de VS proberen om ​​embargo’s in te stellen in de herkomstlanden van China’s energie-importen. Aan dat laatste aspect wordt inmiddels door Washington hard gewerkt, onder andere door de Amerikaanse overname van olieproducent Venezuela en nu door de blokkade van Iran. De onverwachte actie tegen Venezuela heeft bovendien de Chinezen flink laten schrikken: overal in Zuid-Amerika is de Chinese invloed op de terugtocht en de Amerikaanse in opkomst – geheel in de lijn van de klassieke Monroe-doctrine.

Het zwaartepunt van deze blokkade zou volgens Glab de Straat van Malakka (op dit moment goed voor zo’n 22% van de wereldhandel ter zee) en de nabijgelegen zeestraten door Indonesië (Lombok, Soenda) moeten zijn. Deze zeestraten vallen echter onder bescherming van het internationaal recht en het VN-Zeerechtverdrag en oorlogvoerende partijen mogen niet in neutrale wateren opereren. Dat is makkelijk op te lossen door de blokkade enkele zeemijlen buiten dat gebied uit te voeren, zegt Glab. Dan heb je bovendien niet eens medewerking nodig van Maleisië en Indonesië.

Venezuela, Hormuz en Panama

Maar het lijkt erop dat Washington een nog effectievere methode om China terug te dringen heeft gevonden. Je zou immers kunnen stellen dat de blokkade op afstand eigenlijk al is begonnen of althans de eerste stappen daarvoor gezet zijn op het wereldwijde schaakbord. De VS waren het afgelopen decennium door de Chinese wereldwijde dominantie op het gebied van allerlei strategische grondstoffen en zeldzame metalen op achterstand gezet, maar zijn nu bezig in rap tempo – en met geweld – de rollen om te draaien – door de oliekraan te bedienen.

Zoals gezegd hebben de Amerikanen met hun actie in Venezuela de controle over één van ’s werelds grootste energieleveranciers verkregen. En door de Israëlisch-Amerikaanse acties tegen Iran is uiteindelijk de straat van Hormuz afgesloten (zowel door Iran ter plekke als door de VS op afstand), waardoor een aantal nóg belangrijker energieleveranciers van China tijdelijk buiten bedrijf zijn gesteld.

Maar ook de Amerikaanse bemoeienissen met het Panamakanaal moet je in dit licht zien. Daar werd een Chinees staatsbedrijf (dat haventerminals aan beide uiteinden van het kanaal runde) weggewerkt uit angst dat China het Panamakanaal als chokepoint zou kunnen gebruiken tegen de VS – dat het kanaal onder andere nodig heeft om snel marineschepen van de west- naar de oostkust en vice versa te kunnen verplaatsen in geval van nood.

Wat vindt China van dit alles? Chen Wenxin, directeur van het Instituut voor Amerikaanse Studies, is volgens persbureau Lusa van mening dat Trump bezig is met het uitvoeren van een low cost-strategie om de Amerikaanse hegemonie te bestendigen. Daarbij staat controle over strategische corridors en maritieme knelpunten centraal, dit in plaats van het behoud van een alomvattende wereldorde. ‘De oorlog tegen Iran is een poging van de Verenigde Staten om strategische hulpbronnen en strategische corridors te beheersen en het wereldwijde strategische landschap te hervormen’, schreef Chen in een essay dat werd gepubliceerd in het tijdschrift Qiushi, het orgaan van het Centraal Comité van de Communistische Partij van China.

Onrust

Gaan de VS China hiermee echt op de knieën krijgen? Dat is allerminst zeker. Het land heeft grote voorraden aangelegd op allerlei gebied en intussen is er grote onrust onder Amerika’s bondgenoten ontstaan. En die onrust groeit. Als de VS geen directe militaire hulp aan Taiwan meer bieden, zullen ook Japan, de Filipijnen en Zuid-Korea aan de bel trekken, want gaat Trump hen straks dan wél te hulp schieten? Belangrijker nog: een overname van Taiwan is voor Beijing zo’n overweldigend belangrijk strategisch doel dat het land daarvoor graag een stevige prijs betaalt.

Nikkel

Aan de andere kant is Washington nog lang niet uitgespeeld en kunnen de VS de scope van hun acties uitbreiden van energie naar andere grondstoffen, zoals belangrijke metalen. Maar dat kan pas als de VS daarin – per product – zelf een grote speler zijn geworden. Het is daarom niet uit te sluiten dat het bij de Amerikaanse pogingen tot regime change in Cuba toch ook om toegang tot grondstoffen gaat. Het land heeft immers de grootste nikkelvoorraad ter wereld en is in dat verband grotendeels afhankelijk van de export naar en investeringen door China.

