Onlangs was PROTEST, de nieuwe jongerenorganisatie van PRO, in het nieuws. Helaas niet op positieve wijze. Op het oprichtingscongres van de club – een fusie van de Jonge Socialisten (PvdA) en de GroenLinkse jongerenorganisatie Dwars – bleken journalisten niet welkom. Reporter Chris Aalberts kreeg te horen waarom: ‘We willen afscheid nemen van onze verenigingen in een intieme setting om onze leden een momentje van kwetsbaarheid te kunnen geven.’

Een malle vertoning, zo stelde Aalberts terecht vast. ‘De nieuwe jongerenorganisatie zal PRO inhoudelijk proberen te beïnvloeden en dus is de vraag welke koers het nieuwe bestuur wil inzetten en hoe de leden daarover denken. Waarom mag daar niets over geschreven worden? Je zou bijna denken dat de Jonge Socialisten en Dwars alleen fuseren omdat het een moetje is.’

Er zijn bij nadere beschouwing misschien wel meer rare dingen aan de hand. Om het maar eens heel principieel te formuleren: politieke jongerenorganisaties, waar zijn die eigenlijk voor nodig?

Studie, vorming en scholing

Het fenomeen dateert van erg lang geleden, toen ‘doorleren’ na de lagere of middelbare school voor veel Nederlanders nog niet tot de mogelijkheden behoorde. Als lid van een politieke jongerenorganisatie kon je toch een beetje aan je trekken komen, want er werd vooral aan studie, vorming en scholing gedaan.

Met name de roemruchte ARJOS, de jongerenclub van de later in het CDA opgegane ARP, genoot op dit punt een geduchte reputatie. De lat lag er hoog en de scholing had een bijna academisch karakter.

Toen, vanaf de jaren zestig, steeds meer jongeren hoger onderwijs gingen volgen, werd de scholingsfunctie minder urgent. De meeste politieke jongerenorganisaties kregen sindsdien het karakter van een soort zandbak waarin ‘politiekje’ kan worden gespeeld. Uiteraard zonder dat de leden politieke verantwoordelijkheid dragen. De haalbaarheid of uitvoerbaarheid van standpunten is dus niet belangrijk en compromissen sluiten met politieke opponenten is niet nodig.

Eigenlijk leer je als lid van een politieke jongerenorganisatie vooral dingen die je in de echte wereld – als politieke ambtsdrager – weer heel snel moet afleren. Mede om die reden wilde D66 aanvankelijk niks weten van een eigen jongerenorganisatie. ‘D66 heeft geen behoefte aan zo’n politieke crèche en biedt jongeren direct actieve deelneming aan in de dagelijkse politiek,’ zo heette het. Pas in 1984 ging het roer om en werden de Jonge Democraten (JD) opgericht.

Professionele bomkoffer

Als we het hebben over politieke jongerenorganisaties mag ook het risico op radicalisering niet onvermeld blijven. Vrijwel alle politieke partijen hebben al eens narigheid ondervonden van extremisten die zich meester dreigden te maken van de eigen jeugdclub.

Zo ontstond in de liberale JOVD in de jaren negentig gedonder over de afdeling ’t Gooi, die werd beticht van banden met het ‘extreemrechtse’ Oud-Strijders Legioen. De afdeling werd in 1996 door het JOVD-congres opgeheven. Meer recent zijn soortgelijke beschuldigingen geuit aan het adres van de jongerenclub van Forum voor Democratie.

Aan de linkerkant van de politieke spectrum raakte Dwars in 2007 in opspraak, toen in haar Utrechtse hoofdkwartier een professionele bomkoffer werd gevonden, compleet met ontstekers, timers en bedrading. De herkomst van de koffer bleef onduidelijk, maar veel media legden een verband met uitspraken van voormalig Dwars-voorman Rugter van den Dool. Die had in 2003 zijn steun uitgesproken voor gewelddadige acties tegen fokkers van pelsdieren.

Bij de SP ging het mis toen jongerenorganisatie Rood in de greep raakte van trotskistisch angehauchte ‘zolderkamercommunisten’. In 2021 besloot het partijbestuur de banden te verbreken; een jaar later kwam er een nieuwe jeugdclub onder de naam SP Jongeren.

