De wereld wordt beschreven als een arena waarin macht, militaire capaciteit, economische afhankelijkheden en geopolitieke concurrentie opnieuw centraal staan. Rusland probeert invloedssferen te herstellen, China bouwt economische en militaire macht op, en de Verenigde Staten handelen steeds nadrukkelijker vanuit hun eigen nationale belangen. Dat zijn klassieke uitgangspunten van de realistische school in de internationale betrekkingen. De diagnose is dus realistisch, maar is de voorgestelde remedie dat ook?

De boodschap die we lezen horen we de afgelopen jaren tot in den treure: Europa moet geopolitiek volwassen worden, minder afhankelijk van de VS en meer eigen militaire, economische en technologische capaciteit ontwikkelen. Nederland alleen is te klein, zegt het document, en ons land moet haar veiligheidsstrategie maar op laten gaan in een Europese strategie. Het kabinet-Jetten is zelfs bereid daarvoor de traditionele unanieme besluitvorming – en dus de stem van Nederland – op te offeren, waardoor veto’s gaan verdwijnen. Gaan we dan op grond van deze nieuwe veiligheidsstrategie onze veiligheid uitbesteden aan Brussel en krijgen we daar nog minder inspraak voor terug?

Tja, ‘beleidsmakers’ spreken altijd over ‘Europa’, terwijl feitelijke macht nog steeds bij staten ligt. Brusselse instituties kennen geen geopolitieke slagkracht. De EU is geen grootmacht, want het beschikt niet over een leger, eigen inlichtingendiensten, nucleaire afschrikking, diplomatieke tradities, strategische cultuur, nee, zelfs niet een echt buitenlands- of defensiebeleid.

Wanneer er een crisis uitbreekt, kijken Europese landen niet naar de Europese Commissie, maar naar elkaar en met name naar de leiders van Frankrijk, Duitsland, Polen, Italië en – buiten de EU – het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. De EU is vooral een coördinatiemechanisme, geen machtscentrum.

Al lijken ze in Den Haag soms blindelings in die Europese macht te geloven, Europese veiligheid wordt bepaald door een paar grote staten en niet door de institutionele architectuur van Brussel. Dat betekent niet dat de EU nutteloos is, maar wel dat zij afhankelijk blijft van de politieke wil van de grotere lidstaten. Is de keuze voor meer Europese integratie dan een voor Nederland logische redenering?

Hinkend op twee gedachten

Terwijl het stuk aanvankelijk expliciet stelt dat Nederland geen realpolitik moet bedrijven, zijn juist de sterkste passages die waarin het kabinet erkent dat de wereld multipolair is geworden en dat macht weer telt. De zwakste aanname is dat institutionele EU-verdieping automatisch geopolitieke slagkracht oplevert. Zoals gezegd, meer Europese integratie leidt niet automatisch tot meer macht, omdat macht uiteindelijk nog altijd georganiseerd wordt door staten. Zonder Frankrijk, Duitsland, Polen en het VK heeft de EU geen geloofwaardige militaire macht – en die landen zijn niet bereid om – à la Jetten – hun eigen zelfstandigheid op te geven.

Beter zou het zijn geweest om in het stuk een realistische tussenpositie in te nemen: Europa heeft de EU nodig voor markt-, technologie- en industriebeleid, maar Europese veiligheid zal de komende decennia vooral worden gedragen door een kern van grote staten, aangevuld met kleinere gespecialiseerde partners zoals Nederland. Dat ligt dichter bij de huidige en historische werkelijkheid.

Kort samengevat is de veiligheidsstrategie gebaseerd op een realistische, realpolitieke analyse van de wereld, maar is de voorgestelde remedie grotendeels Europees-institutioneel. Macht wordt toegedacht aan een bestuurslaag die zelf onvoldoende strategisch vermogen bezit.

Veiligheid als compromis

Let wel, wat nu op tafel ligt is een coalitiedocument en is het een optelsom van het internationaal gedachtegoed van D66, VVD en CDA. De veiligheidsstrategie leest dan ook op verschillende plaatsen alsof zij drie tradities in het Nederlandse buitenlandse beleid heeft proberen met elkaar te verzoenen. In de eerste plaats de wat meer realistische, pro-NAVO traditie van de VVD, dan de CDA-traditie – van oudsher Atlantisch én Europees of anders gezegd: tussen realisme en institutionalisme – met tot slot de D66-traditie: de meest uitgesproken idealistische traditie die draait om de internationale rechtsorde, Europese integratie, multilateralisme, mensenrechten en mondiale samenwerking.

Dat verklaart ook waarom het document soms coherent oogt op het niveau van de diagnose (‘de wereld is gevaarlijker geworden’), maar minder eenduidig wordt zodra de vraag opkomt wie uiteindelijk de macht moet uitoefenen: de NAVO, de EU, de grote Europese staten of de Verenigde Staten.

Daarom wellicht ontbreken in het stuk ook zowel de rol van de Benelux als die van de militaire samenwerking met Duitsland. Die omissie is onvergeeflijk en illustreert één van de grootste blinde vlekken in het Nederlands denken over internationale veiligheid, mede te verklaren vanuit het Nederlandse middle power syndrome.

De buurlanden zijn het belangrijkst

De Benelux en de Duits-Nederlandse defensie-integratie zijn namelijk veel concreter dan de vaak abstract beschreven ‘Europese strategische autonomie’. De Duits-Nederlandse integratie heeft sinds de jaren negentig een unieke militaire relatie opgeleverd met onze oosterburen. Delen van de Nederlandse landmacht zijn feitelijk geïntegreerd in Duitse divisies. Militair gezien is dat een veel verdergaande vorm van samenwerking dan de meeste Europese landen ooit hebben bereikt.

De logica achter die samenwerking is helder. Duitsland is de grootste economische macht van Europa, Nederland deelt een strategische ruimte met Duitsland, de logistieke en industriële verbindingen zijn enorm, beide landen hebben vergelijkbare veiligheidsbelangen en het land is van onschatbare waarde voor onze handel en economie. Je zou zelfs kunnen stellen dat voor Nederland de Duits-Nederlandse as belangrijker is dan veel Brusselse veiligheidsinitiatieven.

Hetzelfde geldt voor de Benelux. De Benelux wordt vaak gezien als een economisch-historisch project, maar op veiligheidsgebied gebeurt er veel: geïntegreerde luchtbewaking, maritieme samenwerking (BeNeSam), gezamenlijke opleidingen en logistieke afstemming. De Benelux heeft bovendien een voordeel dat de EU vaak mist: geografische samenhang. Europa functioneert in de praktijk vaak via Frans-Duitse samenwerking, Pools-Baltische samenwerking, Noordse samenwerking, de E3 (de nieuwe Europese Driebond), de Benelux en een veelvoud van bilaterale defensie relaties.

Deze nieuwe strategie is een gemiste kans, omdat het stuk een expliciete analyse van Nederland als onderdeel van een Noordwest-Europees veiligheidsnetwerk ontbeert. Dat cluster heeft de grootste Europese havens, een enorme en cruciale energie-infrastructuur, Noordzeekabels, belangrijke defensie-industrie en strategische logistieke corridors. Bovendien zijn de buurlanden, zoals het VK, Duitsland en België, economisch veel belangrijker voor ons land dan landen elders in Europa. Inzet op de directe omgeving is misschien wel veel relevanter voor Nederland dan abstracte Europese strategische exercities.

Het Nederlands strategisch denken begeeft zich op drie niveaus: Nederland, de EU en de NAVO. Maar er is een blinde vlek: de Benelux, de Duits-Nederlandse militaire integratie en het Noordzeegebied. Juist daar bevindt zich een groot deel van de feitelijke militaire en economische macht waar Nederland dagelijks op steunt. Den Haag heeft traditioneel te veel aandacht voor de institutionele kant van de EU en te weinig voor de regionale machtsclusters die daadwerkelijk het fundament vormen van de Europese veiligheid.

Maar toch is er hoop. Het stuk meldt – interessant genoeg – de Noordzee expliciet als te verdedigen belang. Dat is misschien één van de opvallendste onderdelen van de hele strategie en mogelijk met goede gevolgen. Want zodra de Noordzee expliciet als veiligheidsbelang wordt benoemd, verschuift het perspectief van abstracte geopolitiek naar concrete geografie.

Van wereldland naar buurland

Nederland heeft zichzelf decennialang vooral gezien als wereldwijd handelsland, koploper of missionaris op allerlei gebied, diplomatiek knooppunt en voorvechter van de internationale rechtsorde. In de nieuwe veiligheidsstrategie verschijnt Nederland vrij onopvallend – maar veelbetekenend – als Noordzeestaat, stoelend op maritieme macht, als energieknooppunt en als logistieke toegangspoort tot Europa. Dat is een wezenlijk andere manier van denken.