Nikkel is al anderhalve eeuw een strategische grondstof en van groot belang voor militaire productie, waar het wordt gebruikt in bepantsering, geschut, munitie, motoren, etc. Met Cuba onder controle zal die grote voorraad – net als de Venezolaanse olie – straks een troefkaart in handen van Washington zijn. Verwacht dus meerdere Venezuela-achtige acties die als indirect doel hebben de Chinese economie onder druk te zetten door middel van controle over de export van specifieke strategische grondstoffen.

Wat zijn de gevolgen voor Nederland in dit alles? Een Amerikaanse zeeblokkade in de diverse zeestraten van Azië zal natuurlijk desastreus uitpakken voor de Nederlandse logistieke sector die zwaar afhankelijk is van de handel met China. Alhoewel een deel van die handel de laatste jaren gediversifieerd is en enigszins verspreid is over andere Aziatische landen, zal ook de goederenstroom uit die landen getroffen worden door een afsluiting van de betreffende zeestraten. Het stilvallen van het zeetransport tussen Nederland en de landen rondom de Zuid-Chinese Zee zal de haven van Rotterdam flink raken.

Maar zover hoeft het niet te komen, zeker niet nu de Amerikanen een veel effectievere strategie toepassen door productie- en exportlanden van strategische grondstoffen als energie en metalen direct zelf aan te pakken. Een blokkade van China in de zeestraten van Azië is daarmee wellicht niet eens direct noodzakelijk. Ook is het voor de VS nu makkelijk ontkennen dat hun interventies in Venezuela, Cuba, Panama en straks in andere landen eigenlijk dienen om China klem te zetten.

Wereldwijde handelsroutes

Intussen speelt China zelf met vuur door marine-oefeningen te houden nabij maritieme chokepoints. Volgens de Britse denktank Chatham House was de Russisch-Chinees-Iraans-Zuid-Afrikaanse marine-oefening in januari dit jaar voor de kust van Zuid-Afrika, pure chokepoint power play, oftewel een signaal dat deze landen op elk moment ook druk kunnen zetten op wereldwijde handelsroutes.

Zeestraten en scheepvaartroutes zullen nog lang de krantenkoppen gaan domineren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In de strijd met China opereren de Verenigde Staten met blokkades op afstand en controle over grote energieleveranciers verscheen eerst op Wynia's Week.

Eeuwenlang beijverde Nederland zich voor de vrije zeevaart en daar had de Nederlandse Republiek zelf het grootste belang bij. Niet voor niets had Nederland in de zeventiende en de achttiende eeuw overal in Azië en Afrika forten om de vrije doorvaart voor (vooral) VOC-schepen mogelijk te maken. Later zorgde wereldmacht Groot-Brittannië voor de vrije zeevaart.

Maar de laatste decennia is de almacht van de Verenigde Staten aan het afbladderen en niet alleen China, maar ook regionale machten – zoals Iran – proberen zich in het nieuwe, onzekere krachtenveld versterkt te positioneren. Tegen die achtergrond kan een reeks van andere zeestraten – van de Straat van Gibraltar tot Kaap de Goede Hoop, de Noordpoolroute en de Zuid-Chinese Zee – onderwerp van militaire confrontaties worden, zegt Nuijt.

Nederlands belang voorop

De voor Nederland historische gevechten rond onder meer het Nauw van Calais en de Sont tussen Denemarken en Zweden zijn dus helemaal niet zo uit de tijd als het tot voor kort leek. Overal ter wereld kan de controle over cruciale zeepassages weer inzet van militaire botsingen worden.

Dat komt mede doordat alle vormen van zeetransport veel intensiever zijn geworden. Vaak gaat het om energiedragers, investeringsgoederen en zeldzame grondstoffen die van vitaal economisch belang zijn, stelt Arnout Nuijt, die onder meer de wereldhaven Rotterdam adviseerde.

Nederland moet in het actuele krachtenspel over de macht in de wereld niet proberen boven zijn macht te spelen, zegt Nuijt. Dus dicht bij huis blijven met militaire activiteiten. En in de Europese Unie je niet met alles bemoeien, maar vooral op het eigen belang letten.

Nuijt noemt één voordeel van het mogelijk wegvallen van de Verenigde Staten als vanzelfsprekende NAVO-bondgenoot: de afgelopen decennia werd Nederland – om maar vrienden met de VS te blijven – meegetrokken in invasies in landen als Afghanistan en Irak. De kans dat Nederland daar zonder veel eigenbelang nog aan mee gaat doen, wordt nu mogelijk een stuk kleiner.

Wynia’s Week is er 146 keer per jaar, met iedere week een nieuwe video annex podcast. In totaal gaat het om duizend artikelen, video’s en andere producties. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

WWTV is er ook als podcast. Luister HIER

Het bericht ‘De Straat van Hormuz is maar één van de vele zeestraten waarover gevochten kan gaan worden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Europese zinsverbijstering

Ja, wie had dat geacht: een links Europa dat zich verheugt op de successen van het afgrijselijke en moorddadige regime van Iran en de VS heeft laat vallen als een baksteen. In de woorden van de Belgische minister van Defensie Theo Francken zijn we terechtgekomen in een wereld waarbij de nieuwe collectieve Europese zinsverbijstering luidt dat ‘de regering-Trump erger is dan de ayatollahs van Teheran’.