Als studieclub zijn ze overbodig, als kweekvijver leveren ze vooral aspirant-politici af met de verkeerde vaardigheden en het risico op broeinestvorming ligt permanent op de loer – waarom willen politieke partijen dan toch zo graag een eigen jongerenorganisatie hebben?

Voor het antwoord op die vraag moeten we terug naar 1976, toen PPR-boegbeeld Harry van Doorn, destijds minister van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk (CRM), besloot om subsidie uit te keren aan politieke partijen die er een eigen jeugdclub op nahielden. Het werd nu dus lucratief. Meteen besloot de katholieke KVP om haar in 1972 opgedoekte jongerenorganisatie nieuw leven in te blazen.

Duurste crèches van Nederland

Volgens de huidige regeling komt een politieke jongerenorganisatie in aanmerking voor subsidie – in totaal werd vorig jaar ruim 1,8 miljoen euro verdeeld – als zij ten minste honderd leden heeft tussen de 14 en 27 jaar die ten minste 5 euro contributie per jaar betalen. Het precieze subsidiebedrag is afhankelijk van zowel het aantal leden als van het aantal Tweede Kamerzetels van de moederpartij. Die ontvangt ook het geld en sluist het vervolgens door.

Ter illustratie: op deze wijze streek de JOVD – met welgeteld 1476 ‘subsidiabele leden’ – vorig jaar liefst 378.320 euro subsidie op, oftewel 256 euro per lid. Dat loont de moeite, ook als je tegenover de buitenwereld graag doet alsof je liberale bezwaren hebt tegen ‘subsidiesponzen’.

Voor de belastingbetaler zijn politieke jongerenorganisaties – alleen de PVV doet het zonder – de duurste crèches van Nederland. Waarom houden ze niet zelf hun broek op?

Aangezien het gaat om geldsmijterij richting de eigen partijkassen, zal die vraag in de Tweede Kamer niet snel worden gesteld, laat staan beantwoord.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Voor elk JOVD-lid krijgt de VVD jaarlijks 256 euro subsidie. Hoe redelijk is dat? verscheen eerst op Wynia's Week.

Je raadt het al: die exorbitante winstcijfers komen niet uit de ‘harde’ economie van de beurzen, het Bruto Nationaal Product en van de vermaledijde begrotingstekorten, maar van de zogenaamde ‘zachte’, ofwel, de ‘betekeniseconomie’. Puur volgens de wetten van die betekeniseconomie is de peperdure, alsmaar uitgestelde aanleg van het nieuwe treinspoor richting Noord-Nederland, de Lelylijn, bijvoorbeeld een no brainer. Doen!

Progressief stokpaardje

Op het eerste gezicht is de ‘betekeniseconomie’ en het opspelen van ‘maatschappelijke winst’ als belangrijke beslisfactor een progressief stokpaardje. Maar plak je deze denkwijze op de Nederlandse horeca, en dan vooral op het drastisch teruglopen van het aantal kroegen (vanaf 2007 is grofweg een derde uit het straatbeeld verdwenen), dan is er ook voor conservatieven het nodige in de ‘betekeniseconomie’ te halen.

Zou je het verdwijnen van kroegen namelijk vertalen naar toenemende vereenzaming, menselijke vervreemding en teruglopende gemeenschapszin, en al die effecten vervolgens kwantificeren naar en inboeken als ‘maatschappelijk verlies’, dan zouden heel wat conservatieve ideologen, die zeggen te hechten aan sociale cohesie en de natuurlijke samenhang binnen een samenleving, weleens voorstander kunnen zijn van een denkbeeldig overheidsprogramma ‘Blaas De Kroeg Nieuw Leven In!’.

Alvorens in te gaan op de sociaalpsychologische gevolgen van het bedreigde kroegleven, laat materieel onderzoek in grote steden zien dat straten die ooit gedomineerd werden door (bruine) kroegen nu vergeven zijn van de koffiebars en latte-winkels. Waar ooit de licht-smoezelige thuishaven huisde van de kletsende mens die gehoor zocht voor zijn of haar gevoelsleven (de teleurstellingen, de overwinningen, de ongelukken, de mazzeltjes) vind je nu brandschone etablissementen met lange tafels, waaraan vaak met oortjes of koptelefoons getooide co-werkers achter laptops zwijgend hun laatste opdrachten, bedenkingen, aanklachten, complimenten en wijzigingsvoorstellen aan het intikken en versturen zijn.