De Noordzee is allang geen zee meer, maar een strategische ruimte, met offshore energievoorziening, windparken, internetkabels en dataverbindingen, gaspijpleidingen, elektriciteitsverbindingen en militaire aanvoerroutes. Na de sabotage van de Nord Stream en het verdachte gedrag van Russische vaartuigen op de Noordzee is het besef gegroeid dat onderzeese infrastructuur een strategisch doelwit kan zijn. De Noordzee is daardoor veranderd van economisch gebied naar veiligheidsgebied. En daarmee wordt ook de Benelux- en Duitslanddimensie weer relevant. Want als je de Noordzee centraal stelt, ontstaat automatisch een ander kaartbeeld.

Dan kijk je niet eerst naar Brussel. Dan kijk je naar de landen rondom die zee: België, Duitsland, het VK, Denemarken en Noorwegen: een Noordzee-coalitie van zowel EU-lidstaten als niet-leden, inclusief twee van de belangrijkste Europese militaire machten (het niet-EU-lid) Verenigd Koninkrijk en onze militaire partner Duitsland, naast onze nauwe bondgenoot België. Geopolitieke logica en EU-logica gaan niet altijd samen.

Als je de Noordzee werkelijk als strategische kernruimte beschouwt, dan wordt het antwoord op de vraag of Nederland het veiligheidsbeleid wel primair moet organiseren via de EU een stuk minder vanzelfsprekend. Met andere woorden: de geografie wijst richting Noordwest-Europa, terwijl de institutionele logica van het document richting Brussel wijst.

Juist daarom zou je kunnen zeggen dat de passages over de Noordzee misschien de meest interessante passages van het hele document zijn. Want daar wordt veiligheid niet afgeleid uit waarden of instituties, maar uit ligging, infrastructuur, economische afhankelijkheden en militaire kwetsbaarheden. Onontbeerlijk voor strategische autonomie en klassieke realpolitik.

En als je die gedachte consequent doorvoert, kom je bijna vanzelf uit bij de conclusie dat voor Nederland juist de Benelux, Duitsland, het VK en de Noordzee Ruimte van primair strategisch belang zijn, belangrijker in ieder geval dan de vraag of ons land nog meer bevoegdheden aan Brussel moet overdragen.

Wynia’s Week kijkt steevast over de dijken. En dan vooral naar de landen om ons heen. Bent u al supporter van deze onafhankelijke journalistieke kijk op politiek, economie en cultuur? Hartelijk dank!

Het bericht Veiligheidsbeleid van kabinet-Jetten is realistischer dan het was, maar het idealisme wil maar niet weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Vier decennia later kan Nederland ook wel een flinke dosis van dit destijds als ‘het nieuwe denken’ aangeprezen medicijn gebruiken. Demokratizatsiya hebben wij immers nauwelijks. Politieke partijen hebben liever geen bestuursverkiezingen met meerdere kandidaten. Overheidsfuncties waarvoor de stemgerechtigde burger de kandidaat van zijn voorkeur mag kiezen zijn schaars. Staatshoofd, ministers, staatssecretarissen, provinciebestuurders, burgemeesters of wethouders worden bij ons niet gekozen.

Ongekozen boven ons gestelden

Ook leden van de Hoge Raad, leden van de Raad van State, rechters, de korpschefs van de tien politieregio’s, de leden van het College van Procureurs-generaal, de hoofdofficieren van justitie in de tien arrondissementen, de leden van het Landelijk Parket en het Functioneel Parket worden benoemd, niet gekozen. U mag zelfs niet kiezen aan wie u de brandweer of de vuilverwerking in uw gemeente toevertrouwt.

Het bestuur van organisaties die miljoenenboetes op kunnen leggen wordt niet gekozen. Dat geldt voor de Nederlandsche Bank, de Autoriteit Financiële Markten, de Autoriteit Consument en Markt, de Autoriteit Woningcorporaties, de Autoriteit Persoonsgegevens, de Luchtvaartautoriteit, de Voedsel en Waren Autoriteit, de Nederlandse Emissieautoriteit, de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming en de Kansspelautoriteit.

Duistere machten

Het bestuur van machtige instellingen als Rijkswaterstaat, het UWV en het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers wordt niet gekozen. (Dat COA krijgt per 15 augustus een nieuwe voorzitter: Remco Bakker). Ook de vijf op dit moment actieve regeringscommissarissen zijn niet gekozen. Dat geldt voor de Regeringscommissaris Hersteloperatie Groningen en Noord-Drenthe, de Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, de Regeringscommissaris Omgevingswet, de Regeringscommissaris Transitie Pensioenen en de Regeringscommissaris Nationaal Deltaprogramma. U krijgt van mij een krentenbol als u weet wie dat allemaal zijn.

Zelfs het College voor de Rechten van de Mens, de Ombudsman, de Nationaal Coördinator Groningen, de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding, en de nieuwe Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld worden niet gekozen.

Voorlichten in plaats van verantwoording afleggen

Zij zijn allen boven ons aangesteld om ons te besturen, ieder voorzien van een uitgebreide staf van medewerkers en niet te vergeten: voorlichters. Wij moeten immers voorgelicht worden. Voorlichten is eenrichtingsverkeer. Wij worden niet geacht te oordelen over bestuurders. Eenmaal voorgelicht moeten we onze mond houden. Niks Demokratizatsiya. Al jaren worden onhaalbare kiesdrempels opgeworpen voor referenda en de onderdrukking wordt steeds onbeschaamder. De vertrekkende vicevoorzitter van de Raad van State stelde onlangs doodleuk dat het beter zou zijn om minder vaak verkiezingen te houden. Niemand die hem tegensprak.

Over de noodzaak van Perestroika voor Nederland zeg ik Gerard Reve na: ‘Ik ben geen intellectueel. Ik behoef niets te verzinnen.’ Mag ik wijzen op het vastlopen van het bestuur in de stikstoffuik, de verslechterende internationale concurrentiepositie, de voortdurende geldontwaarding, de onmogelijkheid om te verhuizen voor een andere baan, het verdwijnen van de leveringszekerheid van elektriciteit en drinkwater, de patiëntenstop bij huisartsen, de onmacht om de gasvoorraden gevuld te houden, de ongebreidelde groei van het overheidsapparaat, de jaar in jaar uit dalende kwaliteit van het onderwijs, de al jaren gestaag dalende arbeidsproductiviteit, de toename van de rattenpopulatie in de grote steden, de omgang met loslopende roofdieren, de almaar zwellende subsidiestromen en de paradox dat de douane aan de grens wel goederen, maar geen ongewenste vreemdelingen kan tegenhouden? De paar gekozen personen staren naar dit alles als konijnen in koplampen, knipperen en gaan dan elkaar maar weer de maat nemen.

Maar dat mag je niet zeggen

Dan de Glasnost. Inmiddels is ‘maar dat mag je niet zeggen’ in Nederland een gevleugelde uitdrukking. Godslastering is als misdrijf verdwenen. Daarvoor in de plaats is de veel fnuikender groepsbelediging getreden. Een misdrijf dat ironisch genoeg voor de Tweede Wereldoorlog in de wet is opgenomen om antisemitische uitingen tegen te gaan. Hier wordt een mes geslepen waarvan we niet weten tegen wie het gebruikt zal worden, waarschuwde een scherpzinnig Kamerlid destijds tevergeefs. Inderdaad. God kan het niet schelen wat u over hem zegt, maar het Openbaar Ministerie zit klaar om te onderzoeken of u over een groep wel mag zeggen wat u zegt.

Klikspaan, boterspaan

Als u aangifte doet van wat iemand heeft gezegd, dan gaat de politie kijken of ze een misdrijf over het hoofd heeft gezien. Iets wat de politie niet doet als u meldt dat uw fiets gestolen is en camerabeeld van de dader erbij levert alsook het adres waar volgens de ingebouwde tracker de fiets in een garagebox staat. Zo’n melding wordt terzijde gelegd door de grootste niet-militaire werkgever van Nederland. Net als meldingen van ernstiger misdrijven.

Steeds meer mensen stappen naar de rechter omdat iemand anders iets heeft gezegd, zoals een joodse organisatie deed die een optreden van rapper Ye wilde tegenhouden. Er zijn ook mensen die gewoon iemand afbellen om wat hij heeft gezegd, zoals Pakhuis de Zwijger in Amsterdam deed bij een wetenschapper. Er zijn mensen, zoals bij het Concertgebouw, die optredens willen tegenhouden van mensen omdat ze Israëlisch zijn. Dan zijn er nog studenten dan wel actievoerders die met geweld verhinderen dat mensen met andere meningen dan de hunne op een universiteit het woord mogen voeren. Dat zijn allemaal geen liefhebbers van Glasnost. Zij zijn met velen en de meeste leiders van 193 lidstaten van de Verenigde Naties staan aan hun kant.