Je ziet het ook bij de usual suspects onder de Nederlandse geopolitieke analisten en andere politieke activisten die dag in dag uit op televisie – met toenemend leedvermaak – mogen uitleggen dat ‘we’ nu toch echt de VS uit de NAVO ‘moeten trappen’ of dat ons land iedereen uit de Situation Room moet berechten als oorlogsmisdadigers. En dat allemaal vanwege een onbeheersbare afkeer van de persoon van de Amerikaanse president.

Maar de twijfel omtrent het optreden van Trump groeit onweerlegbaar – ook bij zijn vermeende bondgenoten in Europa. Zo nam de Duitse AfD al eerder afstand van Trumps dreiging om Groenland in te pikken en moeten andere Europese partijen spitsroeden lopen tussen enerzijds sympathie voor de binnenlandse agenda van de MAGA-beweging en anderzijds terughoudendheid jegens een agressieve buitenlandse politiek. Vorig jaar al verloren conservatieve politici verkiezingen in Australië en Canada vanwege hun bewondering voor Trump. En met zijn recente aanval op de paus heeft de Amerikaanse president veel krediet verspeeld bij conservatief Italië, waar premier Meloni tot voor kort gold als één van zijn trouwste Europese bondgenoten.

Nog recenter kon openlijke steun van vicepresident Vance noch van Trump zelf de val van de Hongaarse premier Orbán tegen de verwachtingen in niet voorkomen. Maar schijn bedriegt. De Hongaren lijken eerder de corruptiepraktijken onder Orbán zat te zijn geweest dan gedreven te zijn door een afkeer van de Amerikaanse president. Bovendien heeft het land een parlement gekozen dat voor 100 procent uit rechtse partijen bestaat. Beoogd premier Magyar, een soort Orbán-light, zal de Fidesz-agenda dan ook grotendeels intact laten, maar wel slim mee gaan bewegen (of meestribbelen?) met de EU. Ook hier geldt – gelet op het gejubel onder links – dat door een blinde afkeer van een ‘foute persoon’ sommigen de realiteit volkomen uit het oog verliezen.

Desastreus wensdenken

Maar terug naar de dagdromerij die ons continent wil ontdoen van de VS. De logica en realiteitszin zijn ook hier zoek. Dat op dit moment een breuk binnen de NAVO funest, nee, suïcidaal zou zijn voor Europa, nu de dreigingen in de wereld richting ons continent nog nooit zo groot zijn geweest, wordt lacherig terzijde geschoven. En dat terwijl diezelfde analisten ons jarenlang hebben gewaarschuwd voor dreigingen uit Rusland, China en andere autoritaire regimes en ons hebben aangespoord om ons snel en stevig te herbewapenen. Want we lopen grote kans op oorlog, roepen ze in koor. Dezelfde experts stellen nu het fanatiekst dat we dat allemaal beter zonder de VS aankunnen – iets wat niet anders dan een onverantwoord, populistisch en zwaar polariserend standpunt is.

Het is daarom goed dat het VVD-smaldeel in het kabinet-Jetten zich niet mee laat sleuren door de Europeanistische leer van D66. Uitlatingen in talkshows de afgelopen dagen door onder anderen de bewindslieden Heinen en Karremans waren glashelder: er kan geen sprake van zijn dat we de VS loslaten, noch dat we als Europa onze eigen boontjes zouden kunnen doppen. Dat laatste is immers desastreus wensdenken.

Geen land is de baas in Europa

Daarom is het ook prima dat onze Koning een nachtje bleef slapen in het Witte Huis. Dat is in het belang van ons land. Gelukkig zijn er in Den Haag nog mensen die het hoofd koel houden. Laten we intussen hopen dat de ‘open’ discussie van onze jeune premier met Trump geen schade aan een 250 jaar oude relatie met de VS heeft gebracht.

Ja, Europa wordt – sinds 1945 – gedomineerd door de VS en misschien wel klein gehouden. Maar dat is niet omdat we eigenlijk groot zijn. Dat is omdat we verdeeld, tegenstrijdig, politiek heterogeen, pluralistisch, democratisch en institutioneel inclusief zijn. Met dat laatste bedoel ik dat de EU nog altijd – en gelukkig maar – een consensuspolitiek nastreeft en er niets met een eenvoudige meerderheid van lidstaten doorgedrukt kan worden. Geen land is de baas in Europa en dat moeten we zo houden. Bovendien, een aantal lidstaten heeft juist baat bij een matigende invloed van de VS en Nederland hoort daar eigenlijk ook bij.

Terug naar de dreigingen, waar we al jaren in geuren en kleuren voor gewaarschuwd worden. Laten we even de niet-geografische chokepoints van Europa (de afhankelijkheid van de VS voor wat betreft energievoorziening, wapensystemen, satellieten, IT-applicaties en wat dies meer zij) laten voor wat ze zijn en ons focussen op de concrete geopolitieke bedreigingen die Europa op dit moment moet ondergaan.