Wat je verder ook van deze ontwikkeling denkt: onderaan de streep komt het in die koffiebars en andere hippe tenten nog zelden voor dat mensen elkaar ter plekke ontmoeten en met elkaar in gesprek raken. Als ze al überhaupt met elkaar in gesprek raken. Want het overgrote deel van de koffiebar-bezoekers loopt linea recta naar een stopcontact, plugt in en begint prozaïsch aan de die dag geprogrammeerde taken. Waarbij de enige verwijzing naar de horeca nog slechts bestaat uit het walmende kopje naast hun laptop. Wie in het voorbijgaan bij dergelijke koffiebars naar binnen kijkt, ziet amper nog het verschil tussen de werkvloer bij een start up en een horecagelegenheid.  

Een vermomde school

Aanhakend op het kwijnende fenomeen kroeg verscheen van de filosoof Hans Schnitzler niet zo lang geleden zelfs een heus boek over het fenomeen kroeg, getiteld Filosofie van de kroeg. Van een kroegliefhebber en iemand die wetenschap inzet als alibi om het kroegleven nader te bestuderen, mag het geen verbazing wekken dat zijn verhandeling uitmondde in een ode aan het verschijnsel ‘kroeg’.

Op het gevaar af dat het stapje voor stapje verder verdampen van het kroegnetwerk symbool komt te staan voor alle feilen in onze samenleving, en daarmee topzwaar wordt, blijft een van Schnitzlers kernpunten de moeite waard. Namelijk dat de kroeg een vermomde school is. En het verdwijnen van kroegen derhalve gelijk staat aan het verdwijnen van noodzakelijke educatie. Schnitzler: ‘Juist doordat je er vluchtige ontmoetingen hebt, is het een goede plek om publiek vertrouwd te raken en sociale vaardigheden op te doen. Het is een soort school: je kunt er oefenen in samenzijn met anderen en fouten maken zonder dat dit direct grote consequenties heeft.’

Ook emeritus hoogleraar Gabriël van den Brink laat in HP/De Tijd, naar aanleiding van zijn nieuwe boek De actualiteit van het archaïsche, doorschemeren dat het vastgelopen-zijn van Nederland niet te wijten is aan te weinig predikers en te weinig moraal (eerder aan een teveel), maar aan het luchtledige waar al die preken in terechtkomen. Hij zegt: ‘Ik ben voor een moraal waarin je morele zorgen veel meer vermengt met reële contacten (-), met mensen met reële problemen. Je moet er niet boven gaan hangen en zeggen: wij staan aan de goede kant van de geschiedenis. Hoe kun je zo arrogant zijn? Ben je God zelf dan?’ 

Juist dat respect- annex goddeloze van een kroeg is heilzaam. En dat je er mogelijk met PVV’ers in contact komt, ziet Van den Brink alleen maar als een pré, zeker nadat hij ze in Noord-Limburg in het kader van wetenschappelijk onderzoek bij bosjes leerde kennen: ‘Het waren prima mensen, heel sociaal, ook in de omgang met vreemdelingen. Er was echt niks mis met die mensen. Dus als ik nou ga zeggen: foute mensen, want PVV, wat doe ik dan eigenlijk?’ Met andere woorden, als het cultiveren van vijandbeelden je verdienmodel is, en bij nogal wat columnisten in het digitale tijdperk is dat het geval, zou het bezoeken van een kroeg wel eens desastreus kunnen zijn: niet voor de samenleving, maar wél voor hun verdienmodel.

Morele zuiverheid

Wat opvalt is dat Schnitzler, Van den Brink en andere pleitbezorgers van de kroeg, dan wel van het soort interactie dat er plaatsvindt, een zekere leeftijd hebben. Hetgeen zou impliceren dat vooral boomers nog zin hebben een ruimte binnen te stappen met voor hen onbekende medemensen. En dat de jongere generaties – gewend als ze zijn hun sociale leven via de smartphone minutieus in te richten – de lokroep van de kroeg in het geheel niet meer voelen.