Europa’s miskleun

Demokratizatsiya, Perestroika en Glasnost betekenden een ramp, betoogt de meestal zo zwijgzame Vladimir Poetin aan wie het maar wil horen. Hij heeft deze verderfelijke nieuwigheden dan ook de kop ingedrukt.

De mensen die Nederland en Europa besturen verklaarden zich pas toen Poetin in 2022 (voor de tweede keer) de Oekraïne binnenviel tot zijn tegenstander. Voordien niet. Toen wilden zij graag Russisch gas, via de NordStream pijpleidingen. En ach, Demokratizatsiya, Perestroika en Glasnost daar hecht bestuurlijk Europa niet aan.

Aan waarschuwingen tegen het aanpappen met de Russische alleenheerser was destijds geen gebrek: Iedere Amerikaanse regering sinds die van George Bush was tegen Nordstream. President Trump legde in zijn eerste termijn sancties op. President Biden beloofde ‘to bring an end’ aan het project als Rusland Oekraïne zou binnenvallen. Het Verenigd Koninkrijk was tegen. Polen vergeleek de aanleg met het Nazi/Sovjet pact uit 1939 en de toenmalige Navo secretaris-generaal Rasmussen waarschuwde.

Maar Angela Merkel wilde goedkoop Russisch gas om de Duitse economie te laten groeien. Frankrijk, Nederland en de Europese Commissie steunden haar. Want ach, Demokratizatsiya, Perestroika en Glasnost daar hechten de bazen van de Europese Unie niet aan. Nu groeit de Duitse economie niet meer. De Russische trouwens ook niet.

Nomenklatura

Nordstream is eerst door Poetin afgesloten en daarna door onbekenden opgeblazen. Maar in hun hart zijn de voorstanders van die gasleiding het volgens mij nog steeds met Poetin eens. Verkiezingen geven maar onrust. Ze willen geen Perestroika maar een centraal plan onder de vlag van klimaatbeleid en energietransitie. Glasnost stelt mensen maar bloot aan desinformatie. Dan stemmen ze verkeerd. Dat moeten we voorkomen. We willen niemand in de kaart spelen.

In het licht van het bovenstaande – en omdat Gerard Joling, bekend van ‘de Toppers’, inmiddels verstandiger dingen zegt dan Rob Jetten, bekend van ‘klimaat drammen’ – ben ik van plan om het woord ‘elite’ voortaan niet meer te gebruiken. Ik zie slechts een grotendeels anonieme kongsi die net zo denkt als voorheen het Tsentralny Komitet Kommoenistitsjeskoj Partii Sovetskogo Sojoeza (het Centraal Comité van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie).

Nomenklatura lijkt mij voor deze mensen de beste naam. En Demokratizatsiya, Perestroika en Glasnost daar hecht die Nomenklatura niet aan. De mensen die morgenochtend het openbaar vervoer platleggen trouwens ook niet.

Wynia’s Week zit op het vinkentouw als rechten en vrijheden van onze burgers niet vanzelfsprekend zijn. Steunt u deze onafhankelijke, ongebonden en onmisbare berichtgeving? Hartelijk dank!

Het bericht Russische les: Nederland kan wel een flinke dosis Glasnost, Perestroika en Demokratizatsiya gebruiken verscheen eerst op Wynia's Week.

Verhitte discussies over asielzoekerscentra

Het is de afgelopen periode duidelijk geworden dat de instroom van asielzoekers een onderwerp is en blijft dat tot verhitte discussies in ons nationale parlement leidt. Dat verhitte debat in het parlement is een weerspiegeling van de protesten en anti-protesten tegen de opening van asielzoekerscentra. Terwijl de ene groep aanvalt en in brand steekt, probeert een andere groep, zoals Vluchtelingenwerk, om inwoners en vluchtelingen samen te laten eten, zodat er gewerkt kan worden aan ‘meer begrip, sociale samenhang en een inclusieve wijk’.

Wat voor mensen maken deel uit van de anti-azc groep?

Hoe lager de opleiding des te meer weerstand er blijkt te zijn tegen immigratie. Heel erg verwonderlijk is dat niet. Laagopgeleiden moeten met immigranten concurreren om een woning in de sociale-huursector, en vaak ook nog op de arbeidsmarkt. De verandering van de samenstelling van de bevolking door de instroom van immigranten is het meest zichtbaar in wijken waar vooral laagopgeleiden wonen. Zij worden dus ook het meeste geconfronteerd met de veranderingen in normen en waarden die daar het gevolg van is.

Hoogopgeleide mensen hebben daar allemaal niet zo’n last van. Zij wonen in de ‘betere’ wijken waar asielzoekers met een verblijfsvergunning niet zo gauw terecht zullen komen. Zij zullen ook niet gauw door deze statushouders uit hun goed betaalde IT- of advocatenbanen – ik noem maar wat – verdreven worden.

In 2017 vond 53 procent van de laagst opgeleiden dat Nederland een prettiger land zou zijn als er minder immigranten zouden zijn. Als ik de hier en daar grootschalige protesten tegen nieuwe azc’s zie, kan ik me niet voorstellen dat de populariteit van immigranten is toegenomen sinds 2017. De laagst betaalden hebben dus last van de ‘omvolking’ die er in Nederland plaatsvindt.

Omvolking: feit of theorie?

Daar hebben we die term waar Klaver dus zelfs een motie over heeft ingediend in onze Kamer. Omvolking zou je op een neutrale wijze kunnen omschrijven als de langzame, maar zekere vervanging van de autochtone bevolking door migranten.

Dat de ‘autochtone’ bevolking langzaam maar zeker vervangen wordt door burgers met een migratieachtergrond, kun je moeilijk ontkennen. Met het dalend aantal kinderen per Nederlands stel zal deze vervanging alleen maar sneller gaan. Waarom mag je het dan niet over omvolking hebben? Luisteren we even naar onze premier Rob Jetten:

En laat ik ook glashelder zijn over de term omvolking. Dat is geen gewone term. Dat is taal die rechtstreeks uit de donkerste periode van Europa komt. Een complottheorie die mensen wijsmaakt dat bevolkingsgroepen bewust zouden worden vervangen en dat ons bloed zou worden verdund. En dat soort taal hoort niet thuis in ons politieke debat.

Inderdaad, we moeten het niet over een nazistische complottheorie gaan hebben. Maar laat mij nu even een flauwe opmerking maken. Laten we het dan ook maar niet meer over het verplichte ziekenfonds hebben, want dat was een uitvinding van de Duitse bezetter. Bovendien, het feit van de omvolking is toch echt iets anders als een theorie. Een theorie gaat over een mogelijke keten van gebeurtenissen, zoals min of meer impliciet beschreven door Jetten in het net geciteerde fragment.

Jesse Klaver in debat met Lidewij de Vos

Zoals Andrea Speyerbach in Wynia’s Week uitlegt, heeft iedereen zijn eigen uitleg van het begrip omvolking. Dat bleek weer eens toen in het eerder genoemde Kamerdebat Klaver in aanvaring kwam met Lidewij de Vos (FvD) over omvolking. En nee, ik ben geen supporter van FvD, maar ik ben nog minder een supporter van GL-PvdA van Klaver. Laten we naar een deel van het debat luisteren. Ik citeer uit het ongecorrigeerd stenogram:

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA):
‘Wat mensen in de samenleving ook boos maakt, volgens mij terecht, is (…) dat er bewust door Forum voor Democratie een begrip als “omvolking” wordt gebruikt, dat er bewust allerlei theorieën uit extreemrechtse kringen worden overgenomen. Dat is een gevaar voor onze democratie. Dat is wat mensen verontrust. Dat is wat mij verontrust. Dat zit ook nog eens in het parlement. (…)”

Mevrouw De Vos (FVD):
“ (…) Als we om ons heen kijken, zien we ook dat de Nederlandse bevolking letterlijk wordt omgevolkt, want er komen mensen naar Nederland die geen Nederlander zijn. Dat maakt dat de Nederlandse samenleving demografisch gezien drastisch verandert. (…) Wij willen Nederland graag Nederlands houden. Het is het goed recht van mensen om dat te vinden.” (…)

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA):
“(…) Precies dit! Het is doen alsof het hebben over “omvolking” iets is als zeggen: kijk om je heen; zie wat er gebeurt. Nee! Het is een actieve theorie. (…) Dit gaat niet over de veranderingen in het straatbeeld. Het is een theorie met een naziverleden, waar de complottheorie achter zit dat de witte bevolking heel bewust langzaam zou worden vervangen. Door zo’n begrip bewust te gebruiken, ook weer hier in het Nederlandse parlement, normaliseert u het. Dat is precies wat extreemrechts wil. Het is een gevaar voor onze democratie. Daar trek ik gewoon de streep. Ik vind dat we dat hier allemaal zouden moeten doen.”