In de eerste plaats is dat de Russische dreiging, een fenomeen dat we door de eeuwen heen zien oplaaien, afzwakken, maar altijd weer zien terugkeren. De vervaarlijke Russische beer is een permanent gegeven in de Europese veiligheidsproblematiek. Die dreiging is de afgelopen jaren niet verminderd, integendeel: de openlijke en omvangrijke (overigens grotendeels terechte) Europese steun aan Oekraïne in zijn oorlog tegen Rusland heeft die bedreiging niet alleen bestendigd, maar zelfs meer dan ooit geïnternaliseerd. Echter iedereen weet, zonder de VS kunnen we de Russen nog lang niet de baas.

Dan is alles voor niets geweest

Want als het, wat God verhoede, tot een shooting war tussen Europa en Rusland komt (en de Amerikanen hebben dan hun handen van ons continent afgetrokken), dan zijn we in het gevecht niets zonder optimaal werkende F35s, voldoende Patriot-raketten en input van Amerikaanse satellieten en inlichtingen. Als we in plaats van die dreiging vrede en de-escalatie willen met Rusland, zullen we met Moskou moeten onderhandelen, daar een hoge prijs voor betalen of tegen elkaar uitgespeeld worden.

Europese landen zullen dan weer Russisch gas importeren, steun aan Oekraïne inslikken en de Russische bezetting van de Krim en Zuidoost-Oekraïne moeten accepteren. En dan is alles voor niets geweest. Het alternatief is immers een lucht-, raketten-, cyber-, drone- en zeeoorlog met de Russen, die – zonder Amerikaanse ruggensteun – enorme economische schade op ons continent zal aanrichten, naast een verregaande militarisering van de samenleving en een groeiende mate van vrijheidsbeknotting. Is dat wat links wil? Nee? Dan moeten we koste wat kost de VS te vriend houden.

De kans op een breuk met de VS wordt echter wel groter en ook het geduld van Europa kent grenzen. Maar zelfs na een scheuring in de NAVO zullen we de VS nog steeds nodig hebben en betalen we Washington minstens zo’n hoge prijs. In plaats van de NAVO moet er dan een nieuw trans-Atlantisch veiligheidspact worden gesloten, maar dan wel op Trumps voorwaarden. Dat kost ons geld: aan wapens, energie en grondstoffen, maar daarnaast zal het vrijwel zeker ook leiden tot het verlies van Groenland of zelfs Canada aan de VS.

Ons verzetten tegen de VS is waanzin en daar gaat geen Europees land aan beginnen. En, zoals gezegd, er zijn landen die de VS harder nodig zullen hebben voor hun eigen veiligheid dan de EU – denk aan Griekenland ten opzichte van Turkije, of Polen en de Baltische Staten. Trump zal ons, op een verloren achternamiddag en met veel gemak, uit elkaar spelen. Die Europese eenheid is een illusie, die grootmacht komt er nooit.

Noch de luxe noch de tijd voor een vrije keuze

Denk echter niet alleen aan de Russische dreiging, maar ook eens aan veiligheid in zuidelijke en zuidoostelijke richting, onze near abroad oftewel het Europese nabije buitenland: Marokko, Algerije, Egypte, het Midden-Oosten, Turkije, allemaal landen en gebieden die we te vriend zullen moeten houden en die op hun beurt Europa zullen moeten respecteren. Als we geen eenheid en geen sterke militaire macht kunnen projecteren en ook niet aarzelen om die in te zetten, heeft niemand respect voor Europa. Deze landen mogen nooit in de verleiding komen om hun assets (energie, minderheden in Europa, religie, zeestraten) in te zetten als wapens ter ondermijning van Europa.

De Europese veiligheidssituatie vraagt zoveel aandacht en kent zoveel uitdagingen, dat we noch de luxe noch de tijd voor een vrije keuze hebben. Het is simpel, blijf zo dicht mogelijk bij de VS. Maar maak uw riemen vast, nu er een steeds grotere kans op een breuk met Washington ontstaat. Want ons continent wordt niet als bij toverslag die gedroomde wereldmacht waar iedereen respect voor heeft.

Los van de VS gooit Europa zich voor de wolven.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Zonder de VS gooit Europa zich voor de wolven verscheen eerst op Wynia's Week.

Mijn samenvatting van de ideeëngeschiedenis in de lange 20^ste eeuw (1890 – 2010) is dat christelijke denkfouten de opkomst van links mogelijk maakten en dat denkfouten van links de opkomst van de islam mogelijk maakten. Sindsdien zitten we ideologisch in een vacuüm waarin slechts een nieuw puritanisme rondwaart dat gericht is op het uitdrijven van de duivel der kooldioxide. De wetgever is intussen geheel vergeten dat immigratie het belang van het ontvangende land moet dienen, niet dat van mensen van elders.