Sterker: dat de kroeg, juist vanwege het laagdrempelige karakter, voor hen een schimmig broeinest is van wat zij ‘onveiligheid’ plegen te noemen. Een oord waar zomaar iemand een ongewenste hand op een schouder kan leggen, een onwelriekende mondgeur kan verspreiden of een woord kan gebruiken dat volgens de laatste overheidscampagnes als seksistisch veroordeeld dient te worden.

Te vrezen valt dat young professionals en de columnisten die namens hun generatie wekelijks het morele gelijk over iedereen uitstorten amper nog weten hoe een kroeg er vanbinnen uitziet. En hun morele zuiverheid toch vooral bewaken door zich bij digitale tegenspraak, hup, vol op de ‘Block’-toets te verlaten.

Tonnen aan maatschappelijke winst

Kortom, bij elke kroeg die verdwijnt – in Nederland ruim tweehonderd per jaar – krijgt het eendimensionale top down-moralisme, helaas, weer iets meer vrij baan. En alleen al daarom zou het de overweging waard zijn de wetten van de ‘betekeniseconomie’ niet alleen op grote staatsbedrijven toe te passen, maar ook op individuele kroegen die elk jaar, puur boekhoudkundig, dan misschien in de min eindigen, maar dankzij hun rol in het aankweken van sociale vaardigheden door de Erasmus-universiteit op tonnen aan ‘maatschappelijke winst’ worden ingeschat.   

Lang leve de kroeg!     

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Steeds minder cafés, steeds meer koffiebars. Houden alleen boomers nog van de kroeg? verscheen eerst op Wynia's Week.

Snijdt deze boomerkritiek hout? Voordat we ingaan op de genadeloze aanvallen die babyboomers vooral op sociale media te verduren krijgen, is het van belang om eerst te achterhalen in hoeverre ze terecht een ‘generatie’ worden genoemd, en wat dat begrip precies betekent. 

Een geboortegolf van 30 jaar

In de sociologie wordt een generatie gedefinieerd als een categorie mensen die in dezelfde periode zijn geboren en in zekere zin gemeenschappelijke eigenschappen delen die individuele verschillen kunnen overstijgen. Vaak worden ze ook gezien als delers van een gemeenschappelijke cultuur.

Bij babyboomers is dat een lastige kwestie, aangezien de geboortegolf waar ze deel van uitmaakten, duurde van halverwege de jaren veertig tot halverwege de jaren zeventig. Zo’n dertig jaar dus, terwijl een generatie volgens de meeste definities een ‘looptijd’ heeft van vijftien jaar.

Het CBS is veel strenger en rekent iedereen die is geboren tussen 1946 en 1955 tot de boomergeneratie – dat zijn 2,4 miljoen Nederlanders. Het Amerikaanse Census Bureau telt daarentegen door tot 1964, net als het Duitse ‘Demografie Portal’.

Hoewel voor de Nederlandse babyboomers, als we vasthouden aan de CBS-definitie, dus geldt dat ze nog opgroeiden in een verzuilde samenleving met grote verschillen tussen de leefwerelden van katholieken, protestanten en onkerkelijken, was er ook sprake van belangrijke sociologische overeenkomsten. Zo waren boomers de eerste generatie die experimenteerde met andere relatievormen: in tegenstelling tot hun (voor)ouders woonden zij vaak al met hun partner samen vóór het huwelijk. Ook wachtten ze langer met het krijgen van kinderen (de gemiddelde leeftijd van moeders bij het krijgen van hun eerste kind steeg tussen 1970 en 2022 van 24,3 naar 30,3 jaar) en bleven vrouwen langer op de werkvloer, hoewel die stijging niet heel drastisch was. Ook het aantal echtscheidingen nam toe onder de babyboomers.

Boomers – of vermeende boomers, want ook leden van Generatie X, geboren tussen 1965 en 1980, zijn vaak de klos –  worden in discussies op internet, zodra ze een onwelgevallige mening verkondigen, nogal eens getrakteerd op de tegenwerping ‘OK boomer’. Ook klinkt vaak het verwijt dat boomers de aanstichters zouden zijn van het hedendaagse individualisme, nihilisme en overtrokken gelijkheidsdenken. Daarnaast zouden boomers hypocriet zijn, omdat ze jongeren van tegenwoordig verwend vinden, terwijl ze zelf opgroeiden toen de verzorgingsstaat in volle bloei stond en huizen voor een habbekrats te koop waren.