Klaver ontkent de ‘kloof’

De Vos heeft het hier dus over het feit van de ‘omvolking’, maar Klaver wil De Vos richting de complottheorie duwen. Dat probeert ze vervolgens te verhinderen, maar ze krijgt de kans niet van de dienstdoende voorzitter. Laagopgeleide mensen ervaren negatieve effecten van de multiculturele samenleving. Hoogopgeleide mensen zien juist de voordelen. Klaver wil dit verschil in ervaring – dat gewoon uit onderzoek volgt – echter ontkennen. Op een vraag van Kamerlid Gidi Markuszower antwoordt hij namelijk:

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA):
“(…) We zien in langjarig onderzoek dat de verschillen tussen mensen in Nederland helemaal niet zo groot zijn en dat de waardeopvattingen en zorgen van mensen grosso modo hetzelfde blijven. Onze samenleving is niet gepolariseerd. (…)”

Klaver vertegenwoordigt de Nederlands elite

Waarom wil Klaver de kloof die er in Nederland bestaat tussen mensen die wel en geen last hebben van de multiculturele samenleving ontkennen? Dat kan haast niet anders verklaard worden dan door het feit dat hij vooral de kiezers vertegenwoordigt die positief denken over de multiculturele samenleving, open grenzen en globalisering, namelijk de hoogopgeleiden met een relatief hoog inkomen. Dat volgt uit het Nationaal Kiezersonderzoek. Daaruit blijkt dat GL-PvdA hoogopgeleide kiezers trekt met hoge inkomens. Alleen Volt overtreft GL-PvdA wat die twee eigenschappen betreft, maar Volt is een non-entiteit in de Nederlandse politiek met slechts één zetel in de Tweede Kamer.

Met andere woorden, Klaver vertegenwoordigt de elite in Nederland. Die elite heeft het goed en dan is het voor Klaver natuurlijk beter om te doen alsof er geen problemen zijn. Alles gaat goed: er is geen onbehagen in de wijken waar de laagopgeleide Nederlanders wonen, er is sociale samenhang, iedereen verwelkomt de open grenzen.

Het probleem is, zo zei Klaver letterlijk in het debat, dat er mensen zijn die willen suggereren dat het aanvallen van vrouwen door vluchtelingen te maken heeft met waar zij [de vluchtelingen, HV] vandaan komen. Dit is vergif spuiten in de samenleving. Dat zijn dezelfde mensen die ook de omvolkingstheorie propageren en tot geweld tegen vluchtelingen oproepen.  

VVD laat zich door Klaver de handen binden

Het leidde tot de veel besproken motie-Klaver (28684, nr. 849), die hierboven gereproduceerd staat. Het is een motie waar je niet tegen kunt stemmen, tenzij je natuurlijk bedenkt dat het achterliggende motief van Klaver was om te verhinderen dat alle partijen rechts van de VVD nog politieke invloed kunnen hebben. Die partijen gingen daar zelf niet in mee, maar de VVD wel. De VVD steunde de motie-Klaver.

Daar zal de VVD nog last van krijgen. Ze kan niet naar rechts kijken voor steun. Zo zal de VVD zich moeten laten welgevallen dat potentiële terroristen uit Gaza een studievisum krijgen. Het zal voor de VVD ook lastig worden te pleiten voor het terugzenden van asielzoekers. Over remigratie praten mag immers van de Kamer dankzij Klaver ook niet meer. De VVD heeft nu nog maar twee opties. Optie 1: de stekker uit dit kabinet trekken. Optie 2: net als onder kabinet Rutte3 gebeurde, hopen dat de partijen links van de VVD mee willen in een strenger asielbeleid. Beide opties leiden tot afkalving van de steun voor de VVD.

Dat allemaal dankzij motie-Klaver. Slim gedaan door Klaver.

Wynia’s Week is onmisbaar, ook als thermometer in de Nederlandse samenleving. Onze unieke formule maakt dat mogelijk. Iedereen kan vrijelijk kennisnemen van onze artikelen, video’s en podcasts. De betalende supporters maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom wilde Jesse Klaver met alle geweld die motie over ‘omvolking’ indienen? (Sssst: om voor de VVD de weg naar rechts af te snijden) verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat dramatisch tegenviel: het personeelsbeleid van Jetten. De intellectuelenpartij D66 had politici van buiten nodig om de D66-equipe te completeren. D66 haalde daarnaast omstreden partijgenoten terug om naar het kabinet te komen. De eerste brekebenen en mislukkingen zijn er vooral bij D66’ers, van een partij dus waar graag wordt neergekeken op wie met zijn handen werkt.

Ook het verwerven van steun voor het minderheidskabinet van Jetten verloopt dramatisch. Maar tot enige gepaste nederigheid leidt het niet. Haalt Jetten Prinsjesdag? Of worden de Statenverkiezingen van volgend jaar het graf voor het eerste en wellicht enige, ooit door D66 geleide kabinet? Wordt Jetten het kabinet van hoogmoed en overmoed? Kijk en luister!

Wynia’s Week TV is er ook als podcast

Wynia’s Week is er drie keer per week. Doet u mee? Hartelijk dank!

De boeken van Wynia’s Week verschijnen bij Uitgeverij Blauwburgwal. U kunt ze daar ook bestellen www.blauwburgwal.nl

Het bericht Hoezo: ‘Het kan wel?’ Maar wát kan het kabinet-Jetten dan wel? verscheen eerst op Wynia's Week.

Stientje van Veldhoven is de nieuwe minister van Klimaat en Groene Groei. Zij was vanaf 2012 Tweede Kamerlid voor D66 en bekleedde tweemaal de functie van staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat in het kabinet-Rutte III: van oktober 2017 tot november 2019 en van april 2020 tot juli 2021. Tussen deze periodes was ze minister voor Milieu en Wonen in hetzelfde kabinet. Van Veldhoven trok de aandacht toen ze in de blessuretijd van het derde kabinet-Rutte plotseling ontslag nam en een nieuwe functie accepteerde bij het Europese hoofdkantoor van een invloedrijke internationale klimaatorganisatie, ‘strategisch’ gevestigd in Den Haag.

Dubbele pet

Van Veldhoven onderhield als staatssecretaris en minister nauwe banden met internationale klimaatclubs. Eén daarvan was het Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE), naar eigen zeggen een ‘neutraal, publiek-privaat samenwerkingsplatform dat wereldwijde changemakers en hun organisaties verbindt om de transitie naar een circulaire economie te versnellen’.

PACE werd in 2018 opgericht door het World Economic Forum (WEF) van Klaus Schwab en werd door Van Veldhoven als staatssecretaris jarenlang gefinancierd. In januari 2020 trad Van Veldhoven bovendien toe tot het bestuur van PACE; volgens de website is ze nog steeds vicevoorzitter. Die combinatie van functies en belangen is ongekend en verboden bovendien, maar trok tot dusverre opmerkelijk weinig aandacht.

Toen Van Veldhoven in 2020 opnieuw staatssecretaris werd, verlengde ze wederom – in 2018 deed ze het ook al voor de jaren 2019-2021 – de bijdrage van 200.000 euro voor PACE, bestemd voor de jaren 2022-2024. Daarnaast verstrekte zij een eenmalige subsidie van bijna een ton aan PACE voor ‘monitoringsonderzoek naar de transitie van de circulaire economie’. Kort en goed: Van Veldhoven verzorgde als staatssecretaris ruimhartig de financiering van een organisatie waarvan ze zelf bestuurder was.

In juli 2021 stapte Van Veldhoven uit het demissionaire kabinet-Rutte III en werd ze vicepresident en directeur van de Europese tak van het World Resources Institute (WRI) – WRI Europe. Het WRI is een internationale klimaatorganisatie met een hoofdvestiging in Washington D.C.; het Europese kantoor bevindt zich in Den Haag.

Wat opvalt is dat het WRI geen ‘gewone’ ngo is, maar een organisatie die zich al jarenlang – dus ook onder het bestuur van Van Veldhoven – richt op lobbyen bij overheden en het helpen van andere ngo’s met het pushen van klimaatalarmisme.

Invloedrijke ngo

Dat het WRI een invloedrijke ngo is, valt mede af te leiden uit de grote bedragen die de organisatie jaarlijks krijgt. Niet alleen van diverse nationale overheden (zoals Nederland, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Australië en Duitsland), maar ook van miljardairs en multinationals. ‘Major donors’ (geldschieters die meer dan 750.000 dollar bijdragen) zijn onder meer de Bill & Melinda Gates Foundation, Jeff Bezos, Rockefeller, Google en IKEA. Ook de Europese Unie, de Verenigde Naties en de Wereldbank behoren tot de grote financiers. Opmerkelijk is dat het WRI tevens de moederorganisatie is van het door het WEF opgerichte PACE, waar Van Veldhoven dus sinds 2020 in het bestuur zit.