Defensie-uitgaven niet effectief

Wie zonder geestelijk houvast handelt, glijdt constant uit. Neem de hoofdlijnen van het regeringsbeleid. Vóór het vertrek van Rutte naar de NAVO was de hoofdlijn om ieder jaar miljarden uit te gaan geven om de opwarming van de aarde tegen te gaan, al wisten we dat die uitgaven geen (meetbaar) effect zullen hebben, zoals toenmalig ‘klimaatdrammer’ Rob Jetten eerlijk vertelde, terwijl hij de modernste kolencentrales uitzette. Het ging om het gebaar.

Sindsdien is het nieuwe beleid dat we gigantische – uit de lucht gegrepen – bedragen (x procent van het BNP) gaan uitgeven aan defensie, waar we sinds mensenheugenis op hadden bezuinigd. Dit jaar 26,8 miljard. Gaan die uitgaven wel enig meetbaar effect hebben? Nee, want wij hebben ons denken niet aangepast.

En de grondwet ook niet. Daarin staat dat we de internationale rechtsorde bevorderen. Dus vechten wij alleen als de Verenigde Naties daarmee akkoord zijn. Alleen dan is oorlog volgens het internationale recht immers toegestaan. Maar Rusland heeft een vetorecht in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en kan dus altijd voorkomen dat een oorlog ‘rechtvaardig’ wordt. Dus tegen Rusland deugt ons nieuwe beleid niet.

En hebben we duidelijk voor ogen wie onze vijanden zijn? Het lijkt wel of het regime van de 73-jarige Poetin onze enige vijand is. Iran wil kernbommen maken en ontwikkelde stiekem raketten die ook Europa kunnen bereiken. Alleen Israël en de Verenigde Staten doen daar iets tegen. In Iran zijn islamitische geestelijken de baas. Uit het verleden kunnen we leren dat gevaar niet slechts komt uit de loop van het vijandelijk geweer maar vooral van vijandige ideologieën. ‘Sommige ideologieën vragen niet om begrenzing, tolerantie of acceptatie, maar om confrontatie’, schreef laatst Ehsan Jami, een ervaringsdeskundige die in 2007 het Centraal Comité voor Ex-moslims oprichtte.

Ideologische oorlogvoering de verkeerde kant op

Onze regering huldigt echter het tegenovergestelde standpunt. Die denkt dat in Nederland moslims worden bedreigd. Daarom komt er een Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie. De Nationale Coördinator tegen Discriminatie en Racisme mag daartoe zijn imperium mag uitbreiden met een ‘programmaleider’ die: ‘in dialoog met de moslimgemeenschappen zelf, met maatschappelijke organisaties, met onderzoekers, beleidsmakers en lokale bestuurders zal werken aan het ontwikkelen van een gerichte strategie die specifiek ingaat op discriminatie van moslims.’ Moslim lives matter in Nederland gelijk black lives dat doen in de Verenigde Staten.

Ilja Leonard Pfeijffer is gek

De meeste oorlogen vind plaats in het islamitische deel van de wereld. Nu tegen Iran. De kletsende klasse vertelt de Nederlander wat hij daarvan moet denken. Dat leidt tot de vreemdste uitspraken. Zo beweerden de Snip & Snap van het Nederlandse buitenlands beleid – Boekestijn & De Wijk – in hun variété show onlangs: ‘Iraans kernwapen kan stabiliserend werken.’ Tja, alles kan. Laten we iedere dictator voor zijn verjaardag een kernbom geven. Wat kan er mis gaan?

Een andere mediapersoonlijkheid onthult: ‘Ik moet bekennen dat ik tijdens de oorlog stiekem voor Iran was. Zoiets zou ik natuurlijk nooit hardop zeggen of opschrijven, want ik weet ook wel dat het Iraanse theocratische absolutisme nauwelijks onderdoet voor dat in de Verenigde Staten en Israël.’ Aldus Ilja Leonard Pfeijffer. ‘Nauwelijks’ betekent ‘bijna niet’ en dat is hetzelfde als ‘net wel’. Deze verwarde man beweert dat de Verenigde Staten en Israël (net iets) meer theocratisch en absoluut worden bestuurd dan Iran. Kan het gekker? Ja, dat kan.

De onverklaarbare schaamte van Hertzberger

Het Iraanse regime heeft meer onschuldige burgers gedood dan Israëlische militairen deden in Gaza waar de moordenaars zich tussen die burgers verschuilen. Wie in Gaza tegen Hamas demonstreert is levensmoe. Wie in Iran demonstreert krijgt de doodstraf (via ophanging) wegens de misdaad ‘oorlog voeren tegen God’.