Sixties-iconen waren van vóór de oorlog

Toch is het een misverstand om te denken dat de ingrijpende maatschappelijke en culturele veranderingen van de jaren zestig in gang zijn gezet door de – volgens het CBS – tussen 1946 en 1955 geboren babyboomgeneratie. De toonaangevende vernieuwers van de sixties behoorden namelijk grotendeels tot de generatie van vóór de oorlog. Denk aan Joke Smit (1933-1981), gangmaker van de tweede feministische golf, of aan studentenleider Ton Regtien (1938-1989), Hitweek-baas Willem de Ridder (1939-2022) en schrijver Jan Cremer (1940-2014). Ook D66-oprichter Hans van Mierlo (1931-2010), Provo-voorman Roel van Duijn (1943) en Nieuw Links-boegbeelden als Han Lammers (1931-2000) en André van der Louw (1933-2005) waren geen babyboomers. Hetzelfde geldt overigens voor internationale sixties-iconen als John Lennon (1940-1980), Andy Warhol (1928-1987), Jane Fonda (1937) en Bob Dylan (1941).  

Dan dat andere verwijt, dat boomers het meest zouden hebben geprofiteerd van de Nederlandse verzorgingsstaat en van een nog niet overspannen woningmarkt.

Zeker, babyboomers groeiden op terwijl de Nederlandse economie floreerde en de oudsten onder hen betraden in de tweede helft van de jaren zestig de woningmarkt, toen huizen veel betaalbaarder waren dan nu. Maar na de oliecrisis van 1973 – inclusief autoloze zondagen – viel het tempo van de economische groei sterk terug. De werkloosheid begon te stijgen en de huizenprijzen explodeerden: in 1976 en 1977 waren er zelfs prijsstijgingen van respectievelijk 28 en 39 procent. Voor starters op de woningmarkt niet bepaald ideale omstandigheden.

De tweede oliecrisis van 1979 had nog veel meer impact en was in Nederland het beginpunt van een depressie die tot ver in de jaren tachtig zou duren. De babyboomers waren toen twintigers en dertigers en zaten er midden in. De hypotheekrente – die momenteel rond de 3,6 procent schommelt – liep op van 8 procent in 1978 tot bijna 13 procent in 1981. Drie jaar later, in het voorjaar van 1984, telde Nederland – bij een aanzienlijk kleinere beroepsbevolking dan nu – maar liefst 847.000 werklozen. Ondertussen daalden de reële lonen tussen 1979 en 1983 met ongeveer 10 procent.

Inmiddels zijn de babyboomers zeventigers en genieten ze van hun AOW. Maar anders dan Nederlanders die bijvoorbeeld in de jaren vijftig, zestig en zeventig voor het eerst AOW kregen, hebben de boomers daar wel hun leven lang premie voor betaald.

Liever nuances en nuchtere feiten

En ja, boomers hebben doorgaans meer vermogen dan twintigers en dertigers. Maar dat hebben ouderen vrijwel altijd: ze hebben immers ruim de tijd gehad om vermogen op te bouwen. En inderdaad, veel boomers hebben daarbij een extra steuntje in de rug gehad door de snel stijgende huizenprijzen. Maar daar staat dan weer tegenover dat ze vooral in de jaren tachtig en negentig te maken hadden met forse hypotheekrentes.  

Zijn de boomers ‘verwender’ dan jongere generaties? Het verschil zou weleens veel kleiner kunnen zijn dan met name de ‘Zoomers’ van Generatie Z – geboren tussen 1997 en 2012 – vaak beweren. De babyboomers vangen de klappen op voor allerlei maatschappelijk ongenoegen. Nuances en nuchtere feiten worden daarbij nogal eens uit het oog verloren. 

Calvin Schukkink is verslaggever van Wynia’s Week en masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Zijn babyboomers verwende profiteurs? Tijd voor een nuchter antwoord verscheen eerst op Wynia's Week.

Veel aandacht is er verder voor het welbevinden van jongeren. Eenzaamheid is sinds de coronapandemie toegenomen. In 2021 gaf 14 procent van de jongeren tussen 15 en 25 jaar aan zich eenzaam te voelen. In 2019 was dat nog 8 procent. In dezelfde periode nam het aantal jongeren met emotionele of psychische problemen ook sterk toe.  