Op de LinkedIn-pagina van Van Veldhoven valt te lezen hoe zij als vicepresident van WRI Europa de hele wereld over reisde om bij allerlei grote conferenties aanwezig te zijn, vaak ook als spreker. Zo vloog ze in november 2025 naar Brazilië om te spreken bij de VN Climate Change Conference (COP30), was ze in januari van dit jaar nog bij het WEF in Davos om te pleiten voor ‘klimaatactie’, en was ze onder meer spreker bij het ‘Leaders of Progress Summit ‘van de VN, het door de Financial Times georganiseerde ‘Climate & Impact Summit’ in Londen en de jaarlijkse meeting van de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB) in Peking. Daar benadrukte ze het belang van een nauwere samenwerking tussen de EU en China bij het ‘accelereren van de globale groene transitie’.

Dat Van Veldhoven een actieve klimaatlobbyist is, blijkt ook uit EU-connecties die zij als vicepresident en chef-Europa van het WRI legde. In 2023 ging WRI Europa samenwerking aan met GLOBE EU, een platform van Europarlementariërs die zich bezighouden met klimaatbeleid. In datzelfde jaar ondertekenden het WRI en de Europese Investeringsbank (EIB) een ‘Memorandum of Understanding’. In deze overeenkomst worden volgens Van Veldhoven ‘EIB’s financiële en multilaterale expertise gecombineerd met WRI’s baanbrekende onderzoek en ervaring zodat wereldwijde financiering voor klimaat en biodiversiteit terechtkomt waar die het hardst nodig is’.

Gefinancierd met belastinggeld

In 2023 werd het ‘strategisch partnerschap’ tussen het WRI en het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken verlengd met zes jaar. Dat vierde het WRI met een post op LinkedIn: ‘Samen zullen we onze gezamenlijke doelstellingen opschalen om vooruitgang te boeken op het gebied van klimaat, natuur en mens.’

Gratis is de liaison tussen het WRI en Buitenlandse Zaken niet, althans niet voor de Nederlandse belastingbetaler. Hoewel het WRI de laatste jaren niet wordt genoemd in de jaarverslagen van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp, spreekt de subsidie-database van het ministerie van Financiën duidelijke taal: het WRI kreeg in 2023 11 miljoen en in 2024 6,6 miljoen euro.

Om een idee te krijgen: blijkens de ANBI-aangifte voor de Nederlandse Belastingdienst gaf de WRI Europe Stichting (voorzitter: Stientje van Veldhoven) in de jaren 2023 en 2024 in totaal achtereenvolgens 13,3 en 15,7 miljoen euro uit, voor een belangrijk deel aan de personeelskosten voor de 129 medewerkers. De verwevenheid van particuliere lobbyclub WRI Europe met de Nederlandse overheid is dus substantieel.

Botsende opvattingen

Interessant is ook dat Van Veldhovens (eerdere) opvattingen op een zeer belangrijk onderdeel van haar huidige portefeuille nogal schuren met het regeringsbeleid. Waar het kersverse kabinet-Jetten het nucleaire cluster in Nederland wil ‘versterken’ en minstens vier nieuwe kerncentrales wil realiseren, lijken Van Veldhoven – en het WRI – allerminst fan van kernenergie.

In 2016 werd Van Veldhoven in een interview met VNO-NCW de vraag gesteld: ‘Kolen of kernenergie?’ Haar respons: ‘Als ik écht moet kiezen, dan maar kernenergie, want we moeten gewoon van de kolen af vanwege het klimaatprobleem. Wat niets afdoet aan de nadelen van kernenergie: het afvalprobleem en de veiligheid.’

In 2018, toen Van Veldhoven nog staatssecretaris was, organiseerde het WRI een prijsuitreiking ter ere van twee activisten die erin geslaagd waren de bouw van een kerncentrale in Zuid-Afrika tegen te houden. Het duo werd door het WRI geprezen voor een ‘overwinning die Zuid-Afrika heeft behoed voor een ongekende uitbreiding van de nucleaire industrie’.

De benoeming van Van Veldhoven tot klimaatminister roept een reeks vragen op. Ten eerste haar dubbelrol als staatssecretaris en sponsor van een organisatie waar ze zelf in het bestuur zat. Ten tweede haar ongebruikelijke en vroegtijdige overstap van het kabinet naar een activistische particuliere lobbyclub die aanhoudend en ook ruimhartig wordt gesubsidieerd door de Nederlandse overheid. Vervolgens werd Van Veldhoven een schoolvoorbeeld van een draaideurpoliticus: door daarna weer op te duiken in de landspolitiek, als klimaatminister in het kabinet-Jetten.

En dat allemaal zonder dat er een haan naar kraait, terwijl het fenomeen van de draaideurpoliticus onder meer bij de Raad van Europa sinds jaar en dag onder vuur ligt. Voor burgers en kiezers komt daar nog bij dat er alle reden is voor gerede twijfel aan de inzet van Van Veldhoven om de door het kabinet beloofde kerncentrales te bouwen. En hoe zijn de banden tussen de lobbyclubs PACE en WRI en het kabinet-Jetten nu? Worden die wellicht onderhouden door Van Veldhoven die daar de beste contacten heeft?

Het personeelsbeleid van Rob Jetten

Bij dat alles dient opgemerkt dat Van Veldhoven in 2021 weliswaar uit het derde kabinet-Rutte stapte, maar – niet heel ongebruikelijk in lobbyland – de politiek nooit verlaten heeft. Haar activiteiten als vice-president van de Europese afdeling van het WRI bewijzen dat meer dan voldoende. Zo bleef Van Veldhoven ook nauwe banden onderhouden met haar partij D66, zoals ook mag blijken uit de uitnodiging die toenmalig klimaatminister Rob Jetten kreeg bij het 40-jarig bestaan van het WRI.

Jetten was ook de man die, nu als partijleider van D66, de activistische lobbyist Van Veldhoven terughaalde naar het landsbestuur, in een nieuwe rol als klimaatminister. Jetten moest al een beoogde D66-staatssecretaris (Nathalie van Berkel) terugtrekken omdat ze haar cv wel heel royaal had opgepoetst. Jetten selecteerde een minister voor Buitenlandse Handel (Sjoerd Sjoerdsma) die als Tweede Kamerlid door China de toegang was geweigerd. Jetten selecteerde een hoge militair (Elanor Boekholt-O’Sullivan) voor het ministerschap van Volkshuisvesting die al meteen onder vuur kwam te liggen. Het zou zeer voor de hand liggen wanneer ook het door Jetten bewerkstelligde ministerschap van Stientje van Veldhoven door de Tweede Kamer eens kritisch onder de loep werd genomen.

Wynia’s Week is wakker als anderen slapen. Steunt u onze broodnodige onafhankelijke journalistiek? Hartelijk dank!

Het bericht Korte lijntjes: hoe draaideurpoliticus Stientje van Veldhoven (D66) probleemloos klimaatlobbyist kon worden en daarna weer net zo makkelijk klimaatminister verscheen eerst op Wynia's Week.

Het kabinet zet de gehate Spreidingswet door die dorpen en steden opzadelt met azc’s, het kabinet doet hoegenaamd niets aan de hoge instroom van asielzoekers, het kabinet blijft asielzoekers voorrang geven bij de toewijzing van sociale huurwoningen en breidt de arbeidsmigratie van buiten Europa uit.

Het kabinet bezuinigt op sociale zekerheid, de zorg en de AOW, maar zegt er niet bij dat dat nodig is om de NAVO-norm van Donald Trump te kunnen betalen. Hoe nuttig wellicht ook, het is misleidend. En terwijl de energiekosten de pan uitrijzen houdt het kabinet vast aan de hoge belastingen en accijnzen die Nederland, toch al het duurste energieland van Europa, nóg duurder maken.

Waarom denkt het kabinet-Jetten zich zo hooghartig op te kunnen stellen, waarom deze confrontatiepolitiek, waarom zo regentesk? Het ziet er naar uit dat de regeringspartijen D66, VVD en CDA nieuwe verkiezingen vrezen, en er tevens van uitgaan dat de grootste oppositiepartij – GroenLinks-PvdA – daar evenmin op zit te wachten. Omdat het wederom een grote afgang zou kunnen worden voor de nieuwe fusiepartij.

Als die Kamerverkiezingen er toch komen, kan Jesse Klaver dan een succesvolle lijsttrekker worden van GroenLinks-PvdA? Syp Wynia denkt van niet. Hij ziet afgehaakte PvdA-stemmers echt niet terugkeren omdat ze nu het heil zouden verwachten van een voorman van GroenLinks.