Toch kan ex-Kamerlid Rosanne Hertzberger in NRC een column getiteld ‘Ik schaam me voor dit Israël’ schrijven nadat daar een democratisch gekozen parlement besliste over invoering van de doodstraf voor terroristen die moorden plegen met de intentie om het bestaan van de Staat Israël te ontkennen. Daarnaast moeten militaire rechtbanken in de bezette gebieden de doodstraf opleggen aan daders van terroristische aanslagen, tenzij er bijzondere redenen zijn om dat niet te doen.

Zelfs Freud zou haar schaamte niet kunnen verklaren want het vastleggen van strafverzwaringsgronden is het Nederlandse strafrecht niet vreemd. Sterker nog. Hertzberger heeft daar als Tweede Kamerlid zelf vóór gestemd. Het was al mogelijk om bij een terroristisch oogmerk, of deelname in groepsverband, een hogere straf op te leggen. In 2024 kwamen Frans Timmermans en Mirjam Bikker samen met een wetsvoorstel om strafverzwaring ook toe te passen als sprake is van discriminatie. In de Memorie van Toelichting werd expliciet verwezen naar het herhaaldelijk vernielen van het Joods/Israëlische restaurant HaCarmel. Iedereen – op FVD na – stemde vóór.

Bij de behandeling in de Eerste Kamer sprak D66’er Boris Dittrich namens de leden van de commissie voor Justitie en Veiligheid over misdrijven die door haat zijn gemotiveerd. ‘Met dit wetsvoorstel wordt vastgelegd dat de wetgever deze misdrijven dusdanig zwaar vindt dat de straffen moeten worden verhoogd. Zo worden haatmisdrijven en de slachtoffers ervan zichtbaar in het strafproces. Daarvoor is in de Tweede Kamer en ook hier in de Eerste Kamer brede steun.’

Een kwart eeuw na Bin Laden

Maar die steun is alleen voor binnenlandse haat; niet tegen haat vanuit het buitenland. Op 11 september 2001 voerden islamitische terroristen hun aanvallen uit op New York en Washington. We zijn één generatie en ontelbare islamitische aanslagen verder. Dat zijn allemaal haatmisdrijven, maar nog steeds beschouwen we islamisme niet als een vijandige ideologie. We bewapenen ons tegen Poetin, beschermen moslims wier dochters niet met een ongelovige mogen trouwen tegen discriminatie en we strijden tegen klimaatverandering. Wat doen we verder op het internationale vlak? We dringen aan op terughoudendheid, op onderhandelen.

Dat doet de paus traditioneel ook in zijn paastoespraak. Al kwam een New Yorkse priester dit jaar met een tegengeluid: ‘Het christendom is geen pacifistische godsdienst. Het beschermen van onschuldigen is de plicht van iedere christen. Als onderhandelingen de enige manier zouden zijn om conflicten op te lossen, dan zou de paus zijn Zwitserse Garde naar huis moeten sturen en onderhandelaars moeten opleiden om iedereen te ontvangen, die Vaticaanstad binnen wil met een geweer of een bom. Op dit moment wordt iedereen nog als verdachte beschouwd en moet langs metaaldetectoren om de Sint Pieter binnen te mogen’, zei de eerwaarde Gerald Murray die zo weer teruggrijpt op het denken van vóór de verwarde twintigste eeuw.

Telbare en ontelbare slachtoffers

Hij raakt daarmee aan de foute rekensommen die ons dagelijks worden voorgeschoteld. Kranten en omroepen tellen nauwgezet de slachtoffers van oorlogsgeweld. Met aparte vakjes voor vrouwen en kinderen. Ieder slachtoffer is er een te veel is de parmantige boodschap op de achtergrond met als ultieme schandekreet: ‘genocide’.

De denkfout is dat in deze berekening niet de slachtoffers worden opgenomen die gevallen zouden zijn als er geen geweld was gebruikt: De ontelbare slachtoffers van de kogels, bommen en raketten die Hamas, Hezbollah, de Houthi’s en Iran niet af hebben kunnen vuren omdat Israël en de Verenigde Staten hun lanceerinstallaties hebben uitgeschakeld.

Dat Pax Christi, dat jarenlang actie voert tegen gebruik en fabricage van clusterbommen nu niks van zich laat horen als Iraanse clusterbommen neerploffen op woonwijken in Israël is laf en hypocriet. Wie altijd voor preventie is, of het nu gaat om ongevallen, ziekte of misdaad, maar de slachtoffers niet meetelt die door preventief militair ingrijpen worden voorkomen, misleidt bewust.

Arm of dood

Zonder na te denken over een gewijzigde strategie die ingrijpen mogelijk maakt tegen de echte vijand, zal de 26,8 miljard die dit jaar aan defensie wordt uitgegeven ‘nauwelijks minder’ effect hebben op de wereldvrede dan alle subsidies voor Chinese elektrische auto’s, Chinese zonnepanelen en de milieu vervuilende wieken van windmolens bij elkaar hebben op de opwarming van de aarde.