Toch is niet alles kommer en kwel. Uit onderzoek van de Kinderombudsvrouw komt naar voren dat jongens tussen 8 en 18 jaar hun leven gemiddeld het rapportcijfer 7,9 geven. Voor meisjes is dat lager, maar met een 7,1 nog altijd een ruime voldoende.  

Eén op de zeven jongeren krijgt jeugdzorg  

Hoewel de meeste jongens en meisjes dus tevreden zijn met hun leven, is de vraag om professionele hulp enorm groot. Meer dan een half miljoen jongeren maakt er gebruik van. Dat is een op de zeven jongeren in de leeftijd tot 18 jaar. Internationaal vergelijkbare cijfers zijn er voor zover ik weet niet, maar ik durf wel te beweren dat nergens ter wereld ouders zo vaak een beroep doen op jeugdzorg als in Nederland. Onze kinderen zijn wereldkampioen jeugdzorggebruik. 

Vergelijk het grote beroep op jeugdzorg eens met Oekraïense jongeren die vanwege de Russische invasie halsoverkop naar Nederland moesten vluchten. Uit cijfers van het CBS blijkt dat in 2022 1,3 procent van hen in Nederland jeugdzorg ontvingen. Dat is 1 op de 77 Oekraïense jongeren. Bij Nederlandse jongeren ligt het gebruik tien keer zo hoog. Zouden zij het zoveel moeilijker in hun leven hebben dan Oekraïense vluchtelingen dat ze zoveel vaker een beroep op professionele jeugdhulp moeten doen? 

De beschikbaarheid van professionele jeugdhulp wordt vrijwel altijd als iets positiefs gezien. Bij het grote beroep op jeugdzorg wordt te weinig de vraag gesteld of jeugdzorg onderdeel is van de oplossing van de problemen waar kinderen mee kampen of zelf deel van het probleem is. Is jeugdzorg altijd wel goed voor kinderen? Of zorgt het ervoor dat kinderen zich nog meer gestigmatiseerd en als een probleemgeval gaan beschouwen? 

De toename in het gebruik is een gevolg van de decentralisatie van jeugdzorg naar de gemeenten in 2015. Bij deze decentralisatie beloofden de gemeenten een ‘transformatie van de jeugdzorg’ waarbij meer ingezet zou worden op preventie. Hierdoor zou het gebruik van zwaardere vormen van jeugdhulp worden voorkomen.  

Door deskundigen werd toen al gewaarschuwd dat deze redenering niet klopte. In de jeugdzorg komt preventie meestal neer op het bieden van meer zorg. Voor jongeren met ernstige psychische problemen helpt het bieden van lichte vormen van zorg niet of nauwelijks. Ook werd gewaarschuwd dat gemeenten niet over de deskundigheid beschikken om jeugdzorgtaken goed uit te voeren.  

Helaas werd hier niet naar geluisterd. Het inzetten op preventie betekende in de praktijk dat gemeenten de poort open hebben gezet voor ouders en hun kinderen, met name via de centra voor jeugd en gezin. Gemeenten wilden het burgers zo makkelijk mogelijk maken. ‘Kom naar ons met uw problemen, wij lossen het wel voor u op’, was het motto bij gemeenten. Veel gemeenten voerden een ‘open huis’-beleid voor aanbieders, waarbij iedereen die de voorwaarden van de gemeente accepteerde jeugdzorg mocht aanbieden.  

De wal dreigt het schip te keren 

Het gevolg was een wildgroei aan bureaus die jeugdhulp aanboden. Gemeenten sloten contracten met soms wel meer dan honderd bureaus en hadden geen enkel zicht op de kwaliteit en de besteding van geld voor jeugdhulp. Criminelen hebben inmiddels ontdekt dat in de jeugdzorg makkelijk geld te verdienen is, want er is niet of nauwelijks controle op de geleverde zorg. 