En hoe lang zit het kabinet-Jetten er nog? Volgens Wynia kan het over een jaar afgelopen zijn, als het al niet eerder is. Als Jetten cs Prinsjesdag al halen, krijgen ze begin volgend jaar te maken met de Provinciale Statenverkiezingen. Dat is een geheide struikelsteen voor het kabinet. De geschiedenis leert dat politici die weigeren hun oor te luisteren te leggen bij de kiezers de Statenverkiezingen moeten vrezen. En de nieuwe statenleden, die kiezen ook de volgende Eerste Kamer.

Wynia’s Week is er drie keer per week. Doet u mee?

De boeken van Wynia’s Week verschijnen bij Uitgeverij Blauwburgwal. U kunt ze hier ook bestellen.

Het bericht Het kabinet-Jetten ligt op ramkoers met de meerderheid van de Tweede Kamer. En met de meerderheid van de burgers verscheen eerst op Wynia's Week.

Wierd Duk zegt dat het uiteenvallen van de BoerBurgerBeweging (BBB) hem in zoverre verbaast, dat de nieuwe leider, Henk Vermeer, vaak verstandige dingen zei die best op één lijn zaten met de nu gepasseerde kandidaat-leider Mona Keijzer. Syp Wynia veronderstelt toch een cultuurverschil en vraagt zich af of het wel ooit een goed idee was om Keijzer te vragen als boegbeeld van BBB. Wierd dicht Mona Keijzer overigens goede kansen (’20, 25 Kamerzetels’) toe als ze mede met behulp van andere BBB’ers zou willen proberen een partij op te richten en de nieuwe leider van rechts te worden.

‘Totale krankzinnigheid’

Duk noemt het ‘van een totale krankzinnigheid dat er nu een kabinet aantreedt dat in bijna alle opzichten met de rug naar de samenleving staat, zelfs naar de eigen kiezers’. ‘Hoe kun je gelijktijdig niets doen aan de massale immigratie, waardoor je ook niets doet aan de woningnood en ga je wel bezuinigen op de zorg en de sociale zekerheid terwijl je de privileges van de nieuwkomers – zoals sociale huurwoningen voor statushouders – niet aantast? Dan wordt die landelijke overheid daarbij ook nog eens gesteund door lokale overheden, die graag een azc in hun gemeente willen hebben. Waardoor de overheid in oorlog raakt met de eigen burgers.’

Wierd Duk is kritisch op Forum voor Democratie, dat omstreden kandidaten op de gemeenteraadslijsten heeft staan, maar dicht die partij op 18 maart goede kansen toe. Omdat FvD anders dan de concurrentie op rechts wel in veel gemeenten meedoet en anders dan PVV en BBB al langere tijd niet wordt geplaagd door onrust in de eigen gelederen. En de verkiezingen van 18 maart, die zouden wel eens over de Spreidingswet (van azc’s) kunnen gaan.

‘Russischsprekend Oekraïne naar Poetin’

Waar moet een houdbare deal aan voldoen om een einde te maken aan het uitzichtloos ogende bloedvergieten in Oekraïne? Wynia en Duk zijn het in grote trekken eens. Wynia: ‘Rusland krijgt het overwegend Russischtalige deel van Oekraïne dat ze al grotendeels in handen hebben, in ruil voor keiharde toezeggingen dat Moskou de onafhankelijkheid van de rest van Oekraïne accepteert.’ Duk: ‘En het Westen zal moeten accepteren dat een land als Rusland een eigen invloedssfeer wil. Zoals de VS en China die ook hebben.’

Wynia’s Week is ook te beluisteren als podcast

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar, dikwijls met video’s en podcasts. Een abonnement is gratis. Wynia’s Week wordt namelijk volledig gedragen door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wierd Duk: ‘Het is krankzinnig dat we met Rob Jetten een kabinet hebben dat met de rug naar de samenleving staat’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Geesje Rotgers doet al decennia onderzoek naar het natuur- en milieubeleid, zowel door overheden als door veelal gesubsidieerde NGO’s, invloedrijke grondbeheerders als Staatsbosbeheer, provinciale ‘landschappen’, Natuurmonumenten en andere lobby’s. Centraal in dat vaak volstrekt ondoorzichtige beleid zijn de toegepaste rekenmodellen – gemeten wordt er zelden – die fungeren als een black box. Rotgers: ‘Zo’n model is ondoorgrondelijk, dat geldt ook voor wat er ingaat en wat er uitkomt. Het fungeert als een loterij.’

’40 procent van Nederland voor de natuur’

Rotgers constateert dat het invloedrijke netwerk van overheden en lobby’s er op uit is om een groot deel van het dichtbevolkte Nederland, wellicht 40 procent van de grond, te bestemmen voor natuur- of natuurgerelateerde bestemmingen. Dat is nog meer dan de 30 procent waarvan elders in de Europese Unie sprake is. Dergelijke gebieden worden met name aan de landbouw – maar ook aan de rest van de economie en bijvoorbeeld aan de woningbouw – onttrokken.

Veelal komen vrijgekomen hectares vervolgens in handen van grote ‘terreinbeheerders’ als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de provinciale landschappen, die nu samen al ruim 500.000 hectare van Nederland in handen hebben, maar dus ook eigenbelang hebben bij hun lobby om de greep op het land verder te vergroten. Het huidige grondbezit van deze ‘terreinbeheerders’ is al ongeveer één achtste van het land en aldus ongeveer gelijk aan de oppervlakte van de grootste provincie, Gelderland. De greep op de Nederlandse grond zou, als de opzet slaagt, dus nog enkele malen worden vergroot.

Geesje Rotgers werkte geruime tijd voor de periodieken van de inmiddels geprivatiseerde uitgeverij van de Wageningse landbouwuniversiteit, maar heeft zich gaandeweg verzelfstandigd en opereert nu vanuit een netwerk van onderzoekers met de naam Agrifacts. Ze benadrukt de onafhankelijkheid van haarzelf en van haar collega-onderzoekers.

Dat Rotgers en haar collega’s ook niet altijd met feiten komen die de landbouwsector bevallen mag blijken uit het feit dat zij aan het licht bracht dat de stikstofuitstoot van de veesector niet meetbaar terugliep na innovaties die juist beoogden de stikstof te reduceren. De landbouwlobby wijst graag op stikstofwinst door technische ingrepen.

Feiten worden weggestopt in stikstofland

Het werd Rotgers en haar collega’s door de boerensector niet in dank afgenomen dat ze ruchtbaarheid gaf aan onmeetbare winst van stikstofinnovaties. Opmerkelijk genoeg maakt Johan Vollenbroek, de activist die reeksen rechtszaken voert op basis van de stikstofwetgeving, soms juist gebruik van wat Rotgers boven water heeft gehaald. ‘Wij gaan uit van de feiten,’ zegt Rotgers zelf. En dus meldde ze dat al die luchtwassers op de stallen, stikstofreducerende vloeren en de zodeninjecties geen meetbaar effect hadden gesorteerd op de luchtkwaliteit. Na 25 jaar aan maatregelen werd nog steeds geen afname van de landbouwstikstof in de lucht gemeten.

Feiten, die zijn in stikstofland soms schaars en vaak moeilijk boven water te halen. Rotgers schetst een beeld van schimmige netwerken, onderzoeken die selectief worden verdonkeremaand of stiekem aangepast, vragen aan Staatsbosbeheer die merkwaardig genoeg worden beantwoord door een provincie, processen waarbij Johan Vollenbroek tegen betaling overstapt van bezwaarmakers naar overheden en Nederlandse rapportages voor Brussel die in Nederland worden achtergehouden, maar in Brussel wel verkrijgbaar zijn.

Anders dan vaak beweerd kun je volgens Geesje Rotgers ook niet zeggen dat ‘Brussel’ altijd zoveel strenger is dan wat Nederland zou willen, integendeel. De afgelopen jaren keken verder best groene leden van de Europese Commissie juist op van de verregaande, maar nogal stiekeme voortvarendheid waarmee Nederlandse overheden – met een grote rol voor de provincies – het Nederlandse landelijk gebied een louter groene bestemming wensten te geven. ‘Het gaat Brussel juist veel te ver om het hele platteland op de schop te nemen.’

Het valt Rotgers op dat het ‘beheer’ door grote natuurgrondbeheerders vaak helemaal niet leidt tot de ‘biodiversiteit’ die op papier als doel fungeert – maar die ‘resultaten’ worden zelden gepubliceerd. Tegelijkertijd wordt er zowel door deze groene grootgrondbezitters – veelal betaald door belastinggeld en loterijen – samen met overheden een permanente campagne gevoerd waarin de indruk wordt gewekt dat de natuur (en sinds kort ook de waterkwaliteit) ernstig aan het verslechteren is.

Al die onheilstijdingen maken – net als het aanhoudende waarschuwen voor de schade door stikstof – deel uit van de modes operandi van het hierboven geschetste netwerk, door Arnout Jaspers eerder wel betiteld als ‘de ecolobby’. Rotgers laat niet na op te merken dat het voortdurende natuuralarm nogal contrasteert met de vele miljarden die er de afgelopen decennia al in het verbeteren van de natuur zijn gestoken.