Dat laatste is financiële verkwisting. Daar worden we armer van. De verkeerde militaire strategie hanteren is een ernstiger denkfout. Daar kun je dood van gaan.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Zonder een strategie die ingrijpen mogelijk maakt tegen de echte vijand heeft de 26,8 miljard voor defensie geen effect verscheen eerst op Wynia's Week.

Er ontstond grote ophef en Bolkestein kreeg het verwijt te ‘zwartepieten’. Femke Halsema, destijds fractievoorzitter van GroenLinks in de Tweede Kamer, vroeg zich zelfs af of Bolkestein ‘kierewiet’ was.

Profetische woorden

Anno 2026 klinken de woorden van Bolkestein profetisch. Het antisemitisme is veel erger geworden, met name in de hoofdstad, nu geleid door burgemeester Halsema. Amsterdam werkt aan een ‘Israël-referendum’ dat mogelijk eind dit jaar kan plaatsvinden. Het beoogt erkenning van de ‘genocide in Palestina’ en een boycot van de Joodse staat. De gemeenteraad moet het referendumvoorstel goedkeuren. Amsterdam voert ‘wereldpolitiek’, met de Palestijnse vlag voorop.

Opmerkelijk. Volgens berichtgeving die niet-Amsterdammers bereikt, vieren ratten er feest tussen het niet opgehaalde vuilnis en loopt de financiële schuld op naar 10 miljard euro. Een (kostbaar) referendum leidt ongetwijfeld tot oplopende emoties en méér antisemitisme. Wie tegen stemt, is ‘zionist’. Een pro-Palestijnse activist beklaagde zich onlangs op de Dam dat Hitler ‘het karwei niet kon afmaken’. Uit die sfeer volgt geweld. Hoe kan Amsterdam de wereld reorganiseren terwijl het zichzelf niet kan organiseren?

Hetzelfde fenomeen deed zich voor in de Tweede Kamer. D66-minister Sjoerd Sjoerdsma van Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel besloot eenzijdig UNWRA, de VN-hulporganisatie voor Palestijnen, van 19 miljoen euro te voorzien. De VN-club kreeg geen geld omdat zij is geïnfiltreerd door de Palestijnse terreurorganisatie Hamas. Sjoerdsma kreeg als lid van het minderheidskabinet een meerderheid in de Tweede Kamer, onder voorwaarde geen geld te geven aan UNWRA. De doortrapte Sjoerdsma wilde dat tóch doordrukken, maar stuitte op een boze Kamermeerderheid. Hij bond snel in. Een motie van wantrouwen is gepast.

De islam is in Nederland een groeiende religie, en concentreert zich vooral in de grote en middelgrote steden. Moslims brengen hun eigen cultuur, inclusief conflicten, mee en groeien grotendeels op in een parallelle islamitische cultuur. De Nederlandse overheid probeert die te accommoderen, via ‘goed voorbeeldbeleid’. Zo bezoeken in sommige steden politie-agenten in uniform de iftar, de maaltijd waarmee moslims tijdens de ramadan het vasten verbreken. Dat is al een grensgebied, want de politie moet een neutrale, seculiere positie innemen. De gehele overheid moet dat doen. Maar zij neigt tot buigen, wat moslims opvatten als goedkeuring.

Zo ontstaat een hellend vlak, waarop politiek, onderwijs, cultuur, media en bestuur het proces van islamisering versnellen. De linkerzijde steunt deze trend volop, in de hoop meer kiezers te trekken. Politiek draait uiteindelijk om macht. In Nederland heeft links een potentieel van tussen de 30 en 40 procent van de stemmen, maar geen meerderheid. Verlies van teleurgestelde kiezers uit lagere inkomensgroepen die op rechtse protestpartijen stemmen, wordt met moslimstemmen gecompenseerd. In andere West-Europese landen gaat het net zo: ook links in Duitsland en het Britse Labour zijn afhankelijk geworden van de steun van islamitische kiezers. Die zijn volgend jaar ook cruciaal bij de presidentsverkiezingen in Frankrijk.

Internationaal recht

De oorlog met Iran, en vooral de sluiting van de Straat van Hormuz, laat zien hoe het buitenlandse beleid in West-Europese landen islamiseert. Over de schouders van politici kijkt de allochtone bevolking mee. Europa houdt de boot af. De Franse regering stuurt een vliegdekschip – de Charles de Gaulle – naar de Middellandse Zee, in de buurt van Cyprus, dat volgens de Britse vicepremier David Lammy ‘NAVO-lid’ is, terwijl dat manifest niet het geval is. De Charles de Gaulle krijgt steun van het Nederlandse luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. Evertsen. Dat is mooi, maar in de Middellandse Zee krijg je de Straat van Hormuz niet open.