Bureaus proberen soms actief jongeren te werven voor behandelingen. Het gevolg is dat het gebruik van jeugdzorg enorm is toegenomen. Sinds 2015 met meer dan een derde. Deze stijging komt volledig door de toename van de eenvoudige jeugdhulp. Het aantal kinderen in de jeugdbescherming en de jeugdreclassering is sinds 2015 afgenomen, hoewel het aantal jongeren dat met de jeugdreclassering te maken krijgt sinds kort weer wat toeneemt. Van preventie, het voorkomen van zorggebruik, is niets terecht gekomen.  

De kosten van jeugdzorg zijn sinds 2015 met 81 procent toegenomen naar 6,5 miljard euro in 2022. De middelen die het kabinet beschikbaar stelt voor jeugdzorg zijn in deze periode minder gestegen, waardoor gemeenten steeds meer tekort komen en geld uit eigen kas moeten bijleggen om de kosten te dekken. Het open armen beleid van gemeenten waarbij ouders werden aangemoedigd om jeugdhulp voor hun kinderen aan te vragen, heeft gemeenten in grote financiële problemen gebracht. Het kabinet wil de komende jaren ook nog eens een miljard euro bezuinigen op de jeugdzorg. De wal dreigt het schip te keren.  

Het is noodzakelijk in te grijpen in de ongebreidelde groei van de jeugdzorg. Maar dat is moeilijk. Alle partijen die betrokken zijn bij de jeugdzorg – jeugdzorgbureaus, gemeenten, Tweede Kamerleden en ouders – zijn op hetzelfde gericht: meer, meer, meer. Deze trend is moeilijk te keren. Landelijke en lokale politici durven hun kiezers niet tegen de haren in te strijken door te snijden in de jeugdzorg. Jeugdzorgbureaus willen hun verdienmodel niet kwijt. En ouders zijn er aan gewend geraakt dat als er problemen zijn met de opvoeding van hun kinderen, er professionele hulp is die dat voor hen oplost. 

Het grote gebruik van jeugdzorg staat niet op zichzelf. In Nederland geven wij relatief veel geld uit aan voorzieningen die vooral gericht zijn op verbetering van de kwaliteit van leven. Zo wordt er nergens ter wereld zoveel geld aan langdurige zorg uitgegeven als bij ons. Wij hebben het meest uitgebreide stelsel voor ouderenzorg in Europa. Vergeleken met Duitsland geven we er twee keer zoveel geld aan uit. Het ggz-gebruik is bij ons eveneens hoog. Daarentegen geven wij veel minder geld uit aan op zorg die vooral gericht is op verlenging van de levensverwachting. De uitgaven aan ziekenhuizen en geneesmiddelen zijn bij ons bijvoorbeeld een stuk lager dan in Duitsland.  

Welzijnsproblemen accepteren we niet 

In Nederland wordt vaak een beroep gedaan op formele zorg. In andere Europese landen wordt deze zorg veel vaker door ouders, kinderen en andere familieleden geboden. De acceptatie van welzijnsproblemen – een dipje in het leven – is bij ons minder en als we wat minder goed in ons vel zitten, vinden we dat er iemand moet zijn die dat voor ons oplost. In andere landen lossen mensen dat vaker zelf en samen met familie op. 

Om het beroep op de jeugdzorg terug te dringen roepen sommigen deskundigen op tot ‘normalisering’. Hiermee wordt bedoeld dat een discussie moet worden gevoerd over wat normaal gedrag is en wat niet. Meer dan vroeger wordt afwijkend gedrag als abnormaal gezien en als gedrag dat behandeling nodig heeft. Afwijkend gedrag wordt tegenwoordig ook veel vaker als een medische aandoening of stoornis beschouwd. De normen over normaal gedrag zijn veranderd. Ouders vinden het tegenwoordig normaal dat bij opvoedingsproblemen een professional klaar staat om deze problemen op te lossen.  

Dit is niet alleen in de jeugdzorg zo. Overal in de samenleving zien we dat burgers vinden dat ze hun problemen niet langer zelf moeten oplossen, maar dat anderen dat voor hen moeten doen. Dit geldt ook voor problemen die burgers heel goed zelf kunnen aanpakken. Hierdoor is het heel moeilijk om de toename van het jeugdzorggebruik te keren.  

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.    

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine drie keer per week verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!   

Het bericht We zijn wereldkampioen jeugdzorggebruik omdat anderen onze opvoedingsproblemen moeten oplossen     verscheen eerst op Wynia's Week.