Dat Nederland het enige land ter wereld is dat ooit een ‘stikstofminister’ (VVD-ster Christianne van der Wal) had en een stikstofcrisis die door de premier (Rutte) als de grootste van zijn carrière werd getypeerd gaat in het relaas van Rotgers terug tot de jaren ’80 van de vorige eeuw. Nadat de door zwaveluitstoot veroorzaakte zure regen door technische maatregelen al snel was bestreden begonnen in Nederland de NGO’s en de natuurbeheerders onafgebroken op de stikstoftrom te slaan als oorzaak van alles wat er niet zou deugen aan de natuur.

Het stikstofalarm wordt dus al veertig jaar gaande gehouden. Diverse bewindslieden lijken aan de leiband van de lobby te lopen. Zo vroeg Christianne van der Wal aan de Wageningse universiteit hoeveel hectares er extra onttrokken moesten worden om ‘de natuurdoelen’ te halen. Het bleek 700.000 hectare te zijn – een derde van het hele Nederlandse landbouwareaal. Dat paste naadloos in de bovengenoemde agenda om 40 procent van Nederland tot natuurgebied te gaan bestempelen.

Jetten hervat het peperdure stikstofbeleid van Rutte

Nadat de Rutte-kabinetten tot 2035 tientallen miljarden uittrokken voor het uitkopen van boeren met het doel zo tot stikstofreductie te komen, koos het kabinet-Schoof (en met name BBB-landbouwminister Femke Wiersma) ervoor om de Nederlandse stikstofregels – enig in hun soort – te versoepelen.

Geesje Rotgers constateert dat het kabinet-Jetten feitelijk het miljarden kostende beleid van de kabinetten-Rutte (en met name van VVD-stikstofminister Christianne van der Wal) weer gaat hervatten. In het spoor van Femke Wiersma had men kunnen besluiten de regels te versoepelen (waardoor Nederland overigens nog steeds het strengste stikstofland van Europa zou zijn), maar om onnaspeurlijke redenen gebeurt dat niet. ‘We hebben de afgelopen jaren gezien dat de politiek dat niet wil,’ constateert Geesje Rotgers. ‘We houden zo onze stikstofcrisis in stand.’

De ecolobby schoof aan bij de kabinetsformatie

Opvallend genoeg kwamen alle vertegenwoordigers van de invloedrijke ‘ecolobby’ de afgelopen maanden ook steeds opdraven bij de formatie van het kabinet-Jetten. En de nieuwe stikstofstaatssecretaris, dat is een jonge wethouder van D66 – de partij die de afgelopen jaren als geen andere ijverde voor het halveren van de veestapel om ‘de stikstofdoelen’ te halen. Staatssecretaris Jaimi van Essen mag er in tien jaar twintig miljard euro aan spenderen.

Kun je zo zeggen dat de met de ecolobby verstrengelde overheden koste wat kost vasthouden aan de strenge stikstofnormen en de zogenaamde stikstofcrisis die daardoor is ontstaan nodig hebben als hefboom om greep te krijgen en te houden op het grondgebruik in Nederland? Geesje Rotgers: ‘Ik denk het wel. Dat is precies wat ik zie. Daarom wil men geen oplossing.’

Wynia’s Weekvolgt de omstreden stikstofcrisis al vijf jaar op de voet, met soms baanbrekende publicaties. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Graag! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De ecolobby hervat met het kabinet-Jetten de stikstofcampagne om Nederland in haar greep te krijgen verscheen eerst op Wynia's Week.

Daar was de rekening nu dan alsnog, in de vorm van het regeerakkoord van D66, VVD en CDA. Onderwijs wordt op voorspraak van kandidaat-premier Rob Jetten (D66) nog gespaard, maar de uitkeringen, de AOW en de gezondheidszorg moeten samen met belastingverhogingen de miljarden voor extra uitgaven opleveren, waaronder vooral die voor defensie, NAVO en Oekraïne.

Het bleef 14 maanden geleden nog betrekkelijk onopgemerkt, toen Rutte bij de pas herkozen en nog niet eens als president geïnstalleerde Donald Trump vandaan kwam en meteen zinspeelde op een massieve verhoging van de uitgaven voor Defensie voor NAVO-landen als Nederland. In de voorgaande jaren was het ook Nederland amper gelukt om aan de 2 procent van het nationaal inkomen te komen die tien jaar tevoren onder Amerikaanse druk was opgelegd.

Rutte zinspeelde na zijn eerste bezoek aan de aankomende president al op een verdere verhoging naar 3 of 4 procent. Bij de NAVO-top van vorig jaar juni in Den Haag werd het afgemaakt op 3,5 procent in 2025, plus 1,5 procent voor infrastructuur die nodig is voor de nationale veiligheid. Dat is meer dan de vragende partij, de Amerikaanse president, nu zelf aan defensie uitgeeft. Maar Donald Trump houdt van grote ronde getallen en in Den Haag kreeg hij goeddeels zijn zin.

De eisen van Trump waren in politiek Den Haag tot dusver opvallend onomstreden. Dat was ook terug te zien aan de verkiezingsprogramma’s van de meeste partijen zoals die eind vorig jaar werden ‘doorgerekend’ door het Centraal Planbureau. Vrijwel al die partijen (de PVV deed bijvoorbeeld niet mee) toonden voor de komende kabinetsperiode tot 2030 precies hetzelfde extra-bedrag voor Defensie, te weten 6,3 miljard in 2030. Dat wijst niet op grote tegenstellingen over dit thema: ook bij GL/PvdA was er kennelijk instemming over de 3,5 procent voor Defensie in 2035, zij het dat GL/PvdA vooralsnog niet verder wilde rekenen dan 2030.

Het ‘flintertje’ van Rutte

De publieke opinie hield zich richting de verkiezingen van 29 oktober 2025 ook niet zo bezig met defensie, die zag migratie, wonen en zorg als belangrijkste probleemthema’s en daar gingen de verkiezingsdebatten dan ook vaak over. Niemand die het had over de opdracht die Rutte vanuit Brussel een klein jaar eerder aan de Nederlandse politiek had meegegeven.

Toch kon die aanwijzing van de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO moeilijk onopgemerkt blijven. Normaal bemoeit zo’n NAVO-chef zich met de belangen van het bondgenootschap en niet met de vraag waar de aangesloten landen hun extra uitgaven voor de krijgsmacht van zouden moeten betalen. Maar Rutte hield zich niet in.

‘Oorlogseconomie’

Nogal aanmatigend richtte hij zich erop, in het bijzonder in zijn contacten met de Nederlandse pers, dat er maar ‘een flintertje’ van de Nederlandse uitgaven voor pensioenen, zorg en sociale zekerheid af hoefde om de extra miljarden voor de krijgsmacht mogelijk te maken.

Vooral VVD-politici lieten in de volgende weken en maanden blijken dat ze de boodschap uit Brussel hadden begrepen. Minister van Defensie Ruben Brekelmans, toenmalig minister van Justitie David van Weel, Rutte’s eigen NAVO-kabinetschef en voormalig diplomaat en VVD-minister Geoffrey van Leeuwen en diverse militairen verkondigden zonder ophouden dat het nu andere tijden waren en dat ook burgers zich dienden in te stellen op oorlogsomstandigheden. Het begrip ‘oorlogseconomie’ viel.

VVD-leider Dilan Yesilgöz bekroonde half maart vorig jaar de VVD-campagne richting NAVO-top met een toespraak in het Oorlogsmuseum in Overloon. Pas terug van een bezoek aan oorlogsland Oekraïne stelde ze – staande voor een antiek oorlogsvliegtuig – dat ‘de afgelopen tien jaar de wereld ingrijpend veranderd’ is, dat het de hoogste tijd is om in Europa militair op eigen benen te staan, dat ‘als we vrede willen, moeten we ons voorbereiden op oorlog’ en dat landen als Duitsland en Nederland er 3,5 procent van hun nationaal inkomen aan dienden te besteden om aan de nieuwe behoeften te voldoen.

Yesilgöz nam de eisen van Trump over, maar stelde nadrukkelijk dat de extra defensie-uitgaven ook nodig waren omdat het Amerika van Trump niet meer de betrouwbare partner van vroeger was. En: ‘We zullen moeilijke financiële en morele keuzes moeten maken om voor onze eigen veiligheid te staan.’

Niemand kan zeggen dat de VVD de boodschap uit Brussel geheim heeft gehouden. Het VVD-verkiezingsprogramma was er ook duidelijk over: de AOW – en de pensioenen – dienden later in te gaan, uitkeringen moesten soberder en korter en de collectieve zorg moest miljarden inleveren om extra uitgaven – vooral voor defensie – mogelijk te maken en het begrotingstekort in de hand te houden.