De ‘vrije doorvaart’ in de zeestraat is een hoeksteen van internationaal recht, dat Nederland verdedigt maar Iran al 47 jaar ongestoord schendt. Premier Rob Jetten stelt dat Nederland meedoet, in samenwerking met andere landen, zodra het er ‘veilig’ is. Maar dan is het niet meer nodig. Spanje maakt het nog veel bonter. De socialistische premier Pedro Sánchez veroordeelde westerse sancties tegen Iran, noemde ze ‘illegaal’ en ontzegde de Amerikaanse luchtmacht toegang tot NAVO-vliegvelden in Spanje. Sánchez kreeg een fikse beloning van Iran: vrije vaart door de Straat van Hormuz. Opmerkelijk: geen enkel land tikte Sánchez op de vingers, terwijl de dwarsligger inzake Oekraïne, de Hongaarse premier Viktor Orbán, hel en verdoemenis uit Brussel oogst.

Bondskanselier Friedrich Merz verklaarde plechtig – als een soort nationale Oberlehrer – dat Duitsland nergens aan meedoet, zelfs niet aan ‘internationale maritieme operaties’ in de Straat van Hormuz: ‘Es ist nicht unser Krieg’. Een overreactie van een land dat in de vorige eeuw twee wereldoorlogen veroorzaakte.

Frankrijk liet zijn echte kleuren zien in de VN-Veiligheidsraad bij een resolutie van Arabische landen in de golfregio, aangevoerd door Bahrein, die gebruik van ‘verdedigende middelen’ goedkeurt om de Straat van Hormuz te beveiligen. Drie permanente leden van de VN-Veiligheidsraad gebruikten hun vetorecht: China, Rusland en (zeer uitzonderlijk) ook Frankrijk. Vervolgens voer een Frans schip door de Straat van Hormuz. C’est typique français. Uiteindelijk dwong Trump de vrije doorvaart af door Iran het mes op de keel te zetten. Het Europees gepiep bracht geen krediet.

Europese schizofrenie

Volgens de Amerikaanse classicus en militair historicus Victor Davis Hanson, verbonden aan de Universiteit van Stanford, is er niet enkel West-Europese verdeeldheid, maar een vergaande vorm van schizofrenie. Europa wil Amerika als bondgenoot, maar niet als het te gevaarlijk wordt. Europa vreest een nucleair Iran, maar wil er zelf niets aan doen. Europa wil dat Amerika het doet, maar zodra iets fout gaat, is Amerika de boeman.

De oorzaak van die weigerachtige houding is de invloed van moslim-immigratie in West-Europa. In een recent interview op YouTube stelt Hanson: ‘In Duitsland bestaat 16 procent van bevolking uit immigranten, velen niet-ingeburgerd. De geïmmigreerde moslims zijn vaak radicaler dan de landen die ze hebben verlaten, en die waren al erg genoeg. Ze willen geen deel zijn van het Westen. Er is een “multiplicatie-effect”. Ze hebben het gevoel dat ze dankzij hun geboortecijfers en toegenomen aantallen snel een grote mensenmassa zullen vormen in hun nieuwe landen. Europese regeringen zijn doodsbang.’

Elke crisis in het Midden-Oosten zet de politieke situatie in West-Europa op scherp. Hanson: ‘Bij pogingen het regime in Iran aan te pakken, wijken zij terug. Steun aan Israël durven ze niet uit te spreken. Oorzaak: de geïmmigreerde gemeenschappen zullen zich keren tegen Europese regeringen en de regeringspartijen krijgen hun stem niet meer’.

Aangezien Europa tegelijkertijd kampt met een zelfgemaakte energiecrisis door het klimaatbeleid en lange tijd in de utopie leefde dat na de val van de Berlijnse muur het ‘einde van de geschiedenis’ was aangebroken, zit het nu ook klem in het buitenlands beleid. Er treedt (zelf)islamisering op, nog in de aanvangsfase, maar al duidelijk zichtbaar.

Ooit was het Nederlands ministerie van Buitenlandse Zaken een topdepartement waar het ‘nationaal belang’ werd vooropgesteld. Nu is het een soort ngo waar ambtenaren (zogenaamd ‘in de lunchpauze’) voor de deur protesteren tegen het beleid van hun eigen minister en gepensioneerde ambassadeurs ingezonden stukken naar NRC sturen om zich op te werpen als verdedigers van de ‘Palestijnse zaak’. Wellicht uit schuldgevoel dat ze het vroeger nalieten. Zelfislamisering ontpopt zich vooral zodra het om Israël gaat. Bij Iran wordt een oogje dichtgeknepen.

Gazastrook aan de Amstel

Voor islamisering is geen 51 procent van de bevolking nodig: het multiplicatie-effect dat Hanson noemt produceert een snellere verspreiding via de politiek-culturele ‘bovenbouw’ van de samenleving. Zichzelf respecterende Nederlandse gemeenten doen ook mee, met uiteraard Amsterdam voorop: als zelfverklaarde Gazastrook aan de Amstel.

Wie was er in 2010 eigenlijk ‘kierewiet’: Frits Bolkestein of Femke Halsema?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Overal in Europa islamiseert het buitenlands beleid – onder druk van de groeiende groep moslimkiezers verscheen eerst op Wynia's Week.