Won Dilan de formatie?

Anders dan bij de VVD in de Ruttejaren gebruikelijk, heeft VVD-leider Dilan Yesilgöz de poot stijf gehouden tijdens de onderhandelingen over het regeerakkoord voor het kabinet-Jetten en veel van het VVD-programma binnengehaald. Tot 2030 komt er al een kleine tien miljard bij aan defensie-uitgaven om in dat jaar op 2,8 procent van het nationaal inkomen voor defensie uit te komen, op weg naar de 3,5 procent in 2035 (met nog eens tien miljard extra).

Waarbij dan wel aangetekend moet worden dat de militaire uitgaven van Nederland voor Oekraïne (3 miljard per jaar) daar wel deel van uitmaken. En deze en andere extra uitgaven moeten betaald worden uit hogere belastingen (de ‘Vrijheidsbijdrage’, zoals bedacht door Henri Bontenbals CDA) van ongeveer 5 miljard per jaar, voor tweederde te betalen uit hogere inkomstenbelasting en voor de rest door bedrijven.

En verder dus uit lagere kosten voor sociale zekerheid, het inperken van de uitgaven voor zorg en het later ingaan van AOW en pensioen. Dat zijn zogezegd de ‘flintertjes’ waarover Rutte sprak. En daarmee komt nu dus alsnog het debat over de door Trump via Rutte geëiste extra defensiemiljarden waarover tot dusver een soort van unanimiteit bestond in het Haagse establishment.

Haagse ijdeltuiterij kost geld

Dat brengt ons op een ander opvallend aspect van het regeerakkoord voor het kabinet-Jetten: de genante borstklopperij en de aanmatigende pretenties. Het begon afgelopen vrijdag al met de opgeblazen taal van kandidaat-premier Rob Jetten bij de presentatie van het akkoord. Nederland wil in ‘de kopgroep’ zitten als het gaat om spionagesamenwerking met Europese landen, de coalitie pretendeert dat Nederland ‘de sterkste economie van Europa’ heeft of krijgt, Nederland moet ‘de aanjager’ zijn en ‘een leidende rol’ hebben bij het opbouwen van een ‘geopolitiek sterke Europese Unie die daadkrachtig optreedt’, ‘Nederland loopt voorop in het realiseren van een Europese pijler binnen de NAVO’, Nederland wordt ‘aanjager’ bij het uitvoeren van economische plannen binnen de EU, Nederland wil de Verenigde Staten ‘aanspreken’, Nederland gaat de leiding nemen bij modernisering van vluchtelingenverdragen en Nederland is of wordt ‘koploper in de digitale wereld’.

Het zou lachwekkend zijn als het gratis was, maar dat is het niet. Nederland betaalde altijd al een hoge prijs voor de pretentie om gidsland te zijn en relatief gezien het meeste geld aan ontwikkelingshulp uit te geven. De eerste kabinetten-Rutte bezuinigden harder en voerden meer lastenverzwaringen door dan gezond was – en dat alleen omdat we andere landen altijd de les lazen over de begrotingstekorten. Toen het land dat zo’n beetje te boven was gekomen ging het derde kabinet-Rutte in 2016 op aandrang van D66 ‘koploper’ worden bij het klimaatbeleid in Europa (en daarmee van de wereld).

Tussendoor werd het land getroffen door een stikstofcrisis, die uitsluitend terug te voeren is op het feit dat Nederland – gidsland immers – veel strengere normen toepast dan enig land in de wereld. De laatste jaren wil Nederland bovendien ‘aanjager’ zijn bij de militaire en andere steun voor Oekraïne.

Oude en nieuwe pretenties

Al deze ambities en pretenties bestaan nog steeds, ook al zijn ze – zoals in het geval van klimaat en stikstof – over het geheel genomen een mislukking gebleken. De ontwikkelingshulp gaat weer omhoog. Het klimaatbeleid van de kabinetten-Rutte gaat gewoon door. Nederland blijft ‘aanjager’ van de uitgaven voor Oekraïne. En daar komen de nieuwe pretenties op het gebied van defensie bovenop. Nogmaals: gratis is het niet.

In deze editie van Wynia’s Week ziet u hoe het nieuwe regeerakkoord verder uitpakt. Wim Groot inventariseert de financiële maatregelen voor de gezondheidszorg (en voor verzekerden en voor patiënten), Derk-Jan Eppink zet de Europese ambities van Jetten-1 op een rijtje, Menno Tamminga kijkt waar de economische groei blijft en Jan van de Beek checkt of er nog wat over blijft van het eerder beloofde strenge asielbeleid.

Wynia’s Week is ongebonden, onafhankelijk en onverveerd. Steunt u onze vrije journalistiek? Wynia’s Week wordt volledig gedragen door de donateurs. Hartelijk dank!

Het bericht Later pensioen, duurdere zorg, kortere uitkeringen: defensiemiljarden kosten meer dan ‘een flintertje’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De aanstaande regeringspartijen D66 en CDA stemden in de Tweede Kamer nog tegen de asielwetten van het kabinet-Schoof. Geerligs: ‘Maar wij willen streng beleid. En eigenlijk willen we de instroom naar nul, want we willen opvang in de regio, zoals wij in Europa met de Oekraïners hebben gedaan. Als VVD zijn wij nu aan de beurt. Er moet geleverd worden. De VVD moet de huid duur verkopen.’

De Spreidingswet van het kabinet Rutte-4 – gemeenten krijgen verplicht asielzoekerscentra toegewezen – moet van Klassiek Liberaal juist verdwijnen. Geerligs noemt die wet de bron van opstand in dorpen en steden: ‘Logisch, want de mensen willen het niet’. Pikant is dat de VVD eerder in de Tweede Kamer weliswaar tegen de Spreidingswet stemde, maar in de Eerste Kamer vóór. Diezelfde Eerste Kamerfractie van de VVD moet zich eind februari ook nog uitspreken over de asielwetten die door voormalig PVV-minister Marjolein Faber in het kabinet-Schoof zijn voorbereid.

Voor de voorzitter van Klassiek Liberaal is samenwerking van de nieuwe coalitie met GroenLinks-PvdA ‘geen optie, in welke omstandigheden dan ook’. VVD-leider Dilan Yeşilgöz keerde zich kort voor de Kamerverkiezingen van 29 oktober tegen coalitiesamenwerking met GroenLinks-PvdA, maar leek na een recente handreiking van leider Jesse Klaver milder. Het nieuwe minderheidskabinet-Jetten kan niet zonder parlementaire steun van de oppositie, is het niet van rechts dan wel van links. Klassiek Liberaal laat zich bij monde van voorzitter Geerligs juist gunstig uit over parlementaire steun van partijen als JA21, BBB en de ‘groep-Gidi’, die net van de PVV is afgescheiden.

‘Zorgelijk’ is Geerligs over geplande extra uitgaven voor asielopvang, stikstof en klimaat en bezuinigingen op de gezondheidszorg. Bij het stikstofbeleid van het aanstaande kabinet-Jetten wil Geerligs dat het beleid van het demissionaire rompkabinet-Schoof wordt overgenomen, zoals de versoepeling van de stikstofnormen waardoor Nederland ‘van het slot’ kan worden gehaald.

Klassiek Liberaal is een invloedrijke beweging binnen de VVD, die tevens geldt als een steunpilaar voor partijleider Dilan Yeşilgöz. Voorzitter Geerligs: ‘We hebben haar door dik en dun gesteund, ook toen ze laag in de peilingen stond.’ Vier jaar geleden stonden VVD-leden voor het eerst – in eerste instantie vanwege het ‘progressieve’ stikstofbeleid – in een landelijke VVD-vergadering succesvol op tegen het beleid van de Rutte-kabinetten. Klassiek Liberaal was een belangrijke drager van dat ‘rechtsere’ geluid onder het VVD-kader.

Klassiek Liberaal, dat deels bestaat uit lokale en regionale bestuurders, staat lijnrecht tegenover oud-partijleiders van de VVD als Ed Nijpels en Klaas Dijkhoff, die populair zijn bij Hilversumse media, maar meer als vertolkers van het D66-geluid binnen de VVD gelden en juist vóór regeren met GroenLinks-PvdA zijn. Geerligs verwijt Nijpels en Dijkhoff en hun medestanders voortdurend te zagen aan de stoelpoten van Yeşilgöz en als zodanig ook de VVD als geheel schade te berokkenen.

WWTV is er niet alleen op video, maar ook als podcast

Wynia’s Week is er drie keer in de week, 156 keer per jaar, vaak met nieuwe video’s en podcasts. Die onafhankelijke, vrije journalistiek is helemaal gratis, mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Asiel, stikstof, klimaat, financiën: Klassiek Liberaal in de VVD is nog lang niet klaar met de nieuwe Jetten-coalitie verscheen eerst op Wynia's Week.